Телен белгэн ил ачар!
методическая разработка (6 класс) по теме

5 нче сыйныф өчен әдәбияттан белем бирү программасына аңлатма язуы

   Әлеге белем бирү программасы дәүләт стандарты һәм  2010 елда “Мәгариф” нәшриятында басылган “ Татар урта гомуми белем мәктәпләре өчен әдәбият  программалары”на нигезләнеп төзелде.Әлеге программа укучылар үзләштерергә тиешле мәсьәләләр һәм темаларны яктырта.

   Мәктәпнең укыту планы буенча 5 нче сыйныфта әдәбияттан белем бирү программасы уку елына 70 сәгать (атнага 2 сәгать) әдәбият укытуны күздә тота. Түбәндәге темаларга сәгатьләр бүленеше:

- халык авыз иҗаты - 11 сәгать;

- язучылар һәм аларның иҗаты – 40 сәгать;

- класстан тыш уку – 6 сәгать;

-  бәйләнешле сөйләм үстерү – 10сәгать;

- кабатлау – 3 сәгать.

    Программаның эчтәлеген тормышка ашыру өчен түбәндәге укыту-методик әсбаплар кулланыла :

-Әдәбият: 5нче сыйныф /М.Ш.Җәләлиева,Г.М.Әдһәмова,Д.Ш.Сибгатуллина.- Казан:”Мәгариф” ,2006;

- Әдәбият теориясе /Ф.Хатипов.- Казан : Мәгариф,2000;

-Мәктәптә татар әдәбиятын укыту методикасы /Заһидуллина Д.Ф.- Казан :Мәгариф ,2004;

- Сочинение язарга өйрәнәбез / З.Н.Хәбибуллина,Р.В.Миңнуллина .-Казан: Яңалиф,2002;

- Әдәбият дәреслекләре буйлап/Н.С.Гыймадиева,Ә.Г.Билалова –Казан:Яңалиф,2006.

- Татар әдәбияты дәресләренә фонохрестоматия 5 -11 нче сыйныфлар-

Газимҗанова Р.Г.(аудиокассета)

- Ф.Яруллин тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

- М.Җәлил тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

- Г.Исхакый тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

    Әдәбият фәненә өйрәтү түбәндәге максатларга ирешүне күзтә тота :

- халык авыз иҗаты әсәрләре һәм әкиятләрнең төрләрен белү;

- язучыларның тормыш юлын һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белү;

- образларга характеристика бирү;

- үз фикерләреңне сөйләмә һәм язма сөйләмдә җиткерә алу;

- туган телгә,туган илгә,язучылар  иҗатына,гореф-гадәтләргә мәхәббәт тәрбияләү.

   5 нче сыйныф укучылары уку елы башында түбәндәгеләрне белергә тиешләр:

- йөгерек уку;

- уку тизлегенең нормасын үтәү;

- укыганны аңлап,эчтәлеген сөйләү;

- әсәрдәге образларны таба белү;

- әсәрнең төп темасын ачыклый белү.

5 нче сыйныф укучыларының тел  осталыклары һәм күнекмәләренә таләпләр:

- фольклор төшенчәсен,аның жанрларын,әкиятләр һәм мәзәкләрнең тематикасын,төп идеясен ачыклау;

 - биография һәм автобиография турында мәгълүматлар,автобиографик әсәр буларак, “Исемдә калганнар” әсәренең эчтәлеген белү;

 - пейзаж турында төшенчә,әсәрләрдән пейзаж сурәтләнгән өлешләрне таба белү;

     - шигырьләрдәге лирик герой һәм аның хис-кичерешләрен билгели белү;

     - әсәрләрдән сәнгатьчә детальләрне табу,аларның мәгънәви көчен ачу;

     - юмор,сатира һәм комедия жанрында иҗат ителгән әсәрләрне анализлау;

     - язучылар һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белү;

     - план төзеп,бирелгән тема буенча сочинениеләр яза һәм хикәяләр төзи белү;

6 нчы сыйныф өчен әдәбияттан белем бирү программасына аңлатма язуы

   Әлеге белем бирү программасы дәүләт стандарты һәм  2010 елда “Мәгариф” нәшриятында басылган “ Татар урта гомуми белем мәктәпләре өчен әдәбият  программалары”на нигезләнеп төзелде.Әлеге программа укучылар үзләштерергә тиешле мәсьәләләр һәм темаларны яктырта.

   Мәктәпнең укыту планы буенча 6 нчы сыйныфта әдәбияттан белем бирү программасы уку елына 70 сәгать (атнага 2 сәгать) әдәбият укытуны күздә тота. Түбәндәге темаларга сәгатьләр бүленеше:

- халык авыз иҗаты - 3 сәгать;

- язучылар һәм аларның иҗаты – 44 сәгать;

- класстан тыш уку – 7 сәгать;

-  бәйләнешле сөйләм үстерү – 12 сәгать;

- кабатлау – 4 сәгать.

