Проектная деятельность
В этом разделе представлены образовательные проекты по бурятскому языку: от школьных инициатив до районных мероприятий. Каждый проект — шаг к сохранению и популяризации родного языка.
Скачать:
| Вложение | Размер |
|---|---|
 imya_prilagatelnoe_efimova_elena.pptx | 89.03 КБ |
| minii_proekt_elyyr_enhe_baydal_ipatova_elya_8a.pptx | 1.14 МБ |
| moya_semya_gonchikova_nomina.pptx | 1.63 МБ |
 proekt_tseremoniya_chaya.docx | 22.37 КБ |
| stroitel_kurnatova_kristina.pptx | 932.59 КБ |
| tsybenova_5_rasporyadok.pptx | 996.27 КБ |
Предварительный просмотр:
Подписи к слайдам:
Функции прилагательного в бурятском языке определяется его положением в предложении: если прилагательное предшествует существительному, является определением, если находится в конце предложения- именным сказуемым : Энэ ho нин ном. Это интересная книга. Энэ ном ho нин . Эта книга интересна.
Степень сравнения прилагательных. Степень сравнительная суффикс -шаг Значение и употребление Полисемантичный (в контексте) Примеры: Харашаг нохой газаа байна . (черноватый) - бтар С прилагательными обозначающие цвет и форму Дари ногообтор y нгэтэй костюм абаа .(зеленоватый) -хан Выражает недостаток , уменьшенность качества предмета Тэндэ хоёр сонхотой багахан гэр байна .(маленький) превосходная Частицы Тон , егээ , угаа Весьма , самый ,очень . Оюутан тон h айн харюу бэлбээ .(очень хороший) Двукратное повторение Муугай муу Бухэ h оо бухэ Первое полное прилагательное стоит в одном из косвенных падежей ( род.п.исх.п ) а второе в им.п Даша h ур харбаанай h айндэртэ бухэ h оо бухэ барилдаашан байгаа . (сильнейший) Уб улаан красный- красный; Сочетание усеченной формы с полной формой прил. Саб сагаан у h этэй хугшэн Батынды ерээ . (с белыми-белыми)
Относительные прилагательные образуются посредством суффикса: От существительного –т-( а,о,э ): эрдем – эрдемтэ , морин-морито ; от глагола- -мал( мэл,мол ): шаха- шахамал , шадха - шудхамал ; от наречия- - хи : эндэ-эндэхи,саана-саанахи
Предварительный просмотр:
Подписи к слайдам:
Б ү хы х үнүүд эл үү р энхэ байха ё h отой. ү
Энхэ эл үү р байдал- х ү ны ажа байдал-эл үү р энхэ ябахын тула.
Эл үү р энхэ алтан бэлиг, б ү хы на h аараа ү бдэнэг ү й,хамгаалха!
Бэеын тамирай тангариг Спортоор бэе h о рихо
Υ дэр ѳѳ з үбөөр үнгэргэхэ.
Нойр ба амаралга.
Тамхи хаяха ба архяа
Элуур эдеэн
Вывод Каждый ребенок должен для себя понять, что необходимо вставать и ложиться спать всегда в одно и то же время, питаться по привычному постоянному расписанию, умственный труд разбавлять физическими упражнениями, спать в проветренном помещении, отказаться от курения и алкоголя.
Предварительный просмотр:
Подписи к слайдам:
МИНИИ АБА Минии аба Амгалан гэжэ нэрэтэй.Абамни гушан ю h этэй.Тэрэ полицида h удалдаг . МИНИИ ЭЖЫ Минии эжы Туяна гэжэ нэрэтэй.Эжымни гушан найматай .
Минии эгэшэ Минии эгэшэ Алина гэжэ нэрэтэй.Эгэшэмни арбан гурбатай.Тэрэ наймадахи классай h урагша .
МИНИИ Д үү БАСАГАН Минии д үү басаган Сэсэга гэжэ нэрэтэй.Д үү басагамни найматай.Тэрэ гурбадахи классай h урагша .
Минии д үү х ү б үү н М инии д үү х ү б үү н Арья гэжэ нэрэтэй . Д үү х ү б үү мни д ү рбэтэй .
Предварительный просмотр:
- Сай гээшэмнай гγнзэгы удхатай, γндэр нэрэтэй ундан гээшэ. Табадахи – долоодохи зуун жэлэй γедэ Хитад хаанай ордондо ундан орожо бии болобо. Манай буряад араднай нγγдэлшэн хадаа энэ ундаяа элдэбээр шанажа, эдеэн болгожо, эдидэг заншалтай. Тэрэниие харуулхымнай зγбшѳѳгыт.
