Работа с родителями

                 Муниципалдыг бюджеттен хамаарылгалыг

 «+в\р кожууннуё Дус-Даг ниити билиг ортумак школазы»

Илеткел

« Тыва  чоннуё чаёчылдарынга даянмышаан,

ажы-т=лд\ ак сеткилдиг кылдыр кижизидери.»

Кичээлди белеткээн: Тюлюш Л,А.

Библиотека башкызы.

Дус-Даг

Сорулгазы:

 -Ажы-толду дузааргак, биче сеткилдиг, камныг, буянныг чорукка тыва чоннун чанчылдарын таварыштыр билиндирери, тыва чоннун чагай чанчылдарынга кижизидери.

Планы:

1. Киирилде
2.     Ажы-т=лд\ экииргек,дузааргак эки кижи кылдыр кижизидерде ч\\ херегил?
3. Ажы-т=лд\ камныг,хайыралыг, кээргээчел кылдыр кижизидерде ч\н\ канчаарыл?
4. Ажы-т=лд\ т=рээн дылынга ынак культурлуг кылдыр =ст\рерде  ч\н\ канчаарыл?
5. Ажы-т=лд\ буянныг ч=пт\г,дузааргак кылдыр =ст\реде ч\н\ канчаарыл?
6. Ажы-т=лд\ т=рээн дылынга ынак культурлуг кылдыр =ст\рерде  ч\н\ канчаарыл?
7.                  Багай чаёчылдардан канчап адырлырыл?

Киирилде.

 Ажыт-т=лд\ ак сеткилдиг кылдыр,  эки  кижилер  кылдыр кижизидериниё кол =зээ - =г-б\ле кижизидилгезинден хамааржыр.

  Т=лд\ ак сеткилдиг, х\нд\лээчел,кежээ,кызымаккай,т=лептиг,туруштуг, тура-соруктуг кылдыр кижизидере эё баштай  =г-б\леге ада-иезинден хамааржыр. Ол кижизидилге т=лд\ё салым чолун шиитпирлээр. Т=лд\ё кижизидилгезинге ада-ие баштайгы башкызы  кол ролду ээлеп турар болгаш харысаалга аажок улуг.Уруглары чазыг кылыпкан \еде ону ада-иези эскербейин,ыытавыйн эрттириптер таварылгалыр кайы к=вей. Бир эвес эскерип калза ону дораан эдер,ындыг болбас, багай чуве кылбас,ындыг ч\\л атка багай, ынчанмас, ынчаар ==рени бээр сен дээн чижектиг чагыгларны,с\мелерни шаанда =гбелеривис чагып чораан.Кижини биче чаштан ажыл кылып ==редири,=г-б\ле   кижизидилгезиниё баганазы болур.

           Ажы-т=лд\ экииргек, дузааргак эки кижи кылдыр кижизидерде ч\\ херегил?

     Шаанда уругларны 6 харлыында-ла бызаа, хураган кадаржып, чээргени чыып экээр кылдыр чаёчыктырар. Кыс уруглар 6,8 харлыында =шк\н\ саай бээр ,оолдар аът мунуп алгаш хойнуё бажын дозуп кадарып чоруур  апаар. Амгы \еде чамдык ада-иелерде шын эвес кээргечел х==нер тыптып келген. «Бичии чаш кижини айбылааш канчаар,=з\п келгеш боду ажылдай бээр-деп  бодаарлар » Бичиизинде айбыга ==ренмээн кижи =з\п келгеш удур чугааланыр,бир-ле чылдак тывар апаар.Оон ынчап чоруй чалгаа кижи апаар. Ажылга чаёчыкпаан,ажыл кылып билбес уруглар с==л\нде барып боду хилинчектенип, амыдыралдыё, чоннуё чоон оруундан аза берип болурлар. Оорланыр, кем- херек \\лгедир чоруктар оон \нер. Ынчангаш ажы-т=лд\ ылаёгыя кыс уругларны ажылга   чаёчыктырары албан,бир эвес ажылга чаёчыкпаан уруглар с==л\нде улгадып келгеш =ске кодан аалга келин бооп чеде бээрге берге болур деп ч\\лд\ ада-ие чагып,тайылбырлап ажылга чаёчыктрып кижизидери чугула бооп турар. Ынчангаш уругларны эрте чаштан эгелеп ажылга чаёчыктырары,==редири чугула.

Ажы-т=лд\ камныг,хайыралыг, кээргээчел кылдыр кижизидерде ч\н\ канчаарыл?

Долгандыр турар б\г\-ле ч\веге; эт-севинге,идик-хевинге, мал-маганынга, бойдузунга, чонунга, тыва кижилер  хумагалыг чораан. Ада-ие ол буянныг чаёчылды ажы-т=л\нге чаш уезинде-ле чаёчыктырып кижизидип эгелээр турган.

 Уругларны ужа-тура кылаштап чорда-ла,оларны мал-маганга ынак оларны чаптаар,кээргээр кылдыр чаёчыктырар. Эр болуп эзер дергизинден туттунуптар апаарга  чагып сургап эгелээр. «Аът мунуп алгаш херек чок черге шаппас чоор, аъдыё ара бээр», «Аът бажынче какпас чоор, адаё бажынче каканыё-биле д=мей болур», « Аъдыёны доктааган чериёге оъткарып ап чор, аъдыё ылгын болур», «Аъш-чем артынчызын черже октавас, аксыё кежии тудай бээр», «Ак чем дээжизин октавас чоор, хырныё чарлы бээр»-деп чагып чораан.Ол дээрге  аъш-чемин камнаары-дыр. Шаанда бичии оолдарга безин « Ыяш будуу безин сыктырбас,  ыяш човууртай бээр» деп чагып чораан.

Ажы-т=лд\ буянныг ч=пт\г,дузааргак кылдыр =ст\реде ч\н\ канчаарыл?

