Гайнетдинова Равия Муллануровна

И туган тел, и матур тел

Әткәм-әнкәмнең теле.

Дөньяда күп нәрсә белдем

Син туган тел аркылы.

О себе

Гайнетдинова Равия Мулланур кызы Әлки районы Карга авылында туа. Авылда урта мәктәпне тәмамлагач,Казан Дәүләт педагогия университетының татар филологиясе бүлегенә укырга керә. Равия Муллануровна бүгенге көндә туган авылы мәктәбендә укытучы булып эшли. Тормыш иптәше Рәшит белән 2 малай һәм бер кыз үстерәләр. Авылда яшәгән кешенең буш вакыты бик сирәк була. Шулай да Равия күңеле нечкәргән вакытларда каләм дә тибрәткәли.  Олы улы Рәмзистә дә бу сәләт бар. Узган ел ул, Нәби Дәүлинең 100 еллыгы уңаеннан район газетасы оештырган шигырь бәйгесендә катнашып, II урынны яулаган. Равиянең һәм аның улы Рәмзиснең берничә шигырен тәкъдим итәбез.

Равия Гайнетдинова шигырьләре.

Туган җирдән китмә

Авылкаем, табигатең гүзәл,

Күзләр генә сиңа тимәсен.

Халкың матур, тырыш, эш сөючән,

Сине ташлап китә күрмәсен.

Китмә ,кеше, туган җирдән китмә,

Кендек каны тамган җиреңнән.

Авыллар бит яши шул чагында,

Куәт алса, тамган тиреңнән.

Китмә, кеше, туган җирдән китмә,

Шәһәр коткысына бирелмә.

Урман-кырлар, елга-үзәннәне

Зинһар өчен син ятим итмә.

Китмә, кеше, туган җирдән китмә!

Изге чишмә

Изге чишмә, бөек Биләр җире!

Чал тарихың белән изгесең.

Гасырлардан-гасырларга күчеп,

Бүгенгегә килеп җиттең син.

Һәр почмагың, һәрбер тамчы суың

Саклый ерак еллар авазын.

Изге затларыңа дога кылып,

Мөселманнар укый намазын.

Изге чишмә суын эчеп, аруланып

Кала монда кеше күңеле.

Тәннәренә сихәт ала, исәнләнә.

Могҗизаның үзе түгелме?

Яңгырау

Аны безгә язлар бүләк иткән.

Язлар алып киткән дөньядан.

Язгы гөрләвекләр, язгы ташу

Тукай моңы булып яңгыраган.

Бу яңгырауны инде ничә еллар

Ишетеп яши татар дөньясы.

Күпме сулар аккан, гомер узган.

Ул яңгырау-татар кыйбласы.

Татар халкы кыйбласын үзгәртми

Тигезләшә бөек Тукайга.

Башын калку тотып, горурланып,

Аның исемен атый һәркайда.

Мәңге яшә, Тукай , мәңге яшә!

Халык хәтереннән китмә син.

Һәрбер яңа буын сине аңлап,

Тик үз итеп Җирдә яшәсен.

Мой взгляд на мир

                                                                                                       Алькеевский муниципальный район Каргопольская основная общеобразовательная школа

                                                                                                                          Герой и участник Великой Отечественной войны-

                                                                                                                                            Валиев Вали Валиевич.

                                                                               Работу выполнили: ученики IXкласса.                               

                                                                               Руководитель: учительница истории

                                                                               Гайнетдинова Равия Муллануровна.

                                   В частице вашего великого счастья,                                                                                                                                   

                                   Ведь  мы воплотили в него нашу жизнь.

                                                                                             Ю. Фучик.

 «…Живи и помни, человек, в беде, в кручине в самом тяжкие дни испытание место твоё рядом  с твоим народом, всякое отступничество, вызванное слабостью ли твоей, недорау умением ли, оборачивается ещё большим горем для твоей родины и народа, а стало быть и для тебя»,-- писал В. Астафьев.