- Ээ-ээ, аша басагаднай ерэбэ.
- Ерээ, ерээ.
- Бидэ аша басагадаараа ойгуур ябажа ерэбэл, галаа тγлижэ, сайгаа шананабди.
-Тогоон соомнай уhан бии гγ?
-Бии, бии. Басагад асараа.
- Уhаяа табия.
-Ээ-ээ гоеор аhаба.
- Сай, hγγгээ бэлдыштаа.
- Сай, hγн бэлэн лэ. Хуу бэлэн.
- Тиихэдээ hайн.
- Галамнай дэгжэбэ. Саймнай мэнэ бусалха даа. Хγршэнэрнай мэнэ хγрэжэ ерэхэ даа.
- Ерэхэ, ерэхэ.
- Бултадаа ерэхэ, мэдэнэ.
- Орожо ерэхэдэнь хуу бэлэн болоод байха даа.
- Ай-ай айлшадамнай ерэбэ.
- Зай хγршэнэр мэндэ!
- Дээшээ гарагты. hуужа hониёо зугаалагты.
- Сайн байна!
- Худагынар ерэбэ даа. Мэндээ! Хэр ябажа ерэбэт?
- hайн ябаад ерэбэбди.
- Сайгаа шанажа байна гγт?
- Сайгаа шанажа эхилхэ байгаабди.
- Дээшээ гаража hуугты, худагынар.
- Саймнай халуунда ундаа харяажа, хγйтэндэ дулаасуулха шанартай эдеэн юм. Тиимэhээ буряад зон урда сагhаа сайгаа шанажа, бэе бэеэ хγндэлдэг, зан заншалаа тогтоожо, манай γе хγрэтэр дамжан хγрэнхэй. Мγнѳѳ сагтаа буряадууд айлшан болоходоо, аха захадаа бэлэг баридаг. Бэлэгγγдэй эгээ тγрγγ зэргэдэ сай баридаг.
- Энэ тогоон соомнай хγйтэн уhан хээтэй байна. Хγйтэн уhан соогоо нэгэ, хоёр адха сайгаа хээд, hамарнабди. Саймнай, тиигээд, бусалха. Иигээд hамарха. Зааха бусалаг.
-Э бусалжа байhан сай соогоо дабhа эрбэнγγлээд, амта оруулха.
- Шэнгэн бэшэ гγ?
-Оо-оо, шэнгэн.
- Бусалжа байhан сай соогоо hγγгээ хэжэ дахин hамарнабди. Агаар оруулжа «ута сай» болоно. (дуу дуулаха)
- Аагаhаяа сай соогоо хэхэм даа. Жаахандаа хγгшэн эжытэеэ аагаhаяа хэхын тула таряагаа hалхинда мγнhэн соо хээд, хиидхγγлдэг байгаабди. Шорой богниинь гарадаг байгаа. Тиигээд таряагаа тогоон соо хэжэ хайралдаг байгаабди. Шараhан таряагаа тээрмээр тэрмэдээд, аагаhан болгоод, сай соогоо хэдэг байгаабди. Саймнай амтатай болодог байгаа.
-Оо-оо, ямар гоё γнэртэй сай болобоб.
-Зай мунѳѳ бусалжа байhан сайда, бидэ тоhо хэнэбди. Энэ тоhо хэхэдэ γдэр соогоо садхалан, хγсэтэй шадалтай. Иимэ сай ууhан хадаа, γдэр соогоо садхалан ябаха. Иимэ тоhотой гоё сай болоно. Тиигэд саймнай болохо тээшээ болоо. Болоо! Сайнгаа дээжые бурхандаа, орон дэлхэйдээ γргэе даа!
- Оо-оо, амтатайхан саймнай бэлэн болобо даа! Энэ сайнгаа дээжыень галдаа, галайнгаа эзэндэ, гэрэйнгээ эзэндэ барихамни. Энэ саймнай дээжэ гал ехэ гулмтадаа, зол ехэ заяашадаа, энэ γри хγγгэднай, аша гушанарнай, уг гарбалнай, аха дγγнэрнай, айл ашаамнай, бултадаа энхэ элγγр, бузаргγй, hайн hайхан жаргалтай, γбшэн зоболонгγй ябахынь тγлѳѳ сайгаа галдаа γргэнэбди. Тиигээд, эгээ тγрγγшын аягаа, гэрэйнгээ эзэндэ баринабди.