           Шаанда тыва кижи ==н\ё эжиин, алдын м=нг\н суккан аптаразыныё эжиин шоочалавас чораан. Кандыг-бир кижи келгеш оорланы бээр-деп сеткил чок турган.Харын-даа аалга кижи келирге кузелдии-биле уткуп алыр. Аштаан кижини чемгерер, доёган кижини чылыктырар. Уруглары дыёнап олурда ээлдек эвес с=с этпес,каржы аажы-чаё коргуспес ужурлуг. Бистиё =гбелеривис шаанда-на тура буянныг, дузааргак чораан. Улуг \\ле б\д\рген аалды оюн эртпес, «Б=г\н мен сеёээ дузалажыптайын, аа сен эртен дузалаш » Демин кадып ч\н\-даа кылып ап чорааннар. Тывага культура революциязы калбарып турар \еде школа.эмнелге черлериниё тудуун  тыва араттар демнежип тургаш халаска туткан. Эрес-дидим, тура-соруктуг,ч=пт\г шынчы аныяк кижини  =ст\р\п кижизидери ада-иениё хууда \легер чижээ болур. Бир эвес ажы-т=лд\ шын кижизитпес болзувусса, оларны катап кижизидери берге. Ынчангаш ада-иениё х\\лелгези уругларны, ч=пт\г,шынчы кижи кылдыр.уязындан ужуп \нмээнде кижизидер.

Ажы-т=лд\ т=рээн дылынга ынак культурлуг кылдыр =ст\рерде  ч\н\ канчаарыл?

Т=рээн дылдыё эё баштайгы башкылары =г-б\лениё кежиг\ннери ,ада-иези болур.  Ада-иениё дылы кайы-хире бпйлак, кайы-хире  культурлуг болдур,уругларныё дылы ындыг болур ужурлуг.

Чаш кижини т=рээн дылынга ==редири,дылды шын культурлуг ажыглап билири =г-б\лениё кижизидилгезиниё хендирбези,кол =зээ.Ч\ге дизе кижиниё т=рээн дылы ооё аажы-чаёы бодун каяа-даа ап чорууру,салым-чолдуё, кижиниё м=з\ шынары дорт холбаалыг.

+гбелеривистиё «Чугааланырыныё бетинде бодан,шугум чазаарда шыгаа»-деп чагып чораан. Тыва кижилер т=рээн дылын бок с=стер-биле ч\детпес ужурлуг. Барган черинге баргаш уен-даян с=с чугаалавас,ооё салдары =гбелер шыёгыы согугну берип  чораан.Улуг кижилер уруглар дыёнап орда анчыг с=стер чугаалашпас,маргышпас,алгышпас чораан. Ада-ие кижи уругларныё чугаазын =й шаанда эскерип ,кичээнгейге алыр ужурлуг,дораан анчыг с=с-тур,моон соёгаар ынча дивес-деп чагып чугаалаар. Бодундан улуг кижилерни х\нд\лээр,бичиилерни кээргээр кылдыр =ст\рер ужурлуг.Чугаа культуразын сагып билир кижи кажан-даа турамык х==нге чугаалашпас,чугаалажып орган улустуё чугаазын \зе кирбес.

                 Багай чаёчылдардан канчап адырлырыл?

Эё багай чаёчыл-оорлап, мегелээри. Ынчангаш ол багай чаёчылдарга сундукпазын дээш ада-иези чажындан тура сагыш човангыры-биле базым б\р\з\нхайгаарап,чагыыр.Шаанда тыва кижилер бо талазы-биле щынгыы турган. Чижээ; 6-7 харлыг уруг ойнап турган черинден ала б=мб\к тып алгаш,ону ==нге  эккелген; Авазы тургаш ону эскерип кааш,шынгыызы аажок уругнуё холундан сегирип алган.

- Ол кымныё б=мб\\л?

- Ону кайыын эккелдиё?

- Черден тып алдым.

-Черден че? Ындыг болза,ол черинге дедир аппарып каг. Ынчанмас чоор черге чыткан-даа болза =ске кижиниё ч\вези-дир. Ээзи сактып келгеш ап алгай,чедирип каг, дээш авазы уругну сургап чорудупкан. Моон сонгаар черле ынчанма,тутташтанып ==рени бээр сен,ол багай чаёчыл-дыр-деп авазы сургап орган. Тутташтаныр (оорланыр) уруглар с==л\нде барып ооржу апаар.Оор кижиден багай кижи чок.Аваныё \ст\нде чижээнден ава кижиниё щыёгыы  к=р\ж\,.негелдези б\г\ назыда уругнуё сагыжынга артып,ынчанмас деп ч\\лден уруг эки чаёчылдыг апаар

      Б\г\ ада-иелер ажы-т=л\нге ындыг багай чаёчылдар турбазын дээш бичиизинден чагыыр ужурлуг. Тывада с==лг\ \еде болуп турар =л\р\кчу,чаржынчыг кем-херек \\лгедиглерниё чылдагааны х=й кезиинде =г-б\ле кижизидилгезиниё кошкаанда,чаагай чаёчылдарны уттуп бар чыдырында арага,таакпыже сундугуушкунунда. Ажы-т=лдеривистиё багай чаёчылдарже,кем-херектерже,арагалаашкынче,оорланыр, к\штеп-к\ч\лээр,бойдуска кам хайыра чок,т=рээн дылынга,чонунга,х\нд\ткел чок чоруктарже уруг-дарыг сунду чок болзун,  уруглар шын орукче чорзун дээш ада-ие =г-б\ле кижизидилезиче ада-=гбелеривистиё шаандан тура сагып келген чаагай чаёчылдарынга даянмышаан ажы-т=лд\ т=лептиг кижилер кылдыр кижизидер ужурлуг бис.

