“Кижи-көжээ” – дугайында төөгу.
статья на тему

“Кижи-көжээ” – дугайында төөгу.

Бистиң Тывавыстың янзы-буру булуңнарында төөгулуг тураскаалдар хөй. Оларның бирээзинге бистиң Баруун-Хемчик кожууннуң Бижиктиг-Хая суурунуң девискээринде турар “Кижи-көжээ” хамааржыр. “Кижи-көжээни” түрк үезинде 6-7-8 вектерде кылып тургускан. Даштыкы онзагай ылгалып турар чуулу – белинде курлуг, холунда сүттүг донгалыг, мөге-шыырак (ол үеде улуг эргелиг кижиниң овур-хевирин дурзулеп кылган).

Көшкүн төрел аймак чоннуң бир хүндүткелдиг кижизинге тураскаал кылдыр кылган көжээ. Чок болган соонда улуг ада-өгбе улустуң сүлде-сүнезини дашче шилчий бээр, доңгада ак чеми, сүттү холунда тудуп алганын хевирлээн. Шору эрге-дужаалдыг, бай-шыырак кижи турган. Ол кижини мөнгежидип даш-көжээ кылдыр сиилбип кылган, эр-кижиниң ёзулуг төлептиг, мөге-шыырак, чоргаар мөзу шынарын, ёзулуг-ла камгалакчы, чөленгиижи, бүзүрелдиг, дидим дээш шупту-ла эр кижиге хамаарышкан эки талаларын илередип коргускен тураскаал. Мооң мурнунда, чон тураскаалдың утказын, тураскаадып кылганының төөгүзүн билбези-биле, ыдыктыг кижи көжээни, анаа көруп эртип турган болза, амгы үеде янзы-буру медээлерден билип ап, номчуп сонуургай берген болгаш, харын-даа ыдыктыг черлерниң бирээзи, унелиг ёзу-чаңчылдарга даянып алгаш “Уран-Чүүл” школазының башкылары М. Б. Салчаковичиниң удуртулгазы-биле “Ажык дээр адаанда музей”, “Үш-Мыйгак” – деп аттыг музейниң кылганындан бээр элээн үе эрте берген. Улус аңаа чүдүп, кулаанга сымыранырга күзели бүде бээр.  

“Кижи –кожээни” коор дээш оске районнардан безин улус сонуургап кээп турар апарган.

Майны Биче-оол Салчаковичиден дынап бижээн башкы:Трас С.Д

                                           2012ч.