  Живут и помнят об этом жители нашего село, в том числе и фронтовики. Жива в Каргополе память о войне. В нашем деревне сегодня остались четыре участника войны. Один из них Валиев Вали Валиевич.

  После смерти жены от тяжелой болезни Ахметвали остался с 5 детьми на руках. Тяжелые горе свалилось на него, но жизнь продолжалось.  Детям требовалась мать, да и самому приходилось крайне тяжело – взял в жены оставшуюся вдовой Набирю с маленькой дочерью.  А 9 декабря1924 года у них появился на свет общий ребёнок – сын Вали.

  Вали вначале учился в школе в своей деревне, потом продолжил учебу в средней школе Новых  Челнов. Когда началась война, пятерых парней их деревни, в том числе и Вали, отправили на учёбу в Казань, в ФЗУ. Там Вали освоил профессию плотника. Потом была работа на восстановлении военных заводов, эвакуированных из Ленинграда в Казань. Иногда парней отпускали домой. А там от темна до темна труд на полях, участие в уборках хлеба, урожай которого был на удивление высоким.

                         Вали — защитник отечества.

   21 августа 1942 года Вали вызвали в райвоенкомат и отправили на Казан. Оттуда – в Горький. Пройдя специальную комиссию, стал обучаться на наводчика легендарных «катюш». А вначале 1943 года направили в Москву.

   И вот через несколько дней они в Ростове – на - Дону. Вали назначили наводчиком в 248-й гвардейский минометный полк. В его составе Вали участвует в ожесточенных боях против захватчиков. Первое боевое крещение получил в страшных боях за Новошахтинск, Донецк. Многие его однополчане сложили там свою голову.

   В 1944 году Вали ага пришлось участвовать в боях по освобождению столицы Венгрии – Будапешта. Они и здесь были ожесточенными . враг сопротивлялся отчаянно. Советские войска окружили город. Обе стороны несли большие потери. Немало людей погибло от голода и холода. «Из оставшихся в живых бойцов нескольких полков можно было сформировать лишь один полк» , - тяжело вздыхает Вали ага. Будапешт освободили ценой больших потерь.

   Вали Валиева за отвагу в этих боях наградили медалью «За взятие Будапешта.

   В феврале 1945 году Вали с однополчанами освобождал от фашистских захватчиков три года в Словакии.

   Видимо, в рубашке родился, а может быть сберегли его от вражеской пули молитвы отца и матери, из каждого боя Вали выходил живым и здоровым. В 1945 году он закончил курсы по подготовке шоферов и получил удостоверение военного водителя. Перевозил на машине снаряды. На всю жизнь запомнился последний день войны.

  - Еду со снарядами, и меня останавливает генерал. Приказывает: «Езжай к командиру полка, и передай ему, чтобы все снаряды в расход пустили – так приказано» . когда передал этот приказ командиру полка, тот пришел в недоумение. Лишь позвонив в штаб, узнали, что война закончилась. Командир полка торжественно сообщил эту радостную весть всем бойцам. 9 мая 1945 года Вали Валиев встретил  в Австрии. Но и после окончания войны еще два года он служил в армии.

                  А сегодня он всеми уважаемый ветеран войны и труда.

                   В послевоенные годы…

 После возвращение в родную деревню руководства колхоза назначает его заведующим склада. А вскоре Вали женился на односельчанке по имени Минзиган.

   В 1950году серьезно заболел от сильной простуды, да и трудности и лишения военной поры, очевидно, сказались.

   А в 1957 году Вали Валиевича избирают председателем Каргопольского сельского Совета. Он и эти ответственные обязанности исполнял с большим старанием. Конечно, приходилось сталкиваться и с проблемами, их в ту пору было немало.

  - Сельский Совет – своего рода орган, связывающий народ с государством. Люди идут в сельский Совет с самыми разными просьбами, по вопросам самого разного характера. А председателю надо быть и психологом и юристом, -говорит Вали ага.

