Рабочая программа по внеурочной деятельности "Улусчу ужурлар"
рабочая программа (4 класс) на тему

Оюн Елена Дамдын-ооловна

Рабочая программа по внеурочной деятельности "Улусчу ужурлар" для 4 класса

Скачать:

ВложениеРазмер
Файл uluschu_uzhurlar_4_klass.docx28.99 КБ

Предварительный просмотр:

Тайылбыр бижик.

1-ги класстың «Улусчу ужурлар» деп кичээлден даашкаар ажылдын ажылчын программазын Россия Федерациязының «Россияның школазы» деп ѳѳредилге-методиктиг бѳлүкке, Тыва Республиканың ниити ѳѳредилгезинин эге школанын Г.Д.Сундуйнун «Улусчу ужурлар» 1-2 класстарга ооредилге номчулга номунга таарыштыр 1 чылга тургускан. Бо ажылчын программа эге школаның Федералдыг куруне стандарттарынын бадылаан Россия Федерациязынын ооредилге яамызынын 06.10.2009 чылда унгени №373 доктаалынга болгаш Федералдыг методкатыжыышкыннын 08.04.2015 №1/15 дугаарлыг протоколунга даянган.

1-ден 4 класстарга чедир сумелеп турар «Улусчу ужурлар» деп класстан дашкаар

кичээлчигештин программазынын кол сорулгазы:

  1. Тыва уругларны бодунун чонунун депшилгелиг узел-бодалдарынга ,

ужурларынга , чанчылдарынга дууштур остурер , кижизидер.

     2   Уругну боду бодун ог-буленин , торел-болуктун толептиг толу , чаагай чанчылдарнын салгакчызы мен деп чоруур кылдыр хевирлээр.

     3   Чонунун сузуктуг ужурларын сеткилинден хундулээр, медерээр, сагыыр, оске улуска тайылбырлап, дамчыдып , ол ышкаш хой националдыг чоннарнын культуразын ожаап чоруур кылдыр чанчыктырар

     4   Торээн черинге , чонунга , дылынга чоргаарланып , унелеп билир толду хевирлээр.

       Программа тыва болгаш оске-даа Топ Азия улузунун 12 (60) чыл эргилделиг  календарынга болгаш улусчу педагогиканын мозу-будуш  талазы-биле эрте кижизидилге принцивинге болгаш Тыва республиканын ооредилге черлеринге кижинин сузуун болгаш мозу-шынарын кижизидип сайзырадырынын концепциязынга  даянган.

       «Кижи болуру чажындан , аът болуру кунундан» деп улегер домак улусчу кижизидилгеге башкыларнын кол даяныр угланыышкыны болур.

       «Улусчу ужурлар»   деп класстан дашкаар кичээлди ооренип тургаш уруг

дараазында чуулдерни билип алыр :

        - «ийи айлыг уруг иезин таныыр , алды айлыг уруг адазын таныыр» дээн ышкаш : бодунун эн чоок кижилерин оске кижилерден ылгап билир;

        - бодунун чугле кады торээн кижилерин эвес , а хан торээннерин билир, оларны хундулээр ужурлуг деп чуулду билир :

        -  чоннун чанчылдарын , ёзулалдарын сагып билир ;

        - Тыва чоннун азырап чоруур мал-маганын таныыр , оларнын хар-назынын тодарадып , ылгап билир турар ;

        - Торээн черинин тоогузун , черинин дугайында тоогу чугааларны чыып билир ;

        - Чугле торээн чону эвес , а кожа-хелбээ чоннар, торел чоннарны , оларнын культуразын , национал байырлалдарын , дылынын дугайында билип алган турар;

        - «Ог, аал, кодан» , «Тос чузун мал» , «Чон, чер , дыл» , «Кожа чоннар. Торел чоннар» дугайында билигни долузу-биле алган турар.

    Класс бурузунге 34 шак бердинген. Ниити шактын санынче экскурсиялар, оюннар , моорейлер . ужуражылга шактары кирип турар. Эге класстарга «Ниити билиглер» болгаш «Эртемнер харылзаазы база бердинген.

   Программаны Сундуй Галина Донгаковнанын  удуртулгазы-биле  А.С.Кечил-оол , Ч.Д. Сарыгларнын «Улусчу ужурлар» деп шенелделиг ооредилге эртеминин 1-4 класстарга тургускан чижек программазы-биле тургускан.

