Календарно-тематическое планирование
календарно-тематическое планирование (5 класс)

№

        Кичээлдиң темалары

Ша-

гы

Кичээлдиң хевири

Кичээлге шиӊгээдип алыр кол билиглер

Федералдыг күрүнениң өөредилге стандарттарынга дүүштүр планнаттынган түңнелдер

Бүгү талалыг өөредилгениң ажыл чорудулгазын боттандырары азы БθА (УУД)

Бажыңга ажыл

Эрттирер айы, хүнү

план

факт

1

Киирилде  кичээл. Ном- силерниң  өңнүүңер.  С. Сарыг-оол «Ном»

1

Киирилде

Ном дугайында киирилде сɵстен  билип алганын С.Сарыг-оолдуң  шүлүү-биле бадыткап, түңнел кылып ɵɵренир.Ном дугайында делегейниң сураглыг кижилериниң мерген чугааларын сактып алыр, утказын делгереңгей харыылап, угаан-медерелин сайзырадыр.Номге кезээде хумагалыг болурун сагып ɵɵренир.  Аас чогаалы, «фольклор»  деп  сɵстерниң  утказы-биле таныжар. Аас чогаалыныӊ жанрларын ылгап ɵɵренир. Улустуң аас чогаалынын үнелеп, хумагалаар

Бот-тускайлаң БθА: Ном-биле ажылдап билири.

Метапредметтиг БθА: сөзүглел-биле ажылдап билири, ында кол чүүлдү тодарадып билири.  Эртемге хамаарыштыр чүнү билип, кылып өөренип алырының БθА: төрээн чогаал эртеминиң сорулгаларын, өөредилге номунуң тургузуун медереп билири

Аянныг номчулгага белеткенир

2

Ю. Кюнзегеш «Сиген шөлүнде».  Деңнелге дугайында  билиг

1

Аянныг номчулга

Көдээ ишчилерниң  ажылдары-биле таныжар. Сиген ажылының ужур-дузазы кандыгыл дээрзин билип алыр. Күш-ажылга ынак болур. Чогаалдың ханы утказын билип, сɵстерниң чажыт уткаларын тып ɵɵренир, аас чугаазын сайзырадыр.  Деңнелгелерниң чогаалга ужур-дузазын шиңгээдип алыр. Чогаалдардан деңнелгелерни боду тып ɵɵренир. Бижимел чугаага деңнелгелер ажыглап, чугаазын сайзырадыр.Деңнелге, шүлүктер кирип турары.  Дег, ышкаш, -зыг – деңнелгелер тургузар аргалар

Бодунуң ажылын кичээлдиң сорулгазынга, ону боттандырарынга  дүүштүр башкарып билири; аас болгаш бижимел хевирге дыңнадыг тургузуп билири; Эштериниң арга-сүаезин, санал-оналын өөренип, үнелеп көөрү.  

Деңнелгелер-лиг шүлүктерниң чижектери

3

Тоолчулар болгаш тоолдарның чыыкчылары

1

Чаа тема ɵɵредириниң кичээли

Түлүш Баазаңай, Ооржак Чанчы-Хɵɵ, Ооржак Маңнай, Салчак Бичен.

Бодунуң болгаш эштериниң чедип алган чүүлүн үнелеп билири;

Сураглыг тоолчуларның адын доктаадыр

4

Аас чогаалы болгаш фольклор.  

1

Киирилде

Аас чогаалы, «фольклор»   деп терминнер. Оларның тывылганы, нептерээни, хевирлери, ужур-дузазы. Аас чогаалыныӊ жанрларын ылгап ɵɵренир. Улустуң аас чогаалынын үнелеп, хумагалаар.

Харылзажырының БθА: өскелерге билдингир сөстерни ажыглаары; боттарының  бодалдарын дүүштүрүп, ниити түңнелге келири.

Аас чогаалының хевирлерин тус-тузунда чыыр

5

Тоолдар

1

Чаа тема ɵɵредириниң кичээли

Дириг амытаннар дугайында, хуулгаазын, анаа азы “кара” тоолдар.

Тоолдарның бөлүүн тодарадып билири.

Номчаан тоолундан турум чугаа хевирлерин тодарадып билири.

Тоол болурунуң им-демдектерин тодарадып билири.

Таблица долдурар.

6

Анаа тоолдар «Балыкчы Багай-оол»

1

Холушкак хевирниң кичээли

Тоолдуң эгелеринге план тургузуп, утказын кыска азы делгереңгей чугаалап, дылын сайзырадыр. Тоолдуң жанрын тодарадыр.Тоолдуң маадырларынга характеристика берип, оларныё аразында ылгалын тодарадып, түңнел үндүрүп ɵɵренир.