    Программаның эчтәлеген тормышка ашыру өчен түбәндәге укыту-методик әсбаплар кулланыла :

-Әдәбият: 6 нчы сыйныф / Ф.Ә.Ганиева,И.Г.Гыйләҗев,Ф.Ф.Исламов..- Казан:”Мәгариф” ,2006;

- Әдәбият теориясе /Ф.Хатипов.- Казан : Мәгариф,2000;

-Мәктәптә татар әдәбиятын укыту методикасы /Заһидуллина Д.Ф.- Казан :Мәгариф ,2004;

- Сочинение язарга өйрәнәбез / З.Н.Хәбибуллина,Р.В.Миңнуллина .-Казан: Яңалиф,2002;

- Әдәбият дәреслекләре буйлап/Н.С.Гыймадиева,Ә.Г.Билалова –Казан:Яңалиф,2006.

- Татар әдәбияты дәресләренә фонохрестоматия 5 -11 нче сыйныфлар-

Газимҗанова Р.Г.(аудиокассета)

- Ф.Яруллин тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

- М.Җәлил тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

- Г.Исхакый тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

 Әдәбият фәненә өйрәтү түбәндәге максатларга ирешүне күзтә тота :

- халык авыз иҗаты әсәрләре һәм җырларның төрләрен белү;

- язучыларның тормыш юлын һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белү;

- образларга характеристика бирү;

- үз фикерләреңне сөйләмә һәм язма сөйләмдә җиткерә алу;

- лирик герой,юмор,сатира,комедия,пейзаж,сурәтләү алымнары терминнарын белү;

- туган телгә,туган илгә,язучылар  иҗатына,гореф-гадәтләргә мәхәббәт һәм әдәплелек сыйфатларын тәрбияләү.

  6 нчы сыйныф укучылары уку елы башында түбәндәгеләрне белергә тиешләр:

    - фольклор төшенчәсен,аның жанрларын аера белергә;

     - биография һәм автобиография турында таныш булырга;

     - пейзаж турында төшенчә,әсәрләрдән пейзаж сурәтләнгән өлешләрне таба белергә;

     - шигырьләрдәге лирик герой һәм аның хис-кичерешләрен билгели белергә;

     - әсәрләрдән сәнгатьчә детальләрне табу,аларның мәгънәви көчен ачу;

     - юмор,сатира һәм комедия жанрында иҗат ителгән әсәрләрне анализлау;

     - язучылар һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белергә;

     - план төзеп,бирелгән тема буенча сочинениеләр яза һәм хикәяләр төзи белүергә.

6 нчы сыйныф укучыларының тел  осталыклары һәм күнекмәләренә таләпләр:

     - фольклор жанрына кергән җырлар һәм такмаклар,халык җырларын белү;

     - әсәрләрдән пейзаж сурәтләнгән өлешләрне таба белү;

     -шигырьләрдәге лирик герой һәм аның хис-кичерешләрен билгели белү;шигырьләрдәге юморны,аларның темасын билгели белү;

     - әсәрләрдән сәнгатьчә детальләрне табу,аларның мәгънәви көчен ачу;

     - юмор,сатира һәм комедия турындагы белемнәрне киңәйтү;

     - язучылар һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белү;

     - татар әдәбиятында Тукай образының яктыртылышын билгеләү;

     - план төзеп,бирелгән тема буенча сочинениеләр яза һәм хикәяләр төзи белү;

8 нче сыйныф өчен әдәбияттан белем бирү программасына аңлатма язуы

   Әлеге белем бирү программасы дәүләт стандарты һәм  2010 елда “Мәгариф” нәшриятында басылган “ Татар урта мәктәпләре өчен әдәбияттан программа” га нигезләнеп төзелде.Әлеге программа укучылар үзләштерергә тиешле мәсьәләләр һәм темаларны яктырта.

   Мәктәпнең укыту планы буенча 8 нче сыйныфта әдәбияттан  белем бирү программасы уку елына 68 сәгать (атнага 2 сәгать) әдәбият укытуны күздә тота. Түбәндәге темаларга сәгатьләр бүленеше:

-әсәрләрне өйрәнү-46 сәгать

-сөйләм үстерү-16 сәгать

-дәрестән тыш уку-6 сәгать

    Программаның эчтәлеген тормышка ашыру өчен түбәндәге укыту-методик әсбаплар кулланыла :

-Әдәбият : 8нче сыйныф /А.Г.Әхмәдуллин,Ф.Ә.Ганиева- Казан:”Мәгариф” ,2006;

- “Әдәбият теориясе”Ф.Хатипов, Мәгариф”,2000;

- “Сочинение язарга өйрәнәбез”З.Хабибуллина :”Яңалиф”,2002;

-Әдәбият дәреслекләре буйлап Н.С.Гыймадиева,Ә.Г.Билалова-Казан:Яңалиф,2006.