   Ему постоянно не давал покоя тот факт, что каргопольские ребятишки ходили на занятия в школу в соседнюю. Куда только не обращался, чтобы похлопотать о строительстве новой школы в своей деревне, пороги каких только кабинетов не обивал, но своего добился – так и построили в Каргополе среднюю школу.

                                 Вали Валиевич среди учеников в новой школе.

Вали Валиевич на протяжении 10 лет работает председателем сельсовета, а перед уходом на заслуженный отдых был еще и учетчиком в совхозе.                                               

      На заслуженном отдыхе Вали Валиевич всегда готов делиться своим опытом со своими односельчанами.                                  

                                 Дружная семья Вали ага

 Вали ага и Минзиган апа родили и воспитали пятерых детей, всю жизнь поровну делили радости и печали. Жили очень дружно, в полном согласии. Их старший сын Шаукат в одно время работал в нашем районе начальником электросетей, сейчас живет в Казани. Достойное место в жизни нашли и их Ахат, Рифкат, Рузалия. А Фоат уже много лет руководит дорожным управлением в Алексеевском районе. Это управление из года в год добивается высоких результатов, его часто ставят в пример остальным.

   Недавно в доме Валиевых состоялся большой праздник. Собрались все дети. Родные и близкие, чтобы отметить юбилей 85 – летия Вали Валиевича. Он прошел славный жизненный путь, на его счету много добрых дел, вырастил и воспитал детей, которыми можно только гордиться. Этим и счастлив ветеран.

   Мы тоже желаем ему еще много лет жизни в окружении родных и близких людей.   

За жизнь прекрасную мы благодарны,                                                                                                               Нашим дедам и отцам.                                                                                                                                         Они не жалея себя сражались,                                                                                                      Чтоб спокойно было нам.

Есть памятник павшим в деревне,                                                                                    Напоминает годы войны.                                                                                                              Низко кланяемся перед Вами-                                                                                                                    Отечества лучшие сыны.

Спасибо тем, кто кровь свою пролил,                                                                                                          Мы и не в силах заплатить всем им                                                                                                  За светлую жизнь, небо голубое,                                                                                          Которое теперь над головою.

Моё портфолио

   Тема:            Кешенең  кадере  булсын,

                          Кабере  булсын  җирдә...

                      Кәрим  Тинчуринның  тормыш  юлына  күзәтү.

 Максат:      Тарихи  чорларга  характеристика  бирү.

                      Репрессия  еллары  турында  аңлату.

                      Репрессияләнгән  татар  зыялылары  белән таныштыру.

                      К. Тинчуринның  тормыш  юлын  тулырак  өйрәнү,                

                      укучыларга  җиткерү.

                      Тинчурин  турында  истәлекләр  белән  таныштыру.

                      Гадел  сүзле  татар  зыялыларына  хөрмәт  тәрбияләү.

                      Җирдә  хаклык  өчен  көрәшергә  өндәү.

Җиһазлау:   дәреслек, презентация , язучының  портреты,

                      әсәрләреннән  күргәзмә, репрессияләнгән  кешеләр         

                      турында “Хәтер”  китабы.

                                   Дәрес  барышы :                           

                      Кешенең  кадере  булсын,

                      Кабере  булсын  җирдә.

                      Саклансын  заман- капмасын

                      Кабаттан  сыйнфый  җимгә.

                                                     Газинур  Морат

-Бүген әдәбият дәресе булса да сүземне тарихка күз салып башлыйсым килә. Тарих- ул безнең үткәнебез. Без аны белергә тиеш.Тарихын белмәгән кешенең киләчәге юк. Ә тарихыбыз безнең катлаулы, һай катлаулы. Анда аяусыз сугышлар да, гадел һәм гадел булмаган чорлар да бар. Үткән  гасырга гына күз салыйк.