Тоолдуң кайы-бир кезээнге чурукту бот-тускайлаң чогаадып чуруур.

Тоолдуң сюжедин, идеязын, маадырларның характерин билип алыры. Анаа тоолдарның им-демдектери.

Иллюстрацияларны сөзүглел-биле шүүштүрери,  план тургузуп өөренир.

Тоолда уран-чечен бодалдар болгаш солун сөстер

7

«Чаңгыс ой аъттыг үш алышкы»

1

Чаа тема өөредири

Тоолдуң жанрын тодарадыр.“Эп-найыралдыг, эртем-билиглиг болуру кедилиг” дээнинге бодунуң үзел-бодалын илередип ɵɵренир. Тоолду сценажыдып ойнаар, артисчи талантызын сайзырадыр.

Тоолдуң өөредиглиг талазын тодарадып билири.

Эртем дугайында үлегер домактар.

8

Дириг амытаннар дугайында тоолдар «Чеди иелиг Чес-Мыйыс»

1

Чаа тема өөредири

Тоолдуң утказын сɵзүглелге чоок чугаалап ɵɵренир.Тоолдуң утказынга хамаарыштыр чурук чуруур, үлегер домактар тывар, ɵске чоннарның тоолдарында бо тоолга утказы чоок тоолдар барын тывар.«Аваларның сөзүн дыңнавас—азарының демдээ, улугларның сөзүн тоовас—улчуурунуң демдээ» деп үлегер домактың утказын чугаалаар.

Тоол маадырының дугайында чугаалап  билири. (портреди, чугаазы, бодун алдынып турары, кылып турар чүүлдери, бодун долгандыр турар кижилерге хамаарылгазы)   Тоолду эдерти чугаалап, ыдып билири тоол ыдыкчызының ролюн ойнаары.

Дириг амытаннар дугайында тоолдар номчуур, кол утказы

9

«Кускун биле бɵрү»

1

Чаа тема өөредири

Кускун биле Үгүнүӊ овур-хевиринде ылгалды эскерип, кайызының чаңында четпестер барын түңнээр.Ойзу чуруп кɵргүскен куштуң ролюн тодарадыр. Кушкаштар дугайында шинчилел ажылы кылып ɵɵренир.

Уран чурумалдыг арганың чажыдын тодарадып билири, тоолда кол бодалды илередиринге ужур-дузазы. Чогаал маадырларының үүлгедиглеринге үнелел берип шыдаары.

Тоол ыдып ɵɵренип алгаш келир.

10

Эпитет дугайында билиг

1

Чаа тема өөредири

Эпитет деп чүл дээрзин билип алыр. Эпиттерниң чечен чогаалга ужур-утказын тайылбырлаар, чогаадыгга ажыглап ɵɵренир. Эпитеттер киирген чижектерден ɵɵренген чогаалдарындан тывар.

Башкарлырының БθА: даалгалар кылып тургаш, бодун болгаш эжин хынаары; кичээлдиң сорулгазынга дүүштүр даалгалар кылыры Билип алырының БθА: бодалын чиге, тода илередип билири; чугаалап турар сорулгазының аайы-биле домактарны ылгап билири.

Чечен чогаал номнарындан эпитеттерниң чижектери

11-12

К д н «Баазаңайның тоолдары»

2

Класстан дашкаар номчулга кичээли

Тɵрээн чериниң алдарлыг кижилериниң дугайында сонуургап ɵɵренир, медээ чыыр. Угаан-билиин делгемчидер. Чараш аажы-чаңга чаңчыгар.

Тоол маадырының дугайында чугаалап  билири. (портреди, чугаазы, бодун алдынып турары, кылып турар чүүлдери, бодун долгандыр турар кижилерге хамаарылгазы)   Тоолду эдерти чугаалап, ыдып билири тоол ыдыкчызының ролюн ойнаары.

Анаа азы “кара” тоолдарга хамаарыштыр чурук чуруур.  

13

Хуулгаазын тоолдар. «Тос оолдуг Доктагана кадай»

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Тоолдуң анаа тоолдардан ылгалын тып ɵɵренир.  Тоолду аянныг, рольдап номчуур. Тоолда катаптаашкыннарны ужур-утказын илередир. Буянныг чорук хүндүге чедирер дээрзин амыдырал-биле холбап чугаага киржир

Бодунуң болгаш эштериниң чедип алган чүүлүн үнелеп билири; өөредилгениң сорулгазын тодарадып билири;  буянныг чорук хүндүге чедирер дээрзин амыдырал-биле холбап чугаага киржир.