   Әдәбиятка өйрәтү түбәндәге максатларга ирешүне күзтә тота :

-әдәби әсәрләрне бала күңеленә сеңдерү

-әсәрнең мәгънәсен,нәфислеген төшендерү

-укучыларда күркәм сыйфатлар тәрбияләргә булышу

-әсәрне күбрәк укырга теләк уяту

Ятлау өчен тәкъдим ителгән әсәрләр:

“Идегәй”

Ш.Бабич. “Халкым өчен”.

Һ.Такташ “Алсу”

М.Җәлил. “Кичер,илем!”

Р.Фәйзуллин,Р,Харис,Р.Мингалим,Ш.Маннапов шигырьләре

8 нче сыйныф укучыларының тел осталыклары һәм күнекмәләренә таләпләр:

-дастан төшенчәсен аңлата белү,аларның сәнгатьчә эшләнешен билгели белү;

-биография һәм автобиография турында мәгүлуматлар,автобиографик әсәр буларак, “Туган ягым-яшел бишек”әсәренең эчтәлеген белү;

-әсәрләрдән пейзаж сурәтләнгән өлешләрне таба белү;

-әсәрләрдән сурәтләү алымнарын таба һәм аларны аңлата белү;

-шигырьләрдәге лирик герой һәм аның хис-кичерешләрен билгели белү;

-әсәрләрдән сәнгатьчә детальләрне табу,аларның мәгънәви көчен ачу;

- повесть,поэма,роман жанрында иҗат ителгән әсәрләрне уку һәм аларны анализлый белү;

-әсәрләнең проблемасын билгели белү;

-әсәрләр аша халыкның язмышын билгели белү;

-план төзеп,бирелгән тема буенча сочинениеләр яза һәм хикәяләр төзи белү

-язучылар һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белү

Ятлау өчен тәкъдим ителгән әсәрләр:

“Идегәй”

Ш.Бабич. “Халкым өчен”.

Һ.Такташ “Алсу”

М.Җәлил. “Кичер,илем!”

Р.Фәйзуллин,Р,Харис,Р.Мингалим,Ш.Маннапов шигырьләре

8 нче сыйныфта осталык һәм күнекмәләр

-туры сөйләмне үз сөйләмеңдә файдалана белү,чит кеше сүзләрен диалог яки монолог формасында бирә алу.Туры сөйләмгә бәйле тыныш билгеләрен дөрес куя,куелганнарына аңлатма бирә белү;

-кушма җөмләләрдән тиешенчә файдалану,аларның төрле төрләрен төзү,таләп ителгән төренә мисал китерү, җөмләгә һәм текстка өлешчә яки тулы грамматик анализ ясый белү,кушма җөмлә компонентлары арасына тиешле тыныш билгеләрен кую,аларны дәлилләү.Төрле төзелештәге кушма җөмлә өлешләрен сөйләмдә тиешле интонация белән уку;

-тема эчендә диалог һәм монолог формаларында сөйли һәм яза белү;

-сыйфатлама,модальлек,эмоциональлек элементларын,стиль үзенчәлекләрен кулланып,укыту һәм тәрбия максатларына уңай җавап бирерлек темаларга сочинение һәм изложение язу.Язманы камилләштерү (тулыландыру,төзәтмәләр кертү);

-әсәргә яки аның бер өлешенә рецензия яза алу;

-җыелыш яки берәр утырышның беркетмәсен яза белү;

-мәктәп программасы таләп иткән күләмдә җөмлә составындагы сүзләргә фонетик,морфологик,грамматик анализ ясау,кушма җөмләләрне бер төрдән икенче төргә үзгәртә белү; кушма җөмләләрнең схемасын,төрен,иярчен җөмләнең мәгънәсе һәм төзелеше ягыннан төрен,иярчен җөмләне баш җөмләгә бәйләүче аналитик һәм синтетик чараларны, баш һәм иярчен җөмлә арасына куелырга тиешле тыныш билгеләрен дөрес кую;

-укучыларның сөйләм һәм язу культурасын үстерү, мөстәкыйль эшчәнлеген активлаштыру.  

