2.1. Качество проведения педагогического мероприятия с детьми НОД в межаттестационный период на КМО, ГМО

Тыва Республиканын Чаа-Хол кожууннун

 Чаа-Хол суурнун

муниципалдыг школа назыны четпээн уругларнын

«Солнышко» аттыг албан чери

Ажык кичээл:

Кичээлди тургускан

 кижизидикчи башкы:

Иргит Ч.Д.        

Чаа-Холь 2021

Темазы: «Тыва чемим - Тыва далган!»

Кичээлдин хевири: чаа тема

Кичээлдин эртемнер-биле болуктээшкини: чугаа сайзырадылгазы, куш-культура сайзырадылгазы, билип алыышкын сайзырадылгазы, уран-чуул сайзырадылгазы.

Сорулгазы: Тыва ак чем - тыва далган - биле таныштырар. Тыва чаагай чанчылдарга ооредир.

         Ооредилгелиг сорулгазы: Тараадан тыва далганны соктаарын уругларга ооредир. Уругларга тыва улустун эдилелдерин танып, ылгап ооредир, оон ажык-дузазын билиндирер. Айтырыгларга тода болгаш долу харыыларны бээрин ооредир.

Сайзырадыр сорулгазы: Чувени сактып алырын, даап бодаарын, дыл-домаан сайзырадыры, словарь ажылын чоргузуп, сос курлавырын байыдары. Тыва эдилелдерни бойдустун кезектеринден кылып ап турар деп чуулду билиндирер. Бойдус бисти азырап турар деп билиндирип, бойдустан чугле алырын бодавайн, ону камгалап байлакшыдарын сайзырадыр. Уругларнын уурмек моториказын сайзырадыр.

          Кижизидикчи сорулгазы: Уругларны бичиизинден ажыл-ишчи, эрес-кежээ, куш-ажылды унелеп билиринге, тыва чаагай чынчылдарны сагып чоруурунга, эт-сепке камныг чорукка кижизидер. Бойдуска камныг, анаа ынак болурунга кижизидер.

       Методтары:Шинчилел ажылынын методу, деннелге методу, беседа, дылды хайгаараарынын методу, информация дамчыдар технология (ИКТ),

Дерилгези: Огнун чартык хевири, тыва эдилелдер.

Ажыглаар чуулдери: Проектор, слайдылар, чуруктар, согааш, бала, деспи, булгааш, дээрбе, дээрбе ыяжы, суугуу, аяк, тыва далган, чиг тараа, бышкан тараа, хоорупкаан тараа, саржаг.

Словарлыг ажыл: согааш, бала, дээрбе,  алгый паш, булгааш, тараа, хоорар, челбиир, тыва далган.

Кичээлдин чорудуу

1. Организастыг кезээ. Кыска фильм корулдези

(Уруглар кирип келгеш, сандайларынын мурнунга туруп алыр).

-Экии, уруглар! Богун бисТыва далганы канчаар кылырын ооренип коор бис. Баштай тогерик кылдыр утрупкаш, бот-ботарывыс – биле мендилежип корээлинер!

Четтинчипкеш долгандыр

Чергелештир туруптаал,

Чернин онгур чечээ дег

Чараш онза уруглар бис,

Кандыг ,чуну кыла-дыр

Кайгамчыктыг демниг бис

Мен сээн оннуун, сен мээн оннуум

Холдарывыс дынзыг туткаш,

Куспакташкаш, хулумзуруул.

- Эр-хейлер! Ам сандайларга оожум олуруп алынар. Силерге мен кыска кинодан коргузейн. Кинчээнгейлиг коргеш, чуну канчап турарын чугаалаар силер. (Уругларга кыска кинону коргузер.)

• Уруглар, корген кинонарда чуну кылып турар-дыр?
• Тараадан тыва далганны соктап турарын кордувус.
• Ынчангаш богунгу кичээливисте тараадан тыва далганны канчаар соктап кылырын боттарывыс кылып тудуп тургаш билип алыр бис.

