4. Рабочие программы.

Опубликовано 16.11.2021 - 13:08 - Тюлюш Байлакмаа Васильевна

рабочие программы

Скачать:

Вложение	Размер
тыва дыл 5класс	69 КБ
тыва дыл 6класс	62.5 КБ
тыва чогаал 6класс	56 КБ
тыва дыл 9класс	46.98 КБ
тыва чогаал 9класс	88.37 КБ
тыва дыл 11 класс	41.93 КБ
тыва чогаал 11 класс	36.97 КБ
Тайылбыр бижик .Тыва дылдын чугаа сайзырадылгазы	33.31 КБ
Ажылчын программа1-4класс	26.25 КБ
Класстан дашкаар ажылдар	16.44 КБ
kl-tan_dashkaar.docx	16.44 КБ
КТП.Основы духовно-нравственной культуры народов России 7класс	24.38 КБ

Предварительный просмотр:

Тайылбыр бижик

1. Ажылчын программаны 2021-2022 өөредилге чылында Тыва Республиканың ниити өөредилгезиниң күрүне стандартының национал-девискээр кезээнге дүүштүр Күрүнениң Федералдыг ɵɵредилге стандарттарының негелделери-биле тургускан.

2. Ажылчын программаны 5-ки класска тыва дылды өөредир чижек Программазынга даянган. 2018ч.

3. К.Б.Доржу, Н.Д. Сувандии, А.Б.Хертек, Б.Ч.Ооржак, Ч.А.Сарыглар, М.В.Бавуу-Сюрюн. Тыва дыл, 5 класс.

Ниити ɵɵредилге черлеринге өөредилге ному - Кызыл – 2014 г.

Өөредилге программазын 102 шакка тургускан.

Амгы үеде тыва дыл Тыва Республиканың күрүне болбушаан, тыва чоннуң төрээн дылы бооп чоруур. Өөреникчилерни дылга өөредири оларның долгандыр турар бойдуска болгаш ниитилелге хамаарылгазын база үзел-бодалдарын хевирлээр. Оон аңгыда төрээн дыл эртеми уругларның логиктиг боданыышкынын, дыл-домаан сайзырадыр.

Өөредилге программазы болгаш өөредилге номнары өөреникчилерге теоретиктиг, практиктиг билиглерни дамчыдарының кол принциптери, методтары, аргалары-биле харылзаалыг. Тыва дыл кичээлдеринге хереглээр сөзүглелдер, өөредилге номнарында бердинген мергежилгелерниң сөзүглелдери чечен чогаалдардан алдынгылаан.

5-9 класстарга төрээн дыл курузу 1-4 класстарга өөренип эрткен чүүлдерниң дорт уланчызы болур. Ынчангаш башкы өөреникчилерниң эге класстарга төрээн дылга чүнү эрткенин, кандыг мергежилдер болгаш чаңчылдар чедип алганын эки билир ужурлуг.

Тыва дылды өөредириниң сорулгалары:

● хамааты мөзү-шынар болгаш төрээн чурттунга ынак болурунга кижизидер, төрээн дылынга ынак, төрээн дылын, чүдүлге-сүзүглелин үнелээри дег медереп билиринге, чугаалажып билиринге болгаш төрээн дылынга даянып тургаш, өске-даа эртемнерни чедиишкинниг билип албышаан, долгандыр турар амыдырал болгаш бойдус дугайында билиглерин калбартыр;

● угаан-бодалын болгаш дыл-домаан сайзырадыр, медерелдиг, литературлуг дылдың нормаларын ажыглап тургаш, хостуг чугаалажып, бодунуң бодалын шын чугаалап билиринге чаңчыктырар;

● тыва дылдың билиглерин шиңгээдип алыр, номчаан болгаш дыңнаан чүүлүнүң кол бодалын илередип билир;

● уругларның сөс-домаан байыдар болгаш грамматиканың өске-даа хевирлерин чугаа-домаанга ажыглап шыдаар;

● шиңгээдип алган аргаларын болгаш билиглерин херек кырында амыдыралга ажыглаары.

Тыва дыл башкылаарының кол ажыл угланыышкыны:

1. Өөреникчилерни медерелдии-биле шын номчуур, бижиир болгаш чугаалаарынга өөредири;

2. Оларга төрээн дыл болгаш чогаал талазы-биле эге билиглерни бээри;

3. Өөреникчилерни ном-биле ажылдаарынга чаңчыктырар болгаш оларның дылга сонуургалын, номчулгаже болгаш билиглерже чүткүлдүүн хайныктырары;

4. Өөреникчилерниң моральболгаш эстетика талазы-биле кижизидери;

5. Өөренип таныыр чүүлдерин сайгарып, бөлүктеп, деңнеп, түңнеп, оларның иштинден кол болгаш чугула чүүлдерни тып, тайылбырлап билиринге чаңчыктырары.

Материал-техниктиг болгаш информация-техниктиг хандырылгазы:

Уругларның шингээдикчи болгаш чогаадыкчы чоруун сайзырадырының шиитпирлээри-биле янзы-бүрү дидактиктиг, информациялыг материалдарны (энциклопедиялар, словарьлар, интернет-ресурстар) дээш өске-даа материалдарны ажыглаарын сүмелээр.

Билиг хыналдазының организациязы:

№ п/п	Хыналда ажылдар	Ай, хүнү	Херек кырында
1	Диктант «Теве-Даш». Эге школага өөренгенин хынаарынга ажыл
2	Харылзаалыг чугаа сайзырадылгазы. Эдертиг
3	I-ги улдуңнуң административтиг хыналда диктантызы «Тооруктаанывыс»
4	Хыналда диктант «Дилги биле Дуруяа». Ажык болгаш ажык эвес үннерге билиин хынаары
5	Хыналда диктант «Тарбаганнар». Фонетикага алган билиин ажыглап шыдаары
6	Сөс тургузуунга кичээл-зачет
7	II-ги улдуңнуң административтиг хыналда диктантызы «Анай»
8	Чүве адынга хыналда ажыл. Чүве адынга алган билиин хынаары
9	Грамматиктиг чогаадыг «Чүве адының дугайында чүнү билир мен?»
10	III-кү улдуңнуң административтиг хыналда диктантызы «Алышкылар»
11	Хыналда диктант. Демдек аттарының чогаадылга кожумактарын шын бижиири
12	Сан адынга хыналда диктант
13	Синтаксиске ɵɵренгенин катаптаарынга. Диктант «Надя Рушева»
14	Харылзаалыг чугаа сайзырадылгазы. Эдертиг
15	Бот ажыл
16	IV-кү улдуңнуң административтиг хыналда диктантызы

Темалыг планнаашкын

№	Темалар болгаш эгелери	Үлеттинген шактар
1	Киирилде	1
2	Катаптаашкын	3
3	Лексика	11
4	Фонетика. Орфография	9
5	Графика.Орфоэпия	4
6	Сөс тургузуу	4
7	Сөс чогаадылгазы	4
8	Чүве ады	14
9	Демдек ады	7
10	Сан ады	7
11	Синтаксис. Сɵс каттыжыышкыны	4
12	5-ки класстарга өөренген чүүлдерниң катаптаашкыны	8
13	Түңнел кичээл	1

5-ки класстың тыва дыл эртемин өөренгениниң түңнелинде

уругларның шингээдип алган турар ужурлуг билиглери:

● сөстерни фонетика, тургузуглуг, морфология талазы-биле ийи чугула кежигүннүг домактарны синтаксис талазы-биле сайгарып билир;

● сөстерниң грамматиктиг утказын, тускай болгаш дузалал чугаа кезектерин ылгап билир;

● чүве аттарының, демдек, сан аттарының утказын, морфологтуг демдектерин синтаксистиг ролюн тодарадып билир;

● укталган чүве аттарын, демдек, сан аттарын тургузуп, чугаага ажыглап билир;

● сөстерде 1-5 класстарга өөренген шын бижилге дүрүмнери таваржып турар черлерни тып, тайылбырлап шыдаар;

● сөс эгезинге т-д, б-п, сөс иштинге дагыннаан ажык эвес үннерни ийи үжүк-биле бижиир;

● хуу чүве аттарының шын бижилгезин билир;

● домактарда өөренген дүрүмнерни ийи үжүк-биле бижиктеринге бижик демдектерин тыпкаш, оларны тайылбырлап билир (адалгалыг домактар, чаңгыс аймак кежигүннерлиг домактар, түңнекчи сөстерлиг чаңгыс аймак кежигүннүг домактар, нарын домактарда ынчалза-даа, а, харын, чүге дээрге, ынчангаш деп эвилелдер);

● дорт чугаага бижик демдектерин шын салып билир.

Предварительный просмотр:

Тайылбыр бижик

1. 2021-2022 өөредилге чылында ажылчын программаны Тыва Республиканың ниити өөредилгезиниң күрүне стандартының национал-девискээр кезээнге дүүштүр Күрүнениң Федералдыг ɵɵредилге стандарттарының негелделери-биле тургускан.

2. Доржу К.Б., Сарыглар Ч.А. 2018 чылда эде кылдынган 6-гы класска тыва дылды өөредир чижек Программазынга даянган.

3. М.В.Бавуу-Сюрюн, К.Б.Доржу, Б.Ч.Ооржак, А.Б.Хертек. Тыва дыл, 6 класс.

Ниити ɵɵредилге черлеринге өөредилге ному - Кызыл – 2015 г.

Өөредилге программазын 68 шакка тургускан.

Амгы үеде тыва дыл Тыва республиканың күрүне дылы болбушаан, тыва чоннуң төрээн дылы бооп чоруур. Өөреникчилерни дылга өөредири оларның долгандыр турар бойдуска болгаш ниитилелге хамаарылгазын база үзел бодалдарын хевирлээр. Оон аңгыда төрээн дыл эртеми уругларның логиктиг боданыышкынын, дыл-домаан сайзырадыр.

Тыва дылды өөредириниң сорулгалары:

●хамааты мөзү-шынар болгаш төрээн чурттунга ынак болурунга кижизидер, төрээн дылынга ынак, төрээн дылын чүдүлге-сүзүглелин үнелээри дег медереп билиринге, чугаалажып билиринге болгаш төрээн дылынга даянып тургаш, өске-даа эртемнерни чедиишкинниг билип албышаан, долгандыр турар амыдырал болгаш бойдус дугайында билиглерин калбартыр;

●угаан-бодалын болгаш дыл-домаан сайзырадыр, медерелдиг, литературлуг дылдың нормаларын ажыглап тургаш хостуг чугаалажып, бодунуң бодалын шын чугаалап билиринге чаңчыктырар;

●тыва дылдың билиглерин шиңгээдип алыр, номчаан болгаш дыңнаан чүүлүнүң кол бодалын илередип билир;

●уругларның сөс-домаан байыдар болгаш грамматиканың өске-даа хевирлерин чугаа домаанга ажыглап шыдаар;

●шиңгээдип алган аргаларын болгаш билиглерин херек кырында амыдыралга ажыглаары.

Тыва дыл башкылаарының кол ажыл угланыышкыны:

Өөреникчилерни медерелдии-биле шын номчуур, бижиир болгаш чугаалаарынга өөредири;
Оларга төрээн дыл болгаш чогаал талазы-биле эге билиглерни бээри;
Өөреникчилерни ном-биле ажылдаарынга чаңчыктырар болгаш оларның дылга сонуургалын, номчулгаже болгаш билиглерже чүткүлдүүн хайныктырары;
Өөреникчилерниң мораль болгаш эстетика талазы-биле кижизидери;
Өөренип таныыр чүүлдерин сайгарып, бөлүктеп, деңнеп, түңнеп, оларның иштинден кол болгаш чугула чүүлдерни тып, тайылбырлап билиринге чаңчыктырары.

Материал-техниктиг болгаш информация-техниктиг хандырылгазы

Уругларның шиңгээдикчи болгаш чогаадыкчы чоруун сайзырадырының шиитпирлээри-биле янзы-бүрү дидактиктиг, информациялыг материалдарны (энциклопедиялар, словарьлар, Интернет-ресурстар) дээш өске-даа материалдарны ажыглаарын сүмелээр.

Билиг хыналдазының организациязы:

№ п/п	Хыналда ажылдар	Ай, хүнү	Херек кырында
1	ХЧС.Чогаадыг «Мээң чайгы дыштанылгам»
2	Бот ажыл. Лексикага ɵɵренгенин хынаарынга
3	I-ги улдуңнуң административтиг хыналда диктантызы «Маскажык»
4	Сɵс чогаадылгазынга хыналда ажыл
5	Ат оруннарынга хыналда ажыл
6	Хыналда диктант «Монгуш Черзи»
7	Ийиги улдуңнуң административтиг хыналда диктантызы
8	Кылыг сɵзүнге хыналда ажыл
9	Грамматиктиг онаалгаларлыг хыналда диктант
10	Наречиеге хыналда ажыл
11	III-кү улдуңнуң административтиг хыналда диктантызы «Хат»
12	Бот ажыл
13	Ниити катаптаашкынга хыналда ажыл
14	IV-кү улдуңнуң административтиг хыналда диктантызы «Дуза»

Темалыг планнаашкын

№	Темалар болгаш эгелери	Үлеттинген шактар
1	Киирилде кичээл	1
2	Лексика
3	Сөс чогаадылгазы болгаш орфография
4	Чугаа кезектери. Кылыг сөзү
5	Наречие
6	Ат орну
7	Синтаксис
8	Бүдүн чылда өөренген чүүлүнге катаптаашкын
9	Түңнел кичээл	1

6-гы класстың тыва дыл эртемин өөренгениниң түңнелинде уругларның шиңгээдип алган турар ужурлуг билиглери:

Сөс чогаадылгазының сайгарылгазын кылыр. Ийи чугула кежигүннүг домактарның синтаксистиг сайгарылгазын кылыр. Диалект сөстерни, эргижирээн сөстерни, неологизмнерни ылгап чугаага шын ажыглап билир.

5-6 класстарга өөренген чугаа кезектеринге хамаарышкан сөстерни тывар болгаш оларның грамматиктиг демдектерин тодарадып билири.

Орфографиядан болгаш орфоэпиядан. Нарын кылыг сөстерин, наречие, ат оруннарын шын адаар болгаш бижиир. Тодаргай эвес ат оруннарында артынчыларны аңгылап болгаш дефистеп бижиир.

Пунктуациядан. Деепричастиелиг бөлүглелдерни бижик демдектери-биле аңгылаар. Домакка удурланыштырар болгаш чагырыштырар эвилелдер мурнунга биче секти салып билир.

Предварительный просмотр:

Тайылбыр бижик

1. Ажылчын программаны Федералдыг күрүнениң ɵɵредилге стандарттарының негелделеринге дүүштүр тургускан.

2. Күжүгет М.А, Ооржак Л.Х, Чамзырын Е.Т. Ниити өөредилге черлериниң 5-9 класстарынга

тыва аас чогаалы болгаш литератураның чижек программазынга даянган. НШХИ, Кызыл. 2018ч.

3. Авторлары: М.А.Күжүгет, Л.Х.Ооржак, Е.Т.Чамзырын, А.С.Шаалы. Төрээн чогаал ному, 6 класс – 2014 ч.

Авторлар 6-гы класска ниити ɵɵредилге черлеринге ɵɵредилге номун Федералдыг күрүнениң ɵɵредилге стандарттарының негелделеринге дүүштүр тургускан. Ажылчын программаны Өөредилге яамызының 1994 чылда үндүргени болгаш 2018 чылда Е.Т. Чамзырын, М.А. Күжүгет, Л.Х. Ооржак тургусканы чижек тыва литература болгаш аас чогаалын өөредир программазынга дүүштүр база Самагалтайның 2 дугаарлыг ниити билиг ортумак школазының өөредилге планынга даянып тургускан.

Ниитизи-биле 6-гы класска тɵрээн чогаалга 68 шак бердинген.

Литература өөредириниң ниити сорулгазы – өөреникчилерни төрээн болгаш делегей литературазының байлаа-биле таныштырар, оларның литературлуг болуушкуннарны сеткил ханып хүлээп алырын, шын үнелеп билир чаңчылын сайзырадыры база аңаа үндезилээш, оларның эстетиктиг көрүштерин, негелделерин, идей-чаңчылдарлыг хамааты туружун хевирлээри.

Ол сорулгаларны чедип алырда:

● тыва литератураның болгаш делегейниң эң шылгараңгай чогаалдарын номчудар, сайгарып өөредир;

● уран-чечен үнелиг чүүлдерни бот-тускайлаң шиңгээдиринге херек билиглерни болгаш чаңчылдарны хевирлээр;

● литература дээрге нацияның болгаш кижи төрелгетенниң амыдыралында онзагай социал-культурлуг феномен-дир деп билиг-бодалды өөреникчилерге быжыглаар;

● уран чүүлге болгаш ортемчейге бүдүн-бүрүн хамаарылгалыг болурун сайзырадыр;

● чуртталганың хөй-ниити болгаш бүдүрүлге адырларынга кижиге чугула херек эстетиктиг сеткилдерни, овур-хевирлиг боданыышкынны, чогаадыкчы болгаш тургузукчу угаанны, тускай чогаадыкчы чечен салым-чаяанны сайзырадыр;

● чечен чогаалды номчуп тура, эмоционалдыг болгаш угаанныг болуп, доорадан болган чүвеге хамаарыштыр харыылап шыдаар чорукка кижизидер;

● чечен чогаалды бедик эстетиктиг хүлээп, аңаа сонуургалдыг болурун хевирлээр;

● литературлуг чугааны хостуг болгаш билдилиг шиңгээдирин сайзырадыр.

Өөредилге программазы болгаш өөредилге номнары өөреникчилерге теоретиктиг, практиктиг билиглерни дамчыдарының кол принциптери, методтары, аргалары-биле харылзаалыг. Тɵрээн чогаал кичээлдеринге хереглээр сөзүглелдер өөреникчилерниң хар-назынынга дүүштүр чечен чогаалдардан алдынгылаан.

5-9 класстарга төрээн чогаал курузу 1-4 класстарга өөренип эрткен чүүлдерниң дорт уланчызы болур. Ынчангаш башкы өөреникчилерниң эге класстарга төрээн чогаалга чүнү эрткенин, кандыг мергежилдер болгаш чаңчылдар чедип алганын эки билир ужурлуг.

6-гы класска төрээн чогаалды өөредириниң сорулгалары:

● өөреникчилерни сөзүглелди шын, медерелдиг, чүгүртү, аянныг номчуурунга болгаш шээжи-биле чугааладыры;

● номчаан чогаалдарынга хамаарыштыр делгереңгей болгаш допчулай шилип чугаалаары болгаш чогаалдың маадырларының дугайында чугаа тургузары, бодунуң хайгааралынга үндезилеттинген харылзаалыг чугаалар тургузуп тургаш, маадырларның эки аажы-чаңын ылгап билиринге кижизидери;

● өөренген чогаалдарынга чамдык үзүндүлерге делгедир, допчулай, шилилгелиг эдертиг бижип, айтырыгга делгереңгей харыы берип, хемчээли улуг эвес проза чогаалының бөдүүн планын тургузарынга, чуруктуң дузазы-биле харылзаалыг чугаа тургузары, хайгааралдар дузазы-биле чогаадыг бижииринге чаңчыктырары.

Шээжилээр чогаалдар:

1. «Тооруктуг долгай таңдым»

2. Шилилге-биле бир ыры

3. Оран-таңдыга чалбарыг

4. С.Сарыг-оол «Күс»

5. С.Тока «Мерген» (эгеден үзүндү)

6. К.Кудажы «Маргылдаа»

7. М.Доржу «Экии, Тывам!»

