День Знаний
классный час (4 класс)
Классный час 4 класса
Скачать:
| Вложение | Размер |
|---|---|
| 22.75 КБ | |
| 26.07 КБ | |
| 1.28 МБ |
Предварительный просмотр:
Классный час «День знаний» 4 класс.
Цели: Настроить детей на учёбу, школьную жизнь. Способствовать сплочению классного коллектива. Создать благоприятную атмосферу в классе. Расширить знания обучающихся об истории школьных вещей. Развивать коммуникативные навыки, умение работать в команде, в паре. Познакомить учащихся с народными традициями России, праздниками, играми.
Воспитывать любовь и уважение к России, к своему народу; интерес народному слову и народным обычаям, народным промыслам; воспитывать у детей художественный вкус.
Ход мероприятия
Учитель: Я очень рада видеть вас, ребята. Вы очень выросли за лето и повзрослели. Школьная дорога привела вас в 4 класс. Это выпускной класс начальной школы. Еще совсем недавно вы были первоклассниками, а сегодня в начальной школе вы - самые старшие. Сегодня у нас радостный праздник - первый школьный день после каникул. Поздравляю вас, ребята, с началом нового учебного года. Пусть нашем в классе будет светло от желания умножить свои знания и умения, тепло от доброго отношения друг к другу.
Школьная жизнь - как будто лесенка знаний. Вы поднимаетесь всё выше и выше - от одной ступеньки к другой, более трудной.
Этот год - очень ответственный. Вы должны приложить максимум усилий, чтобы достичь самых лучших результатов. Надеюсь, все трудности мы преодолеем с вами вместе. Будем учиться не только наукам, но и будем учиться дружить.
Сейчас мы и узнаем скрытые подробности о каждом из вас. А поможет нам в этом ваша активность.
Встает только тот, кто …( только честно)
- рад встрече с друзьями;
- нисколько не соскучился по школе;
- с радостью пошёл в школу;
- прочитал всё, что задавали на лето;
- настроился закончить год на “4” и “5”;
- отлично провел лето
- уже ждёт ближайших каникул;
- хочет спать и ни о чём другом думать пока не может;
- встал не с той ноги;
- уже побаивается предстоящих уроков
- кому не хватило лета
Молодцы! Вы были очень активны.
Учитель: Проучившись вместе 3 года, вы должны понимать друг друга с полуслова. Я предлагаю это проверить. Давайте поиграем. Игра называется "Пойми меня". Главное условие: не называя слова, рассказать о задуманном предмете. Тема игры - школа и всё, что с ней связано.
1 конкурс «Доскажи словечко».
Кто шагает с сумкой книг утром в школу? /ученик/
Чтобы было, где писать, в школе вам нужна… /тетрадь/
Веселятся Коля, Лена, это значит… /перемена/
Если всё ты будешь знать, то получишь в школе… /пять/
Кто альбом раскрасит ваш? Ну, конечно,… /карандаш/
Я сижу, едва не плача, очень трудная… /задача/
В коридоре топот ног, то зовёт всех в класс… /звонок/
2 конкурс «Объясни словечко». Один человек должен суметь объяснить слово, которое записано на карточке, не называя его вслух. Если знает команда, может отвечать. А также можно вести диалог с представителем команды, задавать уточняющие вопросы.
Участникам команд предлагаются карточки со словами:
доска
журнал
пенал
тетрадь
(После того, как слово отгадали, подготовленные дети рассказывают всем остальным обучающимся сведения из истории школьных вещей.)
(Доска).
В старину у школьников вместо тетрадей были маленькие доски в деревянной рамке. Сколько в те времена было школьников, столько и досок. Буквы на них выводили грифелем, стирали тряпочкой. Ничего не скажешь, хороша была доска - тетрадка: писать легко. Одно плохо - невместительная. С той поры прошло много лет. Взгляните на классную доску. Это ведь тоже доска - тетрадка! Только теперь она вон, какая громадная! На ней пишут не грифелем, а мелом.
(Пенал).
У каждого ученика есть небольшой деревянный или пластмассовый сундучок, в котором хранятся бесценные сокровища школьников. Настоящее имя сундучка известно всем: это пенал. Вначале в сундучке хранили перья, а по-латыни "перо" будет "пена", отсюда и название - пенал.
(Тетрадь).
Почему тетрадка зовётся тетрадкой? Её имя произошло от греческого "тетро", что значит "сложенный вчетверо". Ведь бумажный лист как раз и складывали в несколько раз, но теперь уже вовсе не вчетверо. А тетрадка так и называется по-прежнему тетрадкой.
Сейчас проверим, осталось ли у вас в головах что-то после летнего отдыха, не растеряли ли вы свои знания. Каждый из вас в порядке очередности выходит к доске, выбирает любую букву и зачёркивает её. Вам будет задан вопрос –связанный со школьной жизнью. У вас есть подсказка – слово начинается с той буквы, которую вы выбрали.
А. Буквы, построенные для переклички (алфавит)
Б. То, что учат писать «тонким перышком в тетрадь» (буквы)
В. Математическое действие, происходящее с карманными деньгами ученика, покупающего булочку в школьном буфете (вычитание)
Г. Новый учебный предмет, который вы начнете изучать в этом учебном году (география)
Д. Традиционное место в классе, откуда ученики делятся своими знаниями с учителями и одноклассниками (доска)
Е. Официальное название отметки, которая стоит «колом» (единица)
Ж. Коллективное досье, которое составляют учителя на учащихся каждого класса (журнал)
З. Если непосильная, то безответная (задача)
К. Лучшее, но очень короткое время в жизни учеников и учителей (каникулы)
Л. Традиционное построение учащихся в начале учебного года. (линейка)
М. Белый камешек растаял, на доске следы оставил (мел)
Н. Часть лица, которую иногда вешают ученики, получив «двойку» (нос)
О. Время года, когда начинается новый год для учеников (осень)
П. Дедушка современных ученических рюкзаков (портфель)
Р. На стене висит, сколько и каких уроков говорит (расписание)
С. Единственное место в школе, где ученикам разрешают прыгать, бегать и скакать (спортзал)
Т. Минус в русском языке (тире)
У. Можно приготовить, да нельзя съесть (уроки)
Ф. Школьный предмет, который и летом продолжается на стадионе. (физкультура)
Х. Ученик, нарушающий дисциплину и порядок в школе (хулиган)
Ц. Их называют арабскими, хотя впервые появились в Индии (цифры)
Ш. Учреждение, куда принимают неграмотных (школа)
Э. Испытание, которое проходит каждый ученик по окончании школы (экзамен)
Я. Ученик, который всем на всех жалуется (ябеда)
3 конкурс «Ассоциация». Какие слова вам приходят в голову при произнесении каких-либо слов. Например, когда говорят слово "перемена", я вспоминаю: весело, шум, отдых и т.д. 2 человека от каждой команды выйдут из класса, а командам я сообщу слова, к которым они подберут по 5 слов - ассоциаций.
каникулы.....школа
Учитель: Молодцы! Вы хорошо и дружно поработали! Но думаю, что за этот год вы станете ещё дружнее. А помогут этому дела, которые будем проводить в классе.
Учитель: Продолжим наш урок клятвой учеников 4 класса. Я буду читать начало, а вы будите заканчивать словом КЛЯНЕМСЯ.
Мы ученики 4-б класса в день начала учебного года клянёмся:
Никогда не ходить в школу….. /учитель/ с невыученными уроками.
Никогда не здороваться с учителями…/учитель/ набив рот жвачкой.
Никогда не носить сменную обувь… /учитель/ в одном пакете с бутербродами.
Никогда не открывать учебник… /учитель/ грязными руками.
Никогда не решать задачи… /учитель/ списывая их у соседа.
Никогда не открывать двери в класс… /учитель/ ударом ноги.
.
Никогда не заканчивать четверть… /учитель/ с плохими отметками..
С 1 сентября! Желаем вам
Этот год успешно отучиться.
Улыбайтесь с самого утра
И всегда старайтесь не лениться.
Знаем: все получится у вас
И сегодня, и весь год учебный!
Вот звонок вас приглашает в класс.
Непременно будет год волшебным!
Гимн России.
Ведущий:
Ребята! Все мы с вами живем в стране, у которой удивительно красивое имя – Россия. Велика наша Родина!
Мы гордимся нашей великой Россией, её разнообразной природой, богатыми недрами, а в особенности – трудолюбивыми и талантливыми людьми.
Русский народ издавна удивлял весь мир своими победами,своим творчеством. Культурное наследие народ хранит веками. Сегодня мы поговорим о том ,что нам досталось в наследство от наших предков, и чем мы можем гордиться. Нет человека, который бы не знал хотя бы несколько пословиц,загадок и не помнил напева какой-нибудь русской народной песни или стихов.
Ведущие.
Нам с вами посчастливилось родиться,
В России-матушке, моей родной стране,
У лучших сыновей её нам есть чему учиться,
Как преумножить то, что создано уже.
Саратовская земля талантами богата,
Толстой и Чернышевский – наши земляки,
А в Пугачеве жил Чапаев когда-то,
Палькин тоже здесь писал свои стихи.
Их творчество – культурное наследие Отчизны,
Оно нас учит музыку, поэзию любить,
Служить России, не жалея жизни,
И верность своей Родине хранить.
Дорогие ребята, сегодня у нас с Вами будет разговор на очень серьёзную
тему. Тему войны, которая унесла 20 миллионов жизней. И тема победы в
этой войне, которая принесла мир и счастливую жизнь для многих людей,
которые остались живы после той страшной войны и для нас – их потомков.
Эта тема участия тувинских добровольцев в Великой Отечественной войне.
Сегодня 1 сентября установлена Памятная дата нашим тувинским
добровольцам. – именно в тот самый день когда осуществлялась отправка на
фронт Тувинского кавалерийского эскадрона. Тува в годы войны
Нарушив мирную жизнь, внезапно, без объявления войны, фашистская Германия 22 июня 1941 года напала на нашу страну. Со славной даты 9 мая 1945 года прошло уже много времени, но мы знаем и помним имя победителя — народ, многие сыны и дочери которого отдали свои жизни за великую землю свою.
Тува одной из первых объявила себя союзником СССР в войне против фашистов. Декларация об этом была принята съездом Великого Хурала ТНР в день нападения гитлеровских войск на Советский Союз - 22 июня 1941 года. До 1943 года республика помогала СССР всем, чем могла - от продовольствия до денег и золотого запаса, на которые производилось вооружение для Красной Армии. По экспертным оценкам, совокупные поставки Монголии и Тувы Советскому Союзу по объему были лишь на треть меньше, чем помощь "западных" союзнических поставок в СССР - из США, Канады, Великобритании, Австралии, Южнофриканского союза и Новой Зеландии, вместе взятых.
Правительство ТНР предлагало советской власти и военную помощь – до 7 тысяч солдат и офицеров Тувинской народно-революционной армии. Специально для этого с началом войны были созданы новые воинские формирования. В результате численность армии увеличилась в 2,5 раза. Осенью 1942 года советское правительство разрешило принимать на военную службу добровольцев из Тувы.
Первые тувинские добровольцы - около 200 человек - вступили в ряды Красной Армии в мае 1943-го и были зачислены в 25-й отдельный танковый полк 52-й армии 2-го Украинского фронта. Полк воевал на территории Украины, Молдавии, Румынии, Венгрии и Чехословакии.
Всего тувинских добровольцев, воевавших в рядах Советской Армии было 220 человек (из них 10 девушек — санинструкторов). Их называли на фронте «Саянскими орлами». 69 человек погибли, в большинстве в боях за г. Ровно и Дубно. Герой Советского Союза. Двум тувинским добровольцам было присвоено звание Героя Советского Союза – Хомушку Чургуй-оолу и Тюлюшу Кечил-оолу. Около 20 воинов-тувинцев стали кавалерами ордена Славы, до 5 тысяч человек награждены другими советскими и тувинскими орденами и медалями.
Предварительный просмотр:
Класс шагы «Аътка тураскаадыг»
Сорулгазы: Аът – тыва кижинин чалгын-чакпазы, чарылбас өннүү чораан деп билиндирбишаан, ооң ажык-дузазын суртаалдап, ачы-хавыяазын көдүрери. Шынап-ла, аът дээрге делегейде эң-не эрес, эң-не чараш, эң буянныг болгаш кашпагай амытан деп чүвени билиндирери.
Өөредиглиг сорулгазы: оолдар аразынга «Хуулгазынныг шөлчүгеш» деп оюнну эрттирбишаан, аъттың кол-кол дериг херекселдерин билип алыр чорукту чедип алыр.
Кижизидилгелиг сорулгазы: эки аът – эр кижиниң эжи деп чүүлдү ырылар, кожамыктар, үлегер домактар дузазы-биле билиндирер болгаш мунган аъдын ажаап-карактап билир кылдыр чанчыктырар.
Кичээлдиң дерилгези: Тыва Республиканың сүлдезиниң чуруу, бүрүн дериг херекселдиг аът чуруу, тыва өг чуруу, тыва хептиг эр, херээжен улустар чуруктары, үлегер домактар.
Үлегер домактар: Аъттыгда – амыр
Адалыгда – чоргаар.
Алгының чымчаа – идээзинде
Аъттың чаажы – ээзинде.
Чадаг кижээ чер ырак
Чалгаа кижээ чем ырак.
Аът өлүр – баглаажы артар
Ада өлүр – оглу артар.
Аът бакта – аал ырак
Ат бакта – алдар ырак.
Аът бажы какпас, ат багы сүрбес.
Кичээлдиң чорудуу:
(Аът дугайында беседаны эгелээр мурнунда Чооду Кара-Күскениң бижээни «Тыва кижи аътка ынак» деп ырызы.
Беседа «Эштигде – эки, аъттыгда амыр»
Эки аът эр кижиниң эжи дээрзин төөгүден, ырылар, кожамыктардан, тоолдардан болгаш чечен чугаалардан, үлегер домактардан болгаш тывызыктардан – бүгү амыдыралывыстан билир бис.
Ынчангаш тывалар аътты шаг-шаандан бээр үнелеп, хундулеп, алгап-йөрээп, ырлап, шүлүктеп, боттары-биле чугаалажып турар кылдыр тоолдарга диригжидип келгеннер.
Чишке ажыглаан малының бажын октавас, чараш болгаш ыдыктыг ыяшка чалап каар чорааннар. Черле ынчаш, аъттың кижи төрелгеттениң амыдыралынга киирген үлүг-хуузу кончуг улуг. Кожа-хелбээ улустар-биле садыг-саарылга чорудар харылзаа-биле аът хөй-хөй чылдарның иштинде бараан бооп келген.
Македонский болгаш Чингис-Хаан (ооң полководчузу тыва кижи Субудай), Суворов болгаш Будённый чижектиг шериг баштанчыларының амыдыралы аъттан чарылбаан. Моолдар (Сухэ-Батор) болгаш казактар төрээн черинден аъттангаш, Москва четкеш ээп кээп турганнар. Тывалар аъттыг барып Моолдуң Улуг-Хүрээге тейлеп, Хомду дайынынга шүглүп чордулар.
Араттың революстуг шерии Кызыл – Элегес – Өвүр - Улуг-Хем – Бии-Хем – Кызыл дурттуг орукту эрткеннер. Фронтуга дузаламчы чедирер Кызыл-кош болгаш чиң тээри аът чокка болдунмас турган.
Ада-чурттун ийиги делегей дайынында тыва эки турачылар боттарының тыва аъттарын мунгаш, (аъттың дурт-сыны арай чыкпаксымаар болур) Украинаның Деражно, Ровно суурларын хостажып турганнар. Ону Тиилелгениң 45 чыл оюнда «Шын» солунга бир украин кижиниң чугаазын мынчаар көргускен: «Бистиң суурувусту хостап турда, чыкпак-чыкпак аъттарлыг, чолдаксымаар сыннарлыг, додуккан хүрең шырайлыг, эрес-дидим кижилер шаап киргеш, дендии дидим тулушкаш, бистиң суурларывысты хосташкан». Ол украин сөөктүг кижиниң чугаалап турган улузу, шынап-ла, тывалар болган-дыр.
Малчын болгаш көшкүн улустуң амыдыралы – аът. Аът чокта - бут чок, аъттыгда – амыр.
Эртемденнерниң санап турары-биле ёзугаар аът кижиге 5000 хире чылдарнын иштиде эң кол транспорт бооп келген. (Маңнай-оол М.Х. «Улуг-Хорумнуң чажыттары» Кызыл,1995)
Аът – бо сөс түрк дылдан укталган. Ол бүгү түрк дылдарда билдингир. Тыва кижиниң көшкүн амыдыралынга аът барык-ла чаңгыс азыраныр, халбактаныр хөлгези…Аът эр кижиниң омаа, хей-аъды, чоргааралы, ынаныштыг эжи. Тываларның аъттары –өң-чүзүн, аажы-чаңын илереткен шолаларлыг: Кара, Калчан-Доруг, Сарала, Сылдыс-Шокар, Хүлүк-Кара, Чолдак-Ой, Калчан-Шилги, Челер-Хүрең, Чыраа-Бора…
Шаг-төөгүден бээр тывалар аъттың ажык-дузазын үнелеп, алгап-йөрээп-даа келгеннер. Национал үндезинге төрүттүнген тыва маадырлыг тоолдарда аъттың овур-хевиринде – ооң чүгүрүүн, күчү-шыдалын база аътты кижи ышкаш чугаалаар кылдыр диригжидип, берге байдалдардан ээзин уштур, аваангыр-сагынгырын мактаан болгулаар. Аъттың ындыг овур-хевиринде тываларның күш-ажылга, аңнаашкынга, чаа-дайынга-даа чарылбас шынчы өңнүүнге ынакшылы илереттинген. Тыва аътты уран-чечен сөстерде дыка чараш чуруп көргүскен:
Соонда салбактыг, согун дег сынныг,
Сыын дег маңныг, шыдалы магалыг.
Шынап-ла, аът дээрге делегей кырында эң-не эрес, эң чараш, эң буянныг болгаш кашпагай амытан. Арга-даглыг черге сыын чүгүрүк дээр, аът оон-даа чүгүрүк , хову-шөлдүг черге теве чүгүрүк дээр, аът оон-даа артык…
Аъттанзымза алдырбас мен
Аткан окка четтирбес мен.
Борам мунза богдурбас мен
Боолаан окка четтирбес мен.
Тыва кижи аътка өскен дижир. Аът биле тыва кижи кара чажындан тудуш. Чаш уругларны кавайлааш, аътка үнгерип алыр. Бичии уруглар чыраа мунуп ойнаар. Куруг эзер чавыдактааш «шу-шу» дээш бурунгаар чүткүгүлээр-даа. Оңмас чечек ортузунда халдып орар аъттыг арат Тываның национал сүлде демдээн каастаан болгай.
Аътты камнаары.
Эр кижи аъдының ооргазын оя, аргызы мунуп болбас дээр. Кижи мунар аъдын оъттуг черден оъткарар, арыг сугдан сугарар, оорга-мойнун черзилеп көөр. Оглу адазынын малга эвилең чаңын ол олчаан дөзеп алыр. Чаржыр, мөөрейлээр чугурук аъды тускайлан ажаалдалыг, турум хайгааралга тудар, а кадыг ажыл чорударынга – ажылчын чааш аъды турар. Ынчангаш «Аъды чугурук мактадыр, ады чугурук хоптадыр» деп чоннуң сөглээринде утка-ла бар.
Малчын кижиниң малының турар черин, оъттаар черин шагның дөрт ээлчээнге таарыштыр хумагалаар. Изиг хунде дериттир мунган аъттың эзерин дораан сойбас, ооргазынче хун адыптар. Кайы-хамаан чок аъдын кымчылавас. Аът бажын кагары хоруглуг. Аъдының бажын кымчы-биле кагар кижилер келир назынында эрликтерге моорадыр эттетиргеш, кара тамыже октаттырыптар дижир.
Ыдыктыг аът.
Тыныжы кыскалаар кижиниң, хөрекке дегдирген кижиниң база уйгу-дүжү баксыраан кижиниң көк-бора аъдын ыдыкткаар турган. Оон ынай кангдыг-бир черже чорааш аарый берген эр кижиниң аарыын сегидер дээш, хөлге аъдын база ыдыктаар турган.
Мал-маган ыдыктаары ужур-уткалыг болгаш оларны улуг апарган хамнар кылыр.
Ыдыктыг аътче кымчы арынмас, ыдыктыг хойже бижек арынмас. Ыдыктыг малдар коданынга холбаалыг, ээзинге эргелиг. Ыдык аъттыг чылгыдан кулун оорлап болбас. Ыдыктыг мал чораан кодандан мал оорлаан кижи назынындан кырып өлбес, хай-халаптан өлүр дээр чуүве. Аъттын ыдык челин дөңгүрертир кыргып болбас. Эр кижиниң хей-аъды мунар аъдының ыдык челинде дижир. Аъттын ыдык челин кезип каарга, кижиниң сузу бастынар дижир (Монгуш К-Л.Б. «Тыва чоннуң бурунгу ужурлары» Кызыл, 1994)
Аъттың дериг херексели
Эки дериглиг аът ээзинин чоргааралы. Аъттың дериин чараш, шынарлыг болгаш быжыг кылдыр кылырынче тывалар улуг кичээнгейни салып келгеннер. Чүден эгелеп, канчаар кылып чорааны – уран чүүл, улуг эртем. Ам тыва ус-шеверлерниң кылганы, аьттың дериг херекселинин аътка канчаар ажыглаттынарын көрүп көрээлиңер :
Чулар –аъттың бажынга чоруур чымчадып каан хөмден, сарыг багдан кылган херексел. Чуларда узун-дын коштунган турар. Ону аътты баглаарынга, чедеринде ажыглаар. Узун-дын быжыглаан демирни чылдыргыыш деп адаар. Ол ораашпас, долганып чылып турар болур. Ынчангаш ону «чылдыргыыш» деп адап каан ужуру ол.
Чүген. Чүгенни чуларның кырындан кедирер.
Мунгаш-дын – ону суглуктуң ийи дээрбээнде быжыглаан болур. Бо херекселерни аъттың бажын башкарарынга хереглээр. (Мунчулдуруп халытпас дээш, мунгаш-дынын тырта кааптым… «Танаа-Херел» деп тоолдан). Багларның тудушкан черлеринде улуг көскү каасталгаларны чүген белдирлери дээр. Беш белдирлер аразында чиңгежек кызыткыыштарны мөнгүнден хептеп азы кудуп угулзалаар. Ол хүлер, честен-даа кылдынган болур. Аъттыг халдырга чулар, чүгенниң даажы чараш, аянныг дынналыр.
Дерлик – чонак адаанга салыр, аъттың дерин сиңирер чугажак пөс.
Тепсе – эзеңги баанын кырынга чоруур, хээлеп каан бичежек хемчээлдиг булгар хөм. Ол мунукчу кижиниң буду эзеңги баанга дүрбүшпезинге ажыктыг бооп турар. «Тепсе хээзи эзер каастаар, эштиң экизи чуртун каастаар » деп үлегер домактың утказы ол болуп турар.
Төрепчи – кыдыын, ортузун хээлеп каан дөрбелчин булгар узун хөм. Ол аъттың ээгилерин колум-чиримниң кожуглары өйбес кылдыр камгалаар.
Эзернин аътка быжыглаашкыннары:
а) Колун – дөрт азы алды буттап өөрүп каан, чирим-биле катай ажыглаар, бажында демир баштыг дээктиг, узун баг.
б) Чирим – колун-биле катай ажыглаар чолдак баг.
в) Шавылыыр – эзерни аътка быжыглаары-биле өөрүп каан бел кезээнге чоруур колун-чирим.
г) Хөндүрге – дөш өрү үнерде эзер соңгаар чылбазын дээш, аъттың хөрээн кежилдир тырткан колун-чирим.
Аргамчы – инек кежин идээлээш, чымчады эттеп, соктап кылган баг.
