Информационный листок "Андаатар"
материал по окружающему миру (2 класс) на тему

Слайд 1

Андаатар үөскээбит дойдута – Хотугу Америка. Андаатары аан маҥнай Европаҕа (Чехословакия) Прага таһыгар ыыппыттара быйыл 108 сылын туолла . 1914 сылга андаатар ахсаана 2 мөлүйүөҥҥэ тиийбит . Айылҕаҕа буортуну оҥорор эбит диэбиттэрэ , онон андаатары харса суох кыдыйбыттара , түмүгэр 1937 сыллаахха ити арыыларга биир да андаатар хаалбатах . ССРС-ка андаатары акклиматизациялааһын 1927 сылтан саҕаланар . Билигин андаатар тарҕаммыт сирэ киэҥ – Францияттан Камчаткаҕа диэри . Саха Сиригэр XX үйэ ортотугар Хотугу Америкаттан аҕалыллыбыт кыыл . Саха Сиригэр бастаан 1959 сыллаахха кэлбит . Канаада климата Саха Сиригэр маарынныыр буолан элбэх Ондатыр ыбылы олохсуйан барбыттар . Саха Сирин 10 сыл и h инэн барытын ылаллар (завоевание), уонна Саха Сирин тас ө тт γ гэр тахсаллар . 30 сыл и h игэр Красноярскай кыраай , Хабаровскай кыраай уонна Сибиир — Дальнай Восток барыта андаатар үөскээбит сирэ буолар . θ сс θ 20 сыл буолан баран Россияны барытын ылаллар . Андаатар дьиэтэ . Андаатары атыннык уу куруолуга эбэтэр сыт таһаарар кырыыса диэн ааттыыллар . Андаатары күнүс , дьиэ кэргэнин кытта устан иһэрин көрүөххэ сөп . Андаатар дьиэтэ уу быһыта буолар . Дьиэтигэр киирэр аана уу анныгар баар . Ол аана быһа холоон көрдөххо 15-20 см буолар .

Слайд 2

Андаатар түргэнник ууһуур-төрүүр буолан Саха сиригэр киэҥник , биир саамай элбэхтик , харса суох бултанар түүлээх буолар . 1960 – 1964 сс . сыл ахсын ортотунан 531 – 855 тыһ . андаатар бултаммыта , 1987 с. – 666 тыһ ., 1989 с. – 265 тыһ ., 1991 с. - 273 тыһ ., 1993 с. – 123 тыһ ., оттон 2000с. – 165тыһ., 2001с. – 193тыһ., 2002 с. – 84756, 2003с. – 103,5 тыһ ., 2004с. - 158621. Ордук элбэхтик андаатары 2004 с-ха Орто Халыма (47196), ҮөҺээ Бүлүү (20229), Ньурба (17737), Кэбээйи (11020) улуустара бултаабыттара Андаатар туһата : Тириититтэн ичигэс таҥастары тигэллэр . Сорох сирдэргэ андаатар этин аһылык быһыытынан эмиэ туһаналлар . Андаатар сыата туберкулезка эмп буолар . Андаатарынан араас кыыл-көтөр аһылыктанар Булчуттар тириитин туттаран харчы оҥостоллор 20-40- чалыы сыл стажтаах булчуттар этиилэриттэн түмүк тээн эттэххэ : Андаатар ахсаана уларыйбат : сорох сыл элбиир , сороҕор аҕыйыыр . Андаатар тириитэ , этэ , сыата барыта туһаҕа барар . Андаатар ахсаана кэлин элбээтэҕинэ айылҕаҕа буортута элбииһи . Билигин андаатар буортуну оҥорорунааҕар туһата элбэх эбит . Онон андаатары эһэргэ эрдэ курдук .