6-гы класска чогаал өөредириниң шактарының хуваалдазы:

Шупту 68 шак, ооң иштинде:

Киирилде, түңнел кичээлдер – 2 шак

Чечен чогаалдарны номчуур болгаш сайгарарынга – 49 шак

Класстан дашкаар номчулгага – 9 шак

Чугаа сайзырадылгазынга – 4 шак

Хыналда номчулгага - 4 шак

Немелде номчулгага хереглээр чогаалдар:

Улустуң аас чогаалындан:

Делегейде (Тывада, Моолда, Кыдатта) чурттап чоруур тываларның улустуң ырлары «Коңгургай», «Дошпулуурум».

«Кыс-Халыыр» (шилип номчуур)

Авторлуг тоолдар:

С.Сарыг-оол «Чырык-Мерген Маадыр», Л.Чадамба «Азас дугайында чугаалар», С.Сүрүң-оол «Оорну кым тутканыл?», М.Эргеп «Алдыртпас Агыына». Н.Куулар «Дүрт тынныг Алдай-Чечен дугайында ыр».

Тыва литературадан:

С.Сарыг-оол «Аңгыр-оолдуң тоожузу» (бирги номдан эгелер), Л.Чадамба «Ак-кɵк хемнер», М.Кенин-Лопсан «Авамның ɵɵ», С.Козлова «Авам сугга чораанымны», Ю.Кюнзегеш «Хек биле Кɵгээзин», А.Үержаа «Силер-биле хиним тудуш».

Орус болгаш ɵске национал литературадан:

О.Оралбаев «Тыва черге мɵгейиг» (очулга)

А.С.Пушкин «Балыкчы болгаш балык дугайында тоол»

Даштыкы аас чогаалы болгаш литературадан:

Д.Дефо «Робинзон Крузонуң ужуралдары».

Гримм алышкылар «Ак чылан»

6-гы класстың төрээн чогаал эртемин өөренип эрткениниң соонда

өөреникчилерниң билип алган турар билиглери:

● номчаан чүүлүнүң утказын, ында көргүскен болуушкуннарны, оларның харылзаазын билир;

● чогаал теориязынга өөренген чүүлдерин билир;

● өөренген чогаалдарының маадырларынга характеристиканы, оларның ажыл-херектерин болгаш чурумун көрүп тургаш бээр;

● өөренип эрткен чогаалдарындан метафораларны тып, проза болгаш шүлүк чогаалдарының дылының онзагай чүүлдерин тоол, тоолчургу болгаш төөгү чугаалар, чогаал маадырының дугайында чугаалап, чечен чогаалда пейзажты тып билир;

● сөзүглелди шын, медерелдиг, аянныг номчуур, ортумаа-биле 1 минутада 110-120 сөс чедир номчуур;

● өөренип эрткен чогаалының база кандыг-бир болуушкун көргүскен үзүндүнүң утказын делгереңгей, шилилгелиг болгаш допчулай чугаалап билип;

● хемчээли улуг эвес проза чогаалын делгередир, допчулай, кандыг-бир чүүлге азы болуушкунга хамаарыштыр шилип, аас болгаш бижимел-биле дамчыдып билир;

● бодунуң номчааны кандыг-бир номга үнелелди бээр, өөредилге номунуң болгаш өске-даа номчаан номнарының сɵстер утказы тайылбырлаан кезээн болгаш тайылбырлыг словарьны ажыглап билир.

ϴɵредилге-тематиктиг план

№	Темалыг бɵлүктер	Шагы	Ооң иштинде
№	Темалыг бɵлүктер	Шагы	ХЧС	КДН	Номчулга хыналдазы
1	Киирилде кезээ	1	-	-	-
2	Эгээртинмес эртине-байлак - аас чогаалы
3	Ойнай-сылдай сойгалажыр…
4	Элээдилерниң эрээн-шокар делегейи
5	Ыт-шынчы ɵңнүк
6	Тɵрээн чуртум делгемнери
7	Кɵжеге-даа ажыттынды…
8	Түңнел кичээл	1
ШУПТУ		68

Предварительный просмотр:

КАЛЕНДАРЬ-ТЕМАТИКТИГ ПЛАННААШКЫН

I-ги улдуң

№		Кичээл темазы			Мергежилдер болгаш чаңчылдар	Онаалга	Үези
№	№	Кичээл темазы	Шагы	Кичээлдиң хевири	Мергежилдер болгаш чаңчылдар	Онаалга	План ёзугаар	Херек кырында
1	1	Киирилде кичээл. Чоннуң культура болгаш тɵɵгүзү ооң дылын дамчыштыр илереттинери.	1	Кичээл-лекция	Чоннуң культура болгаш тɵɵгүзү ооң дылын дамчыштыр илереттинери. Тыва улустуң аас чогаалы, чечен чогаалында болгаш тɵɵгү талазы-биле сɵзүглелдерде дылдың национал-культурлуг ужур-утказы сиңниккенин тодарадыры.	Конспект кылыр, эң кол чүүлдү номчууру. Тыва дыл дугайында шүлүк бижип эккээр.	02.09
2	2	Тыва чугаа этикеди.	1	Кичээл-лекция	Тыва чугаа этикединиң онзагайы. Тыва чугаа этикединиң дүрүмнерин ɵɵредилгениң ажыл-чорудулгазынга болгаш амыдыралга чɵптүг ажыглаары.	Амгы үениң мендилежир хевирлериниң чижектерин бижип эккээр.	04.09
		7 – 8 класстарга өөренген чүүлдерни катаптаары	8
3	3	Бөдүүн домак.	1	Катаптаашкын	Домактыӊ чаӊгыс аймак кежигүннери, киирилде сөстер болгаш киирилде домактар, адалга база тускайлаан кежигүннер-биле нарынчыттынган ийи чугула кежигүннерлиг болгаш чаӊгыс чугула кежигүннерлиг бөдүүн домактар тургузары.	Бердинген домактың синтаксис-морфологтуг сайгарылгазын кылыр.	09.09
4	4	Дорт болгаш доора чугаа. Цитата.	1	Катаптаашкын	Дорт чугааның доора чугаадан ылгалын билири. Дорт чугаалыг домактарга бижик демдектерин шын салып билири. Дорт чугаалыг домакты доора чугаалыг кылдыр эде, дорт чугаалыг домактар тургузуп билири. Цитатаның ужур-дузазын билири, цитата кирген домакка бижик демдээн салып билири.	§3. Ар.122. Карточкалар-биле ажылдаар.	11.09
5	5	Диалог, монолог. Оларга бижик демдектери.	1	Катаптаашкын	Диалог деп чүл, диалогка бижик демдектери. Чамдыкта диалогту кавычкалааш, аразын абзац чокка тирелер-биле үзүктээри.	§3. Ар.122. Уруглар-диалог чогаадыр. Оолдар-чечн чогаалдан диалог ушта бижип эккээр.	16.09
6	6	Нарын домак. Чагырышпаан нарын домак, ооң хевирлери.	1	Катаптаашкын	Чагырышпаан нарын домактарныӊ кезектериниӊ харылзаазын тодарадыр, сайгарылгазын кылыр.	Мергежилге 39 (ар.128). ЧПНД, ЧНД сайгарылгазын кылыр.	18.09
7	7	Чагырышкан нарын домактар.	1	Катаптаашкын	Чагырышкан нарын домактарныӊ кол болгаш тайылбыр кезектерин тып, оларныӊ холбаазын шын тодарадып шыдаар. Тайылбыр домактарныӊ янзыларын бот-бодундан ылгап, шын тодарадып билир.	Бердинген нарын домактарның схемазын тургузар.	23.09
8	8	Хөй кезектерлиг нарын домактар.	1	Катаптаашкын	Нарын синтаксистиг конструкцияларны тып, оларны сайгарып билири, аялгазын шын номчууру, чугаага шын ажыглаары.	Чечен чогаалдан 2-ден хɵй кезектиг ийи НД ушта бижиир.	25.09
9	9	Харылзаалыг чугаа сайзырадылгазы. Эдертиг. Кавай.	1	Чугаа сайзырадылгазы	Сɵзүглелдиң утказын дамчыдары, дес-дараалашкак болуушкуннарны шын илередип билири.	Шын бижилгениң дүрүмнерин катаптаар.	30.09
10	10	Частырыглар-биле ажыл.	1	Катаптаашкын	Шын бижилгениң дүрүмнерин катаптаары, частырыглар-биле ажылдаары.	Сɵс тургузуу-биле сайгарылганы кылыр.	02.10
		Дыл дугайында ниити билиглер	5
11	11	Дылдың ниитилел амыдыралынга ужур-дузазы.	1	Чаа тема тайылбыры	Ниитилел хɵгжүлдезинге, ооң бурунгаар депшилгезинге дылдың ужур-дузазы.	§27 (ар.182). Конспектини номчуур.	07.10
12	12	Эң-не нептереңгей дылдар. Тыва дыл – түрк дылдарның бирээзи.	1	Чаа тема тайылбыры	Делегейде эң нептереңгей дылдар. Тыва дыл – түрк дылдарның бирээзи, Сибирьниң түрк дылдары. Тыва дылдың түрк дылдар арзында туружу.	§29 (ар.184). Домактар-биле ажыл. дɵмей болгаш ылгалдыг чүүлдерин тодарадыр.	09.10
13	13	Тыва бижик чогааттынган соонда, тыва дылдың хɵгжүлдези.	1	Чаа тема тайылбыры	Тыва улустуң национал литературлуг дылының тургустунуп келгени. Ооң ниитилел функцияларының калбарганы. Литературлуг дылдың лексиказында улуг ɵскерлиишкиннерниң тыптып келгени, ооң фонетиказында, грамматиказында чаа шынарларның тыптып келгени.	§31(ар.187). Айтырыгларга бижимел-биле харыылаар.	14.10
14	14	Тыва дылдың шинчээчилери	1	Чаа тема тайылбыры	Тыва дылдың баштайгы шинчээчилери, оларның тыва дыл дугайында ажылдары. Амгы үеде тыва дылды шинчилеп турар байдалы.	§33(ар.191). Конспектини номчуур.	16.10
15	15	Катаптаашкын.	1	Катаптаашкын	Дыл дугайында ɵɵренген темаларын катаптаары. Тɵрээн дылының болгаш чечен чогаалдың хɵгжүлдезинге тыва дылдың шинчилекчилериниң чедирген ачы-дузазын катаптаары.	Дыл дугайында ɵɵренген чүүлдерин катаптаар.	21.10
16	16	1-ги улдуңнуң хыналда диктантызы	1	Хыналда кичээл	Сɵзүглелдиң шын бижилгези, орфографтыг, пунктуастыг билиглерин хынаары	Бердинген сɵстерниң сɵс тургузуу-биле, морфологтуг сайгарылгазын кылыр.	23.10

II-ги улдуң

№		Кичээл темазы			Мергежилдер болгаш чаңчылдар	Онаалга	Үези
№	№	Кичээл темазы	Шагы	Кичээлдиң хевири	Мергежилдер болгаш чаңчылдар	Онаалга	План ёзугаар	Херек кырында
		Сɵзүглел дугайында билиг.
17	1	Сɵзүглел дугайында билиг. Сɵзүглелдиң кол демдектери, темазы, кол утказы, микротемалар.	1	Чаа тема тайылбыры	Сɵзүглел дугайында билигни билип алыры. Сɵзүглелдиң кол демдектери, темазы, микротемалар дугайында билиг. Сɵзүглелдиң кол утказын, кезектерин тодарадып билири. Сɵзүглелде теманы сайзырадырының аргалары.	Конспектини номчуур. Орус дылдан текст дугайында чүүлдү тып, ушта бижиир.	11.11
18	2	Сɵзүглелдин хевирлери. Тургузуу, планы.	1	Чаа тема тайылбыры	Сɵзүглелдин хевирлери. Чугааның утка болгаш хүлээлгелерниң аайы-биле хевири: чурумал, тоожуушкун, угаап боданыышкын. Сɵзүглелдиң тургузуу, планын тодарадып билири.	Кыска сɵзүглел шилип алгаш, темазын, микротемазын хевирин тодарадыр.	13.11
19	3	Сɵзүглелди эде тургузар хевирлери. Сɵзүглел очулгазы.	1	Чаа тема тайылбыры	Сɵзүглел очулгазы. Тыва дылдан орус дылче, орус дылдан тыва дылче очулга.	Бердинген сɵзүглелди 1в - орус дылдан тыва дылче, 2в - тыва дылдан орус дылче очулдурар.	18.11
20	4	Сɵзүглел-биле ажыл	1	Быжыглаашкын	Сɵзүглелдиң ооң темазының, утказының, тургузуунуң аайы-биле сайгарары. Кол бодалды, ооң темазын тодарадып билири. Планын тургузары, уткалыг кезектерге чарып, дылының онзагайын сайгарары.	Сɵзүглелге хамаарыштыр ɵɵренген темаларын катаптаар.	13.11
21	5	Харылзаалыг чугаа сайзырадылгазы. Эдертиг.	1	Чугаа сайзырадылгазы	Сөзүглелдиң кол болгаш дузалал темазын ажыдары, кол бодалын, утказын эдерти бижиири. Бижимел чугаага шын дамчыдып билири.	План ёзугаар кыска сɵзүглел чогаадыр.	18.11
22	6	Частырыглар-биле ажыл	1	Катаптаашкын	Шын бижилгениң дүрүмнерин катаптаары, частырыглар-биле ажылдаары.	Сɵс тургузуу-биле сайгарылга: 1в – карактыг, тайгаларлыг; 2в – харлыг, оолдарлыг.	20.11
		Чугаа культуразы. Стилистика.
23	7	Чугаа культуразының дугайында билиг.	1	Чаа тема тайылбыры	Чугаа культуразының дугайында билиг. Тыва чугаа культуразының онзагайы, кол демдектери.	Бердинген сɵзүглелдиң (диалогтуң) кол демдектерин тодарадыр. 1в – С.Тока «Араттын сɵзү». 2в – С.Сарыг-оол «Белек».	25.11
24	8	Тыва дылдың словарьлары.	1	Чаа тема тайылбыры	Тыва дылдың словарьлары, авторлары, онзагай талалары.	Тайылбырлыг словарь-биле ажыл. Бердинген сɵстерниң утказын тайылбырлаар. 1в – аал, бɵгүн-даарта. 2в – демдеглел, бажың-балгат.	27.11
25	9	Стилистика дугайында ниити билиглер. Ном болгаш чугаа стильдери.	1	Чаа тема тайылбыры	Стилистика эртеминде ийи угланыышкын: дыл стилистиказы болгаш чугаа стилистиказы. Ном болгаш чугаа стильдериниң онзагайларын билип алыры. Сөзүглелдиң стилин тодарадып билири.	§10, 11 (ар.146). 3 сɵзүглел шилип алгаш, стилин тодарадыр.	02.12
26	10	Стиль талазы-биле нейтралдыг сөстер, хевирлер, домактар.	1	Чаа тема тайылбыры	Тыва литературлуг дылда стиль талазы-биле нейтралдыг сөстер, хевирлер, домактарның илереттинери. Оларның, ындыг хевирлерниң, кайы-даа стильге үндезини бооп чорууру.	§12, (ар.149). Бердинген үзүндүлер шилип алгаш, кандыг стильге хамааржырын тодарадыр, кол-кол демдектерин айтыр.	04.12
27	11	Чугаалажыр стиль.	1	Чаа тема тайылбыры	Чугаалажыр стильдин онзагайларын тодарадып билири. Чугаалажыр стильге сөзүглелди тургузуп билири.	§ 13, (ар.150). Чугаалажыр стильдиң демдектери кирген 2 чижек бижип эккээр.	09.12
28	12	Эртем стили.	1	Чаа тема тайылбыры	Эртем стилиниң онзагай талалары, кол демдектери. Эртем стилиниң тодаргай барымдааларга үндезилеттинери.	§14, (ар.151). 1в - тыва дыл, 2в - тыва чогаал номундан сɵзүглел ушта бижиир. Эртем стилиниң демдектерин тодарадыр.	11.12
29	13	Публицистика стили.	1	Чаа тема тайылбыры	Публицистика стилиниң кол демдектери. Сөзүглелдиң стилин тодарадып билири. Публицистика стилинге сөзүглелди тургузуп билири.	§15, (ар.152). Солундан материал-биле ажылдаар.	16.12
30	14	Сɵзүглел-биле ажыл.	1	Быжыглаашкын	Сөзүглелдиң темазын, микротемазын тодарадыры. Сөзүглелдиң стилин, демдектерин тодарадып билири.	ϴɵренген темаларын катаптаар.	18.12
31	15	2-ги улдуңнуң хыналда диктантызы.	1	Хыналда кичээл	Сɵзүглелдиң шын бижилгези, орфографтыг, пунктуастыг билиглерин хынаары.	Бердинген сɵстер-биле чугаалажыр стильге сɵзүглел тургузар. Стилин, кол демдектерин айтыр.	23.12
32	16	Частырыглар-биле ажыл.	1	Катаптаашкын	Шын бижилгениң дүрүмнери-биле ажылдаары.	Сɵс тургузуу-биле сайгарылганы кылыр.	25.12