2. Кол кезээ

- Баштай тарааны соктаарынга кандыг херекселдер херегин билип алыылынар.  (Чуруктарын коргускеш, ададыр.)

-Бо чуу-дур, уруглар?

-Бо дээрге тарааны хоорар алгый паш-тыр. Алгый паш, деп аданар. Алгый паш оске паштардан коорде чуга болур,  чуге дизе тараа быжынгыр болзун дээш ажыглаар. Оске кылын баштарга хоорар болза тараа чедир бышпайн кадып калыр.

- Бо дээрге чуу-дур, уруглар?

- Согааш, бала, аданар. Согааш, бала-биле хооруп алган тараанын дугун дужур соктаар.

- Бо эдилелди кижи бурузу таныыр бе? Кым билирил, адаптынарам? –Деспи

-Шын-дыр, деспиге тараанын дугун дужур челбиир.

-Бо дээрге дээрбе-дир. Дээрбе, деп аданар. Дээрбе-биле тарааны хоюдур далганнаар. (Уруг бурузунге база ададыр)

-Деспи, бала, согааш, дээрбе, алгый паш дээрге тыва улустун эдилелдери-дир. Бо эдилелдерни кылыр чуулдерни кайыын ап турарыл?

- Шын-дыр, бойдустан. Ыяштардан чазап алыр. Ынчангаш тывалар бо эдилелдерин дыка камныг эдилеп чораан, оларны кылып алыры берге турган. Бойдустан чугле алырын бодавас, ону камгалап, остурер.

-Ам дуу турган ог иштинче кирээлинер. (Ог иштинге келир)

-Дорже эртип олурунар уруглар. (Уруглар чартык тогериктей дискектенип олуруп алыр)

Сула шимчээшкин «Арбай тараам амданныг»

(Уруглар «Ден-ден»деп ырынын аялгазынга тарааны соктап турарын коргузер)

Арбай тараам магалыг

Аккыр чаагай далганныг (Тараа хоорарын оттуннер)

Согаашка бис ургаштын

Соктай бээр бискорунер (соктаар)

Шаа-даа четпейн челбип-челбип (челбиир)

Дээрбеге тырттыптар бис. (холдарын долгаар)

Авазынга дузалажыр

Аажок кежээ уруглар бис.

-Бо чуу-дур, уруглар? –Тараа

-Баштай тарааны хоорар мурнунда, тараа поктуг болза ону аштап – арыглап алыр.  Ынчангаш тараанын погун дажын аштаалынар.

Д/О «Тарааны арыглаалы»

- Уруглар стол кырында поктуг тараа бар. Оон чугле тараазын ангылаар силер.  (Уругларны уш болукке чарып алгаш, столдарже олуртур )

- Кайы болук мурнай тараазын аштаптар эвес. 1-2-3, эгеленер! (Уруглар аразында чаржып тарааны ангылаар) 

-Эр-хейлер! Ам арыглап алган тараавысты суугууга алгый пашка хоораалынар. Тарааны хоорарда суугууга хоорар, анаа бажын иштинде печкага тараа хоорбас. Бир эвес суугуунун оду улгадыр болза тараа ортенип болур, ынчангаш тараа ортенмезин дээш, ону ургулчу былгааш-биле былгап хоорар.

-Ам тараны хооруп «Арбай-хоорлап» ойнаптаалынар че.

Адыжывыс коргузунер,

Арбай -хоорлап ойнаалынар.

Арбай-хоор, арбай-хоор,

Арбай-хоор, арбай-хоор.

Улуг эргек уруктазын

Башкы-салаа балыктазын

Арбай-хоор, арбай-хоор,

Арбай-хоор, арбай-хоор.

-Чаа,  хооруп алган тараавысты деспиге уруп алыылынар.