Планын тургузар

14

«Тос шилги аъттыг Өскүс-оол»

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Тоолдуң бɵлүүн тодарадыр. Өскүс-оолдуң мерген угааннын чижектер-биле бадыткап, бодунуң үзел-бодалын илередип ɵɵренир. Тоолда кирген саннарның утказын тайылбырлаар, ɵске чоннарның тоолдары-биле деңнээр. План тургузар. Хуулгаазын тоолдан чогаадырын шенээр.

θскүс-оол чүзү-биле боду ышкаш бөдүүн маадырлардан онзаланып турарыл? Бодунуң ажылын кичээлдиң сорулгазынга, ону боттандырарынга  дүүштүр башкарып билири; аас болгаш бижимел хевирге дыңнадыг тургузуп билири; Эштериниң арга-сүаезин, санал-оналын өөренип, үнелеп көөрү.  

Караты-Хаанга характеристика бижиир.

14-16

Үлегер домактар болгаш чечен сɵстер

2

Холушкак хевирниң кичээли

Үлегер домактарның кол-кол темалары, тургузуу үлегер домактар, чечен сөстер аас чогаалыныӊ кандыг жанрынга хамааржырын тодарадыр, ылгалын тодарадыр. ажыглап чогаадыг бижиир.

Үлегер домактар биле чечен сөстерни ылгап билири, темаларын тодарадып билири.

Аас чогаалының биче жанр-хевирлерин билири.  Үлегер  домактарда доора уткаларның утказын илередип, дыл-домаанга ажыглап ɵɵренир.Үлегер домактарны ажыглап чогаадыг бижиир.

Үлегер домактар чыып бижиир.

17

Үлегер домактар болгаш чечен сɵстер

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Эрги, чаа үлегер домактар. Үлергер домактарның темалары

Бодунуң ажыл-чорудулгазының түңнелдерин, кайы хире билип ап турарын баш бурунгаар билири; Аразында сүмележип тургаш ниити түңнелди үндүрүптери. Шын, чиге, тодаргай айтырыг салып билири

Кижизидилге темазынга үлегер домактар чыып бижиир.

18

Түңнел кичээл.

1

Хыналда ажыл

Улустуң аас чогаалының дугайында билип алган билиин кɵргүзер. Кыска чогаадыг бижип тура, дыл-домаанга чаа ɵɵренген сɵстерин ажыглаар.

θөредилгениң чедиишкинниг  ечылдагаанын тып билири; бодунуң бодалын илередип билири; Чүвени деңнеп билири;

1-ги улдуңда ɵɵренген чүүлүн катаптаар.

19

ЧСК “Аравыста мɵɵрейлежиил!”

1

Кичээл-маргылдаа

Уруглар тыва улустуң аас чогаалын ɵɵренип эрткеш, аңаа хамаарыштыр билиглерин хынажып, мɵɵрейлежир.

Хынап болгаш деңнештирип билири. θөредиглиг сорулганы боттары тодарадып билири.  Билип алганын түңнеп билири. Эжи-биле сүмележип тургаш, ниити түңнелди үндүрүп кады ажылдаары

Янзы-бүрү темаларга үлегер домактар

20-21

Тывызыктар

2

Холушкак хевирниң кичээли

Тывызыктарны темалар аайы-биле бөлүктээри, тургузуу

Салдынган сорулганы чедип алыр дээш кылыр ажылын боду планнап билири. Билдинмес чүүл бар болза, катап айтырып тургаш, билип алыр аргалыг.  Кошкак эштеринге дуза кадып билири;

Кижизидикчи утка-шынары

22

Тывызыктар дугайында билиг

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Тывызыктарның аас чогаалыныӊ кандыг жанрынга хамааржырын тодарадыр. Тывызыктажырының чурумун  сактып аар.

Кичээнгейлиг дыңнаары, өөренген билиглерин, дүрүмнерин сактыры, практика кырынга ажыглаары. Тывызыктажырының кижиниң сайзыралынга чугулазын иледедир. Тывызыктап чогааткан чогаалдардан тып, оларны номчуур, сактып алыр.

Тывызыктар чыып бижиир

23

К д н С. Сүрүң-оол «Хунажык»

1

Хыналда

Тоолдуң тема, идязы. Кол овур-хевирлерге характеристика. Медерелдиг, шын номчуп билири

Даалгаларны шын кылыр дээш үлегер-биле ажылдап өөрениринге бодун чаңчыктырар. Хайгаарап көрүп тургаш, түңнел үндүрүп билири.

Номчаан чүүлүнүң утказын билири

24

К.Кудажы. «Кым эң ажыктыгыл?».

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Аң бүрүзү канчаар боттарын үнелеп турарын тодарадыр, кым эң ажыктыг бооп турарын бадыткаар.Тоолдуң жанрын тодарадыр. Дириг амытаннар дугайында медээ чыыр, чурук чуруур.Дириг амытаннарга ынак болур, оларны камгалаар.