III-кү улдун

№		Кичээл темазы			Мергежилдер болгаш чаңчылдар	Онаалга	Үези
№	№	Кичээл темазы	Шагы	Кичээлдиң хевири	Мергежилдер болгаш чаңчылдар	Онаалга	План ёзугаар	Херек кырында
33	1	Албан-херек стили.	1	Чаа тема тайылбыры	Албан-херек стилиниң онзагай демдектери. Сөзүглелдиң стилин тодарадып билири. Албан-херек стилинге сөзүглелди тургузуп билири.	§ 16. Ар. 152. Мергежилге 69-ка даянып, чарлал чогаадып тургузар.	13.01
34	2	Албан-херек бижиктери болгаш чугаа культуразының айтырыглары.	1	Чаа тема тайылбыры	Албан-херек стилиниң онзагай демдектери. Сөзүглелдиң стилин тодарадып билири. Албан-херек стилинге сөзүглелди тургузуп билири.	§ 16. Ар.152. Чижек албан-херек бижиктерин бижиир (билдириишкин, тайылбыр, хол үжүү).	15.01
35	3	Чечен чогаал стили.	1	Чаа тема тайылбыры	Чечен чогаал стилиниң онзагай демдектери. Сөзүглелдиң стилин тодарадып билири.	§ 17. Ар. 153. Сɵзүглелден уран-чечен аргаларга чижектер ушта бижиир.	20.01
36	4	Сɵзүглел-биле ажыл.	1	Быжыглаашкын	Сөзүглелдиң стилин тодарадып билири. Кол-кол демдектерин илередип билири.	Мергежилге 72 (ар.155). Стильдерин тодарадыр, кол-кол демдектерин айтыр.	22.01
37	5	Синонимика – стилистиканың кол өзээ. Лексиканың стиль синонимнери.	1	Чаа тема тайылбыры	Синонимика – стилистиканың кол өзээ деп чүүлдү билип алыры. Лексиканың стиль синонимнери, оларның онзагайы. Утка ылгаар синонимнер.	§ 18, 19. Ар. 158. Мергежилге 82 (ар.160).	27.01
38	6	Грамматиканың стиль синонимнери	1	Чаа тема тайылбыры	Грамматиканың (морфологияның болгаш синтаксистиң) стиль синонимнери, оларның онзагайы.	§ 20. Ар. 161. Мергежилге 83. Бердинген сɵстер-биле домактар чогаадыр.	29.01
39	7	Быжыг сөс каттыжыышкыны синонимнер.	1	Чаа тема тайылбыры	Быжыг сөс каттыжыышкыны синонимнер, оларның онзагайы, ужур-дузазы.	Бердинген быжыг сөс каттыжыышкыннары-биле домактар чогаадыр.	03.02
40	8	Стиль синонимнеринге катаптаашкын	1	Катаптаашкын	Стиль синонимнеринге катаптаашкын, оларны тодарадып билири.	ϴɵренген темаларын катаптаары. Айтырыгларга харыылаар. Ар. 162.	05.02
41	9	Стилистикага хыналда эдертиг «Артык сеткил ара дүшкен».	1	Чугаа сайзырадылгазы	Сөзүглелдиң кол болгаш микротемаларын ажыдары, кол бодалын, утказын эдерти бижиири. Бижимел чугаага шын дамчыдып билири.	Фразеологизм синонимнерге чурук чуруур.	10.02
42	10	Частырыглар-биле ажыл.	1	Катаптаашкын	Шын бижилгениң дүрүмнери-биле ажылдаары.	Cɵc тургузуу-биле сайгарылга: 1вар – даараныкчыларны, кылаштап 2вар -- чоннардан, дузалажыр.	19.02
43	11	Литературлуг дыл болгаш ооң нормаларының дугайында билиг.	1	Чаа тема тайылбыры	Литературлуг дыл болгаш ооң нормаларын тодарадып билири, онзагай демдектери.	§ 21. Ар. 162. Номда бердинген чүүлге план тургускаш, конспектилээр (ар.162-163).	24.02
44	12	Фонетика болгаш орфоэпия талазы-биле нормалар.	1	Чаа тема тайылбыры	Фонетика болгаш орфоэпия талазы-биле нормаларны эскерип, тодарадып билири, онзагай демдектери.	§ 22. Ар. 164. Мергежилге 90, 98 (ар.165, 168).	26.02
45	13	Лексика талазы-биле нормалар.	1	Чаа тема тайылбыры	Лексика талазы-биле нормаларны тодарадып билири, онзагай демдектери.	§ 23. Ар. 169. Мергежидге 105 (ар.172). Архаизмнерниң солуп чоруур сɵстерин ушта бижиир.	03.03
46	14	Грамматиктиг нормалар.	1	Чаа тема тайылбыры	Грамматиктиг нормаларны тодарадып билири, онзагай демдектери.	§ 24. Ар. 161. Сɵс каттыжыышкыннары-биле домактардан чогаадыр.	05.03
47	15	Литературлуг дылдын нормаларынга катаптаашкын	1	Катаптаашкын	Литературлуг дылдын нормаларын катаптаары.	Литературлуг тыва дылдың нормалары дугайында ɵɵренген темаларын катаптаар	10.03
48	16	Харылзаалыг чугаа сайзырадылгазы. Эдертиг «Адазының чагыы».	1	Чугаа сайзырадылгазы	Сөзүглелдиң кол болгаш микротемаларын ажыдары, кол бодалын, утказын эдерти бижиири. Бижимел чугаага шын дамчыдып билири.	Чугаа стилинде сɵзүглелди литературлуг хевиринге эде тургузар.	12.03
49	17	Сөстерни ажыглаарының нормалары.	1	Чаа тема тайылбыры	Сөстерни ажыглаарының нормаларын тодарадып билири.	§ 25. Ар. 175. Уруглар-Мергежилге 116. Оолдар-Мергежилге 117 (ар.177).	17.03
50	18	Орфография болгаш пунктуация талазы-биле нормалар.	1	Чаа тема тайылбыры	Орфография болгаш пунктуация талазы-биле нормалар чугаа культуразының кол негелделериниң бирээзи болуру.	§ 26. Ар. 179. Айтырыгларга харыылаар. Ар. 181.	19.03
51	19	Стильдерге ниити катаптаашкын	1	Катаптаашкын	Стилистикага ɵɵренген темаларын катаптаары.	Тестиге харыылаар.	24.03
52	20	3-кү улдуңнуң хыналда диктантызы	1	Хыналда кичээл	Сɵзүглелдиң шын бижилгези, орфографтыг, пунктуастыг билиглерин хынаары.	ϴɵренген темаларын катаптаар.	26.03

IV-кү улдуң

№		Кичээл темазы			Мергежилдер болгаш чаңчылдар	Онаалга	Үези
№	№	Кичээл темазы	Шагы	Кичээлдиң хевири	Мергежилдер болгаш чаңчылдар	Онаалга	План ёзугаар	Херек кырында
		5 – 9 класстарга өөренген чүүлдерни катаптаары
55	1	Фонетика болгаш графика.	1	Катаптаашкын	Ажык болгаш ажык эвес үннер, адалгазының аайы-биле бɵлүктери. Фонетиктиг онзагайлар.	Мергежилге 133 (ар.195). Фонетиктиг сайгарылганы кылыр.	02.04
56	2	Лексика.	1	Катаптаашкын	Сɵстерниң уткалары. Тыва лексиканың тывылганының, ажыглалының аайы-биле бɵлүктери.	Мергежилге 151 (ар.199). Синонимнерниң уткалары-биле ажылдаар.	07.04
57	3	Сөс тургузуу болгаш сөс чогаадылгазы.	1	Катаптаашкын	Дазы, дɵс, чогаадылга, ɵскертилге кожумактары. Сɵс чогаадылгазының аргалары.	Сɵзүглел-биле ажыл. Сɵс тургузуу-биле сайгарылганы кылыр. (Ар.207).	09.04
58	4	Тускай чугаа кезектери. Чүве ады. Демдек ады. Сан ады. Ат орну.	1	Катаптаашкын	Тускай чугаа кезектери. ϴскерлир хевирлери, бɵлүктери. Домак кежигүннери болуру.	Мергежилге 191 (ар. 210). Домактар чогаадыр, падежтерин тодарадыр.	14.04
59	5	Кылыг сѳзү.	1	Катаптаашкын	Кылыг сɵзүнүң ɵскерлир хевирлери. Кылыг сɵстүг сɵглекчилер, хевирлери.	О.-Мергежилге 216 (ар.216). У.-Мергежилге 217 (ар.217).	16.04
60	6	Наречие.	1	Катаптаашкын	Наречиениң бɵлүктери. Домак кежигүнү болуру.	Бердинген наречиелерге синонимнер тывар.	21.04
61	7	Дузалал чугаа кезектери. Аян сөстери.	1	Катаптаашкын	Дузалал чугаа кезектери, аян сөстериниң бɵлүктери.	Солундан сɵзүглел шилип алгаш, артынчыларны ажыглаанын хайгаараар.	23.04
62	8	ХЧС. Чогаадыг «Амыдыралды чүнүң-биле хемчээрил?»	1	Чугаа сайзырадылгазы	Теманы ажыдары, сɵзүглелдиң утказын дамчыдары, бодунуң бодалын шын илередип билири.	Сɵс тургузуу-биле, фонетиктиг сайгарылганы кылыр (2 сɵс шилип алыр).	28.04
63	9	Синтаксис. Сѳс каттыжыышкыны. Бѳдүүн домак.	1	Катаптаашкын	Сѳс каттыжыышкынының холбаалары. Бɵдүүн домактың хевирлери.	Сɵзүглел-биле ажыл (ар.231).	30.04
64	10	Нарын домак. Чагырышпаан нарын домак. Чагырышкан нарын домак.	1	Катаптаашкын	Нарын домактың хевирлери.	Мергежилге 266 (ар.232). Бижик демдектерин салыр.	05.05
65	11	Стилистика. Синонимика – Стилистиканың кол ɵзээ.	1	Катаптаашкын	Стильдерниң онзагай демдектери. Стиль синонимнеринге катаптаашкын, оларны тодарадып билири.	Бердинген сɵзүглелдерниң стилин тодарадыр, онзагай демдектерин айтыр.	07.05
66	12	Литературлуг тыва дылдың нормалары.	1	Катаптаашкын	Литературлуг дылдын нормаларын катаптаары.	Сɵзүглелдерниң дылын эдип ажылдаар.	12.05
67	13	4-кү улдуңнуң хыналда диктантызы.	1	Хыналда кичээл	Сɵзүглелдиң шын бижилгези, орфографтыг, пунктуастыг билиглерин хынаары.	Бердинген сɵстерни тургузуу-биле сайгарар.	14.05
68	14	Түңнел кичээл	1	Ниити катаптаашкын			19.05

Предварительный просмотр:

АЖЫЛЧЫН ПРОГРАММА

Тайылбыр бижик

9 класстын «Тыва литература» деп эртеминге ажылчын программа 2018 чылдың чылдың «Тыва аас чогаалы болгаш литература». Ниити өөредилге черлериниң 5-11 класстарынга Чижек программазынга (тург. Е. Т. Чамзырын, М.А. Күжүгет, Л.Х. Ооржак) дүүштүр тургускан.

9 класстың «Тыва чогаал» деп ниити өөредилге черлеринге шенелделиг өөредилге номунуң авторлары М.А. Күжүгет, Л.Х. Ооржак.

Тыва литература эртеми – тыва ортумак школага чугула өөренир эртемнерниң бирээзи.

Амгы үеде тыва литература – Тыва Республиканың чонунуң культуразының эң улуг доктаамал эстетиктиг чаңчылдарлыг сөс уран чүүлүнүң бирээзи. Ынчангаш ол аныяк салгалды тыва чечен чогаал дамчыштыр ада-өгбелерниң чаагай чаңчылдарынга, алдарлыг төөгүзүн өөредириниң болгаш кижизидериниң чедимчелиг аргаларынга хамааржыр.

Программаның утказы

9 класстың чижек программазы беш кезектен тургустунган.

Киирилде кеэзээнге тыва чечен чогаалдың укталган дөстерин болгаш ооң сайзыралының оруун ханызы-биле сайгарып чижектер-биле бадыткаан.

1 кезээ. Мөңге даштың сырыны… - деп кезекте Тываның девискээринге нептерээн бурунгу бижимел тураскаалдарын болгаш Ю.Ш. Кюнзегеш, А.А. Даржай, И.Б. Иргиттиң чогаалдарын өөренир.

II кезээ. Таңды Саян - ийи сыңңың аразынга… С.К. Тока, С.А. Сарыг-оол, М.Ы. Идам-Сүрүң, С.Б. Пюрбю, З. А. Намзырай, Н.Ш. Куулар, В.Ш. Көк-оолдуң чогаалдары-биле таныжып, оларны сайгарар.

III кезээ. Дайын дээрге дарызыг чыт… - деп кезекке тыва чоннуң дайынга киржилгезин С.Б. Пюрбю, С.А. Сарыг-оол болгаш О.К. Саган-оолдуң чогаалдарын дамчыштыр таныжар.

IV кезээ Тос-ла чүзүн малымайны… - деп эгеде В.Л. Эренчин, Е.Т. Танова, В.С. Серен-оолдуң чогаалдарын өөренир.

V кезээ. Аспас дизе, хая көрүн… - деп эгеде А.А. Даржай, Ф.Ш. Сеглеңмей, М.К. Өлчей-оол, Э.Б. Мижиттиң мөзү-шынар темазынга бижиттинген чогаалдарын сайгарып өөренир.

Чогаал теориязындан: очерк, баллада, шүлүк чогаалының лиро-эпиктиг хевири, шии чогаалының трагедия хевириниң дугайында теоретиктиг билиглерни ап, оларны практикага ажыглаар.

КАЛЕНДАРЬ-ТЕМАТИКТИГ ПЛАН

БИРГИ УЛДУӉ

№

Кичээлдиң темалары

Шагы

Кичээлдиң хевири

Кол алыр билиглер

Кылыр ажылдар, хыналданың хевири

Материал-техниктиг хандырылга

Хуусаазы

1 кезек. Мөңге даштың сарыны…

план

Херек

кырында

Киирилде кичээл. Тыва чечен чогаалдың сайзыралының оруу. Укталган дөстери

Киирилде, лекция-кичээл

Аас чогаалы, үлегерлеп алыышкын, көжээлерде бижиктер

Лекцияны бижээш, чижектерден киирер

Укталган дөстериниң чижектеринге презентация

02.09

Тыва чечен чогаалдың сайзыралының оруу. Укталган дөстери

Аас чогаалы, үлегерлеп алыышкын, көжээлерде бижиктер

04.09

Тыва литератураның сайзыраан үе-чадалары

Лекция кичээл

Төөгүлүг байдал, моол бижик, национал бижик, дайын чылдары, чаа жанрлар, эде тургустунуушкун үези, амгы үе-чада

Үе-чадаларның онзагайын демдеглеп, кол-кол болуушкуннарынга доктаар

Темага түңнел тест

09.09

Тыва литератураның сайзыраан үе-чадалары

Үе-чадаларның онзагайын демдеглеп, кол-кол болуушкуннарынга доктаар

Катаптаар

11.09

Бурунгу бижимел тураскаалдар. «Күлтегин»

Чаа тема тайылбыры

Орхон-енисей бижиктери, очулга, Билге каган, Күлтегин,

Сөзүглел-биле ажыл, темага дүүштүр шинчилел ажылдар чорудар.

Утказын шилилгелиг чугааладыр

VI – VIII чүс чылдарның Орхон-Енисей тураскаалдарынга презентация

16.09

«Күлтегин»

Орхон-енисей бижиктери, очулга, Билге каган, Күлтегин,

Словарь-фразеологтуг ажыл

18.09

Означенное суурдан тывылган тураскаал

Холушкак кичээл

Тутук, академик В.В. Радлов, очулдурган эртемденнер, чогаалчылар

В.В. Радлов дуг. чадыглыг альбом, карта

23.09

Ю.Ш. Кюнзегеш «Көк-Эл»

Жанрын тодарадыр, планын тургузар. Шилилгелиг чогаадыг бижиир

Профессор Л.И. Потаповтуң дугайында медээ-дыңнадыг

25.09

Ю.Ш. Кюнзегеш «Багырның хылыжы»

Кичээл-шинчилел

Баллада, Багыр маадыр, сөөм, илиг, геолог, Улуг-Ужар, Шагаан-Арыг далайы

Балладаның тема-идеязын тодарадыр. Уран-чечен аргаларын сайгарар.

Интернеттен Тываның базырыктарының дуг. материалдар тывар, дыңнадыг кылыр

Ю.Ш. Кюнзегештиң чогаалдарынга литературлуг сайгарылгалыг ажылдарның делгелгези

30.09

А.А. Даржай «Бурунгунуң изи-биле»

Чогаал сайгарар кичээл

Кюль-Тегин, Тоньюкук, Орхон. Илиада, Боян, Гомер

А.А. Даржайның өөренген чогаалдарын сактып чугаалажыр.

Чогаадыг«Көжээ бижиктер – бурунгу чогаалдар»

«А.А. Даржай - члгаадыкчы орук-чол» -деп альбом

02.10

11.

И.Б. Иргит «Көжээ дажы»

Чечен чогаалды сонуургадып алырының кичээли

Көжээ даш, кадагааты, хары чоннар, мээң чонум, өндүр бедик Саян

Шүлүктүң тема-идеязын тодарадып, уран-чечен аргаларын сайгарар.

Аянныг номчулга

И.Б. Иргиттиң намдары, чогаадыкчы ажылынга презентация

07.10

12.

Сеткилимде «Мөңге даштың сарыны…»

Чугаа сайзырадылгазынга түңнел кичээл

Чогаадыгның темазын шын шилиир болгаш ажыдар

Шилилгелиг чогаадыг.

09.10

2 кезек. Таңды, Саян – ийи сынның аразынга…

С.К. Тока «Каргыга чорааным» «Барлык ховузу», «Аңның -меңниг Тоолайлыг»

Чаа тема өөренириниң кичээли

Баштайгы очерк.

Боттуг барымдаага даянган.

Ооң маадырлары.

Чогаалдың уран-чечен аргаларын ушта бижээш, ажыглалын тайылбырлаар

Тываның картазы.

Интернеттен С.К. Тока дугайында материалдарны ажыглааш, Салчак Тока - улустуң чогаалчызы деп темага реферат бижиир.

14.10

14.

С.К. Тока «Каргыга чорааным» «Шуурган», «Докторнуң ачызы»

Чогаал сайгарар кичээл

Хамнаашкын, хүрүмнээшкин дугайы.

Ак шыва тон, ак хар дег бөрт.

Аңчы Чадамбаның овур-хевири.

С.К. Тока «Каргыга чорааным» деп очеркке тест

16.10

Чогаал теориязы. Очерк дугайында билиг.

Кичээл практикум

Уран чечен, барымдаалыг хевирлиг.

Орук демдеглели, портрет чурумалы, чидиг айтырыглар шиитпирлээр

Баштайгы тыва очерктерни, ооң авторларын тодарадыр

Очерк дугайында схема- таблица

21.10

С.А. Сарыг-оол «Саны-Мөге» Эгези, Бирги кезээ «Човалаңның дөвүнчүү» (Бижиттинген төөгүзү)

Киирилде кичээл

С.Сарыг-оол – тыва литератураның үндезилекчилериниң бирээзи, Тывапның улустуң чогаалчызы.

Төөгү-биле сырый харылзаалыг.Шүлүглел

Утказын шилилгелиг чугаалаар.

С.Сарыг-оолдуң дайын темазынга тураскааткан чогаалдарынга презентация

23.10

С.А. Сарыг-оол «Саны-Мөге» Ийиги кезээ «Чолдуң бедик чадазы»

Чогаалды ханы сайгарар кичээл

Тема-идея, маадырларның портреттерин, жанрын сайгарып тодарадыр

Интернеттен Тываның дайынга киржилгезиниң дуг материалдарны чыыр. Цитаталыг план тургузар

11.11

Класстан дашкаар номчулга

Эрткен үе дириг ному…

Кичээл төлевилел

Кыска төлевилел, чаа онзагай чүүлдерин айтып чогаадыр, бижиир

Төлевилелин камгалаар

Тевилелдиң презентациязы

13.11

М.Ы. Идам-Сүрүн «Союспаң»

Холушкак кичээл

1943 чыл, «Дайынчы кыйгы», Сеңгин чаңгы, болган таварылга, өске хевирлери

Сюжединиң аайы-биле планын тургускаш, утказын шилилгелиг чугаалаар.