9 нчы сыйныф өчен әдәбияттан белем бирү программасына аңлатма язуы

   Әлеге белем бирү программасы дәүләт стандарты һәм  2010 елда “Мәгариф” нәшриятында басылган “ Татар урта гомуми белем мәктәпләре өчен әдәбият  программалары”на нигезләнеп төзелде.Әлеге программа укучылар үзләштерергә тиешле мәсьәләләр һәм темаларны яктырта.

   Мәктәпнең укыту планы буенча 9 нчы сыйныфта әдәбияттан белем бирү программасы уку елына 68 сәгать (атнага 2 сәгать) әдәбият укытуны күздә тота. Түбәндәге темаларга сәгатьләр бүленеше:

- кереш -  5 сәгать;

- Болгар чоры әдәбияты – 4 сәгать;

- Алтын Урда чоры әдәбияты – 4

- Казан халыгы чоры әдәбияты – 3

- YII йөз әдәбияты - 2 сәгать;

- YIII йөз әдәбияты - 3 сәгать;

- XIX йөз әдәбияты  - 24 сәгать;

- әдәбият теориясе - 4 сәгать;

- класстан тыш уку – 6 сәгать;

-  бәйләнешле сөйләм үстерү – 6 сәгать;

- кабатлау – 7 сәгать.

    Программаның эчтәлеген тормышка ашыру өчен түбәндәге укыту-методик әсбаплар кулланыла :

-Әдәбият: 9 нчы сыйныф / Х.Й.Миңнегулов,Ш.А.Садретдинов.- Казан:”Мәгариф” ,2005;

-Әдәбияттан хрестоматия:9 нчы сыйныф /Х.Й.Миңнегулов,Ш.А.Садретдинов.- Казан:”Мәгариф” ,2005

- Әдәбият теориясе /Ф.Хатипов.- Казан : Мәгариф,2000;

-Мәктәптә татар әдәбиятын укыту методикасы /Заһидуллина Д.Ф.- Казан :Мәгариф ,2004;

- Сочинение язарга өйрәнәбез / З.Н.Хәбибуллина,Р.В.Миңнуллина .-Казан: Яңалиф,2002;

- Әдәбият дәреслекләре буйлап/Н.С.Гыймадиева,Ә.Г.Билалова –Казан:Яңалиф,2006.

- Татар әдәбияты дәресләренә фонохрестоматия 5 -11 нче сыйныфлар-

Газимҗанова Р.Г.(аудиокассета)

- Ф.Яруллин тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

- М.Җәлил тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

- Г.Исхакый тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

 Әдәбият фәненә өйрәтү түбәндәге максатларга ирешүне күзтә тота :

- әсәрләрнең жанрын билгели белү;

- язучыларның тормыш юлын һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белү;

- образларга характеристика бирү;

- үз фикерләреңне сөйләмә һәм язма сөйләмдә җиткерә алу;

- әсәрләрдән сурәтләү алымнарын таба алу;

9 нчы сыйныф укучылары уку елы башында түбәндәгеләрне белергә тиешләр:

     - дастан төшенчәсен аңлата белү,аларның сәнгатьчә эшләнешен билгели белергә;

    - биография һәм автобиография турында белергә;

     - әсәрләрдән сурәтләү алымнарын таба һәм аларны аңлата белергә;

     - шигырьләрдәге лирик герой һәм аның хис-кичерешләрен билгели белергә;

     - повесть,поэма,роман  жанрында иҗат ителгән әсәрләрне уку һәм аларны анализлый белергә;

     - әсәрләрнең проблемасын билгели белергә;

     - әсәрләр аша халыкның язмышын билгели белергә;

     - план төзеп,бирелгән тема буенча сочинениеләр яза һәм хикәяләр төзи белергә;

    - язучылар һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белү;

9 нчы сыйныф укучыларының тел  осталыклары һәм күнекмәләренә таләпләр:

     - татар әдәбитын халык язмышы белән бәйләп бирә алу;

    - рун һәм уйгур язулы истәлекләрне белү;

     - әсәрләрдән пейзаж сурәтләнгән өлешләрне таба белү;

     - әсәрләрдән сурәтләү алымнарын таба һәм аларны аңлата белү;

     - шигырьләрдәге лирик герой һәм аның хис-кичерешләрен билгели белү;

     - әсәрләрдән сәнгатьчә детальләрне табу,аларның мәгънәви көчен ачу;

     - дастан,дастан-поэма,мәдхия һәм мәрсия,драма һәм комедия жанрында иҗат ителгән әсәрләрне уку һәм аларны анализлый белү;

     - әсәрләрнең проблемасын билгели белү;

     - план төзеп,бирелгән тема буенча сочинениеләр яза һәм хикәяләр төзи белү;

    - борынгы әдәбиятның чорларга бүленешен билгели белү

5 нче сыйныф өчен әдәбияттан белем бирү программасына аңлатма язуы

   Әлеге белем бирү программасы дәүләт стандарты һәм  2010 елда “Мәгариф” нәшриятында басылган “ Татар урта гомуми белем мәктәпләре өчен әдәбият  программалары”на нигезләнеп төзелде.Әлеге программа укучылар үзләштерергә тиешле мәсьәләләр һәм темаларны яктырта.