Бот-туружун, бодунуң бодалын камгалап билиринге чаңчыктырар. Диригжидилгени ажыглааш, кижилерниң аажы-чаңы илередип, ажыктыг деп чүүлдү шын билип адыры Тоолдуң эң-не чугула бодалын илереткен одуругларны тывар.

Өттүнүг сөстер, авторлуг тоол дугайында билиг.

25

М. Эргеп «Чартык арбай»

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Тарааның үнезин тодарадыр. Презентация кылып ɵɵренир.Чогаалдың утказының ɵɵредиглиг кезээн бот-тускайлаң үндүрүп ɵɵренир. Хлебке амгы үеде кижилерниң хамаарылгазын амыдырал-биле холбап чугаалаар.

Айтырыг салып, чугаалажып билири. Кижи бүрүзү бодунуу-биле аңгы көрүштүг, үзел-бодалдыг дээрзин медереп, эштери-биле шын харылзажып билири.Чүвени деңнеп, бөлүктеп билири.  Үлегер домактарны, тывызыктарны,мерген сɵстерни ажыглап тургаш, чогаадыг бижиир, дыл-домаан сайзырадыр.

Үлегер домактарны, тывызыктарны,мерген сɵстерни ажыглап тургаш, чогаадыг бижиир.

25

С. С үрүң-оол «Карактар дугайында маргылдаа»

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Тоолдуң утказын чугаалаар. Чогаалда кол бодалды илередир. Тоолдуң утказын амыдырал-биле холбаар. “Кыры шимчээр-хырны тодар”, “Хоозун чугаа хүн бадырар” дээн мерген сɵстерниң утказы-биле ажылдаар.

Башкы-биле кады кичээлдиң сорулгазын салып билири. Авторлуг тоолдар биле улустуң тоолдарының ылгалын тайылбырлап билир.

Саая Таспайның “Эң-не үнелиг эртине” деп чогаалының утказы

27

Ч. Чүлдүм “Тарааның тывылганы”

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Тараа дугайында мооң мурнунда номчаан чогаалдарыңардан ылгалы чүү-дүр? Тарааны садып алыры кайы хире берге турган-дыр? Күш-ажыл, тараа дугайында темага чуруттунган чуруктардан, ырылардан тыпкаш, сайгарылгалыг чугаадан кылыңар.

“Чартык арбай” биле “Тарааның тывылганы” деп чогаалды, чурук-биле деңнеп билири, авторларны чүү  чүве чоокшулаштырып турарыл? Кичээнгейлиг болуру, өөренген билиглерин, дүрүмнерин сактыры, практика кырынга ажыглаары. Тараа – амыдралдың үндезини деп бодалды илереткени.

 Тараа дугайында үлегер домактар, тывызыктар

28

Монгуш Эргеп «Хек чүге ыраажы болганыл?»

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Чогаалдан чаа чүнү билип алганын чугаалаар.“...Өскениң уязы чылыг-даа бол, бодунуң иезиниң төрүмел чалыны дег эргим чүве делегейде кайда турар боорлаан!» деп домактың утказын тайылбырлаар. Хектиң ыраажы болу бергениниң чылдагаанын тывар.

Айтырыг салып, чугаалажып билири. Кижи бүрүзү бодунуу-биле аңгы көрүштүг, үзел-бодалдыг дээрзин медереп, эштери-биле шын харылзажып билири.Чүвени деңнеп, бөлүктеп билири.  

Тɵлевилел «Куштар дугайында чүнү билир мен»

29

ЧСК Эдертиг «Тарааның тывылганы»

1

Чугаа сайзырадылгазының кичээли

Билиглерни, мергежил, чаӊчылдарны быжыглаар, хынаар.

Башкы-биле кады кичээлдиң сорулгазын салып билири

Чогаадыг «Тараам турда тодуг-ла мен»

30

Авторлуг  тоолдар  дугайында  билиг

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Тоол авторлуг болур. Авторлуг тоолдар вариантыларлыг болбас. Чажыт утканы илереткен маадырланы чураан болур.

Кичээнгейлиг болуру, өөренген билиглерин, дүрүмнерин сактыры, практика кырынга ажыглаары

Авторлуг тоолдардан номчуур, кол утказы.

31

О.Ө. Сувакпит «Арзылаң биле Пар».