Өөреникчилерниң чураан чуруктарының делгелгези

18.11

Чогаал теориязы. Баллада дугайында билиг

Литература билиглерин өөредир кичээл

Баллада, болган болуушкуннар, аас чогаалы, тоолчургу, төөгү чугаалар

Баллада дугайында таблица-схема

20.11

1-ги улдуңда ниитизи-биле 20 кичээл

Ооң иштинде чогаал сайгарарынга – 16.шак

класстан дашкаар номчулга - 1шак

чугаа сайзырадылгазынга - 1 шак

чогаал теориязынга - 2 шак

ИЙИГИ УЛДУӉ

№	Кичээлдиң темалары	Шагы	Кичээлдиң хевири	Кол алыр билиглер	Кылыр ажылдар, хыналданың хевири	Материал-техниктиг хандырылга	Хуусаазы
Таңды, Саян – ийи сынның аразынга… деп кезектиң уланчызы								шын	Херек кырында
1.	С.Б. Пюрбю «Чечек» Бирги кезээ (ийигизиниң кол утказы). Бижиттинген төөгүзү	1	Киирилде лекция кичээл	Бижиттинген төөгүзү, онзагайы, строфиказы, лиро-эпиктиг.	Бирги кезектиң сайгарылгазы, бөдүүн планын тургузар, утказын шилилгелиг чугаалаар.	«С.Б. Пюрбю – Тываның улустуң чогаалчызы» - деп темага презентация	25.11
2.	С.Б. Пюрбю «Чечек» Үшкү кезээ	1	Ханы сайгарылгалыг кичээл	Тема-идея, сюжет, композициязы	Утказын делгереңгей чугаалаар. Аянныг номчулга		02.11
3.	С.Б. Пюрбю «Чечек»	1	Шүлүглелге түңнел кичээл	Шүлүглелдиң кол маадырларын тодарадыр	Кол маадырларга характеристиканы бээр		04.11
4.	Чогаал теориязы. Шүлүк чогаалының лиро-эпиктиг хевириниң дугайында	1	Чогаал теориязын өөредир кичээл	Лириктиг киирилде, сагыш-сеткил, салым-чол	Лиро-эпиктиг чогаалдарның чижектер-биле бадыткаар	Лиро-эпиктиг чогаалдарның таблица-схемазы	09.11
5.	С.Б. Пюрбю «Кара-Суг», «Хайыракан»	1	Кичээл-практикум	Хамааты лирика. Шүлүктерниң тургузуу. «Хайыракан» даг дугайында тоолчургу, төөгү чугаалар.	Үн алчып турары, хемни болгаш дагны уран-чечен алгаанын сайгарары. Картадан «Хайыракан» деп дагларны тывар. Аянныг номчулга	Темага дүүшкен сюжеттиг чуруктар	11.11
6.	С.Б. Пюрбюнүң шүлүктериниң делегейи…	1	Кичээл зачёт	Өөренген темаларын катаптаар, тестиге белеткенир	Тест		16.11
7.	З.А. Намзырай «Аяк хээлиг Тыва чуртум»	1	Кичээл	Щүлүктүң тема-идеязы	Ыры апарган шүлүктерин тыпкаш дыңнаар	З. А. Намзырай - шүлүкчүнүң оруу – деп альбомга презентация	18.11
8	Н.Ш Куулар «Аңнаашкын соонда болчаг»	1	Чечен чогаалды сонуургадып алыр болгаш ханы сайгарар кичээлдер	Чечен чугааның тематиказы. Кол, ийиги чергениң маадырлары	Чогаалдың идей-тематиказын, сюжедин тодарадыр. Айтырыглар тургузар. Кол маадырларны чураан уран-чечен аргаларны сайгарар.	Н.Ш. Кууларның намдары болгаш чогаадыкчы ажылынга презентация	23.11
9	Н.Ш Куулар «Аңнаашкын соонда болчаг»			Чечен чугааның тематиказы. Кол, ийиги чергениң маадырлары		Чогаалды номчуур	25.11
10.	О. К. Туң-оол «Игилчи Өскүс-оол» (Угаадыглыг тоол)	1	Класстан дашкаар номчулга	Чечечн чугааның аас-биле харылзаазы. Тоол аяныга бижээни	Тезистиг план тургускаш, утказын делгереңгей чугаалаар	О. К. Туң-оол «Дыважаңны кген кижи» деп ному-биле таныжылга	30.11
11	В.Ш. Көк-оол «Хайыраан бот» Бирги көжеге (бирги, ийиги көргүзүглер), ийиги көжегениң кыска утказы. (Бижиттинген төөгүзү)	1	Киирилде, лекция кичээл	Баштайгы тыва трагедия. Көжеге, көргүзүг, киржикчилер Ойнап турган артистер болгаш ам салгалдың аптистери	Шииниң киржикчилерин бөлүктерге хуваар. Бирги көжегениң сюжедин сайгарар.	Люди тувинского театра – деп номга презентация В.Ш. Көк-оол «Хайыраан бот» деп видеокино	02.12
12.	В.Ш. Көк-оол «Хайыраан бот» Үшкү көжеге. (дөрткү, бешки көргүзүглер)	1	Кичээл шинчилел		Үшкү көжеге. (дөрткү, бешки көргүзүглер). Оларның онзагайы		04.12
13.	В.Ш. Көк-оол «Хайыраан бот»	1	Түңнел кичээл		Айтырыгларны, синквейн тургузар		09.12
14.	В.Ш. «Хайыраан бот» - тыва шии жанрының алдын фондузу	1.	Чугаа сайзырадылгазының кичээли	Чогаадыг, чогаадыкчы ажылдар: ребус, кроссворд	Шилилгелиг чогаадыкчы ажылдар: чогаадыг; чогаадыкчы ажыл.		11.12
15.	Чогаал теориязы. Трагедия дуг билиг	1	Чогаал теориязын өөредир кичээл	Эрте-бурунгу Греция, Дионис деп бурган, Эсхил, Софокл, Эврипид	Трагедия хевириниң онзагайын, тыва трагедияның авторларын, аттарын 1тодарадып билир	Шии чогаалдаарынга хамаарышкан таблица-схема	16.12
16	Таңды, Саян – ийи сынның аразынга – деп кезектиң чогаалдарының онзагайы	1	Кичээл зачёт	Чогаалдарның төөгү-биле харылзаазы, тематикалары, сюжеди, маадырлар	Тестиге харыылаар		23.12
2-ги улдуңда ниитизи-биле 16 шак Ооң иштинде чогаал сайгарарынга – 12 шак класстан дашкаар номчулгага – 1 шак чогаал теориязынга - 2 шак чугаа сайзырадырынга - 1 шак

ҮШКҮ УЛДУӉ

№	Кичээлдиң темалары	Шагы	Кичээлдиң хевири	Кол алыр билиглер	Кылыр ажылдар, хыналданың хевири	Материал-техниктиг хандырылга	Хуусаазы
3 кезек. Дайын дээрге дарызыг чыт…								шын	Херек кырында
1.	С. Б. Пюрбю «Тулчуушкунче»	1	Кичээл-консультация	Строфа, лириктиг маадыр, пафос,	Ырның композиторун тодарадыр, ырлап өөренир	М.Ооржактың «Шүлүк болгаш аялга» деп номну ажыглаар Тыва Арат Республиканың Ада-чурттуң Улуг дайынының чылдарында дуза чедирип турганының дугайында документалдыг видеокино Тываның картазы.	25.12
2.	С. Б. Пюрбю «Кызыл кош»	1	Чогаалды ханы сайгарар кичээл	Баллада, уран чурумалдыг аргалар	Чогаадыкчы ажылдар чогаадыр		13.01
3.	С.Сарыг-оол «Белек»	1	Киирилде кичээл	Баштай тыва тоожу, идей-тематика, композициязы	Рольдап номчуур, тожу чонунуң ёзу-чаңчылдары		15.01
4.	С.Сарыг-оол «Белек»	1	Ханы сайгарылга кичээли	Сюжедин тодарадыр, кол маадырлар	Тезистей план тургускаш, утказын чугаалаар		20.01
5.	С.Сарыг-оол «Белек»	1	Кичээл демнежилге	Тоожунуң адының утказы, Хаяжык, Адыгжы – кол маадырлар.	Шилилгелиг чогаадыкчы ажылдар чорудар		22.01
6.	А.А. Даржай «Беш мөөң белек»	1	Класстан дашкар номчулга	Тыва дайын чылдарында дузаламчы	Чечен чугааның болган болуущкуннарга даянганы. Утказын шилилгелиг чугаалаары	Интернеттен темага дүүщкен материалдарны чыып презентация кылыр	27.01
7.	О.Саган-оол «Арат чоннуң мурнундан»	1	Кичээл-практикум	Москва, Барыын фронт, ТАР, Кызыл Шериг	Чогаалдың жанрын тодараткаш, тезистиг план тургузар. Ктказын допчулай чугаалаар	Картага ТАР-ның төлээлериниң эрткен оруун картага көргүзер	29.01
8.	О.Саган-оол «Арат чоннуң мурнундан»	1	Кичээл-төлевилел	Төлевилелди планнаар, бөлүктерге чарлыр	Бөлүктер төлевилелин ажылдап кылыр, түңнээр	Төлевилелди презентацияга камгалаар	03.02
9.	Дайын темазы - тыва литературада	1	Кичээл -диспут	Диспут, дайын тематиказы, төөгү-биле харылзаа, чечен чогаалдар, чогаалчылар.	Диспут айтырыгларынга белеткенир, интернеттен болгаш өске солун -сеткүүлдерден материалдарны тывар, сайгарар.	Кичээл -диспутту эрттирерде, 7 хонук бурунгаар ооң айтырыгларын тода чараштыр бижээш, көскү черге азар	05.02
4 кезек. Тос-ла чүзүн малымайны…
10.	В.Л. Эренчин «Дөнен-Шилгим»	1	Демнежилге кичээли	Тема-идея, аяннажылга, строфа	Долу сайгарылга, уран номчулга	В.Л. Эренчинниң намдары болгаш чогаадыкчы ажылынга презентация	10.02
11.	В.Л. Эренчин «Кадарчы уруг»	1	Чаа тема тайылбыры	Портрет, пейзаж, диалог, лириктиг маадыр,	Шилилгелиг чогаадыг		12.02
12.	Аът - тыва кижиниң ынак малының бирээзи	1	Класстан дашкар номчулга	Кыска төлевилел «Аът -кижиниң өңнүү»	Төлевилелди ажылдап кылыр, түңнээр	Аът – тыва кижиниң өңнүү» деп темалыг презентация	17.02
13.	Е.Т. Танова «Кара-Бай». Бирги кезээ (1-3)	1	Таныжылга кичээл	Кара-Бай деп аттың тывылганын сайгарар	Маадырларны, уран-чеченин сайгарар	Е.Танова – чогаадыкчы орук-чол – деп альбомга презентация	19.02
14.	Е.Т. Танова «Кара-Бай» Бирги кезээ (4)	1	Ханы саййгарылга кичээли	Кызыл-Тайга, Сендайның овур-хевири	Чогаалдың девискээринге дүүштүр картаны тургузар		24.02
15.	Е.Т. Танова «Кара-Бай»Бирги кезээ (5-6)	1	Кичээл-шинчилел	Тоожунуң кол болгаш иштики темалары	Идеязын, сюжедин тодарадыр		26.02
16.	Е.Т. Танова «Кара-Бай»	1	Кичээл -семинар	Семинарның айтырыглары-биле таныжар, башкы-биле сүмележип чугаалажыр	Семинарга белеткенир, айтырыгларын сайгарып идепкейлиг киржир	Семинарның айтырыгларын неделя бурунгаар бижээш, «Номчулга булуңунга» азар	03.03
17.	В.С. Серен-оол «Өгже чалалга»	1	Чогаалды сайгарарының кичээли	Тема-идея, литературлуг сайгарылга	Чогаадыкчы чогаадыг	Презентация: Өг – тыва чоннуң амыдыралының өзээ, бурунгу культуразы	05.03
18.	Өг -көшкүн чоннарның оран-савазы	1	Класстан дашкаар номчулга	Россияның көшкүн чоннарының өг темазынга лирика	Өг темазынга шүлүктерни чыыр, уран номчулга мөөрейи	Презентация: «Өгге йөрээл»	10.03
19	Тос-ла чүзүн малымайны	1	Кичээл- чогаадыкчы отчёт	Темазы, сорулгазы, кылган чогаадыкчы ажылдары	Бөлүк-биле ажылдаар, отчёдун чогаадыкчы бээр	Кылган отчёттарының делгелгези	12.03
20.	Бо улдуңда эң-не солун чечен, чогаал, мээң ынак маадырым…	1	Түңнел кичээл		Шилилгелиг чогаадыг	Презентация: «Тос-ла чүзүн малымайны…»	17.03
3-кү улдуңда ниитизи-биле 20 шак Ооң иштинде чогаал сайгарарынга – 15 шак класстан дашкаар номчулгага – 2 шак чугаа сайзырадырынга – 3 шак

ДӨРТКҮ УЛДУӉ

5 кезек. Аспас дизе, хая көрүн…

№	Кичээлдиң темалары	Шагы	Кичээлдиң хевири	Кол алыр билиглер	Кылыр ажылдар, хыналданың хевири	Материал-техниктиг хандырылга	Хуусаазы
5 кезек. Аспас дизе, хая көрүн…							шын	Херек кырында
1.	А.А. Даржай «Оңгар»	1	Кичээл-шинчилел	Репрессия, тема-идея, ниитилел, өг-бүле психология	Оңгарның овур-хевири дамчыштыр Боражыктың психологтуг байдалын, чогаалдың адының символиктиг утказын сайгарар.	Тыва литературада репрессия темазынга бижиттинген чогаалдар делгелгези	19.03
2	.А. Даржай «Оңгар»	1		Репрессия, тема-идея, ниитилел, өг-бүле психология			24.03
3.	А.А. Даржай «Он рубль»	1	Чаа тема өөренир кичээл	Тема, кыска төлевилел, онзагай	Төлевилелдиң планын тургузар, камгалаар	И.Салчактың «Ие» деп чуруу	02.04
4.	Ава – мөнге тема М. Рамазанова «Иениң чүрээ»	1	Класстан дашкар номчулга «Үттүг-Хаяже» кичээл аян-чорук	Ие кижиниң чүрээ, ынакшылы, ат- алдары, Барыын кожуун, согун аттыга берген	М.Рамазанованың дугайында дыңнадыг, чогаалчының чогаалдары-биле таныжар	Тываның картазы, Үттүг -Хаяже презентация дамчыштыр аян-чорукту чорудар	07.04
5.	Ф.Ш. Сеглеңмей«Тын дээш демисел»	1	Лекция кичээл	Буян-Бадыргы,төре-херээ, шажын, эртем-билиг, хуурактар, лама башкылар	Тоожунуң тематиказын, уран-чечнин сайгарары. Словарь-фразеологтуг ажылды чорудары	Ф.Ш. Сеглеңмейниң номнарының делгелгези	09.04
6.	Ф.Ш. Сеглеңмей«Тын дээш демисел»	1	Ханы чогаал сайгарылгазының кичээли				14.04
7.	Ф.Ш. Сеглеңмей «Тын дээш демисел»	1	Ханы чогаал сайгарылгазының кичээли				16.04
8.	Ф.Ш. Сеглеңмей «Аңчы угбалышкы»	1	Класстан дашкаар номчулга	Тема-идея, чогаалдың композициязының онзагайы	Чогаадыг		21.04
9	М.К. Өлчей-оол «Үш чүве кара», «Үш чүве дошкун», «Үш чүве дудуу»	1	Кичээл-диалог	Идейлиг утказы, триада, композиция, поэтиктиг син Идейлиг утказы, триада, композиция, поэтиктиг синтаксис таксис	Тыва чогаалчылар сайтызындан М.К. Өлчей-оолдуң дугайында материалдар чыггаш дыңнадыг кылыр	Чогаалчы М.К. Өлчей-оолдуң берге салым-чолу, туруштуг, шыдамыкай чоруунуң дугайында презентация	23.04
10	«Үш чүве дудуу»	1		Идейлиг утказы, триада, композиция, поэтиктиг синтаксис			28.04
11.	Э.Б. Мижит «Субедей»	1	Кичээл таныжылга	Лириктиг маадыр, тема-идея, пафос, чурумалдыг аргалар	Шүлүглелдиң планын тургузар, делгереңгей кол утказы,	Э. Мижиттиң «Күлтегин» деп төөгүлүг драмазының видеокинозундан үзүндү	30.04
12.	Э.Б. Мижит «Субедей»	1	Кичээл-диалог	Чиңгис-Хаан, диалог, харыы, Чер, Харыы-кыйгы, Сүбедейниң ырызы	Шилилгелиг чогаадыг		05.05
13.	Э.Б. Мижит «Кым сен, , Сүбедей-Маадыр» деп шииниң кол утказы-биле таныжылга	1	Класстан дашкаар номчулга	Шииниң бижиттинген төөгүзү, идей-тематиказы, кол маадырлары	Шииниң үнелел алганы, көрүлделерге киришкени.	Интернеттен «Кым сен, , Сүбедей-Маадыр» деп шииниң видеозун ажыглаар	07.05
14.	А.А. Даржай «Тыва дылым»	1	Кичээл-оюн «Хана-солун» үндүрери	Профессор Ш.Ч. Сат, тыва дылдың шинчилекчизи, тыва дылын уран-чечен мактааны	Профессор Ш.Ч. Саттың дугайында чугаа чорудар.	Профессор Ш.Ч. Сат – деп темалыг видеокино	12.05
15	Тыва дылым эгээртинмес эртинем сен	1	Чугаа сайзырадылгазы	Тыва дыл дугайында кол-кол шүлүктер даңзызын тургузар	Чогаадыг бижиир		14.05
16.	9 класстың «Тыва чогаал ному» меңээ	1	Түңнел кичээл		Түңнел тестиге зарыылаар		21.05
4-кү улдуңда ниитизи-биле 16 шак Ооң иштинде чогаал сайгарарынга – 11 шак класстан дашкаар номчулгага – 3 шак чугаа сайзырадырынга - 2 шак
НИИТИЗИ-БИЛЕ 70 ШАК

АЖЫГЛААР ӨӨРЕДИЛГЕ-МЕТОДИКТИГ КОМПЛЕКТ

Башкыларга

Ниити өөредилгениң Федералдыг күрүне стандарты. Төрээн литература (Тыва чогаал) / Тург. Чамзырын Е.Т., Күжүгет М. А., Ооржак Л.Х. – Кызыл, 2012.

«Тыва аас чогаалы болгаш литература». Ниити өөредилге черлериниң 5-11 класстарынга Чижек программа / тург. Е. Т. Чамзырын, М.А. Күжүгет, Л.Х. Ооржак. – Кызыл, 2012.

М.А. Күжүгет, Л.Х. Ооржак. Тыва чогаал. 9 класс. Ниити өөредилге черлеринге шенелделиг өөредилге ному. - Кызыл, 2018.

---------------------------------------------------------------------------------------------------

Калзан А.К. Тыва литература. Тыва ортумак школаның 8-10 класстарынга өөредилге ному. – Кызыл: ТНҮЧ, 1987.

Сүндүп Д.Ч. Тыва улустун аас чогаалын школалалрга өөредиринин методиказы. – Кызыл, 1992.

Тыва литература талазы-биле эртем статьяларынын чыындызы. Башкыларга дузаламчы. – Кызыл, 2007.

Тыва литература талазы-биле эртем статьяларынын чыындызы. II кезээ. Башкыларга дузаламчы. – Кызыл, 2010.

Ооржак Д.Х. Тыва чогаал кичээлдеринге улустун чаагай чанчылдарынын материалдарын канчаар ажыглап болурул. Башкыларга сүме. – Кызыл, 1996.

Ооржак М.Н. Чогаадыг бижииринин аргалары. – Туран, 2003.

Чамзырын Е.Т. Төрээн чогаалды өөредириниң теориязы болгаш методиказы. – Кызыл, 2005.

Чамзырын Е.Т. Тыва литературага класстан дашкаар чорудар ажылдар: олимпиада, номчулга конференциязы, литературлуг кежээ, маргылдаа. – Кызыл, 2010.

Чамзырын Е.Т. Тыва литературага класстан дашкаар ажылдар. – Кызыл, 2015.

Чогаадыгга канчаар белеткенирил? / Тург. Бавуу-Сюрюн М.В., Чамзырын Е.Т. – Кызыл, 1998.

КӨРГҮЗҮГ МАТЕРИАЛДАРЫ

А.А. Даржай – чогаадыкчы орук-чол / З.О. Шожал, Ч.Х. Тулуш. – Кызыл, 2006.

Е.Т. Танова – Чогаадыкчы орук-чол / тург. З.О. Шожал. – Кызыл, 2013.

З.А. Намзырай – шүдүкчүнүң оруу / тург. З.О. Шожал. – Кызыл, 2014.

СЛОВАРЬЛАР БОЛГАШ ЭНЦИКЛОПЕДИЯЛАР

Елисеев И.А., Полякова Л.Г. Словарь литературоведческих терминов. – Ростов-на-Дону, 2002.

Гурьева Т.Н. Новый литературный словарь. – Ростов-на-Дону, 2009.

Литература дугайы / тург. С.Сарыг-оол, А. Калзан. – Кызыл, 1955.

Өөреникчилерге

Литература дугайы / тург. С.Сарыг-оол, А. Калзан. – Кызыл, 1955.