«Улусчу ужурлар» программазын шингээткенинин планаттынган

туннелдери :

            - Билип алган билиглерин , чоннун ажыглап чораан улегерин херек кырында амыдыралга ажыглаары.

            - Школа иштинге эртип турар моорейлерге ажыглап киржири.

Личностуг ( бот-тускайлан онзагайы )

          Уругларныё сагыжы ак , угаан-медерели сайзырангай , топтуг-томаанныг аажы-чаны хевирлеттинер.

           Чоннун  сагып чораан чаагай чанчылдарын унелеп билир , ону сагып , амыдыралга ажыглап шыдаар кижи болуп кижизиттинер.

           Дыл – домаа , аажы-чаны , сеткил – сагыжы ак , ажык , биче сеткилдиг , дузааргак , хундулээчел уруг хевирлеттинер.

Метапредметтиг туннелдер.

  • Чугаалажып турар кижизин дыннап билир, чугааны кылып шыдаар, кижи бурузу бодунга хамаарышкан бодалдыг , ону илередир эргелиг деп     чуулду билип , унелеп билиринге белен.
  • Бодунун  бодалын илередип , ол дээш туржуп шыдаар узел-бодалдыг болуру;
  • Сорулганы салгаш, ону чедип алырынын аргаларын тодарадып шыдаары ;
  • бодунун болгаш долгандыр турар кижилернин аажы-чанын шын унелеп билири.

Предметтиг (эртемге хамаарыштыр ) туннелдер.

  • Уругларны чугаа культуразынга болгаш чугаалажып билиринге ооредир.
  • Улустун чаагай чанчылдарын сеткилинден хундулээр ,  сагып билир , тайылбырлап билир , оске улуска дамчыдып чоруур кылдыр ооренген.
  • Болуушкуннарны бодамчалыг сайгарылгага даянып , дамчыдып билир.

Ажыглаан литературалар

1.Абдулатипов Р.Г. Природа и  национального «Я» - М.: Мысль, 1991 г.

2.Аракчаа Л. Экология тыва чоннун езу-чанчылдарында , Тыванын аныяктары , 1992 , апрель 30.

3. Бардина П. Сибирские обычаи : Поверья , заговоры ,обереги – Томск , 1992 г.

4.Вайнштейн С.И. Историческая этнография тувинцев. – М. 1972 г.

5.Виноградов Г.С. Народная педагогика. – Иркутск , 1926 г.

    6.Кенин-Лопсан М.Б. Тыва чоннун бурунгу ужурлары. Кызыл – 1994 г.

     7. Курбатский Г.Н. Тувинские праздники. Кызыл-Ленинград 1970 ч.

     8.Матпаадыр – Кызыл – 1991 ч.

     9.Мижит Э. Бузундулар. Кызыл , 1992 ч.

     10.Салчак К.Б. , Салчак Л.П. Тыва улусчу педагогиканын хогжулдези. Кызыл , 1984 ч.

     11.Эргеп М. Бойдустуё шаажылалдары.  Шын 1992 , октябрь 1.

     12.Сундуй Г.Д. – ажылдары.


4 класс. «Кожагардан мал хараар, кожалардан улегер алыр» 34ш.

Адырлары

Темазы

Билип алыр чуулдери

Ниити билиглер

Эртем харылзаазы

ш

Плантаттынган хуну

Эрттирер хуну

1

Киирилде кичээл

Делегей чоннары

Делегей чоннары. Оларнын бот-тускай культуразы. Омак соок кижилер деп кымнарыл?

Кожагар хараар, улегер алыр, оске соок кижилер, делегей чоннары, культура, бот-тускай культура.

Торээн чугаа. Номчулга.

Чугаа сайзырадылга. Орус дыл.

Развитие речи.

1

2

Кожа-хелбээ чоннар

Алтайлар, моолдар, буряттар.

Кожа-холбээ чон.

Торээн чугаа

Созуглелдер

Сугаа культуразы

Кожа чоннарнын аас-чогаалы.

1

Хакастар, орустар.