- Сайнгаа дээжые орон дэлхэйдээ γргэхэм даа. Орон дэлхэйнгээ бурхадые хγндэлхэмни. Дγрбэн зγг, найман хизаарамни, γргэн саган дэлхэймни, hайн hанаатай бурхадни, манайнгаа буряад арадые hайнаар γргэжэ, харалсажа, мал адууемнай тэжээлсэжэ, γри хγγгэдые γргэлсэжэ, бултыемнай элγγр энхэ, бузаргуй ябахыемнай харалсажа ябыт даа. Тандаа иигэжэ гуйжа сайнгаа дээжые γргэхэмни.
- Гэрэй эзэн тγрγγшын аяга сай уужа, амталжа, бγхы сугларhан зондоо энэ сэбэр эдеэн бузаргуй гэжэ харуулhан удхатай.
-Сайгаараа хγндэлхэдѳѳ, аягатай сайга баруун гараараа баряад, зγγн гараараа дγнгѳѳд, «Сай баригты» гэжэ уридагбди.
- Сайгаараа хγндэлγγхэдээ, баhал баруун гараараа баряад, зγγн гараараа дороhоонь дγнгѳѳд, баяраа мэдγγлнэбди.
-Зай, иигээд сайга уухаhаа тγрγγн манай буряадууднай столдоо дээжыень γргэдэг. (показать) Тиигээд уудагбди.
- Амтатай сай болоо. Амтатай гγ?
- Оо-оо, ямар амтатай сай болоо гээшэб!
- Хитад, япон зон сайгаа уухадаа, ѳѳрыгѳѳ ёhо заншал дамжуулна. Бидэ буряад зон, сайгаа яаруулгγй hуужа уугаад, байгаалияа магтажа, дуугаа барижа, сэдьхэлээ баярлуулжа hуунабди.
Эдирхэн наhанайм, эжэлхэн нγхэдγγд,
Эрьелдэн сугларыт, ёохортоо
Чебу, чебу, чебурашка
Тоомгγйхэн шандаган, томоотойхон вини-пух
Турэл арадайм домогшуул
Тургэн гуйдэлтэй хулэгни
Сэхэ урагшаа дулин оодоржо
Сэдьхэлни баяраар билтарна
Чуулэ, hылэ оодороод,
Шуудэртэй тала дайдадаа
Хулэг минии гайхалтай байна
Хусэтэй далитай болонхой
Туг- туг, туг-туг хэн тоншонооб
Би, шандаган
Хэрбээ ши шандаган юмhаа
Харуулыш γтэр шэхэеэ
Арбан сагаан хургаа дэлгэн
Амар хургэнээб
Арюун hайхан дуугаа дуулан
Мэндые хургэнээб
Yгын дээжэ
Амар мэндэ γетэн нухэдhѳѳ
Арюун hайхан дуугаа дуулан
Мэндые хургэнээб
Предварительный просмотр:
Подписи к слайдам:
БАРИЛгашан Барилгашан – урданай мэргэжэлнүүдэй нэгэн . Ажалаа һайн мэдэдэг , олон янзын шадабаритай барилгашан хододоо сэнтэй байдаг . Эрхим барилгашан гүүлэхын тула ажалда дуратай , тэсэбэритэй , нягта , нэтэрүү байха ёһотой . Олон хүн барилгашанай мэргэжэл шэлэдэг , тиимэһээ энэ тон хэрэгтэй ажал .
Строитель Строитель – древняя профессия . Строитель знает свою работу , имеет хорошую работоспособность . Хороший строитель любит свою работу . Он должен быть строгим , аккуратным , настойчивым . Строитель работает специальными инструментами . Он должен знать опасность своей работы . Многие люди говорят , что это очень нужная работа .
Баяртай !
Предварительный просмотр:
Подписи к слайдам:
БИ 7 САГТА БОДОНОБ
Бодоод унтарияа хуряанаб
ТИИГЭэД ЗАРЯДКА ХЭНЭБ
нюур гараа УГАаНАБ
ТИИГээД БИ ү ГЛООНЭЙ ХООЛ ЭДиНЭБ
7 сагта 30 минутада сургуулидаа ОШОНОБ
Υ ДЭРЭЙ 2 САГТА еРЭНЭБ
Υ ДЭЭРЭЙ ХООЛ БАРинаб
ГАЗАА наадахаяа ошоноб
ТИИГЭД гэрэй ДААБАРИ хэнэб
гэрэй ажал ХЭНЭБ
Υ ДЭШЫН ХООЛ ЭДинэб
ТЕЛЕВИЗОР РАРАНАБ
удэшын 10 сагта унтанаб