А.А. Даржай – чогаадыкчы орук-чол / З.О. Шожал, Ч.Х. Тулуш. – Кызыл, 2006.

Е.Т. Танова – Чогаадыкчы орук-чол / тург. З.О. Шожал. – Кызыл, 2013.

З.А. Намзырай – шүдүкчүнүң оруу / тург. З.О. Шожал. – Кызыл, 2014.

КАПСЫРЫЛГАЛАР

1 дугаар капсырылга

Эртемни өөренип тура, дараазында сорулгаларны чедип алыр:

кижизидикчи:

тыва чечен чогаалга сонуургалдыг болурунга;
номчаан чогаалын дамчыштыр төрээн черинге ынак, бойдузунга хумагалыг;
кижилерге, дириг амытаннарга кээргээчел, чымчак сеткилдиг болурунга кижизидер.

өөредиглиг:

тыва чогаалдың укталган дөстерин тодарадып;
чогаал теориязынга өөренген чүүлдерни ажыглап билир.
чогаалдарның темаларын, сюжедин тодарадыр;
чуруттунган маадырларны долузу-биле сайгарып;
сөзүглелдерде ажыглаттынган уран-чечен аргаларны тып, оларның ажыглалын тайылбырлап;
өөренир чогаалдарны шын, тода аянныг номчуп, чугаалап;
чогаалдарга бөдүүн, тезистиг планнарны тургузуп;
чогаалдың утказын делгереңгей, допчулай, шилилгелиг чугаалап билир кылдыр өөредир.

сайзырадыр:

номчаан сөзүглелдерге бодунуң бодалын шын, тода илередип билирин;
интеллектуалдыг болгаш өөреникчилерниң чогаадыкчы чоруун;
аас болгаш бижимел чугаазын;
логиктиг боданыышкынын сайзырадыр.

КОЛ-КОЛ ШИҢГЭЭДИП АЛЫР МЕРГЕЖИЛДЕР БОЛГАШ ЧАҢЧЫЛДАР

9 классты доозуп тура, өөреникчилер дараазында мергежилдерни болгаш чаңчылдарны чедип алыр:

өөренген чогаалдырының идей-тематиказын, композициязын, сюжедин тодарадып билир;
чогаалды бүгү талазы-биле сайгарар;
кыска, тода болгаш цитаталыг планнарны тургузар;
литература теориязын практикага ажыглап шыдаар;
өөренген болгаш номчаан чечен чогаалдарын үнелеп билир;
номчаан чогаалынга үнелелди бижип шыдаар;
чогаадыгнын ангы-ангы хевирлерин бижип, сайгарып шыдаар.
янзы-бүрү чогаадыкчы ажылдарны чорудуп, оларны амыдыралга ажыглап билир.

2 дугаар капсырылга

ХЫНАЛДАНЫҢ ХЕВИРЛЕРИ:

хүн-бүрүнүң

- бот-тускайлаң аас-биле болгаш бижимел харыылар;

- фронталдыг айтырыглар;

- аянныг номчулганың хевирлери;

- сөзүглелдиң сайгарылгазы-биле холбашкан ажылдар;

- чогаадыкчы ажылдар (рефераттар, дыңнадыглар, презентациялар, төлевилелдер д. о. ө.)

- утказын чугааларының янзы-бүрү хевирлери;

- тестилерге харыылаары

- кыска чогаадыглар бижиири

темалар аразында хыналда

- тест чорудары;

- чогаадыкчы ажылдарны кылыры:

- өөредиглиг шинчилел, төлевилел ажылдары;

- хыналда ажылдар

- бот ажылдар

- - чогаадыкчы ажылдар.

түңнел

- түңнел хыналда ажылдар

- билиин хынаарынга мониторинг.

3 дугаар капсырылга

БИЖИМЕЛ ХЫНАЛДА АЖЫЛДАРНЫ ҮНЕЛЭЭРИ

5 баллдыг система ёзугаар демдектер салырынын негелделери

Чогаадыг

5 демлекке: Теманы хандыр болгаш бадыткалдыг ажыткан. Чогаадыгнын сөзүглелин болгаш анаа хамаарышкан ажылдарны кончуг эки билирин херечилеп турар.

Утказы дес-дараалашкак, композициязынын кезектери чогуур пропорцияларга, литературлуг дылдын нормазынга дүүштүр бижээн

Шын бижилгези: 1 каржы эвес (улуг эвес) орфографтыг азы пунктуациялыг; азы 1 пунктуациялыг база 1 граммтиктиг частырыг.

4 демдекке: теманы бадыткалдар дузазы-биле ажыдып шыдаан. Чечен чогаалдын сөзүглелин билир деп чүве киирген цитаталар, эпизодтар, болуушкуннурдан көскү. Композициязы тодаргай, литературлуг дылдын нормазын сагаан, чогаадыгнын дылы тода, чедингир.

Утказында: 2-3 химре улуг эвес частырыглыг; домак тургузуунга 2-3 хире частырыглар.

Шын бижилгези: 2 орфографтыг, 2 пунктуациялыг частырыг; азы 3 пунктуациялыг база 1 орфографтыг частырыг.

3 демдекке: ниитизи-билен утказынга чоокшулаштыр бижээн, ынчалза-даа болуушкуннарны чангыс аайлашкак, чамдык черлерде түннелдер чок, композициязында кезектер шоолуг сагыттынмаан.Түннелдеринде улуг эвес хажыдыышкыннарлыг.

Утказында 3 хире улуг эвес частырыглар.домак тургузуунга 3-4 көвүджевеа частырыглар.

Шын бижилгези: 4 орфографтыг, 3 пунктуациялыг частырыг; азы 2 пунктуациялыг база 5 орфографтыг частырыг.

2 демдекке: темазын ажыдып шыдаваан, азы темага дүүшпес, кандыг-даа түннелдер чок, анаа-ла болуушкуннарны дес-дараалаштыр бижээн, сөзүглелге даянмаан, тодаргай чижектер киирбээн, ниити сөстерден, домактардан тургустунган. Сайгарылга чедишпес. Кезектернин аразында харылзаа чок, сөс курлавыры ядыы, домактары чевен. Литературлуг нормаларны сагыттынмаан.

Утказында: 3 хире улуг эвесм частырыглар, домак тургузуунга 3-4-тен көвүдевес частырыглар.

Шын бижилгези: 4 орфографтыг, 3 пунктуациялыг частырыг. Азы 2 пунктуациялыг база 5 орфографтыг частырыг.

Тестилерни үнелээри

80-100 % чедир күүсеткенде – 5 (кончуг эки)

60-80 % – 4 (эки)

50-70 % – 3 (ортумак)

50 % куду күүсеткенде – 2 (багай) деп демдектерге үнелээр

Диктант

«5» деп демдекти чазыг чок, ындыг-даа болза 1 ханы эвес, орфографтыг азы 1 ханы эвес пунктуациялыг чазыглыг ажылга салыр.

«4» - 2-ден хөй эвес орфографтыг, 2 пунктуациялыг азы 1 орфографтыг. 3 пунктуациялыг азы орфографтыг чазыг чок, 4 пунктуациялыг частырыг бар.

«3» - 4-тен хөй эвес орфографтыг, 4 пунктуациялыг азы 3 орфографтыг, 5 пунктуациялыг азы орфографтыг чазыг шуут чок, 7 пунктуациялыг чазыг бар.

«2» - 7 орфографтыг, 6 пунктуациялыг азы 6 орфографтыг, 8 пунктуациялыг, 5 орфографтыг, 9 пунктуациялыг чазыг азы 8 орфографтыг, 6 пунктуациялыг чазыг бар.

«1» - «2» демдектин негелдезинден ажып турда салыр.

Онаалгаларлыг хыналда диктантыга ийи демдек салыр.

Немелде онаалгаларлыг хыналда диктантыга дараазында удуртулга:

«5» - шупту онаалгаларны шын;

«4» - онаадлганың ¾-тен эвээш эвес кезиин шын;

«3» - чартык кезиинден хөй эвезин шын;

«2» - чартыындан хөйүн шын эвес күүсеткен ажылга салыр.

«1» - шуут күүсетпээнде салыр.

Диктантынын ниити демдээн үндүрерде, немелде онаалгаларда бар орфографтыг болгаш пунктуациялыг частырыгларны өөренип көөр.

Словарьлыг диктантыларны үнелээри:

«5» - кандыг-даа чазыг чокта;

«4» - 1-2 чазыг барда;

«3» - 3-4 чазыг турда;

«2» - 6-7 чедир чазыг барда салыр. Оон хөй чазыг турда, «1» деп балл-биле үнелээр.

БИРГИ УЛДУӉНУӉ ЧОРУТТУНАР ХЫНАЛДА АЖЫЛДАРЫ

ТЕМАЗЫ: Тыва литератураның укталган дөстери болгаш ооң саййзыраан үе-чадалары

1 дугаар тест

Тыва литератураның укталган дөстерин айтыр.
Аас чогаалындан укталган 4 чогаалдан бижиңер.
Тыва литератураның сайзыраан үе- чадаларының аттарын тодаргай бижиир
С.А. Сарыг-оолдуң «Саны-Мөге» деп шүлүглели кайы үе-чаага хамааржырыл?
Амгы тыва литературадан 4 чогаалдан бижиңер.
Бурунгу бижимел тураскаалдарга тупаскааткан чогаалдарны бижиңер.
Көжээлерде бижиктерни чеченчидип очулдурарынга киришкен чогаалчылар.
«Означенное суурда тывылган тураскаал» деп шүлүктү кым чечччченчидип очулдурганыл?
Ю.Ш. Кюнзегеш «Көк-Эл» деп балладазын кымга тураскаатканыл?
И.Иргиттиң көжээлерде бижиктерниң аяны-биле бижээн шүлүүнүң ады.

ТЕМАЗЫ: С.К. ТОКА «КАРГЫГА ЧОРААНЫМ»

2 дугаар тест

«Каргыга чорааным» - деп чогаалдың автору кымыл?
«Каргыга чорааным» - деп чогаалдың жанрын тодарат.
Чогаалдың кол темазы.
Чогаалчы чогаалды Тываның кайы булуңунга чорааш бижээнил?
Докторнуң ачызының дугайында кым чугаалааныл?
Чогаалдың маадырларының аттарын бижиңер.
«Каргыга чорааным» деп чогаал тыва литератураның кайы үе-чадазында бижиттингенил?
Тыва литературада 4 очерктер аттарын авторлары-биле бижиңер.

ТЕМАЗЫ: «Таңды, Саян – ийи сынның аразынга…» деп теманың тыва чечен чогаалда чырыттынганы

3 дугаар тест

«Таңды, Саян – ийи сынның аразынга…» деп темага кайы чогаалчының чогаалдары киргенил?
«Саны-Мөге» деп чогаалдың автору болгаш жанры.
«Саны-Мөге» деп чогаал каш кезектен тургустунганыл?
Бирги кезектиң ады, сүге ону ынчаар адааныл?
М.Ы. Союспаңның балладазының ады.
Балладазының кол темазы.
Балладаның кол маадырлары.
Тыва литературада 4 балладаның аттарын бижиңер.

ТЕМАЗЫ: «Сеткилимде «Мөңге даштың сарыны…»

ЧОГААДЫГНЫӉ ТЕМАЛАРЫ

Көжээлерде бижиктер - бурунгу чогаалдаар
Мээң сонуургаан чогаалым
Бо чогаалды номчуурун сүмеледим
Чогаалдарда мээң ынак маадырым…

Предварительный просмотр:

№

Кичээлдин темалары

Кичээлдин хевирлери

Шагы

Хуну

факт

Албан шингээдип алыр билиглери

Алган билиглеринге

негелделер

Хыналданын

хевири

Чугаа сайзырадылгазынга чорудар ажылдар

Онаалга

Аас-биле

Бижимел-биле

Дыл эртеми болгаш оон болуктери. Тыва дылды шинчилеп келгенинин кыска тоогузу. Тыва дылдын шинчилекчилери.

Лекция

06.09

Тыва дылдын сайзыралы-биле Тыванын тоогузунун харылзаазы. Тыва дылдын шинчилекчиле ринин дугайында билиг.

Тыва дылдын сайзыралынын тоогузу-биле харылзаазын, оон шинчилекчилеринин дугайында билири.

Айтырыг-

харыы.

1.Схема-биле ажыл.

2.Тыва дылдын шинчилекчилеринин дугайында беседа. (слайд)

1.Айтырыг-харыы.

2.Созуглел-биле ажыл (конс

пект)

Дыннадыглар:

1.Тыва дылдын баштайгы шинчилекчилери.

2. «Шулуу Чыргал-оолович Сат - баштайгы дыл шинчилекчизи.»

Орфография дугайында билиг. Тыва орфографиянын ундезиннери. Шын бижилгенин берге таварылгалары.

Чаа теманын тайылбыры.

13.09

Тыва орфографиянын ундезини-фонетика-морфологтуг принциптерге ундезилээн дурумнери.

Состе орфограмманы тыпкаш, шын бижилгезин тайылбырлап билири.

Орфографтыг словарьны ажыглап билири, айыткан темага дыннадыг кылыры.

1.Айтырыг-харыы.

2.Мергежилге 31 арын 190

3.Словарь-биле ажыл.

1.Мергежилге 6 арын 184

2.Фонетиктиг сайгарылга.

Созуглел-биле ажыл (сайгарылгалар)

Дефистеп бижиир нарын состер. Улегерлеп алган состер, оларнын шын бижилгези. Состу шын кожуреринин чуруму.

Кичээл быжыглаашкын

20.09

Состернин шын бижилге дурумнеринин дугайында билиг.

Орфографиянын дурумнерин, нарын состерни тып, ылгап, оларны шын бижип билири.

Орфографтыг сайгарылганы шын кылыры.

1.Шын бижилге дурумнерин сактып чугаалаар.

2.Ном-биле ажыл.

3.Словарьлыг диктант.

1.Мергежилге 20 ар.187.

2.Морфемниг сайгарылга.

3.Домактар чогаадыр.

Шинчилел ажылы «Кижилернин хуу аттары.»

Грамматиктиг онаалгаларлыг хыналда диктант.

27.09

Орфографиянын болгаш пунктуациянын дурумнерин билири

Хыналда диктант

Диктантынын бижиири

Ооренген дурумнерин катаптаар

Чугаа сайзырадылгазынын кичээли. Чогаадыг «Келир уем»

Чугаа сайзырадылгазынын кичээли.

04.10

Бодалын шын тодаргай, дес-дараалыштыр илередип билири

Орфографиянын, пунктуациянын дурумнерин билири

Чогаадыг

Чогаадыгны бижиири

Ооренген дурумнерин катаптаар

Синтаксис болгаш пунктуация. Сос каттыжыышкыны. Хевирлери, тургузуу, холбажыр аргалары.

Кичээл быжыглаашкын.

11.10

СК-нын тургузуу, хамаарылгазынын аайы-биле болуктеринин, холбааларынын дугайында билиг.

Домак иштинге СК-ларны ангылап, ушта бижип билири, модель езугаар ск-ын тургузуп билири.

Ск-ларнын сайгарылгазы.

1.Таблица-биле ажыл (слайд)

2.Мергежилге 34ар.195.

1.Созуглел-биле ажыл.

2.СК.сайгарылгазы.СК-лар тургузар.(карточкалар-биле ажыл)

1.Модель езугаар СК-лар тургузар.

2.Синтаксистиг сайгарылга.

Бодуун домак. Домак кежигуннери.

Кичээл-каттаптаашкын.

18.09

Домак болгаш оон кежигуннеринин дугайында билиг.

Чугаанын сорулгазынын аайы-биле домактарнын болуктерин тодарадып билири. Домактын озээн тып билири.

Аас болгаш бижимел чугаагага

бодуун домактарны ажыглаап, олар га шын бижик демдектерин салып билири.

1.Ном-биле ажыл.

2.Схема езугаар домактар тургузар.

1.Мергежилге 34 ар.197.

2.Морфолог-синтаксистиг сайгарылга.

3.Чурук-биле ажыл.

1.Домактарны шын эде тургузар.

2.Кыска чогаадыг «Мээн оннуктерим, сонуургалдарым»

3.Синтаксистиг сайгарылга.

Домактын чугула болгаш ийиги черге кежигуннери.

Кичээл практикум.

25.09

Домактын чугула болгаш ийиги черге кежигуннеринин дугайында билиг.

Домактын чугула болгаш 2ги черге кежигуннерин тып, ангылап, кандыг чугаа кезээ-биле илереттинге

нин тодарадып билири.

Домак сайгарылгазы. Домактын морфолог-синтаксистиг сайгарылгазы.

Таблица-биле ажыл (слайд)

Домактар тургузар. Карточка-биле ажыл.

1.Карточка-биле ажыл

2.Мергежилге 41 ар.201.

3.Мергежилге 44 ар.203.

1.Суурнун хоочун чурттакчызы-биле интерьвю кылыр.

2.Морфогогтуг-синтаксистиг сайгарылга. (карточкалар)

Бодуун домактарнын янзылары. Ийи составтыг болгаш чангыс составтыг домактар.

Кичээл-быжыглаашкын.

08.11

Бодуун домактарнын янзылары. Ийи составтыг болгаш чангыс составтыг домактар дугайында билиг.

Чангыс составтыг домактарны ийи составтыг домактардан ылгап, оларны эде тургузуп билири. Синтаксистиг сайгарылга кылып билири.

Улегер езугаар азы боттары домактарны тургузуп билири

1.Схема-биле ажыл.

2.Айтырыг-харыы.

3.Домактарны эде тургузар.

1.Мергежилге 60ар.215.

2.Морфолог-синтаксистиг сайгарылга.

3.Созуглел-биле ажыл.

1.Номчаан чогаалынын дугайында унелеп билири.

2.Карточкалар-биле ажыл. Синтаксистиг сайгарылга.

Бот ажыл. Тестилер. Сос каттыжыышкыны бодуун домак.

Кичээл-зачет.

15.11

Чугаа сайзырадылгазынын кичээли. Эдертиг.

22.11

Нарынчыттынган домактар. (Чангыс аймак кежигуннер болгаш тускайлаан кежигуннер-биле нарынчыттынган домактар)

Чаа теманын тайылбыры.

29.11

Чангыс аймак кежигуннер болгаш тускайлаашкын дугайында билиг.

Домактын чангыс аймак кежигуннерин,тускайлаан кежигуннерин тодарадып, нарынчыттынган домакты нарын домактан ылгап билири, оларга шын бижик демдектерин салыры.

Чугаазынга нарынчыттынган домактарны делгеренгейи-биле ажыглаан синтаксистиг сайгарылга.

1.Созуглел-биле ажыл.

2.Домактарны бердинген состер-биле чогаадыр.

1.Мергежилге 60 ар.215.

2.Домактарны нарынчыдар .(карточкалар-биле ажыл)

3.Синтак.сайгарылга.

1.Созуглелдер-биле ажыл.

2.Синтак. сайгарылга.

Нарынчыттынган домактар. (Адалга болгаш киирилде состер, киирилде домактар-биле нарынчыттынган домактар.)

Чаа теманын тайылбыры.

06.12

Адалга, киирилде состер, киирилде домактар дугайында билиг.

Адалганы, киирилдени, киирилде домактарлыг чугаанын стилинге дууштур ажыглап билири.

Созуглелдерни , илеткелдерге киирилде состер ге, киирилде домактарга бижик демдектерин салыры.

1.Айтырыг-харыы

2.Ном-биле ажыл .

3.Синтаксистиг сайгарылга.

1.Мергежилге 67ар 218.

2.Карточкаларда состер-биле домактар чогаадыр.

