ИДЕГӘЙ» ДАСТАНЫНДА КУЛЛАНЫЛГАН АЛМАШЛЫК, ИСЕМ СҮЗ ТӨРКЕМНӘРЕНЕҢ ЛЕКСИК-ГРАММАТИК ҮЗЕНЧӘЛЕКЛӘРЕ

Слайд 1

« ИДЕГӘЙ» ДАСТАНЫНДА КУЛЛАНЫЛГАН АЛМАШЛЫК СҮЗ ТӨРКЕМЕНЕҢ ЛЕКСИК-ГРАММАТИК ҮЗЕНЧӘЛЕКЛӘРЕ Алабуга шәһәре 1 нче гимназиянең 11 нче сыйныф укучысы Осипова Валерия

Слайд 2

Фәнни эшнең максаты: “ Идегәй” дастанында кулланылган алмаш-лык сүз төркеменең лексик-грамматик үзенчәлекләрен билгеләү

Слайд 3

Идегәй чыгышы ягыннан мангыт (төр-киләшкән монгол) яки ак мангыт каби-ләсеннән була һәм 1352 елда Котлыкыя би гаиләсендә дөньяга килә.

Слайд 4

Дастан нигезендә Идегәй Кобогыл исеме астында үсеп, билгеле бер мәкерлек белән, башта Тукта-мышның җитди ярдәмчеләреннән берсенә әверелә.

Слайд 5

Идегәй - изелгәннәрне һәм рәнҗетелгәннәрне яклаучы

Слайд 6

Мәгънәләре буенча алмашлыклар түбәндәге төркемчәгә бүленәләр: 1. Зат алмашлыклары: мин, син, ул, без, сез, алар. 2. Күрсәтү алмашлыклары: ул, бу, шул, шушы, теге, мондый, андый, тегенди, шундый, алай, болай, тегеләй, шушылай. 3. Сорау алмашлыклары: кем, ни, нәрсә, кай, кайсы, кая, нинди, ник һ. б. 4. Билгеләү алмашлыклары: бары, барлык, барча, һәммә, һәр, һәрбер, һәркем, бөтен, үз. 5. Билгесезлек алмашлыклары: кемдер, нәрсәдер, кайсыдыр, әллә кем, әллә нәрсә һ. б. 6. Юклык алмашлыклары: һичкем, һичнәрсә, һичнинди, һич-кайчан, беркем, берничек һ. б. 7. Тартым алмашлыклары: минеке, синеке, аныкы һ.б.

Слайд 7

Дастанда еш кына бер зат алмашлыгы икенчесенә каршы куела: — Әйтмәк бездән , хания, Ишетмәк сездән , хания. Башта булсаң син өлкән, Аякта чыгар без өлкән.

Слайд 8

Күплек сандагы 1 һәм 2 зат алмашлыклар (без, сез) - ләр кушымчасын алган очрак: Ни җырлаек сезләргә ? Ни бирерсез безләргә ?

Слайд 9

Дастанда ул күрсәтү алмашлыгы аеруча еш кулланыла. 1. Азамат ир Туктамыш Анда күңеле бозылып, Котлыкая бигә әйтте. 2. Туктамыш хан анда әйтте. 3. Анда торып моны әйтте. 4. Әрләп-хурлап аны әйтте.

Слайд 10

«Идегәй» дастаны — фольклор мирасыбыз-ның гүзәл йөзек кашы. Ул халкыбызның милли үзаңын, тарихи хәтерен һәм Идел-йортны зур-лап, буыннан - буынга күчеп халкыбызга бөек әсәр булып кире кайтты.