   Мәктәпнең укыту планы буенча 5 нче сыйныфта әдәбияттан белем бирү программасы уку елына 70 сәгать (атнага 2 сәгать) әдәбият укытуны күздә тота. Түбәндәге темаларга сәгатьләр бүленеше:

- халык авыз иҗаты - 11 сәгать;

- язучылар һәм аларның иҗаты – 40 сәгать;

- класстан тыш уку – 6 сәгать;

-  бәйләнешле сөйләм үстерү – 10сәгать;

- кабатлау – 3 сәгать.

    Программаның эчтәлеген тормышка ашыру өчен түбәндәге укыту-методик әсбаплар кулланыла :

-Әдәбият: 5нче сыйныф /М.Ш.Җәләлиева,Г.М.Әдһәмова,Д.Ш.Сибгатуллина.- Казан:”Мәгариф” ,2006;

- Әдәбият теориясе /Ф.Хатипов.- Казан : Мәгариф,2000;

-Мәктәптә татар әдәбиятын укыту методикасы /Заһидуллина Д.Ф.- Казан :Мәгариф ,2004;

- Сочинение язарга өйрәнәбез / З.Н.Хәбибуллина,Р.В.Миңнуллина .-Казан: Яңалиф,2002;

- Әдәбият дәреслекләре буйлап/Н.С.Гыймадиева,Ә.Г.Билалова –Казан:Яңалиф,2006.

- Татар әдәбияты дәресләренә фонохрестоматия 5 -11 нче сыйныфлар-

Газимҗанова Р.Г.(аудиокассета)

- Ф.Яруллин тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

- М.Җәлил тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

- Г.Исхакый тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

    Әдәбият фәненә өйрәтү түбәндәге максатларга ирешүне күзтә тота :

- халык авыз иҗаты әсәрләре һәм әкиятләрнең төрләрен белү;

- язучыларның тормыш юлын һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белү;

- образларга характеристика бирү;

- үз фикерләреңне сөйләмә һәм язма сөйләмдә җиткерә алу;

- туган телгә,туган илгә,язучылар  иҗатына,гореф-гадәтләргә мәхәббәт тәрбияләү.

   5 нче сыйныф укучылары уку елы башында түбәндәгеләрне белергә тиешләр:

- йөгерек уку;

- уку тизлегенең нормасын үтәү;

- укыганны аңлап,эчтәлеген сөйләү;

- әсәрдәге образларны таба белү;

- әсәрнең төп темасын ачыклый белү.

5 нче сыйныф укучыларының тел  осталыклары һәм күнекмәләренә таләпләр:

- фольклор төшенчәсен,аның жанрларын,әкиятләр һәм мәзәкләрнең тематикасын,төп идеясен ачыклау;

 - биография һәм автобиография турында мәгълүматлар,автобиографик әсәр буларак, “Исемдә калганнар” әсәренең эчтәлеген белү;

 - пейзаж турында төшенчә,әсәрләрдән пейзаж сурәтләнгән өлешләрне таба белү;

     - шигырьләрдәге лирик герой һәм аның хис-кичерешләрен билгели белү;

     - әсәрләрдән сәнгатьчә детальләрне табу,аларның мәгънәви көчен ачу;

     - юмор,сатира һәм комедия жанрында иҗат ителгән әсәрләрне анализлау;

     - язучылар һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белү;

     - план төзеп,бирелгән тема буенча сочинениеләр яза һәм хикәяләр төзи белү;

6 нчы сыйныф өчен әдәбияттан белем бирү программасына аңлатма язуы

   Әлеге белем бирү программасы дәүләт стандарты һәм  2010 елда “Мәгариф” нәшриятында басылган “ Татар урта гомуми белем мәктәпләре өчен әдәбият  программалары”на нигезләнеп төзелде.Әлеге программа укучылар үзләштерергә тиешле мәсьәләләр һәм темаларны яктырта.

   Мәктәпнең укыту планы буенча 6 нчы сыйныфта әдәбияттан белем бирү программасы уку елына 70 сәгать (атнага 2 сәгать) әдәбият укытуны күздә тота. Түбәндәге темаларга сәгатьләр бүленеше:

- халык авыз иҗаты - 3 сәгать;

- язучылар һәм аларның иҗаты – 44 сәгать;

- класстан тыш уку – 7 сәгать;

-  бәйләнешле сөйләм үстерү – 12 сәгать;

- кабатлау – 4 сәгать.