Дыннадыг «Бодуун домактарны нарынчыдарынын аргалары»

Синтаксистиг болгаш пунктуастыг сайгарылга кичээли.

Кичээл каттаптаашкын

13.12

Нарынчыттынган домак дугайында билиг.

Домактарда болгаш созуглелдерде ангы-ангы уткалыг киирилде состерни ылгап, адалгалыг домактарны ажыглаарынын этикедин билири.

Дискуссия.

1.Дыннадыглар.

2.Шилилге

лиг диктант.

1.Созуглелдер-биле ажыл.

2. Синтаксистиг сайгарылга.

Харылзаалыг чугаа тургузар . «Кус – чылдын эн-не чараш уези.»

Чугаа сайгарылгазынын кичээли. Чогаадыг «Амгы уенин аныяк кижизи(школачызы) кандыг болур ужурлугул».

20.12

Нарын домактар. Нарын домактын хевирлери.

Кичээл-быжыглаашкын

27.12

Нарын домак дугайында билиг каттыжып чоруур кезектеринин аргазын барымдаалап болуктээри.

Чагырышкан болгаш чагырышпаан нарын домактарнын аразында ылгалын билири.

Нарын домактарны чогаадып, олар

га бижик демдектерин салыры.

1.Ном-биле ажыл.

2.Айтырыг-харыы.

3.Грамматиктиг диктант.

1.Мергежилге 72арын 221.

2.Созуглел-биле ажыл.

3.синтаксистиг сайгарылга.

1.Домактар чогааткаш, синтаксистиг сайгарылга кылыр.

Чагырышпааан нарын домак.

Кичээл-каттаптаашкын.

10.01

Чагырышпаан нарын домак дугайында билиг.

Чагырышпаан нарын домактын холбажыр аргаларын билири, домактын схемазын, сайгарылгазын кылып, анаа бижик лемдектерин шын салып билири.

Долу синтаксистиг сайгарылга.

1.Таблица-биле ажыл.

2.Перфокарталар-биле ажыл.

1.Мергежилге 73 арын 221

2.Синтаксистиг сайгарылга.

3.Домактар чогаадыр.

Схема езугаа домактар тургузар. Морфолог-синтаксистиг сайгарылга.

Чагырышкан нарын домак, оон тайылбыр домактарынын янзылары.

Чаа теманын тайылбыры.

17.01

Чагырышкан нарын доиак дугайында билиг. Кол болгаш тайылбыр домак.

Кол болгаш тайылбыр домактарнын аразында харылзаазын, холбажыр аргаларын, тайылбыр домактарнын янзыларын билири. Кол домактын утказынга тааржыр тайылбыр домакты тургузуп билири

Домактарга схема тургузуп, синтаксистиг сайгарылга кылыр.

1.Таблица.

2.Айтырыг-харыы.

3.Кейворд. Филворд

1.Схема ёзугаар домактар тургузар.

2.Синтаксистиг сайгарылга.

3.Мергежилге 76 арын 226

Карточкалар-биле ажыл. Морфолог-синтаксистиг сайгарылга.

Чагырышпаан болгаш чагырышкан нарын домак.

Кичээл практикум

24.12

Чагырышкан нарын домак болгаш, оон янзыларынын дугайында билиг.

Кол болгаш тайылбыр домактар аразынга бижик демдектерин салып билири

Созуглелдерде нарын домактарны тыпкаш, синтаксистиг сайгарылгазын кылыр. Схемаларга домактар тургузар.

1.Мергежилге 77, 78 арын 228.

2.Синтаксистиг сайгарылга.

3.Карточкалар-биле ажыл

1.Мергежилгелер 80,81,82 (арны 229.), 86 арын 232.

3.Морфолог-синтаксистиг сайгарылга.

Созуглелдер-биле ажыл. Синтаксистиг сайгарылга.

Чугаа сайзырадылгазынын кичээли. Грамматиктиг чогаадыг «Нарын домак, оон болуктери».

Кичээл-зачет

07.02

Культуранын хоочуну чангыс чер-чуртуунун дугайында очерк бижиир.

Нарын синтаксистиг конструкция, оон кезектеринин холбажыры.

Чаа теманын тайылбыры

14.02

Нарын синтаксистиг конструкция дугайында билиг.

НСК-ларнын анаа нарын домактардан ылгалын билири. Оларнын кезектеринин холбажыр аргаларын билири.

Созуглелден НСК тывар, НСК-ларнын схемазын тургузуп, синтаксистиг сайгарылгазын кылыр.

1.Ном-биле ажыл.

2.Айтырыг-харыы

1.Мергежилге 88 арын 233.

2.Синтаксистиг айгарылга

Чогаадыг «Мээн корген кином маадыры».

Оске кижинин чугаазын дамчыдарынын аргалары. Дорт болгаш доора чугаа.

Кичээл-быжыглаашакын

21.02

Оске кижинин чугаазын дамчыдарынын аргаларынын дугайында билиг.

Дорт болгаш доора чугааны ылгап билири. Дорт чугааны доора чугаа-биле солуп билири. Оларга бижик демдектерин салып билири.

Дорт болгаш доора чугааны схема ёзугаар тургузар. Олар

ны чугаага

шын ажыглаар. Дорт чугааны доора чугаадан ылгап билири.

1.Викторина.

2.Схемага домактар тургузар.

1.Мергежилге91 арын 235.

2.Домактар тургузар.

3.Синтаксистиг сайгарылга.

Созуглелдер-биле ажыл, синтаксистиг сайгарылга.

Цитата. Цитаталарга бижик демдектери. Диалог, анаа бижик демдектери.

Кичээл-практикум

28.02

Диалог, цитата дугайында билигни катаптаары

Цитатанын ужур-дузазын билири, анаа бижик демдээн шын салып билири, дорт чугаалыг домакты цитата-биле солуп билири.

Цитаталыг домакты дорт чугаа-биле

солуур.

1.Созуглел-биле ажыл.

2.Диалог-тургузар.

3.Айтырыг-харыы.

1.Ном-биле ажыл (кыска конспект)

2.Мергежилге 92.

3.Орус дылда цитаталарны очулдурар.

Сураглыг кижилернин чугаазындан цитаталар бижиир.

Хыналда диктант.

07.03

Пунктуация дугайында билиг. Тыва пунктуациянын ундезиннери. Пунктуация дурумнери.

Холушкак кичээл

14.03

Пунктуация дугайында билиг. Тыва пунктуациянын ундезилекчилерин шингээттирери.

Пунктуация дурумнерин билири, бижик демдектерин шын салып билири.

Созуглелдер-биле ажыл. Пунктуастыг сайгарылга.

1.Оюн «сактып ал».

2.Созуглел-биле ажыл, пунктуастыг сайгарылга.

1. «Ава» дугайында созуглел тургускаш, анаа бижик демдектеринин ажыглалынын дугайында чугаа тургузар.

Созуглел-биле ажыл. Пунктуастыг сайгарылга.

Созуглел дугайында билиг. Созуглел, оон демдектери (тема, кол бодал, тургузуу)

Чаа теманын тайылбыры

21.03

Созуглел дугайында билиг. Тема, микротема, микротекст дугайында билиг.

Созуглелдин ужур-дузазын, оон кезектерин билири.

Созуглел-биле ажыл.

1.Айтырыг-харыы.

2.Ном-биле ажыл.

3.Мергежилге 97 арын 243.

1.Созуглелдер-биле ажыл

2.Словарь-биле ажыл

«Аныяк кижинин келир уези» деп созуглел тургузар.

Абзац.

Чаа теманын тайылбыры

28.03

Созуглел, абзац, оон тургустунарынын дугайында билиг.

Абзац чок созуглелдир абзацтарга чарып билири, абзацтарны ангылап билири.

Созуглел-биле ажыл.

1.Ном-биле ажыл.

2.Виктори

на.

1.Мергежилге 100 арын 245.

2.Мергежилге 98 арын 243.

Созуглелдер-биле ажыл.

Бижимел чугаанын янзылары

Чаа теманын тайылбыры

04.04

Бижимел чугаанын янзылары: тоожуушкун, чурумал, угаан бодаашкын дугайында билиг.

Бижимел чугаанын янзыларын ылгап билири, чугаанын янзыларынга дугжур созуглелдерни тып билири.

Созуглелдер шилип тывар азы бижимел чугаанын янзыларынга созуглелдер тургузар.

1.Ном-биле ажыл.

2.Айтырыг-харыы

1.Мергежилге 101, арын 245.

2.Куску чурумал (созуглел тургузар)

«Алдарлыг чангыс чер-чуртуувус» деп (тоожуушкун) чогаадыг

Бижимел чугаанын янзыларынын созуглелдерин эде тургузар аргалары.

Кичээл-практикум

11.04

Тезис, конспект, аннотация дугайында билиг.

Созуглелди эде тургузарынын аргаларын билири.

Улуг хемчээлдиг созуглелдерни эде тургузар.

Айтырыг-харыы

1.Созуглелдер-биле ажыл.

2.Мергежилге 103 арын248

«Торээн черим чараш бойдузу» (харылзаалыг чугаа тургузар).

Бот ажыл. Созуглел. Бижимел чугаанын янзылары.

Хыналда кичээл

18.04

Школага спортчу маргылдаадан репортаж бижиир.

Номчааны ынак чогаалынга аннотация.

Чугаа сайзырадыл газынын кичээли

25.04

Чугаанын стильдери. Амгы тыва литературлуг дылда стильдернин болу.

Чаа теманын тайылбыры

09.05

Чугаа стилинин дугайында билиг.

Ном болгаш чугаалажыр стильдернин иылгалын билири.

Чугаанын стильдерин тодарадып билири

Оларга созуглелдерни тургузары.

1.Ном-биле ажыл.

2.Айтырыг-харыы.

1.Созуглелдер-биле ажылдар.

2.Чогаадыкчы ажыл.

Чугаанын янзы-буру стильдеринге бижиттинген созуглелдер чыып келир.

Чугаанын, эртемнин болгаш албан-херек стильдери.

Кичээл-катаптаашкын

16.05

Чугаанын эртем болгаш ажыл-херек стильдеринин кол барымдааларынын дугайында билиг.

Эртем болгаш ажыл-херек стильдеринин ылгавырлыг демдектерин билири.

Эртем болгаш

ажыл-херек стильдеринин созуглелдерин ангылап, оларны тургузары.

1.Созуглел-биле ажыл.

2.Мергежилге 117

1.Мергежилгелер 108,109 арын 251; 112, 113, 115 арын 254.

2.Синтаксистиг сайгарылга

1. «Тыва дыл» деп созуглел тургузар.

2.Хурал протоколу бижиир.

Чугаанын публицистика болгаш чечен чогаал стильдери.

Кичээл-быжыглаашкын

Чугаанын публицистика болгаш чечен чогаал стильдеринин кол демдектеринин дугайында билиг.

Публицистика болгаш чечен чогаал стильдеринин ылгалын болгаш домей чуулдерин билири.

Созуглелге ат бээр. Публицистика стилинге созуглел тургузар.

1.Солун материалдары-биле ажыл.

1.Созуглелдер-биле ажыл.

Солунче амыдыралдын чидиг айтырыын чырыткан материал бижиир.

Чыл дургузунда ооренген темаларынга катаптаашкын.

Кичээл-катаптаашкын

23.05

Орфография, пунктуация, синтаксис, стилистика дугайында билиин катаптаары, системажыдары.

Дылдын янзы-буру адырларынга айтырыгларнын харыызын шын тып билири.

ГРамматиктиг сайгарылгаларны кылыры.

1.Лексиктиг, морфемниг, синтаксистиг сайгарылгалар (карточкалар)

Карточкалар-биле ажылдар.

1.Мергежилге 6 арын 184

2.Фонетиктиг сайгарылга.

1.Мергежилге 20 ар.187.

2.Морфемниг сайгарылга.

3.Домактар чогаадыр.

Диктантынын бижиири

Чогаадыгны бижиири

1.Созуглел-биле ажыл.

2.СК.сайгарылгазы.СК-лар тургузар.(карточкалар-биле ажыл)

1.Мергежилге 34 ар.197.

2.Морфолог-синтаксистиг сайгарылга.

3.Чурук-биле ажыл.

1.Карточка-биле ажыл

2.Мергежилге 41 ар.201.

3.Мергежилге 44 ар.203.

1.Мергежилге 60ар.215.

2.Морфолог-синтаксистиг сайгарылга.

3.Созуглел-биле ажыл.

1.Мергежилге 60 ар.215.

2.Домактарны нарынчыдар .(карточкалар-биле ажыл)

3.Синтак.сайгарылга.

1.Мергежилге 67ар 218.

2.Карточкаларда состер-биле домактар чогаадыр.

1.Созуглелдер-биле ажыл.

2. Синтаксистиг сайгарылга.

1.Мергежилге 72арын 221.

2.Созуглел-биле ажыл.

3.синтаксистиг сайгарылга.

1.Мергежилге 73 арын 221

2.Синтаксистиг сайгарылга.

3.Домактар чогаадыр.

1.Схема ёзугаар домактар тургузар.

2.Синтаксистиг сайгарылга.

3.Мергежилге 76 арын 226

1.Мергежилгелер 80,81,82 (арны 229.), 86 арын 232.

3.Морфолог-синтаксистиг сайгарылга.

1.Мергежилге 88 арын 233.

2.Синтаксистиг айгарылга

1.Мергежилге91 арын 235.

2.Домактар тургузар.

3.Синтаксистиг сайгарылга.

1.Ном-биле ажыл (кыска конспект)

2.Мергежилге 92.

3.Орус дылда цитаталарны очулдурар.

1. «Ава» дугайында созуглел тургускаш, анаа бижик демдектеринин ажыглалынын дугайында чугаа тургузар.

1.Созуглелдер-биле ажыл

2.Словарь-биле ажыл

1.Мергежилге 100 арын 245.

2.Мергежилге 98 арын 243.

1.Мергежилге 101, арын 245.

2.Куску чурумал (созуглел тургузар)

1.Созуглелдер-биле ажыл.

2.Мергежилге 103 арын248

1.Созуглелдер-биле ажылдар.

2.Чогаадыкчы ажыл.

1.Мергежилгелер 108,109 арын 251; 112, 113, 115 арын 254.

2.Синтаксистиг сайгарылга

1.Созуглелдер-биле ажыл.

1.Лексиктиг, морфемниг, синтаксистиг сайгарылгалар (карточкалар)

Предварительный просмотр:

