Главные вкладки

    ШъошIа шъо?... (Знаете ли вы?..)

    Гишева Нагмет Нурбиевна

    Адыгэ гущыIэ щэрыохэм ямэхьан.

    Скачать:

    ВложениеРазмер
    Файл Адыгэ гущыIэ щэрыохэм ямэхьан.15.39 КБ

    Предварительный просмотр:

    Адыгэ гущыIэ щэрыохэм ямэхьан.

    «Ицыгъо лъынэ къек1ы»

    Ижъырэ зэманэу мы гущы1эр зыща1уагъэм дэжь, адыгэхэмэ лъэрыхьэу ахэтыгъэхэм, ыхъун-ышхын зихъоихэм ягугъу аш1ы зыхъук1э «боу иш1угъу – ицыгъо лъынэ къек1ы, имэк1ай шэр къыдэщы»а1ощтыгъэ. А лъэхъаным ц1ыфмэ ялэжьыгъэхэр конхэм, к1оц1ыхэм арылъыщтыгъэх. Якъуаехэр гъажъоу конным е к1оц1ым илъмэ ахэлъыщтыгъэх. Унэу лэжьыгъэ зэрылъым цыгъом ышхын ригъотэныеба: ащ пае, ицыгъо матхъэу а1оти – «ицыгъо лъынэ къек1ы» а1ощтыгъэ, ащ къырагъэк1ёыщтыгъэр ыхъун-ышхын ихъой ы1оу ары.

    «Къырым данэ илъ»

    Къырым чыжьэп, хы Ш1уц1эм 1ус, адыгэ хэкум уик1ымэ машинэк1э зы чэщ зымафэк1э унэсыщт. Ар джырэ лъэхъаныр ары. Ау адыгэхэм а гущы1эр за1ом шыу, шыку, цуку – джахэр ары зек1уак1эу я1агъэхэр. Ащ къыхэк1эу Къырым чыжьэк1, к1огъуаек1э алъытэщтыгъэ. Чыжьэу щы1э горэм, ежьымэ а1э къимыхьащт горэм игугъу аш1ы зыхъук1э, «е-о-ой, ащ сыд иш1уагъ, Къырыми данэ илъ» а1ощтыгъэ, бгъотын умылъэк1ыщтым паш1ыщтыгъэ.

    «Бгым к1энк1эк1э еуагъ»

    Ц1ыфхэр ашъок1э зэрэзэфэмыдэхэм фэдэу, яшэнк1и зэфэдэхэп. Зыр гумэк1ыпх, зэк1эми агъапэ, адрэр шэныш1у, ц1ыф рэхьат, гумэк1ырэп. Ащ нэмык1эу, еп1о зэпытми гурымы1оу, е еп1орэр хэмыхьэу хъурэм «бгым к1энк1эк1э еуагъэм фэд, сыд еп1уагъэми хьаулый»ра1оу мэхъу. К1эк1эу къэп1онэу хъумэ, еп1орэр зык1и зыхэмызагъэрэр ары.

    «Псыцум хьэ ехьакъугъ»

    Мыри ыпшъэк1э къэт1уагъэм фэдэ хьазыр, ц1ыфыр зыгъэгумэк1эу, зыгъапэу щы1эмэ зиакъыл тефэу амыгъэгумэк1ырэм, е темыфэу амыгъэгумэк1ырэм пае, «о1ок1э гумэк1ырэп, псыцум хьэ ехьакъугъэм фэд» а1о. ар псыцум зык1ыфагъадэрэр, псыцур хьайуан, зэхэш1ык1 и1эп,ащ хьэ ехьакъук1э гумэк1ына а1уи ары.

    «Нэпч рефы»

    Ц1ыфым хьакъ имы1эу ущыхьэу, ежьым зиухыижьыным пае къы1охэрэм атемыгъэзагъэу, ыуж уимык1ыжьэу, к1уап1э емытэу, къы1ощтыр ымыш1эжьы зыхъук1э, «ашъыу, зэ сауж ик1ыжь, к1о силажьэми силажь, нэпч сипфыщта?» - е1о. нэпчым къик1ырэр – уздэмык1ышъущтым дэк1 а1оу урагъэзыгъэм фэдэу ары.

    «Жьы зыдэк1ырэм – цур  дефы»

    Ц1ыфхэр ашъок1э зэрэзэфэмыдэм фэдэу яшэн, яш1ык1, яхабз зыфэп1ощтхэмк1и зэфэдэхэп. Зыр сыдми ешъхьашъорэк1ы, адрэр нахь куоу еплъы. Ау зэплъырэм ащ фэдиз пымылъэу, ежь 1офышхо къыпигъэк1ы зыхъук1э «жьы зыдэк1ыщтым – цур дефы» а1о.

    «Зэрымытым 1этишъэ регъэуцо»

    Ц1ыфым къэбар къы1уатэ зыхъук1э ежь иш1ошъхэр хигъахъохэу зытемытхэри хи1ухьэхэу, зыригъэушъомгъу зыхъук1э «зэрымытым 1этишъэ регъэуцо» а1о.

    «К1ок1аем лъащэ урэхъу»

    Гущы1эм пае, ук1омэ емык1у къызэрэпхьыщтэу е лэжьае къызпык1ыщтым заригъасэу, мыуцужьэу, мыхъуным зытек1уадэк1э, е 1офышхо къызпык1ык1э, джащ фэдэр ары «к1ок1аем лъащэ урэхъу» зыфа1орэр.

    «Ынэ хьашъо к1эбзагъ»

    Ц1ыфым иакъыл тэрэзмэ, хэмылъмэ мыхъущтмэ,  ук1ытэр апэрэу зэу ащыщ. Ц1ыфым ук1ытэр къызэрэхахьэрэр ын ары – нэр мэук1ытэ. Ау зэк1эми зэфэдэу ахэлъэп. Сыд ео1ок1и сыд еош1эк1и, зи ук1ытэн хэмылъэуи ц1ыфмэ къахэк1ы, джащ фэдэм «ынэ хьашъо к1эбзагъ» ра1о.