1

Аянныг номчулга

Кижилерниң кандыг аажы-чаңын ойзуп көргүскенин басняның сɵзүглели-биле бадыткап тайылбырлаар. Аянныг номчуурунга белеткенир. Чогаалдың утказынга дүүштүр чурук чуруур, ону камгалаар. Басняның утказынга чоок үлегер домактардан сактып бижиир.Басняларда диригжидилгелерни болгаш элдээртигни ажыглап кижилерниң четпес чаңнарын сойгалаанан медереп билири

Басня чечен чогаадың кайы аймаанга хамааржырын тодарадып билири. Басня болурунуң барымдаазы. Басняның тоолдан ылгалы.  Айтырыг салып, чугаалажып билири. Кижи бүрүзү бодунуу-биле аңгы көрүштүг, үзел-бодалдыг дээрзин медереп, эштери-биле шын харылзажып билири.Чүвени деңнеп, бөлүктеп билири.  

Диалогтарны шын бижиири. Басняда тоолзуг болгаш шүлүксүг демдектери.

32

Түңнел кичээл.

1

Хыналда ажыл

Билиглерни, мергежил, чаӊчылдарны быжыглаар, ханыладыр

Башкы-биле кады кичээлдиң сорулгазын салып билири

2-ги улдуңда ɵɵренген чүүлүн катаптаар.

33

С. Серен «Ном биле Портфель».

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

“Ном биле Портфель” деп басняның кол утказын тайылбырлаар. Чогаалда кандыг кижилерни шоодуп чураанын илередир, амыдырал-биле холбаалыг чугаа кылыр.

Мактаныкчы, билииргек болуру кандыгыл дугайында диспут кылыр. Портфельдиң аажы-чаңын көргүске сөстерни, сөс каттыжыышкыннарын ушта бижиир, түңнел үндүрер.

Багай үүлгедиглер кылырынга кижилерни чүү чүве ыдалап, чыгап турарыл?  Чогаалда кандыг кижилерни шоодуп чураанын илередир, амыдырал-биле холбаалыг чугаа кылыр.

Басняны доктаадыр

34

Диригжи-дилге дугайында билиг

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Диригжидилге деп чүл дээрзин билип алыр. Өөренген чогаалдарындан диригжидилгелерниң чижектери кирген чогаал сөзүглелдеринден тывар, оларның ужур-дузазын чижектер-биле бадыткап тайылбырлаар.

Диригжидилгелерни тып билири, оларның чогаалга ужур-дузазын тайылбырлаар.

Диригжидилгенииң чижектери  

35

Лидия Иргит «Теве»

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Басняның тургузуу: үлегер домак, чечен сɵс

Басняның моралын тодарадып билири.

Тыва улустуң аас чогаалында теве дугайында чогаалдар

36

ЧСК Чогаадыг «Баснялрның маадырлары бистиң аравыста»

1

Чугаа сайзырадылгазының кичээли

Өɵренген теориялыг, практиктиг билиглеринге даянып, амыдырал-биле холбаалыг харылзаалыг чугаа бижип ɵɵренир.

Айтырыг салып, чугаалажып билири. Кижи бүрүзү бодунуу-биле аңгы көрүштүг, үзел-бодалдыг дээрзин медереп, эштери-биле шын харылзажып билири.Чүвени деңнеп, бөлүктеп билири.  

37

Басня дугайында билиг

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Бурунгу Греция, Эзоп.

“Басня”, “мораль”, “аллегория”, “диригжидилге” теп терминнерниң утказы. Басня жанрының тывылганы

Бир басня доктаадыр

38

К д н В.Эренчин «Ийи ɵңнүк»

1

Класстан дашкаар номчулга кичээли

Харыысалгалыг болуру деп чүл?

В. Л. Эренчин – эң-не баштай аът дугайында ырлап үнүп келген чогаалчы

Номчуттунар

39-41

Л. Б. Чадамба “Аян чорук”

3

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Бойдус чурумалындан эпитеттер, деңнелгелер ушта бижиир.Тожунуң байлааның дугайынде немелде медээлерни чыып тургаш, буклет кылыр.

Тоожунуң утказынга дүүштүр план, карта тургузур. Азас дугайында кандыг тоолчургу  чугааны кымдан дыңнааныл, чаа  чүнү билип алганын, сонуургаанын чугаалаар.Л. Б. Чадамба – тыва уруглар чогаалының үндезилекчизи.

Бойдус чурумалын ушта бижиир. Дылының уран-чечени. Айтырыгларга харыылар.

42

Пейзаж дугайында билиг

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Номчаан чогаалдарыңардан  пейзажты ушта бижээш,  ооң ужур-дузазын тайылбырлаар. Чечен чогаалдың кол бодалын илередирде пейзаж улуг салдарлыг дээрзин билип алыр. Уран чүүлдүң ɵске хевирлеринге пейзаж чурумалы-биле таныжар.

Ном-биле ажылдап билири; сөзүглелде кол чүүлдү тодарадып алыры. Салдынган айтырыгларга тода, шын харыыны бээри.  Пейзажтың чечен чогаалга ужур-дузазын иледедип ɵɵренир.