    Программаның эчтәлеген тормышка ашыру өчен түбәндәге укыту-методик әсбаплар кулланыла :

-Әдәбият: 6 нчы сыйныф / Ф.Ә.Ганиева,И.Г.Гыйләҗев,Ф.Ф.Исламов..- Казан:”Мәгариф” ,2006;

- Әдәбият теориясе /Ф.Хатипов.- Казан : Мәгариф,2000;

-Мәктәптә татар әдәбиятын укыту методикасы /Заһидуллина Д.Ф.- Казан :Мәгариф ,2004;

- Сочинение язарга өйрәнәбез / З.Н.Хәбибуллина,Р.В.Миңнуллина .-Казан: Яңалиф,2002;

- Әдәбият дәреслекләре буйлап/Н.С.Гыймадиева,Ә.Г.Билалова –Казан:Яңалиф,2006.

- Татар әдәбияты дәресләренә фонохрестоматия 5 -11 нче сыйныфлар-

Газимҗанова Р.Г.(аудиокассета)

- Ф.Яруллин тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

- М.Җәлил тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

- Г.Исхакый тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

 Әдәбият фәненә өйрәтү түбәндәге максатларга ирешүне күзтә тота :

- халык авыз иҗаты әсәрләре һәм җырларның төрләрен белү;

- язучыларның тормыш юлын һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белү;

- образларга характеристика бирү;

- үз фикерләреңне сөйләмә һәм язма сөйләмдә җиткерә алу;

- лирик герой,юмор,сатира,комедия,пейзаж,сурәтләү алымнары терминнарын белү;

- туган телгә,туган илгә,язучылар  иҗатына,гореф-гадәтләргә мәхәббәт һәм әдәплелек сыйфатларын тәрбияләү.

  6 нчы сыйныф укучылары уку елы башында түбәндәгеләрне белергә тиешләр:

    - фольклор төшенчәсен,аның жанрларын аера белергә;

     - биография һәм автобиография турында таныш булырга;

     - пейзаж турында төшенчә,әсәрләрдән пейзаж сурәтләнгән өлешләрне таба белергә;

     - шигырьләрдәге лирик герой һәм аның хис-кичерешләрен билгели белергә;

     - әсәрләрдән сәнгатьчә детальләрне табу,аларның мәгънәви көчен ачу;

     - юмор,сатира һәм комедия жанрында иҗат ителгән әсәрләрне анализлау;

     - язучылар һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белергә;

     - план төзеп,бирелгән тема буенча сочинениеләр яза һәм хикәяләр төзи белүергә.

6 нчы сыйныф укучыларының тел  осталыклары һәм күнекмәләренә таләпләр:

     - фольклор жанрына кергән җырлар һәм такмаклар,халык җырларын белү;

     - әсәрләрдән пейзаж сурәтләнгән өлешләрне таба белү;

     -шигырьләрдәге лирик герой һәм аның хис-кичерешләрен билгели белү;шигырьләрдәге юморны,аларның темасын билгели белү;

     - әсәрләрдән сәнгатьчә детальләрне табу,аларның мәгънәви көчен ачу;

     - юмор,сатира һәм комедия турындагы белемнәрне киңәйтү;

     - язучылар һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белү;

     - татар әдәбиятында Тукай образының яктыртылышын билгеләү;

     - план төзеп,бирелгән тема буенча сочинениеләр яза һәм хикәяләр төзи белү;

8 нче сыйныф өчен әдәбияттан белем бирү программасына аңлатма язуы

   Әлеге белем бирү программасы дәүләт стандарты һәм  2010 елда “Мәгариф” нәшриятында басылган “ Татар урта мәктәпләре өчен әдәбияттан программа” га нигезләнеп төзелде.Әлеге программа укучылар үзләштерергә тиешле мәсьәләләр һәм темаларны яктырта.

   Мәктәпнең укыту планы буенча 8 нче сыйныфта әдәбияттан  белем бирү программасы уку елына 68 сәгать (атнага 2 сәгать) әдәбият укытуны күздә тота. Түбәндәге темаларга сәгатьләр бүленеше:

-әсәрләрне өйрәнү-46 сәгать

-сөйләм үстерү-16 сәгать

-дәрестән тыш уку-6 сәгать

    Программаның эчтәлеген тормышка ашыру өчен түбәндәге укыту-методик әсбаплар кулланыла :

-Әдәбият : 8нче сыйныф /А.Г.Әхмәдуллин,Ф.Ә.Ганиева- Казан:”Мәгариф” ,2006;

- “Әдәбият теориясе”Ф.Хатипов, Мәгариф”,2000;

- “Сочинение язарга өйрәнәбез”З.Хабибуллина :”Яңалиф”,2002;

-Әдәбият дәреслекләре буйлап Н.С.Гыймадиева,Ә.Г.Билалова-Казан:Яңалиф,2006.