1. ел – Беренче  бөтендөнья  сугышы.
2. ел – Октябрь  революциясе.
3. ел – Гражданнар  сугышы. 
4. ел – Икенче  бөтендөнья  сугышы.
5.   ел– Бөек  Ватан  сугышы.
   • ел – Бөек Җиңү

-Шушы икенче бөтендөнья сугышына кадәр илебез тарихында тагын тетрәндергеч чор башлана.Бу- вәхшәтле 37 нче ел. Репрессияләр,” шәхес культы”  чоры, террор еллары.

-Нинди чор соң ул?

-Нәрсә ул репрессия?

-Укучылар, сүзлек өстендә эшләп алыйк.

Репрессия- дәүләт органнары тарафыннан  кулланылган җәза төре.      “шәхес культы»-шәхси хакимият режимы.

-Безнең илдә бу чорда Сталин идарә итте.

1937-38 еллар – зур террор еллары.

Бу чорда күренекле кешеләр, партия-дәүләт хезмәткәрләре, революциядән соңгы зыялыларның күпчелек вәкилләре юк ителә.

Бу чор 50 еллар уртасына кадәр дәвам итә.

Шушы чорда рәсми мәгълүматлар буенча 3 778 234 кешегә хөкем карары чыгарыла, аларның 786 98-е атып үтерелә.

-Укучылар, сез сорарсыз:” Ни өчен?”

-Укучылар, алар үзләре дә белмиләр. Бер дә юкка, нахакка, туры сүзле булганга, шул чор җәмгыяте турында дөрес фикерне әйткәннәре өчен.

Репрессия, кулак дип атаулар безнең авылга да кагылмыйча калмый.(мисаллар китерелә).

Бу хөкем ителгән, атып үтерелгәннәр арасында татар халкының

танылган зыялылары, язучы-шагыйрьләре дә була.

Алар:  Х. Туфан

            Г. Ибраһимов

            Ф. Борнаш

            К. Нәҗми

            Ш. Усманов

            И.Сәлахов

            М. Солтангалиев һ.б.

Рус әдәбияты буенча Солженицинны һ.б. әйтергә мөмкин.

Без инде бу шәхесләрнең кайберләре белән таныш ( Х.Туфан, Г.Ибраһимов-5, 6 кл.)

-Укучылар, бу исемлеккә тагын кемне өстәргә мөмкин?

- Әйе, Кәрим Тинчурин.

-Без үткән дәрестә кыскача гына аның турында сөйләшкән идек.

-Сезгә нинди өй эше бирелгән иде?

-К. Тинчуринның тормыш юлы турында укырга, өстәмә мәгълүматлар, истәлекләр эзләргә, хронологик  таблица тутырырга иде.

-Әйдәгез К.Тинчуринның тормыш юлын искә төшерик әле.

(дәреслектән тыш өстәмә материаллар белән тулыландырып,

укучы К.Тинчуринның тормыш юлы турында сөйли.)

-Укучылар, яңа даталар әйтелсә, хронологик таб. тулыландырабыз.

( дәфтәрдә эш).

-Хронологик таблицаны  тулыландыру өчен берничә дата:

1906 ел- К. Тинчурин сәхнә әсәрләре яза башлый.

1912 ел- “Сәйяр” труппасына эшкә керә.

1918 ел- “Сәйяр” труппасының җитәкчесе була.

1922 ел- Ташкентта театрда эшли.

(13-14 слайд-К.Тинчуринның хатыны Заһидә ханым күрсәтелә.Ул    Батуллага истәлекләр сөйли).

-Укучылар, ә сез Тинчурин турында  нинди истәлекләр алып килдегез?

(К.Тинчурин турында Р.Ишморатның, М.Хәбибуллинның,А Гыйләҗевнең истәлекләре укыла).

-Бүгенге көндә дә Тинчурин исеме еш телгә алына, чөнки Казанда

Тинчурин исемен йөртүче театр бар.Анда безнең якташ артистларыбыз да эшли.Кемнәр алар?

(Исламия Мәхмүтова, Р.Төхвәтуллина, Ә.Галиуллин һ.б.)