Чечен чогаал номнарындан чижектер

43

О. К. Саган-оол “Эжишкилер”

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Маадырның дидим чоруунуң дугайында чугаа кылыр.Чогаалда пейзажтың ужур-дузазын илередир, деңнелгелерни тывар. Овур-хевирде ажыглаан уран-чечен аргалар.  

Маадырларны, авторларны, номчукчуларны  чүү чүве каттыштырып турарыл?  Чечен чугаага  пландан тургузар. «Өңнүктер дугайында сөс» деп темалыг беседага белеткенир. Пейзажтң чечен чогаалда маадырларның характерин билип алырынга ужур-дузазы. Маадырларның аразында харылзаазын билип алыры.

Чогаадыг “Маадыр – ёзулуг эш”

44

О. Ө. Сувакпит “Аът чарыжы”

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Чүгүрүк-Кара биле Чүгүрүк-Сараланың овур-хевирин чураа нуран-чечен аргаларны тывар.  Тыва Республиканың сүлдезинде аъттың чуруун чүге кииргенин илередип, аът дугайында үлегер домактар, тывызыктардан ажыглап, янзы-бүрү номнардан, улуг улустан айтырып,  төлевилелден тургузуп ɵɵренир.

Эрестиң  аът  мунукчузу апарганын, чарышка киришкенин чогаал сɵзүглелинге даянып харыылаар. Бот-хуузунуң БθА: Тыва чоннуң аът дугайында эртеми. Метапредметтиг БθА: Дылдың уран чурумалдыг аргаларын анализтээр.

Чечен чугаага хамаарыштыр  чурук  чуруур.

45-48

М. С. Эргеп “Өдүгенде чайлаг”

4

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

 Өнер-оолдуң чаа эштеринге ижигип чаңчыга бергенинге кымнар салдарлыг болганын тодарадыр. “Бүгүкежик  -  Чер-иеде”деп домактың утказын тайылбырлаар. Чогаадыг «Эң-не сонуургаан эгем»

М.С.Эргеп дугайында билип алыр. “θдүгенде чайлаг” деп чогаалының бижиттинген төөгүзү.  Чогаалдың утказын эдерти чугаалап ɵɵренир. Тожу улузунуң амыдыралының чамдык онзагай талаларын сɵзүглелден тывар. Башкның дузазы-биле кичээлдиң сорулгаларын салып билири.

“Өдүгенде чайлагның» маадырлары» деп темага кроссвордтан  тургузар.  

49-50

Ш. М. Суваң “Кара-Баштыг”

2

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Аганак биле   Кара-Баштыгның аразында чугааның эң кол бодалын канчаар билгенин бот-тускайлаң илередип ɵɵренир. Кара-Баштыгның  медээзиниң дугайында нелелден бериңер. “Кара-Баштыг  - бичии маадыр”   деп темага кыска чогаадыгдан бижиир.

Автор кандыг кижил, бодунуң “Кара-Баштыг” деп чогаалы-биле номчукчуларны чүү чүвеге өөредир бодааныл? Чогаалдың  төөгүлүг болуушкуннар-биле харылзаазы.Кара-Баштыгның маадырлыгчоруунуң  дугайында делгереңгей чугаалап ɵɵренир.

Чечен чугааның   планын   тургузар. Чогаалдың төнчүзүн улаштыр чогаадыр.

51

Р. Д. Лудуп “Таваар, маажым бадып келгеш”

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Чогааалдың кол утказын билип алырынга кулун кандыг ужур-дузалыг болуп турарын илередип тывар. Шүлүкте ажыглаттынган  эпитеттерни  болгаш деңнелгелерни тывар, оларның ужур-дузазын тайылбырлаар. 

Чогаалдың темазын, идеязын тодарадып билири.

.Шүлүктүң темазынга дүүштүр чуруктан чурааш, тайылбырлаар.

51

Түңнел кичээл.

1

Хыналда ажыл

Билиглерни, мергежил, чаӊчылдарны быжыглаар, ханыладыр

3-кү улдуңда ɵɵренген чүүлүн катаптаар.

53

ЧСК “Кым эң-не сагынгырыл?”

1

Хыналда кичээл

Билиглерни, мергежил, чаӊчылдарны быжыглаар, ханыладыр

Номчаан чогаалдарынга тест тургузар.

5456

Ш. М. Суваң “Хүн-Херелден аалчылар”

3

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Октаргай, планеталар дугайында медээден чыып, төлевилел камгалаар.Сылдыстың авазының, ачазының аажы-чаңында онзагай талалары. “Корабль, космонавтылар дугайында моон соңгаар ада-иезинге чугаалавас”  деп Сылдыс шиитпирлеп алганының чылдагаанын сɵзгүлелге даянып тайылбырлаар.