   Әдәбиятка өйрәтү түбәндәге максатларга ирешүне күзтә тота :

-әдәби әсәрләрне бала күңеленә сеңдерү

-әсәрнең мәгънәсен,нәфислеген төшендерү

-укучыларда күркәм сыйфатлар тәрбияләргә булышу

-әсәрне күбрәк укырга теләк уяту

Ятлау өчен тәкъдим ителгән әсәрләр:

“Идегәй”

Ш.Бабич. “Халкым өчен”.

Һ.Такташ “Алсу”

М.Җәлил. “Кичер,илем!”

Р.Фәйзуллин,Р,Харис,Р.Мингалим,Ш.Маннапов шигырьләре

8 нче сыйныф укучыларының тел осталыклары һәм күнекмәләренә таләпләр:

-дастан төшенчәсен аңлата белү,аларның сәнгатьчә эшләнешен билгели белү;

-биография һәм автобиография турында мәгүлуматлар,автобиографик әсәр буларак, “Туган ягым-яшел бишек”әсәренең эчтәлеген белү;

-әсәрләрдән пейзаж сурәтләнгән өлешләрне таба белү;

-әсәрләрдән сурәтләү алымнарын таба һәм аларны аңлата белү;

-шигырьләрдәге лирик герой һәм аның хис-кичерешләрен билгели белү;

-әсәрләрдән сәнгатьчә детальләрне табу,аларның мәгънәви көчен ачу;

- повесть,поэма,роман жанрында иҗат ителгән әсәрләрне уку һәм аларны анализлый белү;

-әсәрләнең проблемасын билгели белү;

-әсәрләр аша халыкның язмышын билгели белү;

-план төзеп,бирелгән тема буенча сочинениеләр яза һәм хикәяләр төзи белү

-язучылар һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белү

Ятлау өчен тәкъдим ителгән әсәрләр:

“Идегәй”

Ш.Бабич. “Халкым өчен”.

Һ.Такташ “Алсу”

М.Җәлил. “Кичер,илем!”

Р.Фәйзуллин,Р,Харис,Р.Мингалим,Ш.Маннапов шигырьләре

8 нче сыйныфта осталык һәм күнекмәләр

-туры сөйләмне үз сөйләмеңдә файдалана белү,чит кеше сүзләрен диалог яки монолог формасында бирә алу.Туры сөйләмгә бәйле тыныш билгеләрен дөрес куя,куелганнарына аңлатма бирә белү;

-кушма җөмләләрдән тиешенчә файдалану,аларның төрле төрләрен төзү,таләп ителгән төренә мисал китерү, җөмләгә һәм текстка өлешчә яки тулы грамматик анализ ясый белү,кушма җөмлә компонентлары арасына тиешле тыныш билгеләрен кую,аларны дәлилләү.Төрле төзелештәге кушма җөмлә өлешләрен сөйләмдә тиешле интонация белән уку;

-тема эчендә диалог һәм монолог формаларында сөйли һәм яза белү;

-сыйфатлама,модальлек,эмоциональлек элементларын,стиль үзенчәлекләрен кулланып,укыту һәм тәрбия максатларына уңай җавап бирерлек темаларга сочинение һәм изложение язу.Язманы камилләштерү (тулыландыру,төзәтмәләр кертү);

-әсәргә яки аның бер өлешенә рецензия яза алу;

-җыелыш яки берәр утырышның беркетмәсен яза белү;

-мәктәп программасы таләп иткән күләмдә җөмлә составындагы сүзләргә фонетик,морфологик,грамматик анализ ясау,кушма җөмләләрне бер төрдән икенче төргә үзгәртә белү; кушма җөмләләрнең схемасын,төрен,иярчен җөмләнең мәгънәсе һәм төзелеше ягыннан төрен,иярчен җөмләне баш җөмләгә бәйләүче аналитик һәм синтетик чараларны, баш һәм иярчен җөмлә арасына куелырга тиешле тыныш билгеләрен дөрес кую;

-укучыларның сөйләм һәм язу культурасын үстерү, мөстәкыйль эшчәнлеген активлаштыру.  