-Г.Камал театрын Тинчурин исеме белән ничек бәйләргә була?

( Һәр сезоны “ Зәңгәр шәл” әсәре белән башлана, башка әсәрләрен дә сәхнәләштерәләр һ.б.)

-Әйе, К.Тинчурин артист та , драматург та. Ул күпләгән сәхнә әсәрләре иҗат иткән. “ Сакла, шартламасын!”, “Казан сөлгесе”, “Сүнгән йолдызлар”,”Тутый кош”, “Американ”, “Җилкәнсезләр” кебек комедияләр, “ Зәңгәр шәл”, “Ил”, “Кандыр буе”музыкаль драмалары аның талантының олы һәм киң колачлы булуы турында сөйли.

-Менә шушындый бөек кеше 1938 нче елның 15 нче ноябрендә фаҗигале төстә юк ителә. Бу вакытта аңа бары 51 яшь була.Ә бүгенге көндә кабере дә юк аның.Моның өчен йөрәге әрнеп, аның хатыны- Заһидә ханым Батулла әфәндегә болай дип сөйләп калдыра:( “Ватаным Татарстан” газетасыннан өзекләр уку-1.12.07.саны).

 “Кәримне мин бер күрдем.Төрмә ишегалдында. Машина килеп туктады. Ике кеше Кәримне сөйрәп алдылар, аны танырлык түгел иде, аның аңы юк шикелле, тегеләр култыкласалар да, Кәримнең аяклары атламый,башы салынган иде, шулай сөйрәп алып кереп киттеләр.

   ...Кәримнең кабере юк бит.Шуңа күрә кабер ташымда аның да исеме булсын,аның кабере дә булсын.” Шаһбазгәрәй Исмәгыйль углы Әхмәров кызы, Кәрим Тинчуринның хатыны Заһидә Тинчурина,”- дип яздырырсың.

Өч исемнең булуы шарт! Тыңлап кал! Язып кал! Бу минем васыятем, әманәтем!”

-Бүген без ерак еллар корбаннарын искә алдык.Алар турында соң-

гы елларда “ Хәтер” китабы чыкты.Ул берничә том.( китап күрсәтелә).

- Дәресебез ахырына якынлыша. Бүген алган белемнәребезне, истә калган информацияне  барлыйк әле. Бирелгән сорауларга җавап бирик: ( 16 слайд).

1. Нәрсә ул репрессия?

2. Ул ничәнче елларда була?

3. Репрессияләнгән язучылардан кемнәрне истә калдырдыгыз?

4.Кем ул К.Тинчурин?

5. Ул ничәнче елда кулга алына?

6. Ничәнче елда аклана?

7. Ул нинди әсәрләр яза?

-Әйе, ул күбрәк сәхнә әсәрләре яза. Ул-драматург. Ләкин аның

иҗаты күпкырлы.

-Без быел К.Тинчуринны прозаик буларак өйрәнәбез. Сезгә өй эше

аның  “ Мәдрәсәдә беренче көн”, “ Бүре зәхмәте”  хикәяләрен

укып килергә, әсәр ахырындагы сорауларга җавап бирергә, биремнәрне үтәргә.

-Йомгаклау, билгеләр кую.

-Бүгенге дәрестә репрессия елы корбаннарын искә алдык.Дәүләтебез дә аларны онытмый.Без дә аларны онытырга тиеш түгел.

30 октябрь- репрессия елларында хөкем ителгәннәрне искә алу көнедип билгеләп үтелә.

                           Кешенең кадере булсын,

                           Кабере булсын җирдә   

                           Саклансын заман капмасын

                           Кабаттан сыйнфый җимгә.

-Дәресебезнең эпиграфы Г. Моратның “ Черек күл” шигыреннән

алынган өзек иде. Бу әсәрне тулысы белән тыңлыйк әле.

( укучы яттан сөйли).

-Укучылар, Җирдә хаклык булырга тиеш. Хаклык өчен көрәшик!