1

Улусчу чанчылдарга домейлешкек чуулдер

Улусчу чанчыл домейлешкек чанчыл

1

Улусчу чанчыл, удурланыш-как чуулдер

Удурланышкак чанчыл

1

3

Торел чоннар

Турук чоннар дугайында ниити билиглер

Тывалар, алтайлар, хакастар, шоорлар, кыргыстар, казахтар, узбектер, азербайджаннар, турктар дугайында.

Турк чоннар

2

Торел чоннар

Торел чоннар аразында культурлуг болгаш торел, куда-баар харылзаалар.

Торел чоннар

Торээн чугаа

1

Ангы-соок улустар аразында чугаа культуразы

Коргузуг кичээлдер

Орус, англи, турк, немец болгаш оске-даа дылдын ужур-дузазы кижилер-биле таныжары, аал-чуртун айтыржыры, бодунун чонунун дугайында (чурттакчыларынын саны, ажыл-агый, культуразы, бойдузу, чанчылдары, ужурларынсонуургадып билири)

Турк чоннар , шажын , культурлуг харылзаа , чугаа культуразы , билчилге.

Чугаа сайзырадылгазы.

Улустун  аас чогаалы.

Куш-ажыл.

Чоннарнын куш-ажылчы байырлалдары.

2

2

«Чоон чуктун кижизи мен»

Ю.Кунзегеш

Бурунгу чоон чуктун чоннары.

Чоон чук улузунун календары

Чоон чук улузунун тоолдары

Чоон чуктун чаа чыл байырлалы

Японнар , индийлер , тибеттер , кыдаттар , корейлер , моолдар , тывалар.

Чаа чыл байырлалдарынын аттары , кажан , канчаар эртип турары.

Чоон чук , чоон чук кижизи , национал костюмнар.

Чурулга кичээли ,

 торээн чугаа  -тоолдар

Орус дыл – сказки.

1

1

4

4

«Кижи чери кидирээштиг кижи чеми химирелдиг

Кижинин беш торээн чурту.

Беш торээн чуртка ыдыктыг хамаарылга.

Иезинин ишти; торуттун ген чери; бичиизинден маннап оскен чери; башкалангаш чурттаар чери; кызыл-дустааш чыдар чери.

Беш торээн чурт , башкалангаш  чурттаар чер , кызыл-дустааш.

Бойдус «Торээн черим».

Музыка – торээн чер дугайында улусчу ырлар , кожамыктар.

1

2

Чер-ием

Черге хамаарышкан ёзулалдар.

Черге хамаарышкан хоруглар , сур-таалдар.

Чернин беримчези.

Ыяш кезерде чалбарыг, эм оът чыырда , казарда чалбарыг.

Ыяш , суг , аржаан дагыырда чалбарыглар.

Чер даянмас, бистиг херексел черже кадавас , довурак буртулатпас.

Кат-чимис ,тараа-быдаа

Беримче , дагылга ,

чалбарыг , хоруглар ,

суртаалдар.

Чурулга

Бойдус

Торээн чугаа

Музыка

3

1

2

Туннел кичээл

Шылгалда

Моорей-кичээл

         Тест.

«Кожагардан мал хараар, кожалардан улегер алыр»

1

2


По теме: методические разработки, презентации и конспекты

Рабочая программа по внеурочной деятельности образовательная программа по конкретным видам внеурочной деятельности кружок «Этикет для младших школьников»

Данная программа по внеурочной деятельности "Этикет для младших школьников" призвана помочь растущему человеку в постижении норм человеческих отношений. А так же способствовать формированию гармонично...

Рабочие программы для 3 класса по программе "Школа России"и рабочие программы по внеурочной деятельности.

Материал представлен в виде рабочих программ для 3 класса по программе "Школа России", тематическое планирование по предметам, а также рабочие программы и тематическое планирование по внеурочной деяте...

Рабочая программа по курсу "Улусчу ужурлар" в 4 классе

Рабочая программа по курсу "Улусчу ужурлар" в 4 классе...

Рабочие программы 1-4 классы УМК "Школа России".Рабочие программы по внеурочной деятельности . Рабочие программы 1-4 классы (ОВЗ вариант1)

Рабочие программы 1-4 классы УМК "Школа России".Рабочие программы по внеурочной деятельности .Рабочие программы 1-4 классы (ОВЗ вариант1)...