Фантастиктиг чогаал деп чүл дээрзинге харыы тывар. Хүн-Херелдиң база Черниң чурттакчыларының аажы-чаңнары ылгалын айтыр.Сылдыстың бодалдары болгаш ооң аажы-чаңы. Хүн-Херел чуртунуң хоойлуларының  Черниң чурттакчыларының амыдыралындан  ылгалдыын айтыр. Башкызы болгаш эштери-биле кичээлдиң сорулгаларын тодарадып бил

Болуушкуннуң канчаар сайзыраарын чогаадып, кезектерге ат бээрин   шенээр.Черни камгалаарының дугайында бодалын и

57

ЧСК “Бедик-Борам мунупкаш...”

1

Чугаа сайзырадылгазының кичээли

Боду чогаадып ɵɵренир. Дыл-домаан сайзырадыр. Чогаадыгга ɵɵренген чогаалдарының маадырларын киириштирер.

План ёзугаар өөренген материалын  сайгарып билири.

Аът дугайында үлегер домактар

58-60

Н. Ш. Куулар “Танаа-Херелдиң чуртунда”

3

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Оолдуң болгаш Шаалааш деп хемниң адының тывылганын үзүндүге даянып илередир.  “Аян-чоруктуң эгези” деп кезекти рольдап аянныг номчуур.  Дайынның багай уржуктарын чугаалаар. “Талыгыр ырак Теңгис далай кыдыынд ачурт”дээрге кандыг чер дээрзин угаап боданыр” деп сөскаттыжыышкыннарының уткаларын кыдырааштарга ушта бижиир.

Херек чүүлүн сөзүглелден тып билири. Сүмележип тургаш, ниити түңнелди үндүрүп кады ажылдаары. Чогаалдың адын «Танаа-Херелдиң чуртунда»  тайылбырлаар. Танаа-Херел дугайында  дыңнадыг бижиир. (кымыл ол, кайда чурттап турарыл, ооң өг-бүлези, чүү чүве дээш сагыш човап, ажаанзырап чоруурул)

Бойдус чурумалын чуруур.«Аът – шынчы өңнүк» деп дыңнадыгны номчаан чогаалдарынга даянып кылыр.  “Танаа-Херел, Айдаш, Аңгырмаа, Демир келир үеде” деп кыска чогаадыгдан бижиир.

61

К.д. н. М. Өлчей-оол “Хɵɵрээрниң чугаалары”

1

Класстан дашкаар номчулга кичээли

Немелде номчулгага чаа номнар тып номчуур. М.Өлчей-оолдуң чогаадыкчы ажыл-херээ-биле таныжар.

Бот ажылдап билири.

Бот-туружун, бодалын быжыглап чаңчыктыра

“Хɵɵрээрниң чугааларының” кайы бирээзин доктаадып алыр.

62-63

Э. Донгак “Буянныг амытаннар”

2

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Аңнарның амыдыралындан чаа чүнү билип алганын сɵзүглелге даянып харыылаар. Егерьлер мергежилиниң дугайында чугаа кылыр.Шииниң адынга хамаарыштыр бодунуң бодалын илередир.«Кижи – аң-меңге дайзын»деп бодалга бот-тускайлаң хамаарылгазын илередир. Шииге чаа кезек чогаадырын шенээр.

Салдынган сорулганы чедип алыр дээш кылыр ажылын боду хуузунда планнап билири. Чүвени бодап, сайгарып, дөмейлештирип билири. Шүлүктүң  аян-хөөннүн тодарадыр. Аянныг номчуп ɵɵренир. Шүлүктүң адын улам тодарадыр. Шүлүкте кол бодалды илередир.Шүлүктүң маадырының четкен черлериниң аттарын ушта бижиир,  карта-биле ажыл. Шүлүктүң кол бодалын илереткен одуругну тып ɵɵренир. Шүлүкте уран-чечен аргаларны тыпкаш, ооң ужур-дузазын тайылбырлаар.

“Кижи аңнаргаэки болзун дээш чүнү кылза экил?” деп Койгуннуң айтырыынга аңнарның тус-тус харыыларынга немей харыы тывар. «Мээң ынак аңым» деп дыңнадыгдан кылыр.

64

О. Ө. Сувакпит “Россияга алдар”

С. Б. Пюрбю “Ынак Тывам” А. Үержаа “Ие дылым”

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Шүлүктүң тургузуунуң онзагайын, катаптаашкыннарны ажыглаан сорулгазын илередир. Тыва болгаш  бодунуң төрээн чериниң дугайында чогаалдар чыып бижиир, тɵɵгүзүн тодарадып ɵɵренир. Төрээн дыл дугайында ажык чугаа кылыр. Шүлүктүң бижиттинген аянын, дыл-домаан, уран-чечен аргаларын сайгарар.