Календарь-темалыг план. Тыва чогаал 11 класс

№	Кичээлдин темалары	Шагы	Хуну	Факт	Албан шингээдип алыр билиглер	Алган билиглеринге негелделер	Хыналданын хевири	Чугаа сайзырадылгазынга кылып чорудар ажылдар		Онаалга
№	Кичээлдин темалары	Шагы	Хуну	Факт	Албан шингээдип алыр билиглер	Алган билиглеринге негелделер	Хыналданын хевири	аас-биле	бижимел-биле	Онаалга
1	Тыва литературанын амгы уези	1	01.09		Тыва литературанын амгы уезинин дугайында билиг	Тыва литературанын тоогулуг уе-чадазын билири	Айтырыг-харыы	Сайгарылгалыг чугаа чорудары	Чогаадыг «Мээн эн-не ынак номум»	Конспект бижиир
2	С.С.Сурун-оолдун чогаадыкчы намдары болгаш ажыл-чорудуу	1	06.09		Чогаалчынын чогаадыкчы намдарынын дугайында билиг	Чогаалчынын болгаш чогаалдарынын дугайында билири		Чогаалдарын сактып сайгарары	Чогаадыкчы намдарынга хамаарышкан барымдалар чыып бижиир	Чогаадыкчы намдарынга «С.Сурун-оол чоннун чогаалчызы» деп илеткел бижиир
3-4	С.Сурун-оолдун «Авазынга дангырак»	2	13.09 20.09		Чогаалдын темазынын, чидиг айтырыгларынын дугайында билиг	Чогаалдын чидиг айтырыгларын тодарадып билири	Номчаан эгелеринге айтырыглар	Утказын эдерти сайгарып чугаалаары	Маадырларнын овур-хевирлерин тургузары. Одуруглардан тып, ушта бижиир	Номчааш, утказын сайгарар, кол темазын тодарадыр
5	С.С.Сурун-оол «Ногаан ортулук»	1	27.09		Чогаалдын темазы, кол маадырларынын дугайында сос	Чогаалда проблемниг айтырыгны тодарадып билири	Номчааш, утказын делгеренгей чугаалаары	Айтырыг-харыы	Кол маадырларнын овур-хевирлерин тургузары.
6	Ю.Ш.Кюнзегештин чогаадыкчы намдары болгаш ажыл-чорудуу	1	04.09		Чогаалчынын допчу намдарынын дугайында сос	Чогаалчынын болгаш чогаалдарынын дугайында билири	Дыннадыглар	Чогаалчы намдарынга сайгарылгалыг дыннадыглар	«Кюнзегеш – чогаалчы, Кюнзегеш – шулукчу»	Илеткел «Ю.Ш.Кюнзегештин чогаадыкчы намдары»
7	Ю.Ш.Кюнзегештин шулук чогаалы	1	11.09		Шулуктун темазынын, идеязынын, тургузуунун дугайында билиг	Чогаалдын темазын, идеязын тодарадып билири	Аянныг номчулга	Чогаал созуглели-биле ажыл	Шулук тургуузунга сайгарылга	Бир шулуктун шээжи-биле аянныг номчулгазы
8	Ю.Кюнзегеш «Куда»	1	18.10		Чогаалдын утказынын, тургузуунун дугайында билиг	Чогаалдын тургузуун, утказын сайгарып билири	Айтырыг-харыы	Номчааш, утказын сайгарып чугаалаар	Кол маадырларынын характеристиказын берип, овур-хевирлерин тургузары.	Чогаалды чедир номчааш утказын сайгарар
9	Шомаадыр Дойлуевич Кууларнын чогаадыкчы намдары	1	25.10		Чогаалчынын, ООН чогаалдарынын дугайында сос	Чогаалчынын болгаш чогаалдарынын дугайында билири	Сайгарылгалыг чугаа	Айтырыг-харыы	Чогаалчынын намдарынга дыннадыглар	Илеткел «Ш.Д.Кууларнын намдары болгаш чогаал ажылы»
10-11	Ш.Куулар «Баглааш»	2	08.11 15.11		Чогаалдын темазы, кол маадырларынын символ дугайында билиг	Чогаалда символдарны тодарадып, колмаадырларынын дугайында билири	Номчааш, утказын допчулай сайгарары	Эге бурузунун кыска утказын чугаалаары	Кол маадырнын овур-хевирин тургузары.	Утказын сайгарары, уран-чечен аргаларын тодарадыры
	Чурумалдыг символ				Чурумалдыг символ дугайында билиг	Чогаалда уран-чечен аргаларны ажыглаанын тодарадып билири	Тестилер	Айтырыг-харыы	Чогаалдар сайгарылгазы	Дыннадыг «Чурумалдыг символ»
12	О.О.Сувакпиттин намдары болгаш ажыл-чорудуу	1	22.11		Чогаалчынын, ООН чогаалдарынын дугайында билиг	Чогаалчынын чогаалдарын билири	Презентация «О.О.Сувакпит – чогаалчы чангыс чер-чуртуувус»	Сайгарылгалыг чугаа	Компьютерге презентация	Илеткел «Чогаалчы чангыс чер-чуртуувус»
	О.Сувакпиттин шулук чогаалы				Чогаалчынын шулуктеринин дугайында билиг	Шулуктернин темазын, идеязын, тургузуун тодарадып билири	Викторина	Аянныг номчулга	Шулук тургузуунга сайгарылга	Аянныг номчулга
13	О.Сувакпит «Арэвечи»	1	29.11		Шулуглелдин тургузуу, уран-чеченинин, дылынын дугайында билиг	Чогаалдын уран-чечен аргаларын тодарадып, тургузуун сайгарып билири	Утказынга айтырыглар	Номчааш, утказын чугаалаар	Кол маадырларнын овур-хевирлерин тургузары.	Чогаадыг «Шулуглелдин амгы салалга ужур-дузазы»
14	К-Э.Кыргысович КУдажынын чогаадыкчы намдары	1	06.12		Чогаалчынын чогаадыкчы намдарынын дугайында сос	Чогаалчынын чогаалдарын билири	Айтырыг-харыы	Сайгарылгалыг чугаа	Дыннадыглар	Илеткел «К-Э.К.Кудажынын чогаадыкчы намдары»
15-16	К-Э. Кыргысович Кудажы «Уйгу чок Улуг-Хем»	2	13.12 20.12		Чогаалдын озек темазынын дугайында билиг	Чогаалдын тогу-биле харылзаазын, кол маадырларынын дугайында билири	Чогаалды номчууру, утказынын сайгарылгазы	Утказын делгеренгей, допчулайй чугаалаары	Чогаалдын маадырларнын овур-хевирлери, оларнын чорулдээлери	Том бурузунге кыска аннотациялар бижиири
17	К-Э. Кудажы «Долуманын хуулгаазыны»	1	27.12		Комедия дугайында билиг	Шии чогаалынын жанрларынын дугайында билири	Айтырыг-харыы	Рольдап номчууру	Персонажтарнын овур-хевирлеринге сайгарылга	Чогаалдын нити утказын сайгарары
	Комедия- шии чогаалынын бир хевири				Комедия дугайында билиг	Комедиянын кол ылгавырлыг демдектерин тодарадып билири	Тестилер	Сайгарылга	Конспект бижиир	Дыннадыг бижиир
18	С.В.Козлованын чогаадыкчы намдары	1	10.01		Чогаалчынын чогаадыкчы намдарынын дугайында сос	Чогаалчынын чогаалдарын билири	Айтырыг-харыы	Сайгарылгалыг чугаа	Дыннадыглар	Илеткел «С.Козлованын чогаадыкчы намдары»
	С.В.Козлованын шулук чогаалы				Чогаалчынын шулуктеринде делегей коруушкуну, эстетиктиг узел-бодалынын дугайында сос	Шулуктернин уран-чечени, дылынын онзагайы, тургузуу	Аянныг номчулга	Айтырыг-харыы	Шулук тургузуунга сайгарылга	Шулукту шээжилээр
19	С.В.Козлова «Сыра»	1	17.01		Тураскаалдыг шулук дугайында билиг	Шулуглелдин маадырларынын дугайында билири	Номчааш, утказын сайгарары	Эге бурузунге допчу сайгарылга	Состеринин уткаларынынга тайылбыр	В.Кок-оол – драматург, алдарлыг шии артизи (ДЫННАДЫГ)
20	Е.Т.Танованын намдары болгаш ажыл-чорудуу	1	24.01		Чогаалчынын чогаадыкчы намдарынын дугайында сос	Чогаалчынын, ООН чогаалдарынын дугайында билири	Айтырыг-харыы	Сайгарылгалыг чугаа	Дыннадыглар	Илеткел «Е.Танованын чогаадыкчы ажыл-ижи»
21	Е.Т.Танованын шулук чогаалы	1	07.02		Шулук чогаалында хамааты тура-сорукту, ханы омакшылды илереткен бодал дугайында сос	Чогаалчынын шулукте бодалын тодарадып билири	Аянныг номчулга	Темазын, идеязын тодарадыры	Шулук тургузуунга сайгарылга	Шээжи-биле аянныг номчулга
22	Е.Т.Танованын балладалары	1	14.02
23- 24	Е.Танова «Арбас-Ойну мунувуткаш…»	2	21.02 28.02		Шулук тургузуунда авторнун чаа тывыышкыннарынын дугайында билиг	Чаа чуулдерни эскрип тодарадып сайгарып билири	Айтырыг-харыы	Номчааш, утказын сайгарар	Шулуглелдин уран-чеченин тодарадыры	Чогаалдын овур-хевирлеринин сайгарылгазы
25	А.А.Даржайнын чогаадыкчы намдары.Шулук чогаалы.	1	07.03		Чогаалчынын намдары, чогаадыкчы ажылынын дугайында сос	Чогаалчынын, ООН чогаалдарынын дугайында билири	Чогаадыкчы ажылынын дугайында фотоальбом	Сайгарылгалыг чугаа	Дыннадыглар	Илеткел «А.А.Даржайнын чогаадыкчы намдары»
26	А.А.Даржай «Игил ыызы»	1	14.03		Шулуглел, тоолчургу чугаа дугайында билиг	Шулуглелде уранчечен аргаларны тодарадып билири	Номчааш, утказын сайгарып чугаалаары	Эге бурузунге допчу сайгарылга	Кол маадырларга характеристика бээр	Тоолчургу чугаалар чыыып бижиир
27	В.С.Серен-оолдун чогаадыкчы намдары	1	21.03		Чогаалчынын чогаадыкчы намдарынын дугайында сос	Чогаалчынын, чогаалдарынын дугайында билири	Айтырыг-харыы	Сайгарылгалыг чугаа	Дыннадыглар	Илеткел «В.Серен-оол - драматург»
28	В.Серен-оолдун шиилери	1	28.03		Шии чогаалынын дугайында билиг	Шии чогаалынын жанрларын билири	Рольдап номчууру	Айтырыг-харыы	Персонажтарга характеристика	Шиилернин кол маадырларнга характеристика
29	Ч.Ч. Кууларнын чогаадыкчы намдары	1	04.04		Чогаалчынын дугайында сос	Чогаалчынын, чогаалдарынын дугайында билири	Тестилер	Сайгарылгалыг чугаа	Дыннадыглар	Илеткел «Ч.Чашкынмаевич Кууларнын чогаадыкчы ажылы»
30	Ч.Чашкынмаевич Кууларнын шулук чогаалы	1	11.04		Чогаалчынын шулуктеринде сагыш-сеткил илерээшкни	Шулуктеринин ырылар болганын билири	Аянныг номчулга	Сайгарылга	Темазын, идеязын тодарадыры	Аянныг номчулга
31	Ч.Чашкынмаевич Куулар «Шораан»	2	18.04		Чогаалдын темазын онзагай коргускенинин дугайында билиг	Чогаалдын темазын илередип билири	Айтырыг-харыы	Номчааш, утказын сайгарып чугаалаары	Шорааннын овур-хевирин тургузары	Эге бурузунге делгеренгей чугаа кылыры
32	Э.Люндюпович Донгактын чогаадыкчы намдары	1	25.04		Чогаалчынын, чогаалдарынын дугайында билиг	Чогаалчынын чогаалдарын билири	Тестилер	Сайгарылгалыг чугаа	Дыннадыглар	Илеткел «Э.Л. Донгактын чогаадыыыкчы ажылы»
33	Э.Донгак «Эрги хонаштар»	1	09.05		Роман дугайында билиг	Чогаалдын нити аянын, уран-чеченин, дылын сайгарып билири	Айтырыг-харыы	Чогаалды номчааш, утказын делгеренгей чугаалаары	Кол маадырнын эрткен орун, амгы уезин тодарадыры	Чогаадыг «Тыва улустун амгы салгалынын ажыл-херээ»
34	Туннел кичээл. Чечен состун кижизидикчи кужу болгаш оске улустарнын литературалары-биле харылзаазы	1	16.05		Литературанын кижизидикчи ужур-дузазынын дугайында билиг	Литературанын ужур-дузазын сайгарып билири	Айтырыг-харыы	Сайгарылгалыг чугаа	Кыска чогаадыг «Мээн ынак чогаалым, ООН маадыры»

Предварительный просмотр:

Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение

О-Шынаанская средняя общеобразовательная школа

муниципального района « Тес-Хемский кожуун Республики Тыва»

Рассмотрено

на заседании МО

Руководитель .МО :

_____________/Чургуй-оол А.И./

протокол № 1

от «29» августа 2016г.

Согласовано

заместителем директора по УВР

___________ Янчып А.О.

«30» августа 2016 г

«УТВЕРЖДАЮ»

Директор школы

___________Одекей А.Г

Рабочая программа

по внеурочной деятельности

«Улусчу ужурлар»

5-6 класс

Направление:общеинтеллектуальное

на 2016–2017 учебный год

количество часов в год 35 часов

количество в неделю 1 часа

Составитель: учитель тувинского

языка и литературы

Маадыр Сайзана Кан-Демировна

О-Шынаа-2016

Тайылбыр бижик.

Бо программаны тургузарда амгы уеде мурнакчы башкыларнын байлак дуржулгазын ажыглаан. Оларга Кызылдын 9 дугаар школа-гимназиязынын эге класс башкылары Зоя Даргытовна Монгуш, Бичен Ортунаевна Салчак, Опеймаа Кунгааевна Ховалыг хамааржыр. «Ойнавышаан оорениили»деп номну Тыва Республиканын Ниити болгаш профессионал ооредилге яамызы сумелээн.

Программаны бир чылда 33 шакка тургускан. Кичээлди 35 минута иштинде эртирер.

Дыл-кижилернин харылзажырынын болгаш бот-боттарын билчиринин чугула чепсээ болур. Дыл чокта чон чок , ниитилел-даа туруп шыдавас. Чоннун эртип келген тоогузун , езу-чанчылдарын, национал характерин, угаап бодаашкынынын болгаш ортемчейже коруушкунунун онзагайьн база аас - чогаалын оон дылындан билип ал болур бис.

Тыва дыл-тыва улустун национал дылы, ада-огбелернин салгалдарынга арттырып каан ортээ турбас эртинези. Ында бурун шагдан чоннун чугаазын байыдып, сайзырыдып келгенинин арга-мергежили, бойдуска болгаш ниитилел амыдыралынга хамаарышкан билиишкиннери, угаан-бодал культуразынын чедиишкиннери база ажы-тол кижизидилгезинге хамаарышкан байлак дуржулгазы дээш оске-даа билиглер мооннеттинген.

Тыва дыл сайзырангай байлак дылдарга хамааржыр. Оон словарь составы хун буруде байып, ниитилел амыдыралынга кууседип турар функциялары улам-на калбарып турар.

1 дугаар класска тыва дылдын эге чадазы « Ужуглел» - ол эртемнеринин белеткел чадазы болбушаан, колдуунда-ла практиктиг сорулгаларны чедип алырынче угланган.

Ынчангаш « Ойнавышаан оорениили» деп, болгум дылдын эге чадазы боор « Ужуглел» деп номга даянып албышаан бичии уругларга чугула баштайгы чадада эки билиндирип алыры темалар ун, ужук, слог, домак деп билиглерни катаптавышаан шын номчуп, бижип оорениринге чанчыктырар .

Болгумге ажыглаары янзы-буру оюннар уругларнын угаан медерелин, чувени сактып алырын, ол ышкаш уругларны боданырынче, чогаадыкчы мерген болгаш янзы-буру дилээшкиннер кылырынче чедире бээр. Уругларнын сос курлавырын байыдар, чеченчидер, аас чугааны сайзырадыр, торээн дылынга ынакшылды кижизидер, дылдын шын бижилгезинин баштайгы дурумнери- биле таныжар.

Программанын кол сорулгалары:

- уругларны школанын чурум-сагылгазы – биле таныштырып, оларны анаа чанчыктырары;

- уруглар коллективин тургузуп организастаары;

- бижикке ооредиринге белеткээри;

- уругларны чараш бижилгеже угландырары;

- уннерни тодаргай дыннап, шын адап билири;

- парламал болгаш бижимел ужуктернин хевирлерин эки таныыры;

- слогтарны состер кылдыр тудуштур номчууру.

Программанын кол негелделери:

- ажык болгаш ажык эвес уннерни ылгап билири;

- тыва алфавиттин ужуктерин билири;

6 харлыг уругларнын харылзаалыг чугаазын сайзырадырарынга, логиктиг мышлениезин, угаан-медерелин, сактыычал, чогаадыкчы чоруун сайзырадыр, торээн дылынга кижизидер, кол угланыышкыннарже чоруткан, бойдуска болгаш дириг амытаннарга ынак болуру.

Программаның чедип алыр ужурлуг өөредиглиг сорулгалары:

уругларны школанын чурум сагылгазы-биле таныштырып, оларны анаа чанчыктырары;
уруглар коллективин тургузуп организастаары;
бижикке өөредииринге белеткээри;
уругларнын чараш бижилгезинче угланган уннерни тодаргай дыннап, шын адап билири;
парламал болгаш бижимел ужуктерин хевирин эки таныыры;
Ужукту коргеш, оон унун чазыг чокка адап шыдаары;
Уннер болгаш ужуктер-биле слогтар тургузуп, оларныткожуглап номчууру;
Слогтарны состер кылдыр тудуштур номчууру;
оореникчилерниң ооредилгеге, номчулгага сонуургалын куштелдирери;
Торээн чугаа болгаш тыва дыл кичээлдеринге немей дуза болуп. уругларның сос курлавырын байыдып, чугаазын сайзырадыры;
Тыва болгаш орус дылда тоолдарны, тывызыктарны, улегер домактарны болгаш йорээлдерни, дурген чугааларны номчуп оларның литературлуг дылын, утказын деңнеп шинчилээри.

Сайзырадыкчы сорулгалары:

Уругларны чараш чуулге сонуургалын сайзырадыры, бодунуң бодап турар чуулдерин аас болгаш бижимел-биле илередип билирин сайзырадыры.
Кандыг-даа чогаалды шын, аянныг, медереп номчуурунга болгаш, шын, аянныг долу чугааланып билиринге чаңчыктырары.
Берген даалгаларынга харысаалгалыг, активчи, быжыг туруштуг, чогаадыкчы чоруун сайзырадыры.

Шинчилел ажылының эге базымнарын кылып, логиктиг бодамчалыын, чогаадыкчы, тывынгыр, сагынгыр чоруун сайзырадыры.

Оон аңгыда болгумнуң кижизидикчи сорулгаларын айтыры чугула:

Уругларга тыва чоннун чаагай чаңчылдарын ооредип тура торээн черинге ынак болурун, чонунга, эш-оорунге, ада-иезинге болгаш оске-даа чоок кижилеринге хундуткелдиг болурун кижизидип хевирлээри.
Чаш кижини бодун унелеп, хей-ады бедик болурунга, чаа чуулдерге сонуургалдыг, чуткулдуг болурун хевирлеп кижизидери.
Амыдыралга ынак, чогаадыкчы, бергелерге торулбас болурун кижизидери.
Бодун боду кижизидип билиринге ооредири.

Ажылдарнын кол угланыышкынны уругларнын чугаазын сайзырадыры, ниити билиин бедидери, схемалар дузазы-биле домактарны тургузуп, оларны состерге чарып, состу слог, ажык болгаш ажык эвес уннерни ылгап билиринге, уннерге чарып ооредиир кылдыр кичээлдерни тургускан. Ооредилгеге белеткээри болгаш бижикке ооредиири, тыва дылынга ынакшылды кижизидери.

Уругларны доктаамал кичээнгейлиг, хайгаарачал болгаш, ооредилгеге сундулуг болурунга белеткээр. Дузааргак болгаш ооруп – четтиргенин илередиринге, улуг кижилерни хундулээр чорукка ооредип, кижилернин будурген куш0ажылын шын унелеп билиринге кижизидер, уругларнын тывынгыр чоруун сайзырадыры.

Программанын кол негелделери:

-Ажык болгаш ажык эвес уннер;

-Оларны ылгап билири;

-Тыва алфавиттин ужуктерин билири;

-кижи адынга улуг ужукту бижиири;

-домактарны шын бижиири;

-уругларны эжеш болгаш коллективтиг ажылдарга кижизидери;

-ун-ужук анализин кылып билири.

1-ги классты доозуп тура оореникчилерниң билип алыр ужурлуг чуулдери:

Уруглар школанын чурум сагылгазы-биле эки таныжып, оларны сагып билген турар;
Уруглар коллективин тургузуп, ону организастап алган турар ужурлуг;
Бижик ооредилгезин шингээткен турар ужурлуг;
Уругларнын чараш бижилгезинче угланган уннерни тодаргай дыннап, шын адап билген турар;
Парламал болгаш бижимел ужуктерин хевирин эки таныыры;
Ужукту коргеш, оон унун чазыг чокка адап шыдаар кылдыр чанчыккан турар;
Уннер болгаш ужуктер-биле слогтар тургузуп, оларны кожуглап номчуп билир ужурлуг;
Слогтарны состер кылдыр тудуштур номчуп ооренип алган турар;
оореникчилерниң ооредилгеге, номчулгага сонуургалын куштелген турар ужурлуг.

Ажыглаан литературазы:

1.А.А Алдын-оол, К.Б Март-оол. «Үжүглел» 4 чылдың эге школазының 1-ги

клазынга. Кызыл-2003ч.

2.А.А Алдын-оол. «Бодуң номчу» 1 класс.Кызыл-1999ч

3.Э.Д Ондар «Экии, школа!» Кызыл-2002ч.

4. 1-4 класстарга Тыва дыл болгаш номчулга программазы. Кызыл. 2000. А.К.Ойдан-оол. Э.Д.Ондар.

5А.К.Ойдан-оол, Э.Д.Ондар, Н.Ч. Дамба,Тыва дыл. 1-4 класстарга ѳѳредилге программазы – 2008ч.

6.Г.Н. Курбатский.Тыва тывызыктар – 2002ч.

7.В.А.Танов.Хѵнчѵгеш. Сборник пресен для детей. – 2012ч.

8.З.Д.Монгуш, Б.Ѳ. Салчак. Ѳ.К. Ховалыг. Ойнавышаан ѳѳрениили. Кызыл, 2002ч.

9.С.М.Орус-оол, Р.С.Чакар, Матпаадыр: Сборник.Кызыл 2006ч.

10. Кенин-ЛопсанМ.Б., Тыва чаңчыл,/ М.Б.Кенин-Лопсан - .М.:Тройка,1999 – 352С.

11. Кенин-ЛопсанМ.Б., Традиционная культура тувицев,/ М.Б.Кенин-Лопсан - ..Кызыл.,Тувинское книжное издательство,2006 – С.352

12. П. И. Нурзат, Л.Э.Сат, Б.Б.Дангыт. Е.Д. Салчак.М.П. Тѳрелдерим болгаш ѳг-бѵлем. Учебное пособие, Кызыл -2004ч.

13.Т.Т.Биче-оол, В.Ч.Ховалыг,Алдын кушкаш. Сказки для детей младшего школьного возраста – 2002ч.

14.Л.С.Кара-оол, литературлуг номчулга, 1-4 класстарга ѳѳредилге программазы – 2013ч.

15.П. И. Нурзат, Л.Э.Сат, Б.Б.Дангыт. Е.Д. Салчак.М.П. Бистиң ѳг-бѵлевис.Учебное пособие, Кызыл -1996ч.

Тайылбыр бижик

Кандыг-даа кижиниң бичии чораан уелери дээрге, келир уеде чуртаарынга белеткел эвес, а амгы уеде чурттап турар онгур, чырык, онзагай болгаш катаптатынмас чурталгазы-дыр. Чаш кижиниң чаш чорааны канчаар эрткенинден, ону бичии чорда кандыг кижи холундан чедип алгаш удуртуп баштап чораанындан, оон бичии чурээнге болгаш сагыш-сеткилинге ону долгандыр болуп турар болуушкуннардан кайызы дээштиг болуп чыдып каар болдур уругнуңкелир уеде кандыг кижи болуп хевирлеттинери дорт хамаарылгалыг.

В.А.Сухомлинский.

