Презентация на тему "Тыва оюуннар"
календарно-тематическое планирование
Внеклассное мероприятия для начальных классов ко Дню национального праздника Шагаа
Скачать:
| Вложение | Размер |
|---|---|
| 961.89 КБ |
Предварительный просмотр:
Подписи к слайдам:
Тыва оюннар : «А…к – к…й» азы «С…р – А..а »; « Аксак – кадай » азы « Согур – Аза»; «Т…к »; « Тевек »; «Ч…и ч……ы »; « Чинчи чажырары »; «К…к »; « Кажык »; «Х…ш»; « Хуреш »; « Б . г к….ы»; « Баг кагары »; «С......к »; « Сайзанак »;
Чинчи чажырары Ойнакчылар ийи болук бооп уступ аар . Чинчини баштай чажырар таланы кандыг-бир арга-биле тодарадыр . Чинчини чажырар эргени чаалап алган тала бодунун бир толээзин - чинчи чажырар кижини ундурер , чамдыкта улустун олурган аайы-биле ээлчег езугаар .
Хурежири ХУРЕШ – тускай дурумнер езугаар , ийи кижинин янзы – буру аргалар ажыглап тургаш , куш дузазы-биле октажыры , тыва эр кижинин уш оюнунун бирээзи . Тыва хурешке могелер дензи , назы – хар барымдаалавас , кончуг шыырак аар дензилиг бичежек дурт – сынныг , кашпагай , орлан моге октаптар , тыва хуреш кончуг нарын , ур белеткелдиг . Тыва хурешти бурунгу тоогуден алгаш коорге бистин ада-огбелеривис эр кижинин уш оюнунга моорейни оран-чурт чер ээзинге чудуп , оваа , суг бажы , от, бурган дагаанда , куда душкенде , ыдык кылганда , чылыг уезинде торел-болук аайы-биле байыр-дой эрттирер турган .
Тевектээри Тевек ону база-ла чус-чус чылдар бурунгаар тыптып келген . Ол ылангыя аныяк улустун канчаар-даа аажок сонуургаар салдынмас оюну . Тевекти хол-биле ору октааш , дедир дужуп бадып орда он талакы будунун иштии чарыы-биле база-ла ору алзыр теп ундуруптер , оон бадып орда база-ла теп ундуруптер .
Сайзанактаары Ол оюнну даш-биле ойнаар . Ол оюн болза , аал коданын буруну-биле илередип , ону догерезин хевирлеп , дурзулеп тургаш кылган . Борбак – борбак сай даштары-биле аалдын мал – маганын шуптузун дурзулеп , ак – кара, улуг – биче аайы-биле ангылап турар . Ховар малдарны ( теве , сарлык) салбак даштар-биле дурзулеп кылыр . Ог иштин база калбак даштар-биле дерип , шыйып тургаш кылыр .
Баг кагары Ойнакчылар долгандыр олуруп алыр , бир кижи баг кагар кылдыр унуп келир . Ол кижинин олурган олуду хостуг артып каар . Баг кагар кижи улусту долгандыр кылаштап тургаш , аржыылды кайы-бир кижинин хойнунче октапкаш , ол кижиге четтирбейн долгандыр халааш орнунга олуруптарын кызыдар . Баг апкан кижи тура халааш багны октапкан кижини чыпшыр четкеш , холда баа -биле дескен кижини хаптарын оралдажыр .
Эдек туттунуп ойнаары ( Согур-азалап ойнаары ) Согур-аза иенин уругларын тудуп алырын кызыдар , иези уругларын камгалап , согур-азага бербезин кызыдар , а уруглар база-ла согур-азанын холунга кирбезин оралдажыр , а кирген кижи оюндан казыттырар .
Аът чарыштырары Аът чарыштырарда , « чугурук аът » болгаш « челер аът » деп ийи кезекке чарып алыр . Чарыштырар дээн аъттарны бир ай бурунгаар-ла белеткеп , соодуп эгелээр . А кажан чарыштырар хуну кээрге аъттарны чыылган чонну долгандыр чортур . * Бирээде – чаржыр аъттарны чон-биле таныштырары ; * Ийиде – аяар чортуп , малдын шынганнары чарышка чанчыктырары ; * Уште – аъттарны хооредир .
Кажыкты ойнаары Кажыкты дүжүрүп кагары ; Кажыкты хожулап кагары Кажык адары ; Кажык-биле аът чарыштырары ; Кажыкты чыттырып кагары ;
Кажык адары аът чарыштырары
Баг адары Баг адар оюннун кол-ла херексели ча , согун болур . Бурунгу тыва улустун ча , согун адарынын дээштиин , кашпагай , аваангыр чораан . Шаанда эр дирткен кижи ыявыла чаны эки адып билир ужурлуг турган . Ча , согун адып маргыжарынын ийи хевири бар. * Бирээде – ча , согун -биле баг адары ; * Ийиде – кара адары .
Шыдыраа Шаг шаанда шыдыраа оюну бугу делегейге Индиядан тарап унген дээр . Тывага шыдыраа оюну IV-IX вектерде тывылган бурунгу оюн болур . Ол оюн канчаар-даа аажок адаан моорейлиг , адыг-чарыштыг турган . Тыва хол-шыдыраа колдуунда амгы делегей шыдыраазындан ылгалбас . Ойнаар чуруму база-ла оюн-биле домей . Хол шыдырааны баштай даштар , сооктер ( кажык , курутай ), чазап каан ыяштар-биле ойнап чораан . Соолзуреди чангыс аайжыды чазап каан ыяш шыдыраа делгереп унген . Оон соолзуредир честен, хола , кургулчун , ак-демирден кудуп кылып эгелээн . Амгы уеде кандыг-даа материалдан кылып турар апарган , чижелээрге чонар даштан .
Ынчалза-даа бистин огбелеривистин ойнап чорааны тыва оюннары хой . Оларнын утказы солун , чараш . Ону бис утпайн ойнап , бичии уругларга ооредир .
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Урок по теме: "Мультимедийные интерактивные презентации. Дизайн презентации и макеты слайдов. "
Данный урок рассматривается первым по счету в разделе «Компьютерные презентации». На данном уроке учащиеся знакомятся с программой POWERPOINT, учатся изменять дизайн и макет слайдов....

Презентация "Использование мультимедийных презентаций как универсального средства познания"
В презентации "Использование мультимедийных презентаций как универсального средства познания" даются советы по оформлению и наполнению презентаций....
Разработка урока и презентации "The Sightseeng Tours" London and Saint-Petersburg c презентацией
Цели: развитие речевого умения (монологическое высказывание); совершенствование грамматических навыков чтения и говорения (прошедшее неопределенное время, определенный артикль) Задачи: учи...
Презентация "Рекомендации по созданию мультимедийных презентаций"
§Предложить рекомендации по подготовке презентаций; §научить профессиональному оформлению слайдов. ...

Презентация к уроку "Обобщение по теме презентации"
Урок – деловая игра «Работа с пакетом презентаций Power Point». В ходе урока организовано повторение материала "электронные таблицы" с использованием КИМов, повторение технологи...
Презентация "Лица Победы". Данную презентацию можно использовать на уроках литературы в день памяти о тех, кто сражался и погиб в годы Великой Отечественной войны.
Данная презентация посвящена событиям Великой Отечественной войны и может быть использована в средних и старших классах как на уроках литературы, так и на внеклассных мероприятиях для пров...

Проектная деятельность на уроках литературы. 7 класс. Стихи Н.А.Некрасова .Презентация. презентация
Презентация к уроку"Проектная деятельность на уроках литературы.Стихи Н.А.Некрасова.7класс"...