-Кажан тарааны хооруптарга тараа бышкаш даштында дугу хоорлуп, божай бээр. Ынчангаш ону согаашка дугун дужур соктаар. Соктаалынар че.

-Бо чуу ийик?

- Шын-дыр, согааш биле балазы –дыр, куштуг улус оолдар соктазын. Баштай мен айтып берейн. (Коргузер) (Оолдарга тарааны соктадыр)

Арбай-тараа соктап чиир

Бала, согааш эдим бо

Бирээ, ийи, уш!

Бирээ, ийи, уш!

-Эр-хейлер, ам дуктеп алган таравысты деспиже ураалынар. (Деспиже урар)

-Тараавыс кандыг апарган-дыр? -Дуктуг

-Деспиге уруп алгаш, тараанын дугун дужур челбиир. (Коргузер)

- Бо корунердаан, дуктуг турган тараанын дугун дужур челбип кааптарга тараа кандыг-дыр? (Тавакта арыг тарааны коргузер)

 –Дук чок арыг.

-Ам арыглап алган тараавысты дээрбеге тырттар бис. Дээрбени чунун-биле кылган-дыр, уруглар?

-Шын-дыр, даштан кылган. Аар даштын аразынга тараа эки чуурлуучал болур. Тырттып корээлинер.  

-Бо дээрге дээрбени долгаар дээрбе ыяжы-дыр. Дээрбенин кырында онгар черин – дээрбенин аяаа дээр, ынаар тарааны уруп алгаш, дээрбени долгаар.

Эрте шагда шевер кижи

Эки дашты шилип каан

Эптей салгаш долгаптарга

Эки чеми унуп кээр.

(Уругларга тырттырар)

-Корунерем, тараавыс дээрбеге тырттып алырывыска чуу болу берген-дир?

-Бо-ла-дыр-ла тыва далганывыс белен. Эр-хейлер!

- Силер тыва далган чиген силер бе?

-Тыва далганны чунун-биле булгап чиирил?

-Шын-дыр, саржаглааш, суттуг шайга булгап чиир.

3. Кичээлдин туннели:

-Ам силерни тарааны чунун-биле канчаар кылырын билип алганынарны хынаптайн.

Оюн. «Кандыг эдилел чок-тур?»

Сорулгазы: Уругларнын тарааны кандыг эдилелдер-биле соктап кылырын сактып алганын хынаар сорулга-биле ойнадыр.

Бис богун кандыг эдилелдер оорендивис, уруглар? Кым чугаалаптарыл? –Ам оюндан ойнаптаалынар. Бо чурукту эки сактып коруп алыр. Караанар шийип алынар кым-даа корбес.

 (Экранга эдилелдернин чуруктарын коргускеш, бирээзин чидир базыптар) -Чуу чок тур, тывынар?

- Бо эдилелдерни чуну канчаарда ажыглаар ийик, уруглар? ( тараа соктап чиирде)

-Ам корунердаан менде уш ангы тавакта тараалар бар. Чиг тара кайыл, айтынар?

- Тарааны соктаарда баштай канчап алыр бис?? (погун, дажын аштаар, оон соонда хоорар)

- Каяа уруп алгаш чунун-биле хоорарыл? (Пашче ургаш былгааш-биле хоорар)

- Хооруп алгаш канчаарыл? ( согаашче ургаш бала-биле соктаар)

-Ам дуктуг тара кайыл, айтынар?

- Соктап алгаш канчаарыл? ( челбиир)

- Каяя уруп алгаш челбиирил? ( деспиге уруп алгаш челбиир.)

- Челбип алгаш канчаар бис? (дээрбеге тыртар)

-Бышкан тара кайыл?

- Дээрбеге тыртып алырывыска чуу унуп келирил? (тыва далган)

-Эр-хейлер, уруглар! Бистин кичээливис доозулду, сандайларын аяар алгаш, болуунче чоруур.