Улуг эртемден В.А. Сухомлинскийниң чугаалааны-биле чөшпээрешпестиң аргазы чок. Шынап-ла бичии уругну чажындан тура кандыг чараш чуулдерге өөредип, чанчыктырып алырындан, амыдыралдың янзы-буру таварылгаларында бодун канчаар шын алдынары, улуг-биче улуска, чонунга хамаарылгазы чажындан хевирлеттинер дээрзи билдингир. Ол талазы-биле чаш кижини кижизидеринге амгы үеде федералдыг күрүне стандарттары улуг идигни берип турар. Федералдыг куруне стандартарын барымдаалап О-Шынаа школазының эге класстарынга 2021-2022 чылда «Ойнавышаан өөрениили»- деп класстан дашкаар ажыл-чорудулгазынга таарыштыр ук программаны тургускан. Программаны Л. С. Кара-оолдуң «Торээн чугаа» 2-4 класстарга чижек өөредилге программазынга, А.К. Ойдан-оолдуң, Э.Д. Ондарның, Н.Ч.Дамбаның «Эге школаның тыва дыл программаларынга», база Б.Б.Дангыт, П.И. Нурзатт, Л.Э.Сат, Е.Д.Салчак «Төрелдерим болгаш эш-оорум», 2-ги класс, 2004 чылдың, «Бистиң Өг-булевис», 1-ги класс,1996 чылдың – программаларга даянып кылган.

Программаның чедип алыр ужурлуг өөредиглиг сорулгалары:

өөреникчилерниң өөредилгеге, номчулгага сонуургалын куштелдирери.
Төрээн чугаа болгаш тыва дыл кичээлдеринге немей дуза болуп. уругларның сөс курлавырын байыдып, чугаазын сайзырадыры.
Тыва болгаш орус дылда тоолдарны, тывызыктарны, улегер домактарны болгаш йөрээлдерни, дурген чугааларны номчуп оларның литературлуг дылын, утказын деңнеп шинчилээри.
Уругларның улуг эвес хемчээлдиг чогаадыглар, эдертиглер бижип билирин сайзырадыры, ол ышкаш йорээлдерни, шулуктерни чогаадырын шенеп, чогаадыкчы чүткүлүн сайзырадыры.

Сайзырадыкчы сорулгалары:

Уругларны чараш чуулге сонуургалын сайзырадыры, бодунуң бодап турар чуулдерин аас болгаш бижимел-биле илередип билирин сайзырадыры.
Кандыг-даа чогаалды шын, аянныг, медереп номчуурунга болгаш, шын, аянныг долу чугааланып билиринге чаңчыктырары.
Берген даалгаларынга харысаалгалыг, активчи, быжыг туруштуг, чогаадыкчы чоруун сайзырадыры.

Шинчилел ажылының эге базымнарын кылып, логиктиг бодамчалыын, чогаадыкчы, тывынгыр, сагынгыр чоруун сайзырадыры.

Оон аңгыда болгумнуң кижизидикчи сорулгаларын айтыры чугула:

Уругларга тыва чоннун чаагай чаңчылдарын ооредип тура торээн черинге ынак болурун, чонунга, эш-оорунге, ада-иезинге болгаш оске-даа чоок кижилеринге хундуткелдиг болурун кижизидип хевирлээри.
Чаш кижини бодун унелеп, хей-ады бедик болурунга, чаа чуулдерге сонуургалдыг, чуткулдуг болурун хевирлеп кижизидери.
Амыдыралга ынак, чогаадыкчы, бергелерге торулбас болурун кижизидери.
Бодун боду кижизидип билиринге ооредири.

Салдынган сорулгаларны чедип алырда уругларга ооредир, болгаш кылыр ужурлуг чуулдери:

Тыва чоннуң чаагай чаңчылдарын уругларның назы- харын барымдаалап тургаш билиндирип ооредири.
Тыва чоннуң аас-чогаалынын биче жанрларын тема бурузунге таарыштыр ажыглаары.
. Тыва чоннуң чаагай чаңчылдарынга хамаарыштыр тургускан класс шактарын, викторина, конкурстарны, олимпиадаларны эртирери.
Номчаан тоолунуң, ооренген шулуунуң, азы ырының-даа иллюстрациязын, презентациязын кылып кууседири.
Ада-иелер болгаш класстан дашкаар болгумнер эртитрип турар башкылар-биле сырый харылзаалыг ажылдаары

Ук класстарны доозуп тура оореникчилерниң билип алыр ужурлуг чуулдери:

Бойдуска тыва кижиниң онзагай хамаарылгазын билири;
Коллективке бодун шын алдынары,эш-оорзурек,найыралдыг,мозу-будуштуг болуру, бот-боттарындеткижип,дузалажыры;
Тыва кижиниң торээн черинге, чонунга хамаарылгазын билири.
Шаандан тура бичии тыва чаштарның ойнап чораан тыва национал оюннарын билири.
ооренген тоолдарының утказын аас-биле, чурук-биле, иценировка дузазы-биле коргузуп база илередип, дамчыдып билири;
Тыва улустуң аас чогаалындан тывызыктарны, улегер-домактарны, тоолдарны билири билири.
Сцена кырынга бодун алдынып, шиижиткен хевирлиг улуг эвес чогаалдарны аянныг ойнап коргузеририң эге базымнарын кылып билири.

Предварительный просмотр:

Календарь-тематиктиг планнаашкын.1 класс.

№	Кичээлдин темазы	шагы	Эртирер хуну
1	Дүрген чарыш	1	08.09
2	Чурттаар козенээ кайыл	1	15.09
3	Ааткыыш	1	22.09
4	Илбилиг дургек	1	29.09
5	Ады кымыл	1	06.10
6	Дөңгелчиктер	1	13.10
7	Ээриил ужуктер	1	20.10
8	Малчынның ады кымыл?	1	27.10
9	Шарлар кайыын-дыр	1	10.11
10	Хуулгаазын бажын	1	17.11
11	Кроссвордтар тывары	1	24.11
12	Сөстерден тургус	1	01.12
13	Артап болбас алдын өрген, дээп болбас демир өрген	1	08.12
14	Лабиринт .	1	15.12
15	Дамдылар болгаш хоолбектер	1	22.12
16	Чалгыглар	1	29.12
17	Чуу-дур мен?	1	12.01
18	Чер адаанын оруу.	1	19.01
19	Чечек.	1	26.01
20	Алфавит.	1	02.02
21	Чажыт бижик	1	09.02
22	Медээ чагаа	1	16.02
23	Кроссвордтар тывары	1	23.02
24	Эжишкилер.	1	02.03
25	Лабиринт.	1	09.03
26	Ребустар.	1	16.03
27	Тарай берген ужуктер.	1	23.03
28	Тарай берген ужуктер.	1	06.04
29	Шын бижи.	1	13.04
30	Эштеринден тып ал.	1	20.04
31	Кайгамчык хап.	1	27.04
32 33	Элдептиг ужуктер. Туннел кичээл.	1 1	04.05 11.05

Календарь-тематиктиг планнаашкын

4 класс

№	Тема		шагы	Υези

				План ёзугаар	Херек кырында
1	Домак		1	02.09
2	Домактың чугула кежигүннери		1	09.09
3	Υн, үжүк, слог		1	16.09
4	Ажык эвес үн, үжүктер		1	23.09
5	Төрел сөстер		1	30.09
6	Чогаадылга кожумактары		1	07.10
7	Өскертилге кожумактары		1	14.10
8	Нарын сөстер		1	21.10
9	Сөс тургузуунга сайгарылгалар		1	28.10
10	Чаңгыс аймак кежигүннерлиг домак		1	11.11
11	Дорт чугаалыг домак		1	18.11
12	Дорт чугаалыг домак		1	25.11
13	Адалга		1	02.12
14	Диалог		1	09.12
15	Чүве адының пажежтерге өскерлири		1	16.12
16	Чүве адының пажежтерге өскерлири		1	23.12
18	Чүве адынын хамаарылга хевири	1		20.01
19	Орус дылдан үлегерлеп алган сөстер	1		27.01
20	Демдек ады	1		03.02
21	Удурланышкак болгаш чоок уткалыг демдек аттары.	1		10.02
22 23	Укталбаан болгаш укталган демдек аттары. (а.110-111) Сан ады		1	17.02 24.02
23	Сан ады		1	24.02
24	Сан ады		1	03.03
25	Ат орну		1	10.03
26	Ат орнунун пажежтерге өскерлири		1	17.03
27	Кылыг сөзү.		1	24.03
28	Кылыг созунун уелерге, арыннарга болгаш саннарга оскерлири.		1	07.04
29	Кылыг созунун уелерге, арыннарга болгаш саннарга оскерлири.		1	14.04
30	Кылыг сөзүнүң болур, болбас хевирлери		1	21.04
31	Кылыг сөзүнүң дужаал хевири		1	28.04
32	Кылыг сөзүнүң даар хевири.		1	05.05
33	Наречие.Катаптаашкын		1	12.05
34	Туннел кичээл.		1	19.05

Предварительный просмотр:

№	тема	Кол билиглер	шагы	Υези

1-ги улдун
1	Домак			02.09
2	Домактың чугула кежигүннери			09.09
3	Υн, үжүк, слог			16.09
4	Ажык эвес үн, үжүктер			23.09
5	Төрел сөстер			30.09
6	Чогаадылга кожумактары			07.10
7	Өскертилге кожумактары			14.10
8	Нарын сөстер			21.10
9	Сөс тургузуунга сайгарылгалар			28.10
2-ги улдун
10	Чаңгыс аймак кежигүннерлиг домак			11.11
11	Дорт чугаалыг домак			18.11
12	Дорт чугаалыг домак			25.11
13	Адалга			02.12
14	Диалог			09.12
15	Чүве адының пажежтерге өскерлири			16.12
16	Чүве адының пажежтерге өскерлири			23.12
3-кү улдун
17	Чүве адының пажежтерге өскерлири			13.01
18	Чүве адынын хамаарылга хевири			20.01
19	Орус дылдан үлегерлеп алган сөстер			27.01
20	Демдек ады			03.02
21	Удурланышкак болгаш чоок уткалыг демдек аттары.			10.02
22	Укталбаан болгаш укталган демдек аттары. (а.110-111)			17.02
23	Сан ады			24.02
24	Сан ады			03.03
25	Ат орну			10.03
26	Ат орнунун пажежтерге өскерлири			17.03
27	Кылыг сөзү.			24.03
4-кү улдуң
28	Кылыг созунун уелерге, арыннарга болгаш саннарга оскерлири.			07.04
29	Кылыг созунун уелерге, арыннарга болгаш саннарга оскерлири.			14.04
30	Кылыг сөзүнүң болур, болбас хевирлери			21.04
31	Кылыг сөзүнүң дужаал хевири			28.04
32	Кылыг сөзүнүң даар хевири.			05.05
33	Наречие			12.05
34	Наречие			19.05
35	Билиг байырлалы.			25.05

Предварительный просмотр:

№	тема	Кол билиглер	шагы	Υези

1-ги улдун
1	Домак			02.09
2	Домактың чугула кежигүннери			09.09
3	Υн, үжүк, слог			16.09
4	Ажык эвес үн, үжүктер			23.09
5	Төрел сөстер			30.09
6	Чогаадылга кожумактары			07.10
7	Өскертилге кожумактары			14.10
8	Нарын сөстер			21.10
9	Сөс тургузуунга сайгарылгалар			28.10
2-ги улдун
10	Чаңгыс аймак кежигүннерлиг домак			11.11
11	Дорт чугаалыг домак			18.11
12	Дорт чугаалыг домак			25.11
13	Адалга			02.12
14	Диалог			09.12
15	Чүве адының пажежтерге өскерлири			16.12
16	Чүве адының пажежтерге өскерлири			23.12
3-кү улдун
17	Чүве адының пажежтерге өскерлири			13.01
18	Чүве адынын хамаарылга хевири			20.01
19	Орус дылдан үлегерлеп алган сөстер			27.01
20	Демдек ады			03.02
21	Удурланышкак болгаш чоок уткалыг демдек аттары.			10.02
22	Укталбаан болгаш укталган демдек аттары. (а.110-111)			17.02
23	Сан ады			24.02
24	Сан ады			03.03
25	Ат орну			10.03
26	Ат орнунун пажежтерге өскерлири			17.03
27	Кылыг сөзү.			24.03
4-кү улдуң
28	Кылыг созунун уелерге, арыннарга болгаш саннарга оскерлири.			07.04
29	Кылыг созунун уелерге, арыннарга болгаш саннарга оскерлири.			14.04
30	Кылыг сөзүнүң болур, болбас хевирлери			21.04
31	Кылыг сөзүнүң дужаал хевири			28.04
32	Кылыг сөзүнүң даар хевири.			05.05
33	Наречие			12.05
34	Наречие			19.05
35	Билиг байырлалы.			25.05

Предварительный просмотр:

ПОЯНИТЕЛЬНАЯ ЗАПИСКА

Данная рабочая программа разработана на основании авторской программы Н.Ф. Виноградовой «Основы духовно-нравственной культуры народов России». Программа предназначена для работы в 7-х классах с учебником «Основы духовно-нравственной культуры народов России» (автор - Н.Ф. Виноградова) и рассчитана на 34 часа год (1 час в неделю) учебного времени. В методический комплект также входит учебное пособие Шевченко Л.Л. «Духовное краеведение Подмосковья» (История христианской православной культуры), методические пособия и поурочные разработки.

Планируемые личностные и метапредметные результаты освоения курса внеурочной деятельности.

В результате изучения курса личностными и метапредметными результатами освоения содержания программы по ОДНКНР (7 класс) являются:

Личностные результаты:

• готовность к нравственному саморазвитию; способность оценивать свои поступки, взаимоотношения со сверстниками;

• достаточно высокий уровень учебной мотивации, самоконтроля и самооценки;

• личностные качества, позволяющие успешно осуществлять различную деятельность и взаимодействие с ее участниками;

• формирование основ российской гражданской идентичности, понимания особой роли многонациональной России в современном мире; воспитание чувства гордости за свою Родину, российский народ и историю России; формирование ценностей многонационального российского общества;

• воспитание уважительного отношения к своей стране, ее истории, любви к родному краю, своей семье, гуманного отношения, толерантности к людям, независимо от их возраста, национальности, вероисповедания;

• понимание роли человека в обществе, принятие норм нравственного поведения, правильного взаимодействия со взрослыми и сверстниками;

• формирование эстетических потребностей, ценностей и чувств.

Метапредметные результаты:

• владение коммуникативной деятельностью, активное и адекватное использование речевых средств для решения задач общения с учетом особенностей собеседников и ситуации общения (готовность слушать собеседника и вести диалог; излагать свое мнение и аргументировать свою точку зрения, оценивать события, изложенные в текстах разных видов и жанров);

• овладение навыками смыслового чтения текстов различных стилей и жанров, в том числе религиозного характера; способность работать с информацией, представленной в разном виде и разнообразной форме;

• овладение методами познания, логическими действиями и операциями (сравнение, анализ, обобщение, построение рассуждений);

• освоение способов решения проблем творческого и поискового характера;

• умение строить совместную деятельность в соответствии с учебной задачей и культурой коллективного труда.

Содержание курса «Основы духовно-нравственной культуры народов России»

7 КЛАСС

Раздел 1. Нравственное воспитание в культуре народов России. Особенности нравственного воспитания народов России. Герои русского народа. Герои татарского народа. Герои украинского и белорусского народов. Герои башкирского народа. Герои народов Кавказа и Закавказья. Герои казахского народа. Герои малых народов.

Раздел 2. Религиозная символика в традиционных религиях России. Религиозное мировоззрение. Значение религии в формировании нравственного воспитания общества. Символы христианской веры. Иерархия в христианской церкви. Символы ислама. Особенности иерархии в исламе. Символы буддизма. Особенности мировоззрения в буддизме.

Раздел 3. Выдающиеся деятели науки и культуры многонационального народа России Выдающиеся ученые и культурные деятели русского народа. Выдающиеся ученые и культурные деятели украинского и белорусского народов. Выдающиеся ученые и культурные деятели татарского народов. Выдающиеся ученые и культурные деятели башкирского народа. Выдающиеся ученые и культурные деятели казахского народа. Выдающиеся ученые и культурные деятели малых народов России.

Раздел 4. Наши нравственные ценности. Источники, создающие нравственные установки. Воспитание милосердия и сострадания. Примеры самоотверженного труда людей разных национальностей на благо Родины (землепроходцы, ученые, путешественники, колхозники и пр.). Процесс воспитания в традициях народов России. Семейные ценности в традиционных религиях России. Троице – Сергиев монастырь как образец нравственного служения Отечеству. На страже духовных рубежей – из истории строительства кремлей. Патриотизм. Гражданственность.

Контрольные работы. Итоговый урок.

В данной программе использованы следующие технологии и методы

- Проблемное обучение

- Проектные методы

- Игровые методы

- Информационные технологии

- Личностно-ориентированное обучение

- Творческо-поисковая технология

- Интерактивная методика

Формы организации учебного процесса:

- групповые, коллективные, классные и внеклассные.

Виды контроля:

- вводный, текущий, итоговый;

- фронтальный, комбинированный, устный.

Формы (приемы) контроля:

- самостоятельная работа, работа по карточке, тест, анализ и оценка учебных и творческих работ.

Календарно-тематическое планирование

по Основам духовно-нравственной культуры народов России.

№	Темы уроков	Часы	По плану	Факт.
1	Особенности нравственного воспитания народов Росии	1	04.09
2	Герои русского народа	1	06.09
3	Герои малых народов России	1	13.09
4	Герои нашего времена	1	20.09
5	Герои нашего времени	1	27.09
6	Значение решает в формировании нравственного воспитания общества	1	04.10
7	Символы христианской веры	1	11.10
8	Иерархия в христианской церки православные объекты Московской области	1	18.10
9	Символы буддизма	1	08.11
10	Символы ислама	1	15.11
11	Подготовка презентаций.Консультации	1	22.11
12	Подготовка презентаций .Консультации	1	29.11
13	Защита творческий работ.	1	06.12
14	Защита творческий работ	1	13.12
15	Выдающиеся научные и культурные деятели русского народа.	1	20.12
16	Выдающиеся научные и культурные деятели малых народов России	1	27.12
17	Источники,создающие нравственные установки	1	10.01
18	Воспитание милосердия сострадания.Проект «Добро»	1	17.01
19	Воспитание милосердия сострадания.Проект «Добро»	1	24.01
20	Примеры самоотверженного труда людей разных национальностей на благо Родины.	1	31.01
21	Процесс воспитания в традициях народов Росии	1	07.02
22	Семейные ценности и православии,буддизме,исламе,иудаизме.	1	14.02
23	Творческая работа	1	21.02
24	Урок повторение	1	28.02
25	Повторение.	1	07.03
26	Семейные ценности и православии,буддизме,исламе,иудаизме.	1	14.03
27	Мои семейные ценности	1	21.03
28	Патриотизм.Гражданственность	1	04.04
29	История создания монастырей.Свято-Троицкая-Сергиева Лавра.	1	11.04
30	Экскурсия в усадьбу «Троицкое-Канарджи»	1	18.04
31	Экскурсия в усадьбу «Троицкое-Канарджи»	1	25.04
32	Хранить память работ	1	02.05
33	Защита творческих работ	1	16.05
34	Итоговое повторение	1	23.05

Навигация

4. Рабочие программы.

Скачать:

Предварительный просмотр:

Предварительный просмотр:

Предварительный просмотр:

Предварительный просмотр:

Предварительный просмотр:

Предварительный просмотр:

Предварительный просмотр:

Предварительный просмотр:

Предварительный просмотр:

Предварительный просмотр:

Предварительный просмотр:

Предварительный просмотр: