Главные вкладки

    ОГЭ (задания)
    материал для подготовки к егэ (гиа, 9 класс) на тему

    Гишева Нагмет Нурбиевна

            (2) Муратрэ Хъызыррэ зэлэгъух, зэныбджэгъух, а зы хьаблэм хэсых. (3)Тыдэ  к1охэми а нэбгырит1ур зэк1ыгъу. (4)Тхьаумэфэ пчэдыжьым Муратэ дзыор ыблыгу ч1элъэу Хъызыр дэжь къэк1уагъ.

             (5) - Мэзым къужъыхьэ тыгъак1у,- ы1уагъ Муратэ.(6) Хъызыри ащ хи1ухьагъэ щы1эп.

    Скачать:

    ВложениеРазмер
    Microsoft Office document icon 1 вариант51.5 КБ
    Microsoft Office document icon 2 вариант75 КБ
    Microsoft Office document icon 3 вариант56 КБ
    Microsoft Office document icon 4 вариант52 КБ
    Файл текст13.06 КБ

    Предварительный просмотр:

    Къэралыгъо   ушэтын  шъхьа1  (ОГЭ) -2016

     

                                                Вариант – 1

         Ушэтыныр зэрэбгъэцэк1эщтым фэгъэхьыгъэ пэублэ гущы1.

    Къэралыгъо ушэтыныр едзыгъуит1оу зэхэт, гъэцэк1эн 14 хахьэ.

    Ушэтын 1офш1эным адыгабзэмк1э сыхьатищ къыреты (такъикъ 180).

    Апэрэ едзыгъор  зы гъэцэк1эн, ар узэдэ1угъэ текстыр къэптхыщт. Текстым т1о уедэ1у.

    А 1офш1эныр  тхьэпэ къабзэм тетх.

    Ят1онэрэ едзыгъом текстэу узаджэрэм 1оф дэпш1эщт. Ар гъэц1эк1эн пш1ык1ущ (13) мэхъу (2-14).

    Гъэцэк1энхэм яджэуапхэр (2-14) гущы1эхэр, гущы1эзэгъусэхэр, номерхэр итх.

    Апэрэ едзыгъор

    Текстым едэ1у ык1и апэрэ гъэцэк1эныр шъхьафэу бланкэу №2-м тетх. Апэ номерыр тхы, ет1анэ изложение  тхы.

      1     Текстым едэ1у, изложениер къэтх. Къэптхыщтыр узэдэ1угъэ текстым гущы1эу хэтым и 70% (гущы1эу 140-м) къыщык1э хъущтэп.

    Зыщымыгъэгъупш, текстым мэхьанэ шъхьа1эр къыхэгъэщзэ къэтх.

    Изложениер къабзэу, къыбгуры1энэу (зэхэпш1ык1ынэу) къэтх.

    Ят1онэрэ едзыгъор.

    Текстым едж ык1и гъэцэк1энхэу  2-14 гъэцак1эх.

    (1) Инэе-псыягъэ къыфихьыгъ.

            (2) Муратрэ Хъызыррэ зэлэгъух, зэныбджэгъух, а зы хьаблэм хэсых. (3)Тыдэ  к1охэми а нэбгырит1ур зэк1ыгъу. (4)Тхьаумэфэ пчэдыжьым Муратэ дзыор ыблыгу ч1элъэу Хъызыр дэжь къэк1уагъ.

             (5) - Мэзым къужъыхьэ тыгъак1у,- ы1уагъ Муратэ.(6) Хъызыри ащ хи1ухьагъэ щы1эп.

        (7) Бжыхьэм ият1онэрэ мазэ хьазырэу ык1эм фэк1уагъэми, тыгъэпсэу, фабэу дунаир дэхагъэ.(8) Мэзым бжыхьэ шъуашэ щыгъыгъ, чъыг тхьапэхэр дышъашъоу гъожьыбзагъэх, ахэмэ тхьэпэ шхъонт1э-джэфхэр, шэплъыхэр ахэплъагъохэу пк1ырапк1ынэу щытыгъ. (9)Ылъэгъурэ пстэури ш1одахэу ашыкъ аш1ыгъэу Хъызыр ынэ къэрэ инхэр къихъудыдык1хэу зиплъыхьэщтыгъ.(10) Муратэ мэзым идэхагъэ зэхиш1эщтыгъэп, ар ынэ нэгъо зэжъухэмк1э зылъыхъущтыгъэр къужъ ч1ыгхэр ары.(11) Къужъ чъыг горэ ынэмэ къазэрэпэш1уафэу игъусэ гок1ыти, мэзым хэлъадэщтыгъэ.(12) Ащ тетэу чъыг заулэ къызэпиплъыхьагъэу къужъ шагъэр ч1изэу зыгорэм рихьыл1агъ.(13) Къужъыр къыпхъуати, 1эгушъок1э пылъэк1ыхьи, ецэкъагъ.

     (14) - Джар къужъы хъун!- игъусэ зэхыригъэхымэ ш1оигъоу мэкъэ 1этыгъэк1э къы1уи, Муратэ зыридзыхыгъ, къужъ шагъэхэр къышыпыхэу ригъэжьагъ.

     (15)Хъызыри къужъэу зэцэкъагъэр ыгу рихьыгъ, 1эш1ушъ 1эш1у, шъоум хэлъыгъэм фэд. (16) Идзыо къызэк1оц1ихи, ащ къужъыр къышыпынэу зет1ысэхым, Муратэ ыдагъэп. (17) - Сэры мыр къэзгъотыгъэр, ори къэгъот.

     (18)  - Умыгумэк1, ори сэри тфэхъущт мы чъыгым къужъ шагъэу ч1элъыр,- иныбджэгъу къесэмэркъэугъэу къыщыхъуи, Хъызыр гугъу фел1ыгъэп.

     (19) Ау Муратэ сэмэркъэу 1оф и1агъэп.(20) Ежь фэхьыщтым нахьыбэ чъыгым къыч1эмык1ыщтэу ы1о зэхъум, Хъызыр зигъэгуси, идзыо ыпхъуати, къышыпыгъэ къужъ т1эк1ури ритэкъуи, къежьэжьыгъ. (21) Ащ иныбджэгъу къылъымыджэныр ыш1ошъ хъугъэп, ау Муратэ зы гущы1и къы1уагъэп.

     (22) Хъызыр бэри лъыхъуагъэп, мыдрэм нахь мы1эш1умэ, зык1и нахь мы1аеу, яинагъэк1и нахь инхэу къужъ шагъэхэр ч1изэу чъыгышхо горэм ч1эхьагъ.

     (23) Муратэ ыгъэжьызэ, къужъ шагъэхэр къыугъоищтыгъ.(24)Дзыом хьазырэу ызыныкъо фэдиз къыугъоигъах, ау къэнагъэр ш1уабэу ет1ани хигъахъощтыгъэ.(25) Зык1а1эм ерагъэу къы1этыгъ, ау ыгу пык1ыгъэп щитэкъунэу.(26) Дзыом ышъхьа1у ыпхыгъ, зэфэдит1оу къужъыр ыгощи, дзыо гузэгури зэпипхык1ыгъ.

    (27)  Ежь хьазыр зэхъур ары ыгу къызык1ыжьыгъэр иныбджэгъу.(28) Ащ ыц1э къы1озэ, заулэрэ джагъэ.(29) Хъызыри чыжьагъэп, зэхихыщтыгъ игъусэ ымакъэ, ау ыгу къыфыхэк1ыгъэти къылъыджэжьыщтыгъэп.(30)Дзыор зэпэдзэк1эу ытамэ къытырилъхьи, Мурат къежьэжьыгъ.(31) Бэри къэмык1уагъэу зэхиш1агъ бащэ къызэрэрихьыжьагъэр, зэхиц1ыц1эным фэдэу ытамэ лъэшэу къыте1унк1эщтыгъ къужъ дзыоныкъор.(32) Ащ къыхэхъожьыгъ изакъоу мэзым къызэрэхэнагъэр.(33)Зэфэдэк1э мэзыр к1ым-сым.(34)Къэщтагъ, тыгъужъи, къуи, мышъи- бэ ышъхьэ къихьагъэр.(35) Ахэр къылъэчъэхэу къыщыхъоу, дэ1уашэу, зиплъыхьэу ригъэжьагъ.(36) Мэзэу ыпэк1э к1ым-сымыгъэр джы къэбырысырыгъ, пк1эшъэ гъугъэм ишы-шыш макъэ тыдэк1и къыщэ1у.(37) Ары, къылъэк1ох, хьэк1э - къок1э ябгэхэр, къытебэнэнхэу ахэр хьазырых…

         (38) Къык1и1агъ Муратэ, ау хьынэу ы1ыгъым къыгъак1орэп. (39)Ащ нахь фэмылъэк1ыжьэу пшъыгъэ, ыгу ц1ык1у къыдэк1ыным фэдэу лъэшэу къытео.(40) Дзыор  къыч1идзи, ичъэ ригъэхъугъ, сыгу-сыбгъэ ы1озэ къуаджэм къэсыжьыгъ.

        (41)  Хъызыр мыгумэк1эу къужъыр къышыпыгъ, фэхьыщтым нахьыби къырихьыжьагъэп.(42) Къужъ шэгъэ 1эш1оу къыхьыгъэр зэрэхьаблэу ашхы икъугъ.

                                                                                                                                                   

    (Пэнэшъу Сэфэр)

    Джэуапэу  гъэцэк1энхэу я 2-рэм щегъэжьагъэу я 14-рэм нэс я1эщтхэр е пчъагъэ, е гущы1 (гущы1эзэгъус); ахэр джэуапым ич1ып1э итх.

      2     Сыд фэдэ гущы1эухыгъэр ара упч1эу «Сыда Мурат изакъоу мэзым къызк1ыхэнагъэр?» зыфи1орэм иджэуапыр?  Иномер къэтх.

               1) Хъызыр иныбджэгъу изакъоу мэзым къыхинагъ.

               2) Мурат мэзым изакъоу къызэрэхэнагъэр инэе-псыягъэ къыфихьыгъ.

               3) Мурат 1эпы1эгъу имыщык1агъэу ылъытагъ.

               4) Мурат мэзым изакъоу к1уагъэ.

      3    Гущы1эухыгъэу метафорэ къызхафэрэр къыхэгъэщ. Иномер къэтх.

             1) Муратрэ Хъызыррэ зэлэгъух, зэныбджэгъух, а зы хьаблэм хэсых.

             2) Тыдэ к1охэми а нэбгырит1ур зэк1ыгъу.

             3) Мэзым бжыхьэ шъуашэ щыгъыгъ, чъыг тхьапэхэр дышъашъоу гъожьыбзагъэх.

             4) Къужъыр къыпхъуати, 1эгушъок1э пылъэк1ыхьи, ецэкъагъ.

      4    Я 9-13-рэ гущы1эухыгъэхэм хъурэ-ш1эрэр пкъыгъуабэ зыщызэхэтым къызэрэщыхъурэр  къэзгъэлъэгъорэ приставкэр зыхэт гущы1эр къахэтхык1.

      5    Я 10-14-рэ гущы1эухыгъэхэм плъышъуац1эм къытек1ыгъэу суффикск1э гъэпсыгъэ пкъыгъуац1эр  къахэтхык1.

      6    Я 23-рэ гущы1эухыгъэм щыщ гущы1эу ыгъэжьзэ зыфи1орэр синонимк1э къызэблэхъу, къэтх.

      7    Я 13-рэ гущы1эухыгъэм гъэнэфэгъэ шъуашэм ит пкъыгъуац1эр къыхэтхык1.

      8    Къэтыгъэ гущы1эухыгъэхэм лъымы1эсрэ глагол зыхэтыр къахэгъэщ. Иномер къэтх.

            1) Ащ къыхэхъожьыгъ изакъоу мэзым къызэрэхэнагъэр.

            2) Дзыор зэпэдзэк1эу ытамэ къытырилъхьи, Мурат къежьэжьыгъ.

            3)Къык1и1агъ Муратэ, ау хьынэу ы1ыгъым къыгъак1орэп.

            4) Хъызыри къужъэу зэцэкъагъэр ыгу рихьыгъ.

      9     Я 15-рэ гущы1эухыгъэм гъэ1орыш1эн зэпхык1эк1э зэпхыгъэу  гущы1эзэгъусэ къыхэтхык1.

     10    Я 30-рэ гущы1эухыгъэм играмматикэ лъапсэ къыхэтхык1.

     11   Я 26-28-рэ гущы1эухыгъэхэм член зэлъэпкъэгъухэр зыхэт гущы1эухыгъэр къахэгъуат.  Иномер къэтх.

     12   Къэтыгъэ  гущы1эухыгъэхэм  ахэт зэпыутхэм номерхэр атетых. Фэгъэзагъэр къэзгъэлъэгъорэ зэпыутым иномер къэтх.

            1) Къужъыр къыпхъуати,1эгушъок1э пылъэк1ыхьи, ецэкъагъ.

            2) – Сэры мыр къэзгъотыгъэр, ори къэгъот, Хъызыр.

           3) – Умыгумэк1, ори сэри тфэхъущт мы чъыгым  къужъ шагъэу ч1элъыр, - иныбджэгъу къесэмэркъэугъэу къыщыхъуи, Хъызыр гугъу фел1ыгъэп.

     13   Я  38-42-рэ гущы1эухыгъэхэм зэпх зыхэмыт гущы1эухыгъэ зэхэлъыр къахэгъэщ. Иномер къэтх.

     14   Я 21-рэ гщы1эухыгъэм гущы1эухыгъэ лъэпсэ пчъагъэу хэтыр къэтх.

    Ключи:

    Тэрэзэу  къытхыгъэ джэуап пэпчъ ят1онэрэ гъэцэк1энымк1э к1элэеджак1ом зы балл къехьы. Мытэрэзэу къытхыгъэмэ, е къымытхыгъэмэ зи къыхьырэп (0).

    Джэуап тэрэзхэр:

      2      2

      3      3

      4    хэлъадэщтыгъэ

      5    идэхагъэ

      6    псынк1эу

      7    къужъыр

      8      2

      9     къужъэу зэцэкъагъэр

    10    Мурат къежьэжьыгъ

     11     26

     12      4

     13     39

     14      2



    Предварительный просмотр:

    Къэралыгъо   ушэтын  шъхьа1  (ОГЭ) -2016

     

                                                Вариант – 2

         Ушэтыныр зэрэбгъэцэк1эщтым фэгъэхьыгъэ пэублэ гущы1.

    Къэралыгъо ушэтыныр едзыгъуит1оу зэхэт, гъэцэк1эн 14 хахьэ.

    Ушэтын 1офш1эным адыгабзэмк1э сыхьатищ къыреты (такъикъ 180).

    Апэрэ едзыгъор  зы гъэцэк1эн, ар узэдэ1угъэ текстыр къэптхыщт. Текстым т1о уедэ1у.

    А 1офш1эныр  тхьэпэ къабзэм тетх.

    Ят1онэрэ едзыгъом текстэу узаджэрэм 1оф дэпш1эщт. Ар гъэц1эк1эн пш1ык1ущ (13) мэхъу (2-14).

    Гъэцэк1энхэм яджэуапхэр (2-14) гущы1эхэр, гущы1эзэгъусэхэр, номерхэр итх.

    Апэрэ едзыгъор

    Текстым едэ1у ык1и апэрэ гъэцэк1эныр шъхьафэу бланкэу №2-м тетх. Апэ номерыр тхы, ет1анэ изложение  тхы.

    1

     Текстым едэ1у, изложениер къэтх. Къэптхыщтыр узэдэ1угъэ текстым гущы1эу хэтым и 70%  (гущы1эу 140-м) къыщык1э хъущтэп.

    Зыщымыгъэгъупш, текстым мэхьанэ шъхьа1эр къыхэгъэщзэ къэтх.

    Изложениер къабзэу, къыбгуры1онэу (зэхэпш1ык1ынэу) къэтх.

    Ят1онэрэ едзыгъор.

    Текстым едж ык1и гъэцэк1энхэу  2-14 гъэцак1эх.

     

    Джэуапэу  гъэцэк1энхэу я 2-рэм щегъэжьагъэу я 14-рэм я1эщтхэр е пчъагъэ, е гущы1 (гущы1эзэгъус); ахэр джэуапым ич1ып1э итх.

     я 2-рэ гъэцэк1эным щегъэжьагъэу я 14-рэм нэс я1эщт джэуапхэр [е номерыр (пчъагъэр), е гущы1эр (гущы1эзэгъусэр)]; ахэр джэуапым ич1ып1э итх.

    я 2-рэ гъэцэк1эным щегъэжьагъэу я 14-рэм нэс я1эщт (атефэрэ) джэуапхэр [е номерыр (пчъагъэр), е гущы1эр (гущы1эзэгъусэр)]; ахэр джэуапым ич1ып1э итхэх.

    2

    Сыд фэдэ гущы1эухыгъэр ара упч1эу «Зарэ сымэджэ ужым  сыда зэхъок1ыныгъэу фэхъугъэр?» зыфи1орэм иджэуапыр, ащ иномер къэтх.

    1. Апэрэ мафэхэм Къаймэт ы1эк1э римытыгъэ шхыныри ащ афишхыщтыгъэп.

    2. Къаймэт Зарэ ип1эшъхьагъ къыбгъодэк1ыщтыгъэп.

    3. Зы гумэк1 гук1эе шъэф горэм ипщагъо ренэу  ынэгу к1этыгъ.

    4. Ц1ыфхэмк1э гушъабэу, гумэк1ылэу  зэрэщытыгъэр къыгъотыжьыгъ, отэртес к1алэхэм яцокъэ-щыгъын дыжьыным диублэжьыгъ

    3

     Я (23, 24, 25, 26) гущы1эухыгъэхэм ащыщэу зэгъэпшэн оборот зыхэт  гущы1эухыгъэр къэгъэнаф, ащ  иномер къэтх.

    4

     Я (23) гущы1эухыгъэм къыхэфэгъэ зие  приставкэр зыпыт пкъыгъуац1эр къэгъэнаф, ащ иномер къэтх.

    5

     Я (21) гущы1эухыгъэм къыхэфэгъэ  гущы1эу суффикск1э гъэпсыгъэр къэгъэнаф, ащ  иномер къэтх.

     

    6

      Я (22) гущы1эухыгъэм хэт гущы1эу «лъэшэу» зыфи1орэм синоним къыфэгъот,  къэтх.

         

    7

     

    Я (16, 17, 18, 19) гущы1эухыгъэхэм ащыщэу  ц1эпапк1э  къызхэфэгъэ гущы1эухыгъэм иномер  къыхэтхык1.

    8

     

    Я (26) гущы1эухыгъэм причастиеу къыхэфагъэр  къыхэгъэщ, иномер къэтх.

    9

     

    Я (14) гущы1эухыгъэм хэт гущы1эзэгъусэу «апэрэ мафэм» зыфи1орэм зэпхык1эу я1эр зыфэдэр къэгъэнаф, къэтх.

     

    10

    Я (20)  гущы1эухыгъэм играмматикэ лъапсэ къэгъэнаф, къэтх.

    11

    Я (20, 21, 22, 23) гущы1эухыгъэхэм ащыщэу сказуемэ зэлъэпкъэгъухэр зыхэт гущы1эухыгъэм иномер къэтх.

    12

    Мы гущы1эухыгъэхэм ащыщэу (31, 32, 33) гущы1э хадзэ зыхэт гущы1эухыгъэр   къэгъэнаф, ащ иномер къэтх.

    13

    Мы гущы1эухыгъэхэм (28, 29, 30, 31) ащыщэу зэпх зыхэмыт гущы1эухыгъэ зэхэлъыр къэгъэнаф, ащ иномер къэтх.

    14

    Я (40) гущы1эухыгъэм грамматикэ лъэпсэ пчъагъэу хэтыр къэтх.


    К1оч1э гъэш1эгъон

    1. А мафэм щыублагъэу отэртесхэм ягумэк1и ягупшыси зэк1э Зарэ фэгъэзагъэу хъугъэ.
    2. Зарэ игугъу нэмык1рэ гущы1э ахэлъыжьыгъэп.
    3. Пщып1эм къызщытехьажьрэм апэрэ упч1эу я1агъэр – Зарэ изэрэщыт арыгъэ.
    4. Зарэ хэчъыягъэмэ, къамыгъэущыным пае пстэури лъэпэпц1ыеу зек1ощтыгъэх.
    5. Зарэ хъужьыным джарэу зэк1эри к1эхъопсыщтыгъэх!
    6. Ащк1э гугъэп1э закъоу я1агъэр Къаймэт арыгъэ.
    7. Пстэури ащ щыгугъэу дэплъыещтыгъэх.
    8. Ащ 1эзак1эу, отэртес л1ыжъ горэм къыригъэш1эгъагъэу зыфи1орэм  Зарэ ыгъэхъужьыныр аш1ошъ агъэхъу аш1оигъоу пылъыгъэх.
    9. Ау щытми ет1ани Къаймэти Зарэ  ыгъэхъужьын ылъэк1ыныр аш1ошъ мыхъун цыпэ т1эк1уи щтэп1э шъэфэу агу илъыгъ.
    10. Чэщым плъырыгъэу къызагъэзэжьрэм, къэбар щынагъом щыщтэхэу отэрым къытехьажьыщтыгъэх.
    11. «Зарэ щы1эжьэп» къара1оным ищынагъо  ренэу ахэмэ ашъхьащытыгъ.
    12. Адыгэхэр жъэгъэузым къушъхьэхъум зэрэще1азэщтыгъэ ш1ык1эу

          Къаймэт Зарэ дызэрихьэщтыгъэм хэбзэ-унэшъо гъэнэфагъэ хэлъыгъ.

    1. Зэк1э Василь къыш1эжьырэп, ау а 1эзак1эм щыщэу Къаймэт анахь ына1э зытетыгъэу, анахь мэхьанэ зэритыщтыгъэр къеш1эжьы.
    2. Апэрэ мафэхэм сымаджэм шхэныр иджэгъо дэдэу щытыгъэ нахь мыш1эми, Къаймэт сыд иамалыми лъэшэу ыгъашхэу   диублагъ,   зэшхэу бэу римыгъэшхэу,   ау   п1элъэ-п1алъэк1э   бэрэ ыгъашхэу, шхын зэфэшъхьафхэр рихьыл1эу ыш1ыщтыгъэ.
    3. Шхынэу анахьэу ына1э зытетыгъэу, анахь к1уач1эк1э зыщыгугъыщтыгъэри пчэныщэмрэ пчэн дагъэмрэ арыгъэ.
    4. Пчэныщэр шъоущыгъурэ осыжърэ хэлъэу мэк1э-мак1эзэрэ бэрэ ригъэшхыщтыгъэ, пчэн дагъэри шъоум хигъэк1ухьэщтыгъэ.
    5. Къаймэт и1эзак1э к1оч1э гъэш1эгъонэу хэлъэу зыфи1орэр Зарэ ыш1ошъ ыгъэхъугъэти, ы1орэр зэужэу к1эзын фимыш1эу ыгъэцак1эщтыгъэ.
    6.   Пшъэшъэжъые къарыунчъэ тхьамык1эм ыгу тхытхэу, фэмыяхэу, шхынэу рахьыл1эрэр зыригъэзэу зэридырыищтыгъэр залъэгъурэм, отэртесхэм агу фэузыщтыгъэ.
    7.  Апэрэ мафэхэм Къаймэт ы1эк1э римытыгъэ шхынри ащ афишхыщтыгъэп.
    8.  Нахь ыужы1ок1э а шхын зэблэхъугъэ шхэк1э 1эзак1эм нэмык1 1эзэк1э шъыпкъэ гори Къаймэт къыхигъэхъожьыгъ.
    9. Ц1ыф(1) пкъышъолым(2)  щизэу(3)  ч1ыгур (4) т1эк1у(5)  къырит1ык1ыгъэу(6)  ащ(7)  мэш1ошхо(8)  риш1ыхьэщтыгъэ(9).
    10. Ч1ыгу ит1ык1ыгьэр лъэшэу зэк1эплъыхьэгъэ ужым, тэп-яжьэр къыдитхъужьыти, псэе чъыг тхьапэхэр диубэщтыгъэ, ащ упк1э тырихъощтыгьэ, к1ак1ор пщып1э ц1ык1у фэдэу ащ тыриш1ыхьэти Зарэ ч1игъэт1ысхьэщтыгьэ, ч1ыгу плъыгъэм къыхифырэ псэе гъоз хафэр къыригъащэу ч1игъэсыщтыгъэ.
    11. Къаймэт(1) Зарэ(2) ип1эшъхьагъ(3) къыбгъодэк1ыщтыгъэп(4).
    12.  Врач 1эзэ шъыпкъэм фэдэу, ишхэн-ичъыенхэм алъыплъэщтыгъэ, тыгъэ плъырыр къытыримыгъапсэу чъыг жьаум ч1элъэу жьым хигъэлъыщтыгъэ.
    13. Къаймэт и1эзак1эмэ ащыщэу зиш1уагъэ  къэк1уагъэр мыры п1онэу къэш1эгъоягъ.
    14.  Ау(1) отэртесхэр(2) лъэшэу(3) ыгъэгуш1оу(4), къызык1уагъэр(5) ят1онэрэ(6) тхьамафэм(7) зынэсым(8), Зарэ(9) ипсауныгъэ(10) нахьыш1у(11) хъуным(12) нэрылъэгъоу(13) фигъэзагъэу(14) хъугъэ(15).
    15. Шхыныр ыгу рихьэу хъужьыгъэ, ц1ыфхэм ыгу афак1оу, инэплъэгъу къафидзэу хъужьыгъэ, ыгуи ышъхьи нахь къэзэрэш1эжьыгъагъ, адыгэмэ зэра1оу – «нахь нэпш1э псынк1эу»  къэхъугъ.
    16. Зарэ нахьыш1у хъу къэсми, отэртесхэр  нахь чэф хъущтыгъэх, ежь Къаймэти нахь къэчэфыщтыгъ.
    17. Джы Къаймэти нахь къэгущы1эуи хъугъагъэ.
    18. Адыгэ тхыдэжъхэр бэу ыш1эу, къэ1уак1эми фэ1азэу  къыч1эк1ыгъ ар.
    19. Гулъытэшхорэ зэхэш1ык1 чанрэ и1эу, анахь пш1ошъ мыхъун къэбарыжъэу пц1ы зыхэлъри пш1ошъ ыгъэхъоу, 1ушэу  къыупсэлъэу къэ1отак1эм фэ1эзагъ.
    20. Зарэ псынк1эу нахьыш1у хъужьыщтыгъэ.
    21.  Адыгэмэ зэра1оу, ышъхьэ п1эшъхьагъым зыфищэижьыщтыгъэп.
    22. Ау нахьыпэрэ Зарэр щы1эжьыгъэп.
    23. Отэртесхэм аш1эщтыгъэ Зарэ нэмык1 шъыпкъэу зэблэхъугъэ фэдагъ.
    24. Зы гумэк1 гук1эе шъэф горэм ипщагъо ренэу  ынэгу к1этыгъ…
    25. Ц1ыфхэмк1э гушъабэу, гумэк1ылэу  зэрэщытыгъэр къыгъотыжьыгъ, отэртес к1алэхэм яцокъэ-щыгъын дыжьыным диублэжьыгъ.
    26. Ау ащк1и нахьыпэм гуш1омрэ чэфымрэ  зэлъагъэнэфэу зэрэщытыгъэм  фэдэжьыгъэп.
    27. Пшъашъэр ащ фэдэу зэхъок1ыгъэ зэрэхъугъэр зыфахьын амыш1эу отэртесхэр лъэшэу ыгъэгумэк1эу егупшысэщтыгъэх.
    28.  Ош1э-дэмыш1эу ц1ыф  1ужъоу урамым щызек1орэм гумэк1ыгъо горэ къахэхьагъ, пстэури урамым изыч1ып1э лъэныкъок1э плъэу аублагъ.

    К1эрэщэ Тембот – зэлъаш1эрэ адыгэ писатель, адыгэ литературэм лъапсэ фэзыш1ыгъэмэ ащыщ. Произведениехэу ытхыгъэр бэ: «Насыпым игъогу», «Шапсыгъэ пшъашъ», «Хьаджырэт», «Ны 1ушым ыпхъу», «Шыу закъу»…

     

    ДЖЭУАПХЭР

    2. Сыд фэдэ гущы1эухыгъэр ара упч1эу «Зарэ сымэджэ ужым  сыда зэхъок1ыныгъэу фэхъугъэхэр? » зыфи1орэм иджэуапыр, ащ иномер къитх(3)

    3. Зэгъэпшэн оборот зыхэт  гущы1эухыгъэр къэгъэнаф, ащ иномер къитх(24).

    4.  Я (23) гущы1эухыгъэм къыхэфэрэ  зие  приставкэр зыпыт пкъыгъуац1эр къэгъэнаф,  иномер къыхэтхык1. (3) 

     

    5. Я (21) гущы1эухыгъэм къыхэфэрэ  гущы1эу суффикск1э гъэпсыгъэр къэгъэнаф,  иномер къыхэтхык1. (8)   

    6. Я (26) гущы1эухыгъэм хэт гущы1эу «лъэшэу» зыфи1орэм синоним къыфэгъот, къэтх.           Лъэшэу----инэу

    7. Я (16, 17, 18, 19) гущы1эухыгъэхэм ц1эпапк1э  къызхэфэгъэ гущы1эухыгъэм иномер  къыхэтхык1. –(19)

    8. Я (26) гущы1эухыгъэм причастиеу къыхэфагъэр  къыхэгъэщ, ащ иномер къэтх.    (5)

    9. Я (14) гущы1эухыгъэм хэт гущы1эзэгъусэу «апэрэ мафэм» зыфи1орэм зэпхык1эу я1эр зыфэдэр къэгъэнаф:     зэгъэк1ун

    10.   Я (20)  гущы1эухыгъэм грамматикэ лъапсэр къэгъэнаф.

                                 Къаймэт къыхигъэхъожьыгъ

    11. Я (20, 21, 22, 23) гущы1эухыгъэхэм ащыщэу сказуемэ зэлъэпкъэгъухэр зыхэт гущы1эухыгъэм иномер къэтх.— (22)

    12. Мы гущы1эухыгъэхэм ащыщэу (31, 32, 33) гущы1э хадзэ зыхэт гущы1эухыгъэр   къэгъэнаф, ащ иномер къэтх. (33)

    13. Мы гущы1эухыгъэхэм (28, 29, 30, 31) ащыщэу зэпх зыхэмыт гущы1эухыгъэ зэхэлъыр къэгъэнаф, ащ иномер къэтх. --28

     

    14.Я (40) гущы1эухыгъэм грамматикэ лъэпсэ пчъагъэу хэтыр къэтх. (2)

    2

    -3

    3

    -24

    4

     -3

    5

    -8  

    6

    -  инэу  

    7

     

    -19

    8

    - 5

    9

     

    -зэгъэк1ун

    10

     

    -Къаймэт къыхигъэхъожьыгъ

    11

    -22

    12

    -33

    13

    - 28

    14

    --2





    Предварительный просмотр:

    Къэралыгъо   ушэтын  шъхьа1  -2016

     

                                                Вариант – 3

         Ушэтыныр зэрэбгъэцэк1эщтым фэгъэхьыгъэ пэублэ гущы1.

    Къэралыгъо ушэтыныр едзыгъуит1оу зэхэт, гъэцэк1эн 14 хахьэ.

    Ушэтын 1офш1эным адыгабзэмк1э сыхьатищ къыреты (такъикъ 180).

    Апэрэ едзыгъор  зы гъэцэк1эн, ар узэдэ1угъэ текстыр къэптхыщт. Текстым т1о уедэ1у.

    А 1офш1эныр  тхьэпэ къабзэм тетх.

    Ят1онэрэ едзыгъом текстэу узаджэрэм 1оф дэпш1эщт. Ар гъэц1эк1эн пш1ык1ущ (13) мэхъу (2-14).

    Гъэцэк1энхэм яджэуапхэр (2-14) гущы1эхэр, гущы1эзэгъусэхэр, номерхэр итх.

    Апэрэ едзыгъор

    Текстым едэ1у ык1и апэрэ гъэцэк1эныр шъхьафэу бланкэу №2-м тетх. Апэ номерыр тхы, ет1анэ изложение  тхы.

           Текстым едэ1у, изложениер къэтх. Къэптхыщтыр узэдэ1угъэ текстым гущы1эу хэтым и 70% (гущы1эу 140-м) къыщык1э хъущтэп.

    Зыщымыгъэгъупш, текстым мэхьанэ шъхьа1эр къыхэгъэщзэ къэтх.

    Изложениер къабзэу, къыбгуры1онэу (зэхэпш1ык1ынэу) къэтх.

    Ят1онэрэ едзыгъор.

    Текстым едж ык1и гъэцэк1энхэу  2-14 гъэцак1эх.

        (1)Нэфисэти пшъэшъэ сатырэмэ къахэк1отыгъ. (2) Икосынкэ плъыжь тыгъэм пэш1эты, ынэк1ушъхьит1у косынкэм ышъо хэк1уак1э. (3) Дэгъотл1ыкъуи, к1алэхэри анэхэр тырамыхэу, гумэк1хэу, нэк1э къелъэ1ухэу къызэреплъхэрэм Нэфисэт гу лъетэ, непэ ахэмэ къызыхагъэк1оти  Нэфисэт пчэгум къырагъэуцуагъ. (4)  Бэнэ 1оф гухэлъышхо горэу ахэр зыпылъхэмк1э Нэфисэт цыхьэш1эгъушхо къырапэсэу хахыгъ, ил1ыгъэрэ иц1ыфыгъэ зэхэш1ык1рэ инэу къыщэгугъых, япый къащимыгъэгуш1ук1ынымк1э яцыхьи къытелъ. (5) Джырэ нэс адыгэ джэгум щамылъэгъугъэр  шэк1 плъыжь шъхьак1апх. (6) Шъхьафитыныгъэ тыгъэу джы къафыкъок1ыгъэм ибыракъ ар ишъогъу. (7) Нэфисэти, а  шъхьафитыныгъэ дунаим ибыракъ ы1ыгъ фэдэу, гушхоу, ышъхьэ 1этыгъэу, бжьыш1оу зэш1от. (8) Ынэмэ нэгуш1огъэ маш1ор  къак1эустхъук1ы, 1ушы-1ушэу ы1упш1эхэмк1э шъабэу мэгуш1о, бзылъфыгъэгъэ шъорыш1ыгъэм ыч1ып1э ц1ыфыгъэ нэгуш1уагъэр ынэгу к1элъ.

        (9) Хьэлахъо зэпыпхык1ыгъэ л1ыжъ ц1ык1оу, ил1ыжъ маистэ тхьа1ухэр 1улэлхэу, къашъом къемык1ухэным фэдэу, къежьи Нэфисэт зыдрищэжьагъ.

        (10) Ош1э - дэмыш1эу джэгуак1ом 1э ыш1и пщынэр ыгъэуцугъ. (11) Нэфисэтрэ Хьэлахъорэ а1апэ ыубыти, джэгу пчэгуп1э шъыпкъэм къыщэхи, щызэгуигъэуцохи къэкууагъ:

     - К1эрэ жъырэ шъуипэрытхэу, нэбгырит1оу чылэмк1э хэшъухыгъэр пчэгум иубытагъэ хъугъэ. (12) Ш1ум ш1угъок1э щыгугъыхэ хабзэ: зимыджагъохэр къогъум къорэмыхьажьых, джабгъумк1э зыкъорэ1эбэжьых – джыбэм илъыр зыфилъыр непэ фэдэ маф, тимэфэшхо маф, шъхьафит тыгъэр къытфепсы, псэ-осэ насыпым тыхэт. (13) Хэтхырэмк1э морадэу ти1эр: 1эк1ыб къэралхэм, жъалымхэм ц1ыф лэжьэк1о бэнак1охэу гъэрэу ща1ыгъыхэм зэдытимафэм тафэрэгумэк1, 1эпы1эгъук1э талъэрэ1эс.  (14) Жъи, к1и, пшъашъи, к1али а 1оф хъярыгъом шъукъыхэлажь!

       (15)  Джэгуак1ом къыухыгъэ къодыеу Шумыл1 Хьаджырэт къыхэкуук1ыгъ.

       (16) -Арэп сэ1о, мы чылэу зэхэтым шъуакъырэджэгуа! (17) Л1ыжъыр – л1ыжъ шъхьае, пшъэшъэжъыеу зышыпхъу нахьыжъ щысым фэшъхьаф пшъашъэ тешъуубытэн жъугъотыгъэба?

       (18)  Джэгур к1ым-сым хъугъэ. (19) Хьаджрэт и1эгъо-благъом нэмык1хэри къыщыхэджык1ыхэ фежьагъэх:

         - Пшъашъэк1э мощ шъунэсыгъа?

           (20)- Фэкъол1 пшъэшъэжъ ц1ык1у щэхъу щы1эжьба!

           (21)- Джэгуак1уи к1алэхэри зэрэгъэу1ушхи къэк1уагъэхэшъ, чылэ джэгур джэгуалъэ аш1ы!

       (22) К1алэхэри зырыз-т1урыт1ухэу ахэмэ апэгущы1эжьхэу фежьагъэх:

       - Икъун шъо зэрэшъуитетыгъуагъэр!  (23)  Мылъкук1э шъуипшъашъэхэм пэрытыгъэр къызэрафыдэшъухыщтыгъэр ик1ыжьыгъ!

     (24) Ул1ымэ-сыл1ымэ язэрэгъэ1оным хьазырэу нэзэрэгъэсыгъэхэу Дэгъотл1ыкъо къахэк1оти пчэгум къихьагъ. (25) Зэрэгъэкуори зэпыугъ.

    (26)  - Сыда, Хьаджрэт, угу римыхьэу мыщ хэлъыр – къеупч1ыгъ Дэгъотл1ыкъо самбырэу, ау пхъашэу зэкъодзагъэу.

    (27) - Сыгу римыхьырэр чылэр джэгуалъэ зэрэшъуш1ырэр ары! (28) Хабзэрэ ц1ыфыгъэрэ шъо шъухэлъынк1э шъуфэмыеми, чылэр фай! (29) Ышыпхъу нахьыжъ щытэу пшъэшъэжьыер пчэгум раубытэу хэт ылъэгъугъа! – зэтрипхъанк1эу Хьаджырэт къэк1ыигъ.

     (30)  - О хабзэу зыфап1оу узыфаер тэ тэш1э: о уакъогъу чылэр къыкъомыщэу, угъэубэрэпщыгъэу пчэгум узитыгъэр арыба? (31) Ащыгъум, шъыгъо джанэ зыщылъи шъуадэжь ит1ысхьажь: а хабзэр щы1эжьэп.

       (32) - О п1орэр арэп 1офыр зыдэщы1эр, чылэр зэреплъырэр ары нахь! (33) О хабзи, ц1ыфыгъи уфаеп шъхьае, чылэр фай! – къыкъокуук1ыгъ зыгорэ Хьаджырэт ык1ыбык1э.

      (34) - Чылэр шъорэу шъогугъэмэ, - шъухэукъо. (35) Тяупч1ыныба ежь чылэм, - Дэгъотл1ыкъо ышъхьэ ы1эти ахэджагъ: «О чыл, мы джэгур зэрэзек1орэр тэрэзэу шъулъэгъурэба?»…

    (36) Ет1анэ Исхьакъ пчэгум къихьагъ. (37) Зэрэгъэгущы1эхэрэр ыгъэуцухи, пстэури зэригъэк1у ш1оигъоу къы1уагъ:

     - Л1ыжъэу тыраубытагъэри тимыджагъоу, тэрк1э анахь шъыпкъагъэ зи1энк1э тызыщыгугъэу ти1э л1ыжъ пэрытмэ ащыщ.  (38)  Пшъашъэри  типшъашъэ, непэрэ 1офымк1э чылэ пшъашъэмэ яхъупхъэк1ыгъ. (39) Мыщ фэдэу чылэр еплъынэу, хьарыфхэр нэм къык1эджагохэу зи1эш1агъэрэ зиш1эныгъэрэ къыхьыгъэ пшъашъэ тичылэ джы нэс къыдэк1ыгъэу слъэгъугъэп. (40) Ныбжьык1эми, дэгъук1э зыц1э 1оу тичылэ дэсымэ ащыщ…

    К1эрэщэ Тембот – зэлъаш1эрэ адыгэ писатель, адыгэ литературэм лъапсэ фэзыш1ыгъэмэ ащыщ. Произведениехэу ытхыгъэр бэ: «Шапсыгъэ пшъашъ», «Хьаджырэт», «Ны 1ушым ыпхъу», «Шыу закъу», «Насыпым игъогу»…

    Джэуапэу  гъэцэк1энхэу я 2-рэм щегъэжьагъэу я 14-рэм я1эщтхэр е пчъагъэ, е гущы1 (гущы1эзэгъус); ахэр джэуапым ич1ып1э итх.

    1. Сыд фэдэ гущы1эухыгъэр ара упч1эу «Сыда Нэфисэт пчэгум къызк1ыращагъэр?» зыфи1орэм иджэуапыр. Ащ иномер къэтх.

    1.Нафисэт дунаижъым илъахъэхэм а1эк1эк1ыгъ.

    2. Нафисэт икосынкэ щы1эк1ак1эм ышъо фэд.

    3. Нэфисэт косынкэ плъыжь телъэу джэгум мак1о.

    4.  К1и, жъи, к1али, пшъашъи хъярыгъом къек1уал1эх.

    Гущы1эухыгъэхэу ятфэнэрэм щегъэжьагъэу яенэрэм нэс (5-8)  метафорэр  зыхэт гущы1эухыгъэр къэгъот. Ащ иномер къэтх.

     Я 5-6-рэ  гущы1эухыгъэхэм зыер къэзгъэлъэгъорэ приставкэр зыхэт гущы1эхэр къыхэтхык1.

      Я 15-рэ гущы1эухыгъэм суффикск1э гъэпсыгъэ гущы1эр къыхэтхык1.

     Я 11- рэ гущы1эухыгъэм антонимхэу хэтхэр къыхэтхык1ых.

    Я 35 -рэ  гущы1эухыгъэм къэзгъэлъагъорэ ц1эпапк1эр къыхэтхык1.

    Я 21- рэ гущы1эухыгъэм ухыгъэ глаголэу, ящэнэрэшъхьэм,  бэ пчъагъэм, мы уахътэм итэу хэтыр къыхэтхык1.

    Апэрэ (1) гущы1эухыгъэм зэгъэк1угъэ зэпхык1эк1э зэпхыгъэу гущы1эзэгъусэ къыхэтхык1.

    Я 10-рэ гущы1эухыгъэм играмматическэ лъапсэ къыхэтхык1.

    Я 14-19-рэ  гущы1эухыгъэхэм член зэлъэпкъэгъухэр зыхэт гущы1эухыгъэхэр къахэгъуат.   Гущы1эухыгъэм иномер къэтх.

    Я 25-32  - рэм нэс фэгъэзагъэр зыхэт гущы1эухыгъэм иномер къэтх.

    Я 3-6 - рэ гущы1эухыгъэхэм  зэпх зыхэмыт гущы1эухыгъэ зэхэлъ къахэгъуат. Гущы1эухыгъэм иномер къэтх.

     Апэрэ гущы1эухыгъэм щегъэжьагъэу ящэнэрэм нэс (1-3)

    гущы1эухыгъэ зэхэлъэу къыхэфагъэм играмматическэ лъапсэхэр къыхэтхык1.

                                        Джэуапхэр

    Тэрэзэу  къытхыгъэ джэуап пэпчъ ят1онэрэ гъэцэк1энымк1э к1элэеджак1ом зы балл къехьы. Мытэрэзэу къытхыгъэмэ, е къымытхыгъэмэ зи къыхьырэп(0).

    Гъэцэк1эным иномер         Джэуап тэрэзыр

    2.                                   1.

    3.                                    8.

    4.                                    Ибыракъ, ишъогъу.

    5.                                    Джэгуак1ом.

    6.                                    К1эрэ жъырэ.

    7.                                    Мы.

    8.                                    Аш1ы.

    9.                                   Пшъэшъэ сатырэмэ.

    10.                                 Джэгуак1ом ыгъэуцугъ.

    11.                                 14.

    12.                                  26.

    13.                                  3.

    14.                                  Нэфисэт гу лъетэ, ахэмэ къырагъэуцуагъ.



    Предварительный просмотр:

      Къэралыгъо   ушэтын  шъхьа1  (ОГЭ) -2016

     

                                                Вариант – 4

         Ушэтыныр зэрэбгъэцэк1эщтым фэгъэхьыгъэ пэублэ гущы1.

    Къэралыгъо ушэтыныр едзыгъуит1оу зэхэт, гъэцэк1эн 14 хахьэ.

    Ушэтын 1офш1эным адыгабзэмк1э сыхьатищ къыреты (такъикъ 180).

    Апэрэ едзыгъор  зы гъэцэк1эн, ар узэдэ1угъэ текстыр къэптхыщт. Текстым т1о уедэ1у.

    А 1офш1эныр  тхьэпэ къабзэм тетх.

    Ят1онэрэ едзыгъом текстэу узаджэрэм 1оф дэпш1эщт. Ар гъэц1эк1эн пш1ык1ущ (13) мэхъу (2-14).

    Гъэцэк1энхэм яджэуапхэр (2-14) гущы1эхэр, гущы1эзэгъусэхэр, номерхэр итх.

    Апэрэ едзыгъор

    Текстым едэ1у ык1и апэрэ гъэцэк1эныр шъхьафэу бланкэу №2-м тетх. Апэ номерыр тхы, ет1анэ изложение  тхы.

           Текстым едэ1у, изложениер къэтх. Къэптхыщтыр узэдэ1угъэ текстым гущы1эу хэтым и 70% (гущы1эу 140-м) къыщык1э хъущтэп.

    Зыщымыгъэгъупш, текстым мэхьанэ шъхьа1эр къыхэгъэщзэ къэтх.

    Изложениер къабзэу, къыбгуры1онэу (зэхэпш1ык1ынэу) къэтх.

                                                                         Ят1онэрэ едзыгъор.

    Текстым едж ык1и гъэцэк1энхэу  2-14 гъэцак1эх.

    Орэд.

    (1)  Гъогуонэ чыжьэ къэзык1угъэ ц1ыфы пшъыгъэр, гъощагъэу чэщым хиубытагъэ хъумэ, мэш1о нэф ц1ык1оу къэпсырэм къызэригъэчэфыжьырэм фэдэу, Лахъу иорэдхэм къуаджэм дэс лэжьак1охэм агу къы1этыщтыгъэ, сыд фэдиз къин алъэгъугъэми, сыд фэдиз 1оф апэ илъыми, ащ иунэ ихьанхэу уахътэ къагъотыщтыгъэ.  (2) Ежь Лахъуи  мэкъумэщыш1э тхьамык1агъ, ау ц1ыф лъэрыхьэу дэсмэ анахьи нахь ц1эры1уагъ. (3) Пкъыгъуит1у ар зэлъаш1эныр къызхэк1ыщтыгъэр.  (4) Зыр – зэрэорэды1о 1азэр арыгъэ. (5) Адрэр – ипк1ышъхьэ-мышъхьэхэр   арыгъэ.  (6) Сад ин и1эуи щытыгъэп, ау чъыгэу ащ и1эгу дэтхэм къапык1эрэ зы1умыфагъэ къуаджэм дэсыгъэпщтын.  (7) Гъэмэфэ реным икъэлапчъэ зэ1ухыгъагъэ - хэтрэ ц1ыфи дэхьанышъ, ехъопсагъэмэ пичынышъ ышхын ы1оми фитыгъ.  (8) Ежь Лахъу 1эгум дэтэу утефэмэ, ублигъэк1ыщтыгъахэп.  (9) Матэк1э къужъ1эрысэхэмрэ мы1эрысэхэмрэ къыдихынышъ, къыплъэхигъэуцощтыгъэ.  (10)  Арэу зэрэщытыр арыми, е орэды1о ц1эры1оу зэрэщытыр арыми къызыхэк1ыщтыгъэр, Лахъу исад чэщ тео къоджэ к1алэмэ раш1ыл1эщтыгъэп.  (11)  Раш1ыл1эныгъа!  (12)  Мафэми пчыхьэми к1элэ куп урамым рык1оу зилъэгъурэм, ахэмэ къяджэщтыгъэ: «О, к1алэх! Зэ моу шъукъак1у! Мыдэ мы чъыгмэ шъуач1ахьи, къапызыгъэр къэшъуугъой, шъумышъхьахырэмэ, шъуадэк1уай, къэжъугъэсысых».  (13)  Ежь ащ аш1эрэм пымылъэу, унэм ихьажьыщтыгъэ, е 1оф горэм фежьэщтыгъэ. (14) К1алэмэ ари1уагъэр агъэцэк1агъэу къызы1ухьажьык1э, Лахъу а къаугъоигъэр аритыщтыгъэ.

    (15) Ау щытми, арэп ащ ипк1ышъхьэ-мышъхьэхэр зэлъаш1э зык1эхъугъэхэр.  (16)  Гъэмафэм ахэр тэдык1и щыхъойхэба!  (17)  К1ымэфэ фыртыным сымэджэ хьылъэ унэм илъэу, ащ «тхьэ зэтагъэм зы мы1эрысэ 1офэ» ы1омэ, къуаджэм къыдэогъуатэмэ еплъ! (18)  Ау къагъотыщтыгъэ – Лахъу ар рагъотыл1эщтыгъэ.  (19)  Ар фэ1эзагъ ащ ягъэт1ылъык1и.  (20)  Непэ къыпачыгъэм фэдэу къыштэщтыгъэ.

    (21)  Лахъу ч1ыгуби и1агъэп, лэжьыгъаби ыш1эщтыгъэп, былымыби ищагу  дэтыгъэп, ау ышхын ыгъотыщтыгъэ.  (22)  Иныорэ ежьырырэ афырикъун мэщыр ащ дэгъоу ылэжьыщтыгъэ, чэмыжъ гори и1эгу дэтыгъ.  (23)  Ау бжыхьэм ищагу удаплъэмэ, унэгъо зэпкъырылъы хьазырэу пш1ош1ыныгъи: мэщ хьандзошхохэр къыдэщыщтыгъэ.  (24)  Ар ежь ич1ыгу къырихыгъэр арыгъэп.  (25) Мэкъумэщыш1э лэжьак1охэу ащ иорэди, иц1ыфыгъи зик1асэхэм ежь ямэщ щыщэу къыдащэщтыгъэ: «Тэры мыр мык1 зышхыжьыщтыр, мыщ иунэтик1ыхэщтэп», -  а1ощтыгъэ.

    1. Шъыпкъэ ахэмэ зыфа1ощтыгъэр.  (27)  К1ымафэр къызихьэрэм Лахъу иунэ зэок1ы хъущтыгъэп.  (28)  Ц1ыфмэ ячэфи ягук1айи зэрахьыл1эщтыгъэр Лахъу ары.  (29)  Псыхъожъыябэ зыхэлъэдэрэ псыхъошхом фэдагъ Лахъу ыгу.  (30) Ащ фэдиз ц1ыфым ягупшыси , ягухэлъхэри, ящы1ак1и Лахъу  ащыгъозагъ. (31)  Егъэш1эрэ орэдыжъхэу, хъэбарыжъхэу адыгэмэ ахэлъхэри ащ «иконыжъ» илъыгъэх. (32)  Арыти, ц1ыфыбэмэ ягук1аехэри, ягупшысэ-гухэлъхэри ащ ыгу щызэхэлъэдэжьыщтыгъэх.  (33)  Ащ игущы1э щэрыоу, щэбзэщэ т1упщыгъэм фэдэу, къызидзырэм, бэмэ агу илъэу, зэгупшысагъэхэр халъагъощтыгъэ, нибжьи  ащымыгъупшэжьынэу ар агу хэт1ысхьэщтыгъэ. (34)   Нычэпэ Лахъу ыусыгъэ орэдым неущ къуаджэр зэпик1ухьэщтыгъэ, ет1анэ ежьэти, адыгабзэ зы1улъ пстэумэ алъы1эсыщтыгъэ.  (35)  Орэдыр тыгъэ нэфым фэд.  (36)  Апэ ар куп ц1ык1оу ежь ыпашъхьэ исхэр ары ны1эп зынэсыщтыгъэр – тыгъэр къыкъок1ы зыхъук1э, иапэрэ нэбзыйхэр зэк1эми анэмысэу, чъыгы шъхьапэхэр къызэригъалъэрэм фэдагъ.  (37)  Ет1анэ орэдыр а унэм ик1ыти, лъагэу дэбыбаещтыгъэ, хэти лъы1эсыщтыгъэ. (38) Ау тыгъэм фэмыдэу орэдым зы нэшанэ хэлъыгъ, зылъы1эсырэ ц1ыф пстэури ащ ыгъэфабэщтыгъэп.  (39) Ащ ак1уач1э щтыргъук1эу зыщыхъури къыхэк1ыщтыгъэ. (40) Орэдым къыхэк1эу ц1ыфыбэмэ ягухьэ-гужъырэ ягубгъэнырэ зыфэгъэзагъэ хъурэр ащ ыгъэтхыощтыгъэ. (41) Ау лъэрыхьагъэк1и мылъкук1и ащ орэдхэр къэбгъэуцужьыни п1эжэжьыни уфитыжьыгъэп – ахэр псыхъо къиугъэм фэдэу, къызыпшъхьарыок1э, уапэуцужьын плъэк1ыжьыщтыгъэп.

    Кэстэнэ Д.

    Джэуапэу  гъэцэк1энхэу я 2-рэм щегъэжьагъэу я 14-рэм нэс я1эщтхэр е пчъагъэ, е гущы1 (гущы1эзэгъус); ахэр джэуапым ич1ып1э итх.

      2      Сыд фэдэ гущы1эухыгъэр  ара упч1эу «Сыда Лахъу ц1ыф лъэрыхьэу чылэм дэсмэ анахь ц1эры1оу ык1и лъэшэу зыш1ыщтыгъэр?» зыфи1орэм иджэуапыр? Иномер къэтх.

    1. Гъэмэфэ реным икъэлапчъэ зэ1ухыгъагъэ - хэтрэ ц1ыфи дэхьанышъ, ехъопсагъэмэ пичынышъ ышхын ы1оми фитыгъ.
    2. Лахъу ч1ыгуби и1агъэп, лэжьыгъаби ыш1эщтыгъэп, былымыби ищагу  дэтыгъэп, ау ышхын ыгъотыщтыгъэ.  
    3. Ау лъэрыхьагъэк1и мылъкук1и ащ орэдхэр къэбгъэуцужьыни п1эжэжьыни уфитыжьыгъэп – ахэр псыхъо къиугъэм фэдэу, къызыпшъхьарыок1э, уапэуцужьын плъэк1ыжьыщтыгъэп.
    4. Иныорэ ежьырырэ афырикъун мэщыр ащ дэгъоу ылэжьыщтыгъэ, чэмыжъ гори и1эгу дэтыгъ.  

      3     Гущы1эухыгъэхэу № 22, 27, 32, 33 –м  метафорэ е зэгъэпшэн къызхафэхэрэр къахэгъэщ, гущы1эухыгъэхэм яномерхэр къэтх.

      4     Я 2-рэ гущы1эухыгъэм гущы1э зэхэлъэу хэтыр къыхэгъэщ, къэтх.

      5     Гущы1эухыгъэу № 22-рэм суффикскIэ гъэпсыгъэ пкъыгъуац1эр къыхэтхыкI.

      6    Я № 22-рэ гущы1эухыгъэм хэт гущы1эу шъыпкъэ зыфи1орэм  иантоним къэтх.

      7     Я 22-рэ гущы1эухыгъэм цIэпапкIэр къыхэтхыкI.

      8    Я 20-рэ гущы1эухыгъэм къыхэфэрэ глаголыр шъхьэу зэрытыр къэгъэнаф.

      9      Апэрэ гущы1эухыгъэм къыхэфэрэ гущыIэзэгъусэу «цIыф шъыпкъ»  зыфиIорэм изэпхыкIэ къэгъэнаф.

    10    Я 30 –рэ гущы1эухыгъэм играмматикэ лъапсэ къыхэтхык1.

    11    Я 34-35-рэ гущы1эухыгъэхэм ащыщэу член зэлъэпкъэгъухэр зыхэт гущы1эухыгъэхэр къахэгъуат, иномер къэтх.

    12  Гущы1эухыгъэхэу № 10-13-м ащыщэу фэгъэзагъэр зыхэт гущы1эухыгъэр къыхэгъуат, иномер къэтх.

    13  Гущы1эухыгъэхэу № 20-22-м  зэпх зыхэмыт гущы1эухыгъэ зэхэлъ къыхэгъэщ, иномер къэтх.

    14        Гущы1эухыгъэу № 38-м грамматикэ лъэпсэ пчъагъэу хэтыр къэтх.

    Джэуапхэр

    2.  3)

    3. № 32, 33

    4. мэкъумэщыш1э

    5. чэмыжъ

    6. шъыпкъэ – пц1ы

    7. ащ

    8. ящэнэрэ

    9. зэгъэкIун

    10. Лахъу ащыгъозагъ.

    11. № 34

    12. № 12

    13. № 22

    14.  2



    Предварительный просмотр:

    Адыгабзэм иушэтын экзамен уасэ зэрептыщт шапхъэхэр

    Апэрэ 1ахь

    Текстэу зэдэ1ущтхэр

    ЛIыхъужъыр народым дыщыI

    («Андырхъое Хъусен» зыфиIорэ тхылъым щыщ пычыгъу)

    Чъыг пытэм ылъапсэхэр чIыгум зэрэхэтыхэм фэдэу лIыхъужъым ыцIэ цIыфхэм пытэу ахэуцо, агу илъэу къыздырахьакIы, идахи аIуатэ ыцIи агъэлъапIэ, илIыхъужъыныгъи ныбжьыкIэхэр рапIух, щытхъу орэдхэри фаусых.

    Советскэ Союзым илIыхъужъэу Андырхъое Хъусенэ ищытхъу хэгъэгур къыбыбыхьагъ, лIыгъэу зэрихьагъэм икъэбар тхылъыбэмэ къадэхьагъ, гъэзет пчъагъэми къащыхаутыгъ.

    Фашист техакIохэм язаозэ, лIыгъэшхо зыщызэрихьэгъэ Iуашъхьэм мыжъоу хэгъэчъыхьагъэм тетхагъ: «1941-рэ илъэсым, шэкIогъум и 8-м, мы бгым Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Андырхъое Хъусенэ щыфэхыгъ». Адыгэ хэкум къыращыгъэ чъыг цIыкIухэр ащ къегъэтIысэкIыгъэх, ахэмэ апэмычыжьэу адыгэ шышIоIури щыт.

    Хъусенэрэ, ар зиполитрукыщтыгъэ ротэм хэтыгъэ зэолIыхэмрэ зыщыфэхыгъэхэ чIыпIэм дэжь щыс Украинэ къуаджэу Дьяково зыфиIорэм ианахь урам дахэмэ ащыщ Андырхъое Хъусенэ ыцIэкIэ еджагъэх. Джащ фэдэу, Ворошиловградскэ хэкум и Антрацитовскэ район илэжьакIохэмрэ, а районым къыхиубытэрэ къуаджэу Дьяково дэсхэмрэ яшIоигъоныгъэкIэ лIыхъужъыр зыщыфэхыгъэ Iуашъхьэми ащ ыцIэкIэ еджагъэх. Джаущтэу, Андырхъое Хъусенэ ыцIэ Украинэм ит къуаджэу Дьяково пытэу епхыгъэ хъугъэ.

            Зэкъошхэм ясаугъэтэу къоджэ гузэгум итым хьарыф инхэмкIэ зыцIэ лъэкъуацIэхэр тетхэгъэ дзэкIолIыхэм апэ итэу укъызаджэрэр Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Андырхъое Хъусен.


    По теме: методические разработки, презентации и конспекты

    Математика 6 класс. "Координатная плоскость" Задания для развития и обучения учащихся (задания для интерактивной доски)

    Задания для развития и обучения учащихся. Задания для интерактивной доски. Данный материал можно использовать для закрепления или повторения темы....

    Задания к стартовой контрольной работе по географии в 7 кл., Задания промежуточной аттестации по географии в 7 кл.(переводной экзамен).

    Задания к стартовой контрольной работе по географии в 7 кл., Задания промежуточной аттестации по географии в 7 кл.(переводной экзамен).  ...

    Структура задания и презентация компетентностно-ориентированного задания

    Презентация "Метапредметные результаты. Компетентностно-ориентированные задания. " Структура задания. Материал предназначен для урока биологии в 7 классе....

    Практические работы, творческие задания, викторины, контрольные задания, тестовые задания для занятий в объединении "КОМП"

    Практические работы, творческие задания, викторины, контрольные задания, тестовые задания для проверки навыков работы в старндартных прогаммах...

    задание для подготовки ОГЭ по информатике (задание по Exel, задание 19)

    Данный фал может использоваться как для подготовки, так и для итоговой проверки по 19 заданию ОГЭ по информатике. На закладках файла собраны тексты и сами задания для школьников....

    Работа состоит из 3-х частей. Часть А – задания с выбором 1 ответа, каждый ответ оценивается в 1 балл. Часть В - задания на установления соответствия оценивается в 2 балла. Часть С – задания с развернутым ответом, оценивается в 3 балла. Максимальное кол

    Работа состоит из 3-х частей. Часть А – задания с выбором 1 ответа, каждый ответ оценивается в 1 балл. Часть  В - задания на установления соответствия оценивается в 2 балла. Часть С ...