Чеп-аргамчы – аъттың чел-кудуруундан база сарлык дүгүнден эжип тургаш, кадып кылган чеп. Бо эдилелдер 7-8 кулаш хире болур. Аът шарызын өртеп, баглап, шалбалап мунарынга база чүък чүдүреринге эргежок чугула херекселдер. Ону дүрери безин тускай дүрүмнүг болур, ону колдуунда-ла аъттың соңгу дергизинге быжыглап алган чоруур.
Аъттың дериг херекселиниң өртек чок үнелиин, ооң чаражынга магадалын база аъттың хуулгаазын овур-хевирин тыва тоолдарда онзалап көргүскен. Чижээлээрге, «Демир-шилги аъттыг Тевене-Мөге» деп тоолда «…. Хүлүүм-чаагай чуларын, 100 лаң өртектиг чүгенин сугарга, кулун-богба болу берген, хөл болган хөлбең-кара чонаан салырга – хунан- мал болган, арт болган ангайган-энгейген кызыл чуңгуу эзерин салырга дөнен мал болу берген. Үш дакпыр хөндүрге, кудургазын сугарга – сес диштиг мал болган, 16 колунун санап тыртырга – чедишкен чалыы аът болу берип-тир эвеспе…»
Оюн «Хуулгазынныг шөлчүгеш»
Ам «Хуулгаазынныг шөлчүгеш» деп оюнну ойнаар бис, уруглар. Бо оюнну оолдарга таарыштыр тургускан. Чүге дизе, аът –эр кижиниң өңнүү диштивис. Бо оюнда айтырыглар аъттың чамдык дериг херекселдеринге тураскааткан.
Оюннуң дүрүмү-биле таныжыылынар. 1-ги, 2-ги, 3-кү тур бүрүзүнге 3-3 киржикчилер, ниитизи-биле 9 ойнакчы турар. Түңелинде тур бүрүзүнден-не 1-1 тиилекчи илерээр. 4-кү тур түңнел оюн. Анаа 3 тиилекчи киржир. Түңнелинде 1 ойнакчы артар. 5-ки тур – көрүкчүлер-биле оюн. Салдынган айтырыгга шын харыылаан көрүкчү шаңналды алыр. 6-гы тур – түңнел оюн. Аңаа 4-кү турдан илерээн тиилекчи киржир (1 кижи)
1 тур. (Айтырыгны тывызык хевиринге ыдар)
«Мурнунче көрген – мучугур кызыл шырайлыг
Соонче көрген сөөм кызыл шырайлыг,
Алчагар боду арт кырынга аян кирер»
э | з | е | р |
Эзер – түрк дылдан укталган сөс. Тываланың эзери чанчылы ёзугаар кызыл өңнүг болур. Ынчангаш ону «кызыл шырайга» дөмейлеп тывызыктааны ол, уруглар. Тыва эзер 4 кезектен тургустунган болур. Эзерниң кезектерин кештен хайындырып тургаш, үндүрүп алганы хырба-биле тудуштургаш, өрүмнеп үттээн черлеринден чымчак баг дузазы-биле быжыглап алыр турган. Тыва кижи эзер кылырда демир кадаг ажыглавас чораан. Баштарын дургаар хаажылап каан кезектерин- эзернин хыраазы деп адаар. Ол эзерни хевир-аян киирер. Шаандагы өгбелеривис дыт човүрээзин азы хая картын хайындырып тургаш, өңнүг будукту белеткеп ундуруп алгаш, эзерниң көскү черлерин будуур чораан. Ол амгы үениң шынарлыг эң эки дозулары-биле дөмей картталбас, кылаңнааш болур. Эзерни кырын кидис-биле чымчактааш, шепкен кызыл пөс-биле шывар. Ону көвенчик деп адаар. Эзерниң ийи кыдыынга, ийи бажынга чоруур демир кызыткыыштар каасталга болбушаан, көвенчикти эзерге быжыглап чоруур.
2 тур: Аътты мунарда, дужерде, тепсенирде ажыглаар, демирден хээлеп соп, шуткуп кылган аъттын дериг херекселинин ады:
Э | З | Е | Ң | Г | И |
Эзеңги – түрк дылдан укталган.
Энмек эзер төрепчи
Элегиже, хыралгыже,
Экер эрлер чоруун чазаар
Эзеңгилер кынгыраажы- деп өгбелеривис мынчаар ырлап чорааннар.
3 тур: Аң азы буга мойнаандан эттеп кылган баг.
С | Ы | Д | Ы | М |
4 тур: (3 турнуң тиилекчилери киржир)
- Аъттын аксынга сугар чугенниң демирден кылган кезээ.
С | У | Г | Л | У | К |
5 тур: Көрүкчүлер-биле оюн.
Тыва аътка эң бир дугаар тураскаал 1993 чылдың июль 9-та Тес-Хем кожууннун Ак-Эрик суурга ажыттынган.
1936-1938 чылдарда Республика Наадымынга 3 чыл улаштыр эрткеш, 1939 чылдың Наадымынга «контр» аът дирткеш, чаржыр эргезин казыткан. Ол аъттын ады чүү турганыл?
Э | З | И | Р | - | К | А | Р | А |
4 тур – супер оюн.
Аъттың кудурук дөзүнге кедирип аар, дөвүнчүк куду бадарда эзер аъттың мойнунче, бажынче чылбазын дээш ажыглаар, чымчак кештен кылган аъттың херексели.
К | У | Д | У | Р | Г | А |
Башкының түңел сөзү:
Кажан машина-техника көвүдеп кээрге, аът дугайында уттуп бар чытканывыс чажыт эвес. Ындыг-даа болза аът ам-даа кижиге бараан бооп чоруур. Чылгы-малдан адырылбас улус Тывада хөй. Бистиң чуртувустун кызыгаарын камгалап турар кызыгаар шериглери база малчыннарывыс аъттың ажык-дузазын көрүп турарлар болгай. Ол изигни изиг, соокту соок дээр эвес. Анаа чазаглыг орук-даа, кывар-чаар чүүл-даа херээ чок. Кижилер боттары карак кызыл ажылдап, улуг чедиишкиннерлиг болур дизе, аътты эчизинге чедир ажыглаар, шанактаар, ынчалза-даа чылгыны өстүрер херек. Аътты өстүрери, кадагалаары база дериг херекселдерин чаартып чараштап кылыры – бо-ла бүгү база амыр эвес ажыл. Ол ёзулуг эртем-дир. А эртем-билиг мергежил чокта чүү-даа чүве буүтпес. «Эртежи кижи эзерлиг аътка таваржыр» дээр.
Шынап-ла, аът тыва кижиниң бедик сүлдезин, хей-аъдын көдүрүп чоруур. Ынчангаш бистиң Тыва Республиканың сүлде демдээнде аът мунуп алган тыва арат кижи хүнче уткуй шаап бар чоруурун чуруп көргүскен (Тыва Республиканың сүлдезин көргүзер.) Ол чүнү көргүзүп чоруурул дээрге, тыва чоннуң амыдыралы көшкүн, аът-биле сырый харылзаалыг. Аът – бүгү тыва чоннуң хей-аъдын көдүрүп чоруур эң-не эрес, чараш, буянныг, шыдамык, кашпагай амытан.
Предварительный просмотр:
По теме: методические разработки, презентации и конспекты

День знаний. "Урок-путешествие в галактику Знаний".
Конспект мероприятия, проведённого в 1 классе....
День Знаний.Урок – знакомство. Путешествие в страну знаний.
Первый урок для первоклассников....

Классный час на темы: «День Знаний» «День правовых знаний»
В мероприятии участвовали:обучающиеся 4Б классародители обучающихся 4Б классагости...

День знаний 2 класс Тема: «По морям, по волнам к океану Знаний».
Разработка к празднику «День Знаний». Учитель: Аверина Л.В. МОУ СОШ №6, 2Бкласс.Тема: «По морям, по волнам к океану Знаний».Цель: Выработать у учащихся ...

День Знаний - 1 класс "Путешествие на планету Знаний"
Цель: создание условий для быстрой и безболезненной адаптации детей в школе и классном коллективе.Задачи:- создать условия для первичного знакомства детей с учителем и друг другом.- познакомить ...

День знаний "Путешествие по океану знаний"
Данная раздаботка - игра - путешествие по "Океану знаний". Дети путешествуют по станциям, выполняя различные задания....