Муниципалдыг бюджеттен хандырылгалыг

«+в\р кожууннуё Дус-Даг ниити билиг ортумак школазы»

Ада-иелерге  ==редилге шагы

Темазы:

  « Школачыны  сылдызын барымдаалап ==редип, кижизидери»

Белеткээн: Тюлюш Л.А.

 – библиотека башкызы

Дус-Даг

Темазы: « Школачыны  сылдызын барымдаалап ==редип, кижизидери»

Сорулгазы: уруг б\р\з\н\ё т=р\тт\нген \ези-биле аажы-чаёыныё  эки,багай талалары, онзагайы,чайгаар бойдузу, камгалакчы сылдызы, чаяалгалыг =ё\,эдилээр дажы, кадыкшылы, тааржыр, таарышпас эвилелиниё  дугайында ада-иелерге билиндирип, ==редири.

    Эге с=с:

 Кижи чуртталгазында эки-даа, багай-даа ч\\лдерге таваржып болур. Школачы кижи  чедиишкиннер, четпестерлиг кижизиттинип, чамдык =г-б\лелерде кижизидилге эки чоруп, а чамдыктарында кижизидилге кошкак, уругларны бичиизинден сула салып,  «=зе бээрге чедип алыр бис»  деп бодап турар =г-б\лелер бар чадавас. Ындыг-даа болза  уруглар кижизидилгезинге оларнын горосковун (сылдызын) ажыглап бичиизинден кижизидери улам дээштиг болурун билиндирип,  бо берге уеде кижизидилгеге, уругларнын мергежил шилип алырынга,  уруг б\р\з\  бодунуё т=р\тт\нгениниё аайынче аёгы болурун угаадып, кандыг-даа байдалдарда т=л\ёер-биле билчилгелиг болурун сагындырып, бо ==редилгени   кады эрттирээлинер.

                                                               Овен (Кошкар)

(март 21- апрель 20)

Чайгаар бойдузу – От

Камгалакчы бойдузу – Марс

Чаяалгалыг =ё\– кызыл, ак

Эдилээр дажы – бриллиант (алмаз, гранит, рубин)

Характеринин кол м=з\з\ – демисежири, бирги черге  турары.

Аажы-чаёында  эки ч\\лдер: к\шт\г, шыдамык, хамаарышпас сайгарлыкчы, баштайгы орук изекчизи, эчис сорулгаже ч\тк\лд\г, б\з\релдиг.

Аажы-чаёында тудуу ч\\лдер: сырбаёнааш, бот турамык, арай =р\ к=рд\нер, кедергей чассыг, хуузун хараар, мурнунга ч\тк\\р-доктаамал эвес, чайгылчак, каржызымаар.

М=з\-шынарында чедишпейн турар шынарларны х=гж\дерин оралдажыёар, тывызыктар тыварынга, кубиктер, конструктор  эптээринге, барабан, ыыткыр х=гж\м херекселдери, \рер ч\\лдер, эдискилер, шимчеп турар механизмнер оларже солун хостуг \езин  ч=пт\г эрттирер. Аёаа солун номнардан садып тып беринер, школага корум-чурум \рээшкиннериниё эгелекчилери овеннер болур. Ону ындыг ч\\лче ч\тк\\р  чорукту болдурбаза эки.  Олар ат-алдарже  ч\тк\лд\г болгулаар. +=редилге чурум баксыраар болза кошкаар. Ындыг  таварылгада  ооё бодунда элбээ-биле бар м=з\з\нге дээптиёер: оон  эштери оон ыракта дээрге, ону ажыр ==ренип турарын чугаалаёар. Овеннерни шыёгыы тудары чугула, ынчалзажок оларга эвилеё болур к\ш ажыглап, албадавас. Оларны б\з\редип угаадырын  оралдажыр. +=ренип турар чурумга, х\н чурумунга, бергелерге оспаксыравас к\ж\н ажыктыг угланыышкынче  угландырып  акшаны камнаар. Эки эртем-билигже хандыкшыдыёар.

Кадыкшылы: Бичиизинден келдилиг, бажы аарыыр, диштери, кулактарын хайгаараар. Дунелерде  харам бастыгыычал, хайгаарап эмчиге шинчидер.

        Олардан эки ==ренир болза эмчи, полководчу, журналист, башкарар, чагырыкчылар бооп шыдаар. Ындыг-даа болза ооё эвилеё эвези, турамыы шаптыктап болур.

Тааржыр  эвилелчизи: Арзылаё,  ийистер

Таарымча чок  эвилелчилери:  Те, рак, балыктар, скорпион, дева, буга.

                                                               Буга (Телец)

(апрель 21- май 20)

Чайгаар бойдузу - Чер

Камгалакчы сылдызы – Венера

Чаяалгалыг =ё\ - сарыг, ногаан.

Эдилээр дажы-бирюза, сапфир.

Характериниё   онзагайы - тудуп тургузар, камгалаар.

       Аажы - чаёыныё  эки ч\\лдери: шудургу, кызымак, доктаамал, шынчы, корум-чурумнуг, хогжумге, уран ч\\лге ынак, бодамчалыг, шиитпирлиг, к\ш-ажылга ынак, бот-тускайлаё.

        Аажы-чаёыныё тудуу ч\\лдери: хедер, каас-коя ч\\лдерге, тамчыгыышкынга ынак, озал.

       Буга демдээниё  адаа-биле  т=р\тт\нген т=лдуё ада-иези болуру  белен эвес. Шудургу тергиин дээн т=л т=р\тт\нген-дир, кызымак, амыдыралга ==рушк\л\г, чаагай сеткилдиг. Ол хедер болганы-биле ону алгырып хыйнап, кортпактаары соора туёнел болур.

Анаа ч\гле ч=птуг чоруктуё сагыш-сеткилин угаадыры чугула. Ол сагыш-сеткил ында аажок сайзыраёгай. Т=л\ёерде бир удаа шиитпирин хулээп алгаш, ону амыдыралга шудургу боттандырар к\зелдиг. Ол =ске уруглардан озал, ч\ге ындыгыл дизе «бугалар» быжырымчалыг кижилер-дир. Оон-биле чаёчыгары берге-даа болза эптежип к=р\нер. «Д\рген, д\рген, -  деп алгырар болза шын эвес болур. Урууёар, оглуёар белеткенир ч\\л\нге чеже-хире \е херек-тир ол хире \ени бериёер ол ш=лээн эптиг байдалдыг болур. Буга демдээнин  адаа-биле т=р\тт\нгеннер чаа класска, чаа бажыёга. Чаа эш-==рге дыка берге чаёчыгар.

Бугалар амыдыралдан таалалды алыксаарлар амданныг аъш-чем, чараш эдилелдер, х=гж\м, номнар, ажылга чедиишкиннер, бедик сайзыралдыг кижилер-биле харылзаалардан ==р\шк\н\ алыр.

Кадыы: боостаа, моюн аарып харыксырап, бокталыр аарыглардан кичээнир.

Анаа тайбын ш=лээн чаагай сеткил, уран  ч\\л х=гж\м таарымчалыг. Олар уран-ч\\л,  архитектурага ынак. Олардан тергиин  каастакчылар, хевирлекчилер, хеп дааракчылары, поварлар \нер. Олар чараш ч\\лдерге ынак. Уруглар болза таныштарыныё  хоозурадыкчылары болур.

Тааржыр эвилели: Дева, Те, Рак, Буга.

Таарышпас эвилели: Пар, Скорпион, Суггатчы, Ийистер.

                                                                     Ийистер

(май 21- июнь 21)

Чайгаар бойдузу – Агаар

Камгалакчы сылдызы - Меркурий

Чаяалгалыг =ё\ - сарыг, =кпеё оё

Эдилээр дажы – агат, хризопраз, берилл.

Характеринин м=з\з\ - тып чогаадыры болгаш харылзаа тудары.

    Аажы-чаёыныё эки ч\\лдери: хууда сайзыраёгай, угаанныг, ажылдыё  кандыг-даа хевирин  кылып шыдаар, эскериичел, элээн каш ажыл-херектерни хары угда кылып шыдаар, чазык чаагай, чиик, сагынгыр – тывынгыры.

     Аажы – чаёыныё  тудуузу: чаш уругзуг, чугаа тоовас, сандаргай, коваёнааш шинчилиг, кылыктыг, бодалы удурланышкак, х=й-ле ч\\лдерни  кылыр дээш сегирип алыр, эчизинге чедирбес, доктаамал эвес.

 Сонуургаачал,  удууру багай, ч\ге дизе солун ч\\лдерни эрттириптеринден коргар. Улгаткан тудум ону удудары берге. Ону могап шылай бербезин дээш кылыр арга - дыштаныр х\нде \р удууру. Ч\\л б\р\ аёгы болурунга ынак  эригиичел, орайтай бергенде анаа коргунчуг чуве чугаалавас,  коргунчуг фильмнер орай к==р\н ч=пшээревес. Эчизинге чедир ажыл кылып ==рензин дээш силерден х=й хайгаарал херек.  Бир эвес ону х\н ч\р\м\-биле ==редип каар болза,  улгаткаш чедиишкинниг кижи болур. Олар номчуурунга сонуургалдыг, барымдаалар, медээлер бижээн номнарга, даштыкы дылдар шиёгээдиринге салымныг. Фортепиано, х=гж\м херекселдеринге сонуургалдыг, угааны идепкейлиг ону сайзырадыры чугула.

        Уруг азы оглунар-биле б\з\режир харылзааларны тургузуп алыры чугула, ынчанмас болза улгадырга билчири берге. Т=л\ёерни мегелеп болбас угаанныг болганы-биле силерге  б\з\ревейн, х\нд\левейн барып болур. Ону албадаваёар, мегелээринге чаёчыга бээр, эде кижизидери берге. Спорт, арыг агаарга к\ш - дамыр сайзырадыры, даг \нери ажыктыг.

Кадыы: Амыдыралчы аргалыы  ой тавында. Соокка алыспас =кпезинге дегдирип болур, холдары, эгиннери, салаалары кемдей бербезин хайгаараар. Удуур мурнунда оожум ш=лээн болур.  Чамдыызы солагай болгулаар сорулгазын чедип алырынга боттарыныё   аргаларын ажыглаар. +=р\п четтириишкинниё сагыш-сеткилин ооё илергейлээрин мактаёар, деткиёер. Ийистерге эё берге ч\\л чааскаанзыраашкын, коргуушкун. Олар х=й часкыдыышкын манаар. Олардан албан хаакчылар, маадырлар, эртемденнер, чечен  чогаал, уран ч\\лге салым чаяанныглар,башкарыкчылар,  саарлыкчылар \нер.

Таарымчалыг эвилели: буга, деёзи, сугатчы, арзылаё.

Таарымча чок: балыктар, дева, адыгжы.

                                                                Рак

(июнь 22-июль22)

Чайгаар бойдузу –  Суг

Камгалакчы сылдызы - Ай

Чаяалгалыг =ё\-ягаан-к=к

Эдилээр дажы – ай-даш, изумруд, хризоберилл, жемчуг.

Характеринин онзагайы: баш  бурунгаар =тт\р с=глээри,  кижизии.

    Аажы-чаёыныё эки ч\\лдери: харыысалгалыы, бажыёга ажылдап билири, бот тускайланы, сагыш човангыры, кичээнгейлии, дыннангыры камналгалыы, оваарымчалыы, хандыр бодаары, солун чаёныы, эвилеё - ээлдээ.

   Аажы - чаёыныё  тудуузу: Сагышсыраары каразыышкыныы, чааскаанзырак хагдынчаа, кочуургаа, хомудаачалы.