9 нчы сыйныф өчен әдәбияттан белем бирү программасына аңлатма язуы

   Әлеге белем бирү программасы дәүләт стандарты һәм  2010 елда “Мәгариф” нәшриятында басылган “ Татар урта гомуми белем мәктәпләре өчен әдәбият  программалары”на нигезләнеп төзелде.Әлеге программа укучылар үзләштерергә тиешле мәсьәләләр һәм темаларны яктырта.

   Мәктәпнең укыту планы буенча 9 нчы сыйныфта әдәбияттан белем бирү программасы уку елына 68 сәгать (атнага 2 сәгать) әдәбият укытуны күздә тота. Түбәндәге темаларга сәгатьләр бүленеше:

- кереш -  5 сәгать;

- Болгар чоры әдәбияты – 4 сәгать;

- Алтын Урда чоры әдәбияты – 4

- Казан халыгы чоры әдәбияты – 3

- YII йөз әдәбияты - 2 сәгать;

- YIII йөз әдәбияты - 3 сәгать;

- XIX йөз әдәбияты  - 24 сәгать;

- әдәбият теориясе - 4 сәгать;

- класстан тыш уку – 6 сәгать;

-  бәйләнешле сөйләм үстерү – 6 сәгать;

- кабатлау – 7 сәгать.

    Программаның эчтәлеген тормышка ашыру өчен түбәндәге укыту-методик әсбаплар кулланыла :

-Әдәбият: 9 нчы сыйныф / Х.Й.Миңнегулов,Ш.А.Садретдинов.- Казан:”Мәгариф” ,2005;

-Әдәбияттан хрестоматия:9 нчы сыйныф /Х.Й.Миңнегулов,Ш.А.Садретдинов.- Казан:”Мәгариф” ,2005

- Әдәбият теориясе /Ф.Хатипов.- Казан : Мәгариф,2000;

-Мәктәптә татар әдәбиятын укыту методикасы /Заһидуллина Д.Ф.- Казан :Мәгариф ,2004;

- Сочинение язарга өйрәнәбез / З.Н.Хәбибуллина,Р.В.Миңнуллина .-Казан: Яңалиф,2002;

- Әдәбият дәреслекләре буйлап/Н.С.Гыймадиева,Ә.Г.Билалова –Казан:Яңалиф,2006.

- Татар әдәбияты дәресләренә фонохрестоматия 5 -11 нче сыйныфлар-

Газимҗанова Р.Г.(аудиокассета)

- Ф.Яруллин тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

- М.Җәлил тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

- Г.Исхакый тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап ( диск)

 Әдәбият фәненә өйрәтү түбәндәге максатларга ирешүне күзтә тота :

- әсәрләрнең жанрын билгели белү;

- язучыларның тормыш юлын һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белү;

- образларга характеристика бирү;

- үз фикерләреңне сөйләмә һәм язма сөйләмдә җиткерә алу;

- әсәрләрдән сурәтләү алымнарын таба алу;

9 нчы сыйныф укучылары уку елы башында түбәндәгеләрне белергә тиешләр:

     - дастан төшенчәсен аңлата белү,аларның сәнгатьчә эшләнешен билгели белергә;

    - биография һәм автобиография турында белергә;

     - әсәрләрдән сурәтләү алымнарын таба һәм аларны аңлата белергә;

     - шигырьләрдәге лирик герой һәм аның хис-кичерешләрен билгели белергә;

     - повесть,поэма,роман  жанрында иҗат ителгән әсәрләрне уку һәм аларны анализлый белергә;

     - әсәрләрнең проблемасын билгели белергә;

     - әсәрләр аша халыкның язмышын билгели белергә;

     - план төзеп,бирелгән тема буенча сочинениеләр яза һәм хикәяләр төзи белергә;

    - язучылар һәм алар иҗат иткән әсәрләрне белү;

9 нчы сыйныф укучыларының тел  осталыклары һәм күнекмәләренә таләпләр:

     - татар әдәбитын халык язмышы белән бәйләп бирә алу;

    - рун һәм уйгур язулы истәлекләрне белү;

     - әсәрләрдән пейзаж сурәтләнгән өлешләрне таба белү;

     - әсәрләрдән сурәтләү алымнарын таба һәм аларны аңлата белү;

     - шигырьләрдәге лирик герой һәм аның хис-кичерешләрен билгели белү;

     - әсәрләрдән сәнгатьчә детальләрне табу,аларның мәгънәви көчен ачу;

     - дастан,дастан-поэма,мәдхия һәм мәрсия,драма һәм комедия жанрында иҗат ителгән әсәрләрне уку һәм аларны анализлый белү;

     - әсәрләрнең проблемасын билгели белү;

     - план төзеп,бирелгән тема буенча сочинениеләр яза һәм хикәяләр төзи белү;

    - борынгы әдәбиятның чорларга бүленешен билгели белү