Шүлүктүң  аян-хөөннүн тодарадыр. Аянныг номчуп ɵɵренир. Шүлүктүң адын улам тодарадыр. Шүлүкте кол бодалды илередир.Шүлүктүң маадырының четкен черлериниң аттарын ушта бижиир,  карта-биле ажыл. Шүлүктүң кол бодалын илереткен одуругну тып ɵɵренир. Шүлүкте уран-чечен аргаларны тывар

“Россия биле Тыва кады 100 чыл” чогаадыкчы ажыл.  «Төрээн Тывам» деп чогаадыг-чурумалдан бижиир.

65

С. А. Сарыг-оол “Маадыр Чүргүй-оол” О. Ө. Сувакпит “Кечил-оолдуң солдаттары”

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Ада-чурттуң дайынының чылдарының кадыг-дошкун байдалын илереткен одуругларны тывар. Янзы-бүрү аймак чоннарның найыралын сɵзүглелге даянып бадыткаар. Маадырлыг чоруктарны көргүскен чоргааранчыг, күштүг илереткен одуругларны тыварШүлүкте дылдың уран-чечен аргаларын тывыңар.

р.

Совет улустуң Ада-чурттуң Улуг дайынынга дидим тулчуп турганы. Маадыр Чүргүй-оолдуң дайын-чаага эштери-биле кады киржилгези. Шүлүктүң темазын тодарадыр. Тыва эки-турачыларның эрткен дайынчы оруктарын картадан айтыр.

Хомушку Намгаевич Чүргүй-оол дугайында немелде медээ дилээр. Шүлүктү шээжилээр.Тыва эки турачылар дугайында медээ чыыр, дыңнадыглар кылыр.

66

Ю. Ш. Кюнзегеш “Эзимниң ыры”

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Автор чогаалын кандыг аян, хөөн-биле бижээнин делгереңгей харыылаар.  Шүлүктүң уран аргаларын тып, сайгарар.Чогаалдың адынга дүүштүр бодалын илередир.  Эзим “ырызы”, “Арга ишти оркестр дег” деп темага чогаадыгдан бижиир.План тургузуп ɵɵренир

Аң-меңнерниң, хем-сугларның аажыыры болу бээр деп бодалды илереткен одуругларны шүлүктен тывар.   Грамматиктиг болгаш синтаксистиг нормаларны сагып тургаш шын, тода, билдингир кылдыр чугаалап билири. Болуушкуннарны бөлүктеп билири.

Эзим “ырызы”, “Арга ишти оркестр дег” деп темага чогаадыгдан бижиир.

67

С.C. Сүрүң-оол «Ус кушкаш»

1

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Ус-кушкаш биле Шиижектиң аразында харылзааны тодарадыр.

Чүгле Шиижектиң эвес, өске-даа чижик куштарның уязын үреп, ажы-төлүн чок кылып турар Ала-саасканның аажы-чаңынга хамаарыштыр бодалын илередир.

Бергелерни эртип алыр дээш чүткүлдүг болуру. Ала-сааскан, шиижек, ус-кушкаш дугайында медээден чыггаш, «Тываның куштары»деп төлевилелден кылыр.

«…Амыраан Шиижек Ус-кушкашты эдерип ужуп чорупкан…» дээш, улаштыр чүү болганын чогаадып бижиир.

68-69

М. А. Күжүгет “Азыранчып чорааш...”

2

Чаа теманы тайылбырлаарының кичээли

Чечен чугааның адының онзагайы.  Анайы биле Чодурааның аразында чоок хамаарылганы илередир. Чогаалдың кыска планын демнежип кылыр.Өшкү кыргыдары, кажаа-хораа коптартыры – “күш-ажыл байырлалы” дээн авторнуң сөстерин тайылбырлаар. Тыва чоннуң күш-ажыл байырлалдарын сактып чугаа кылыр.«Муңчу» малчыннар дугайында чугаа кылыр.

Авторнуң маадырларга хамаарылгазы. Чечен чугааның адының онзагайы.  Анайы биле Чодурааның аразында чоок хамаарылганы илередир. Чогаалдың кыска планын демнежип кылыр.

Чогаадыг “Кɵдээ аалга”

70

Түңнел кичээл

1

Хыналда кичээл

Чыл дургузунда өөренген чүүлдерниң билип алганын хынаары.

Чечен чогаалдарның аймаан, жанрын, хевирин, темазын, идеязын, авторнуң бодунуң бодалын, маадырларның аразында харылзаазын тодарадып билири. Ынак чогаалдарынга чогаадыглар, иллюстрациялар өске-даа чогаадыкчы ажылдар камгалаары. Презентация көргүзер.

Номчуттунар, номчукчунуң демдеглелин долдурар.