Рак демдектиглер амыдыралга ижикпээн, азыралды хереглээр: оларны кыжырып,  шоодарга х=ёну чок, хамык ч\\лд\  чоок х\лээп алыр, коргудуп болбас. Олар улуска белен ижикпес ону башкызы, эжи мелегей, мирит дээр болза ол ч\н\- даа бодаар аргазын оскунар. Оон бир ч\\лд\ хилис эрттиргенинден ==редилгеге бергедээшкин туруп келир башкы тып немей ==редир. Эттеп хыйнавас. Олар ынак кижизиниё сеткилин безин хомудадыксавас, оларга ынак болуру чугула.

Кадыы: Аъш-чемге  холбашкан таарымча чок ч\\лдер тыптып болур. Ижин-шой\нд\ аарыгларындан кичээнир, дижин, нерв системазын  камнаар, соокка алыспас, семирип болур. Оларга шыёгыы дужаал бээринден чайлаза эки. Ону чалгаа, тудуу сен дээр болза шынап-ла ындыг болур. Бот-тускайлан болурун сайзырадыр, =пейлээринге х=ён\ чок.

Чаагай ч\\лге, байырлалга, белекке ынак. Олар  тергиин м=з\л\г шыдамык, негелделиг эртемден, х=гж\мч\, ак сеткилдиг албан хаакчы, тергиин ие, могадыычал херээженнер \н\п болур.

Тааржыр эвилелчизи: Буга, скорпион, дева, балыктар, рак, арзылаё

Таарышпас эвилели: Дензи, те, овен.

                                                              Арзылан

(июль 23-август 23)

Чайгаар бойдузу –  От.

Камгалакчы сылдызы – Х\н.

Чаяалгалыг =ё\ - сарыг, кызыл-х\реё.

Эдилээр дажы –  янтарь, хризолит, топаз.

Характериниё онзагайы: чагырыксаар, к\ч\ - шыдалдыг.

    Аажы-чаёыныё эки ч\\лдери: чоргаар, хуузунда т=лептиг, ак сагыштыг, артисчи, тергиидекчи, экииргек, харыысалгалыг, шынгыы.

Аажы-чаёыныё тудуузу: ат – алдарже сундулуг, менээргенир, кичээнгей, х\нд\ткелди  негээр, могадыычал, акшага ынак, ч\вени кыры-биле к==р. Арзылаё от демдээ, бичии хаан, ону =пейлээр болза бажыёыёарга бичии хайыраатылыг болур силер. Ол эё-не эки кол болурун к\зээр. Идепкейлиг чоруун шеглээн херээ чок, шыёгыы чайгылыш чокка удуртур херек, ч=пт\г чорукту угаадыр. Чааскаанзыралга х=ён\ чок, бажыёга дириг амытанныг болуру эки. +=редилгеге чииги-биле ==ренип б\г\ ч\вени шиёгээдиичел. Чалгаа апарган болза кончувас. Оон сыёзыг чоруун «шымчыптар» оон эштериниё  эки ==ренип турарын мактаёар боттарыныё ажылы б\тпейн турарынга х=ён\ чок.

Кижинин чаагай чоруунуё , маадырлыг чорук дугайында номнар номчудуёар. Улгаткаш политиканы, эрге-чагырганы сонуургап, кедергей =нд\р улуг салым манап турары чадап чок. Быжыг билигни бериёер, эчис сорулгазын чедип алырынга ==редиёер, ==редилгезинге х=й кичээнгейни углап =скелерни х\нд\лээр, амыдыралчы ч\тк\лд\г кылдыр ==редиёер.

Кадыы: Кежи уян, х\нге д=гевес. Ч\рээнге,ооргазыныё адаккы кезээнче, дискектеринче кичээнгей салыр. Карактары хыйыр апарза дораан эмчиге шинчидер. Олар т=р\мелинден кадыг-быжыг омак –сергек, =скерликчи чорукту к==р х=ён\ чок, изиг маргыштыг оюннарга , спортка ынак. Арзылаё нар удуртукчу албан-дужаалды ээлээрлер.

Таарымчалыг эвилели: Ийистер, деёзи, адыгжы, кошкар.

Таарышпас эвилели: буга, сугатчы, скорпион,арзылаё

                                                  Дева (кызыжак)

                                               (август 24- сентябрь 23)

Чайгаар бойдузу –  Чер.

Камгалакчы сылдызы - Меркурий.

Чаяалгалыг =ё\ - каразымаар, к=к, ак.

Эдилээр дажы –  нефрит, сердолик.

Характериниё онзагайы: ш\г\мч\лээр, сайзыраёгайжыдар.

    Аажы-чаёыныё эки ч\\лдери: оожум, топтуг, ажылдаар шинээ улуг, хензиг-даа ч\\лдерге кичээнгейлиг, тудунгур, бот-тускайлаё, сагыш-сеткили сайзыраёгай, шынчы, угаан сарыылдыг.

Аажы-чаёыныё тудуузу: чугаакыр эвес, соок шинчилиг, \\рмек ч\\лдерже улуг кичээёгей салыр, бодунуё  кадыкшылынга чигзинер, чемелекчи, оожургал чок, д\в\рээчел.

Кызыжак кайы – хамаан чок х=делиишкиннер кылбас, ==редилгеден оспаксыравас, маргышпас, содаалашпас ону кижизидери чиик. Хагдынчак, аарыын чажырар боду качыгдаар, кадыкшылыныё  дугайында х=й - чугаа кылырга чажырар. Эш -==рун бажыёынче  чалаёар. Олар дааш-шимээнниг х=й кижилиг кежээлерге х=ён\ чок. Кызыжакты шын кижизидери – улегер - чижек болуру. Олар экииргек эвес болза таныыр кижизиниё экииргээнче оон кичээнгейин угландырыёар. Олар мурнай,  бижип, номчуп эгелээр, угааны идепкейлиг шашки, шыдыраага ынак.

+зе бергенде медицина, химияны, спортту сонуургаар. Шимченгир шудургу-даа болза =скелерден оожум, шыжыгыычал, бижииргек. Урууёар, оглуёарны мактап  эргим, чаптанчыг, к=р\шт\г дээрзин б\з\редиёер. Ада-иениё эргеледиишкини оларга херек. Ылангыя кыс уругларны эргелетпес болза улгады бергеш эр кижи-биле харылзааларга бергедээшкиннерге таваржып магат чок. +=редилгеге бергедээшкиннер билбейн эрттирипкенинден болур  дуза чедиргеш билиндирер. Т=л\ёерге х=гж\м ==ренири, уран ч\\л нерв  кужениишкинин оожуктурар, иштики делегейин байыдар. Х\н чурумун уревес, даалга тодаргай болур. Эм аймаан эвээшти бээр, х=гж\мге, уран  ч\\лге мергежиири,  эки \легер ажыктыг.

Кадыы: Ижин ш=й\нд\, кежи уян, тырыктаары, аллергиядан аарып болур. Чиир х==н чок чемни албадавас. Олар политика, экономика, эртемге ажылдаар.

Таарымчалыг эвилелчизи: Дева, арзылаё.

Таарымча чок эвилелчизи: Буга, скорпион, рак,деёзи, сугатчы.

Дензилер (Весы)

(сентябрь 24 -октябрь 23)

Чайгаар бойдузу - Агаар

Камгалакчы сылдызы – Венера

Чаяалгалыг =ё\ – к=к-ягаан, к=к.

Эдилээр дажы – опал, лазурит.

Характериниё онзагайы: ч\н\- даа ч=пт\г к==р, сайзыраёгай.

Аажы-чаёыныё эки талалары: чиик, чышпык, дурт-сыны хевири аянныг, эвилеё, шыдамыккай, маргышкак эвес б\г\ ч\\лдерни\  аайын  к=р\п «алдын ортузун» тып  алыр , \нелиг ч\\лдери быжыг туруштуг .

Аажы-чаёыныё тудуузу: шиитпирлиг эвес, чааскаанзыраашкынга шыдашпас, д\в\рээчел, аймаараачал, =скелерге х=й с\мелер бериксээр, сагыш – сеткили хенертен =скерлиичел. Деёзилер чараш ч\\лдерге, шимээн – дааш чок оожум, тааланчыг х=гж\мге  ынак. Ч=р\лдээлерге х=ён\ чок ылаёгыя  ада-ие аразынга, анчыг чырык  аёаа багай салдарлыг болур. Ол дыёнап турда х=ректемеёер,  аарый берип чадавас. Кышкырыышкын, часкаашкын, кезедиишкин кылбас ол кылыктыг апарып болур. Олар  эртем - билигни дурген шиёгээдип алыр аргалыг, ынчалза-даа д\рген шагзырай бээр. Эгелээн херээн ара октаптар, т=нд\рер кылдыр чаёчыктырар.  Деёзилер спортка шоолуг эвес ону танцы солуп болур.  Мага - бодун сайзырадыр гимнастикага,уран чуулге, х=гж\мге сонуургалдыг,математиканы эки шиёгээдир. Кыс уруглар каастанырын к\зээр, а оолдар агаарга ужударынга туралыглар.  +=редилгези кошкаар болза чыдып калганын немей ==редир, билбээин билип алырынга дузалаар. Деёзилер ада-иезин, чоок кижилерин хомудадыр х=нн\ чок. Олар-биле оожум чугааларны кылып, шиитпир хулээп алырынга ==редиёер.   Олар чышпык болганда  бажынга х=й  эш-==р\н чалаарынга, боду аалдаарынга  ынак оозун шеглевеёер. Олардан тергиин болчукчулар, дипломаттар, садыгжылар, артистер, чагырга ажылдакчылары \н\п болур.

Кадыы: б\\ректеринге, сыёыйга халдавырлыг аарыглар таваржы берип, нервизи кошкап, ижин-ш=йунду баксырап, бажы, ооргазы аарый берип чадавас хайгаараар.

Таарымчалыг эвилели: Ийистер, арзылаё, адыгжы,сугатчы,кошкар.

Таарымча чок: те, рак, буга.

Скорпион

(октябрь 24- ноябрь 22)

Чайгаар бойдузу – Суг

Камгалакчы сылдызы - Марс

Чаяалгалыг ону-каразымаар, кызыл-хурен,сарыг.

Эдилээр дажы - аквамарин, карбункул, коралл.

Характериниё онзагайы: башкарыксаар, сургаксаар.

Аажы-чаёыныё эки талалары: эчис сорулгаже сундулуг, шимченгир, туттунуп билир, хамаарышпас, сайзыраёгай, быжыг туруштуг, шыдамык, шиитпирлиг, билдинмес ч\\лд\ билип алырынче  туралыг, харыысалгалыг, =скениё херектеринче холгаарлавас.

 Аажы-чаёыныё тудуузу: сорулганы хуузунда чедип алырынга сундулуг, кедергей хедер. Эрге – чагыргага ынак, кээргел чок, =жээнзирек,хагдынчак,хуннээчел,кылыктыг.

     Скорпионнар демисежиринге ынак, оолдар шог болур оскелерге аарышкылыг чувени кылып магат чок. Шоглаачалын шеглээрин эп-биле   ооредир. Оолдар шериг кижилер оттунуп  боо - монгу ышкаш чувелер-биле ойнаарынга, чажыт ниитилелди тургузуп алырынга   ынак. Оон четпестерин, ындыг чажыт эвилел тургуспазын    тайылбырлап ч=пт\г  чугаалажып, туттунуп билиринге ==редир. Номчулгага  сундулуг  чажыт т==г\л\г истелгелерге, эртем болгаш медицина чогаалдарынга, эртем –нептередиишкинниг номнарга хандыкшыдар. Ынак маадыры - Шерлок Холмс. Багай ==ренип турар болза ч\тк\лд\\н хайныктырар, чедиишкинни боду чаалап аптар.  Олар ат-алдарга туралыглар, ынчангаш т=л\ёерниё =ён\ктери оон дээре ==ренип турарын чугаалаёар. +скелер боттарындан артык болурун олар к\зевес. Ол кандыг-бир эртемни сонуургай бээр болза ооё-биле кады  кичээлдеёер. Скорпион уруглар эр угаанныг, к\шт\г.

Кадыы: Карактарынга халдавырлыг аарыг тыптып магат чок. Арыг-шеверге чаёчыктырар. Аъш-чемге хораннаныышкын, тырыктаашкын, соокка аарып,эъди изип, кыс уругнуё ай демдээ эрте к=ст\п кээп болур. Ш=лээн байдал оларга унелиг. Скорпионнардан тергиин кезип эмнээр эмчи, байысаакчы, к\р\не ажылдакчылары, полководчулар \нер.

Таарымчалыг эвилелдери: балыктар, кысчыгаш, те, рак, скорпион.

Таарымча чок эвилели: сугатчы, арзылаё, кошкар.

Адыгжы

(ноябрь 23- декабрь 21)

Чайгаар бойдузу - От

Камгалакчы сылдызы - Юпитер

Чаяалгалыг =ёу-ак-к=к

Эдилээр дажы-аметист, топаз, хризолит.

Характериниё онзагайы – ч=в\лежир, удуртур.

Аажы-чаёыныё эки талалары: идепкейлиг, ажык, ак-сеткилдиг, амыдыралга ==р\шк\л\г, байырлал сеткилдиг, хосталгага ынак, найыралчы, билип алырынга к\зелдиг, ч=птуг,эрес-дидим,удуртукчу шинчилиг.

Аажы-чаёыныё тудуузу: ч\вени кыры-биле к==р, туттунуп шыдавазы, эвилеё-ээлдек эвес, бодамча чок, дааш-шимээнниг, дужун хараар, дужаарынга, айтыышкын бээринге ынак, бодун х\нд\лээринге  кузелдиг.

 Адыгжы от демдээниё т=л\  бедик к\ш-шыдалдыы, ном, чогаалга сундулуу, боттарыныё частырыгларын х\лээп к==р, мегечи кижилерни =ршээвес. Арыг агаарга оюн-тоглаа, х=глээшкиннер, спортка хандыкшыл, адааннажылга, маргылдаа ону хандыкшыдыёар. Олар дириг амытаннарга ынак. Т=л\ёер улгадырга кичээл кылдырып тудары нарын апаар. Кудумчуда солун чуулдер к=вей, анаа-ла олурар х=ёну чок.

    Т=л\ёерни корум - чурумга, арыг-шевер байдалга, сагылга – чурумга ==редир, кижизидер т=лээде ол шыдамыккай чорук, тывызык аргаларны негээр. Адыгжы номга номчулгага сонуургалдыг болзун дээш аргаларны ажыглап кижизидиёер. Дайынчылар, маадырлар дугайында т==г\лерни аажок сонуургаарлар.  Адыгжыларга  угаан ажылы, к\ш-культураны, шимчээшкиннерни кызыгаарлавас, олар тергиин эки ==ренип шыдаар аргалыг, бодамчалыг оюннарга шылгараар, +рээлиниё арыг байдалын хайгаараары чугула. Олар к=р\п турда ч=пт\г эвес чоруктарны кылбас оон х\нд\ткелин оскунар силер. Адыгжыныё энергиязы к=вей. Олардан археолог, этнограф, т==г\ бижикчизи, шинчилекчи, фоторепортер кижилер \н\п болур. Ол хевирниё кижизиниё назыны кыска, бодунуё орун – д=жээнге м=ч\\р\ ховар болгулаар.

   Адыгжы кыс  шимчээшкинге ынак ол хостуг болуксаар, угаан-саарылдыг  кандыг-даа тускай эртемни чедип ап шыдаар, ч\д\лге чок.

Таарымчалыг эвилели: балыктар, ийистер, буга, арзылаё, деёзи.

Таарымча чок эвилели: овен, рак, дева.

Те (козерог)

(декабрь 22- январь 20)

Чайгаар бойдузу-Чер

Камгалакчы сылдызы - Сатурн

Чаяалгалыг =ё\ – ногаан,  кара-хуреё.

Эдилээр дажы - рубин, оникс, малахит

Характериниё онзагайы - шилип алган угланышкынынче бичии базымнар-биле бурунгаарлаары, бедиири.

Аажы-чаёынын экизи: эчис сорулгаже ч\тк\лд\г, таарымчалыг, к\ш-ажылга ынак, харыысалгалыг, бергелерни бодамчалыг ажып эртер, чагыртырынга, чагырарынга бир д=мей  аргалыг, доктаамал \ндезин туруштуг.

Аажы-чаёыныё тудуузу: хыйланыычал, кызыы,  ээлгир    эвес, эрги чаёчылдарга ынак,ээлдек эвес, каразыычал, хуннээчел, адыыргаксымаар, чааскаан чоруурунга сундулуг, ундараачал, эрге-чагыргаже сундулуг.

    Телер кажан =ске кижилер барда бижииргек, эгениичел, а бодунуё улузу турда дидим, негекчи, башкарыкчы болу бээр. Телерниё бичии болгаш элээди назыны  аажок харыысалгалыг, айыылдыг \е-чада-дыр. Оларны каттыртыры белен эвес, сула салдынып  оожумнаарынга, каттырарынга ==редири чугула. Оларга чылыг, ==р\шк\л\г байдалды тургузары чугула.  Телерни14-15 харга чедир эки хайгаараар, айыылдыг таварылгалардан камгалаар. Олар чааскаан чоруурунга ынактар.  Бир азы ийи эш оларга четчир. Телер х=ёну чок турда аалчылар чалаар, =глерже аалдап баарынче албадавас.  Телер харыысалганыё сагыш  – сеткили-биле кады т=р\тт\нген кижилер-дир.  Олар дааш чок оожум оюннарга ынак, улуг кижилер дег чугаалажырга ==р\\рлер.

   Те онаалга к\\селдезинче четтикпес болза чалгаазы эвес,  бир-ле ч\\лд\ эрттирипкени ол     дуза херек. +скелер-биле ону деёневес, кым-бир оол, уруг оон дээре деп чугаалавас. Ол бодунуё дугайында багай ч\ве дыёнаар х=ёну чок, дыёназа ундараар. Шынап-ла чаржынчыг кижи болу берип болур. Ол хыйланыышкынны эвес,  дузаны силерден манап, к\зээр. Оон \р ыглай бээрин болдурбас, шыёгыы аарый берип болур. Телер-биле музей, делгелгелерге  барыёар ==р\нч\г, ажыктыг болур.

Кадыы: Ижин-ш=й\нд\ аарыглары, нерв системазы, диштери, дискектери, с==к-даяа,хол-буттары аарый берип болур. Кадыынче кичээнгейни х=йну углаар. Олардан башкарыкчы, администратор, инженер, эртемден, политик, экономист \н\п болур.

Тааржыр эвилели: Дева, буга, скорпион, балыктар.

Таарышпас эвилели: адыгжы, ийистер, сугатчы.

Сугатчы (водолей)

(январь21-февраль 20)

Чайгаар бойдузу-Агаар

Камгалакчы сылдызы - Сатурн

Чаяалгалыг =ё\ - к=к, ак.

Эдилээр дажы - циркон( алмаз аймаа)

Характериниё онзагайы-шынны дилеп тывары.

Аажы-чаёыныё экизи: хамаарышпас, онзагай, тывынгыр, чазык, хоозун ч\д\лге чок, шынны тыварынга шудургу, буянныг.

Аажы-чаёыныё тудуузу: чааскаанзырак,дужун хараар,далаш,турамык, харыысалга чок. Ол хедерленип шыжыгар болза, ооё-биле маргышпаёар, д\в\ретпеёер, ол =скелерге д=мей болбазын кузээр. Сугатчылар билиглерни, медээлерни,  барымдааларны  белени-биле к\жениишкин чокка шингээдип ап шыдаар. Билиглер боттары-ла тыптып турар ышкаш. Олар чааскаан кичээлдээр чаа билиглерни шиёгээдип алыр. Сактыычалы кошкак ышкаш сагындырза-даа сонуургаанын утпас. Гумманитарлыг  эртем-билиг ол уругларга тааржыр. Чиге эртемнерге, чечен чогаал,эртем талазы-биле база салым-чаяанныглар. Тергиин журналистер, эртемденнер, актер, октаргай эртемдени,архитекторлар \н\п болур.

Сугатчылар  спортка  сонуургал  чок, эртем – фантастиктиг  чогаалдар номчуур. Улуг  кижилер аразында маргылдаа  дыка багай салдарлыг, нерв системазын  \регдеп болур. Сугатчыга кижилерни эки,  багай деп ылгай к=рбезин сагындырып чугаалаар.

Кадыы: Нерв системазы\ релип,  баш аарып, чем хуулдурулгазы  баксырап  болур.

Таарымчалыг эвилелчизи: ийистер деёзилер, адыгжы, овен,рак

Таарымча чок эвилели: сугатчы, арзылан.

Балыктар (рыбы)

(Февраль21- март 20)

Чайгаар бойдузу – Суг

Камгалакчы сылдызы - Юпитер

Чаяалгалыг =ё\ - хар дег ак

Эдилээр дажы – изумруд

Характериниё онзагайы – ч\н\ё-даа утказын тайылбырлаарын к\зээр.

Аажы - чаёыныё эки талалары: бодамчалыг, сайзыралдыг, ч\д\лгелиг,чымчак, чаагай сеткилдиг, сагыш човаёгыр, дузааргак.

Аажы-чаёыныё тудуузу: шиитпирлиг эвес, сугнуё аккан уу-биле чоруур, салдарга алзыычал, кылынгыр эвес, муёгак, чугле к\зээринге сундулуг, боттуг амыдыралдан хоорулчак.

Балыктар суг-биле ойнаарынга ынак, хуулгаазыннар дугайында тоолдарны  дыннаксаар. Дааш - шимээнге х==н чок, удуур мурнунда кударанчыг кино, х=гж\м дыёнаан ажыы чок. Оларга ш=лээн Тайбын, оожум байдал таарымчалыг. Чамдыкта хагдынып, боданып олуруптар. Балыктарга боттуг амыдыралды кылынгыр чорукту кижизидер. Шиитпир х\лээп алырынга, акша к=пеекти шын чарыырынга ==редир, уран ч\\лге хандыкшыдар, сагыш –сеткилин байыдар, хол чедери, кончууру хоруглуг. Олар эки-даа багай-даа салдарга алзыычал. Ада-ие оон эштерин хайгааралга алыр, сагыш –сеткил ханызындан харылзаалыг болурун оралдажыёар. Балыктар  удуур бетинде ооё-биле оожум,ш=лээн, эвилеё чугаалажыры ч\\лд\г. Олардан   х=гж\мч\лер, чурукчулар, скульпторлар \н\п болур.

Кадыы: Муёгараашкындан кылыктанырындан  камгалаар, идик аймаан эки шилиир, улаараар байдал тыптып болур.

Таарымчалыг эвилели: буга, рак, те, скорпион, деёзи.

Таарымча чок: Арзылаё, адыгжы, дева.