Интернет ресурслардан алынган план конспектлар җыелмасы

23.09.2014.                №11

Тема :   Исем.  Ялгызлык һәм уртаклык исемнәр.

Максат: 1) Исем турында төшенчәне искә төшерү;

                2)Ялгызлык һәм уртаклык исемнәргә билгеләмә бирү;

                3) балаларда татар телен өйрәнүгә кызыксыну уяту.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) сүзлек диктанты яздыру.

Бирем. Сүзләргә сораулар куегыз.

Китап, дәфтәр, кеше, бала, өстәл, куян, елга, диңгез, алма, кыз, билге, Марат, “Сабыйга” журналы, “Гөлбакча” китабы, күбәләк.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Дәреслектәге кагыйдә укылып, нәтиҗә ясала

2)13 нче күнегү эшләнә (телдән).

3) 14 нче күнегү эшләнә.

Нәтиҗә. Газета, журнал, китап, әдәби әсәр, кино, театр, җыр, завод, фабрика, колхоз,совхоз исемнәре,  техника маркалары баш хәрефтән языла һәм куш җәяләр эченә алына.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 15 нче күнегү эшләнә.  Өстәмә бирем.

1.Рус һәм татар телендәге җөмлә төзелешен, җөмләдәге сүзләр тәртибен аңлатырга.

2.Смирнов сүзенә хәреф-аваз анализы ясарга.

Сорауларга  җавап бирергә.

2) 16 нчы күнегү эшләнә (телдән).

Нәтиҗә. Әдәби һәм халык иҗаты әсәрләрендә әдәби образ буларак кулланылган затлар, предмет, хайван һәм кош исемнәре баш хәрефтән языла.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

Газета, журнал, китап, әдәби әсәр, кино, театр, җыр, завод, фабрика, колхоз,совхоз исемнәрен язып килегергә. Аларның язылыш үзенчәлегенә нәтиҗә ясарга. 

28.09.2014.                №12

Тема :   Мәкалә язу.   “Без табигать  сакчылары”

Максат: 1) Исем турында төшенчәне  ныгыту;

                2)Ялгызлык һәм уртаклык исемнәр ныгыту;

                3) балаларда журналистика фәненә кызыксыну уяту.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) иҗади эш.

Бирем. Газета, журнал, китап, әдәби әсәр, кино, театр, җыр, завод, фабрика, колхоз,совхоз исемнәре уйлап язу.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) “Без табигать  сакчылары” дигән темага мәкалә язу.

2) план төзү.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) план төзү.

2) фикер алышу.

3) мәкалә язу.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

Мәкалә язып бетерергә.

29.09.2014.                №13

Тема :   Исем ясагыч кушымчалар.

Максат: 1) Исем ясагыч кушымчаларның, тамырга яки нигезгә ялганып, яңа мәгънәле лексик берәмлек барлыкка китерүен өйрәнү;

                2) ясалма  исемнәргә билгеләмә бирү;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) Күплек, тартым кушымчалары ялганган сүзләр бирелә. Сорау. Кушымча ялгагач, сүзләр яңа мәгънә алганмы?

Чәчәк+ләр+дә, кош+лар+ның, болын+нар+да, үлән+нәр+гә, дәфтәр+е+мә, китап+лар+дан, кул+ым+а, әни+се+нә, апа+сы+на, мәктәп+тән, урам+нан,кибет+ләр+гә.

Нәтиҗә. Исемнәргә ялганган күплек, тартым, килеш кушымчалары ярдәмендә яңа сүзләр ясалмый.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1)17 нче күнегү эшләнә.

Ачкыч, ачлык, баскыч, басма, гөрләвек, каенлык,имәнлек, утынлык, укытучы, укытучылык, меңлек.

2) Дәреслектәге кагыйдә укылып, нәтиҗә ясала.Өстәмә мисаллар белән тулыландырыла.

3) 18 нче күнегү эшләнә. Өстәмә бирем.

1.1нче җөмләне җөмлә кисәкләре ягыннан тикшерергә.

2.Аша,менә сүзләренең омонимнары белән җөмлә уйлап табарга һәм язарга.

3. Теләүчеләр сүзендәге хәрефләрне алфавиттагы исемнәре белән атагыз, аннары шул сүзгә хәреф-аваз анализы ясарга.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 19 нчы күнегү  язмача эшләнә.  

Өстәмә бирем.

1.Үзегез теләгән сүзләр белән сүзтезмәләр һәм җөмләләр төзергә.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

21нче күнегү Өстәмә бирем бирелә.

Алдына, өелгән, юк, китмәде,абый сүзләренең антонимнарын табарга.

30.09.2014.                №14

Тема :   Исемнәрнең  ясалышы. Сүзнең тамыры һәм  кушымчалар.

Максат: 1) Исем ясагыч кушымчаларның, тамырга яки нигезгә ялганып, яңа мәгънәле лексик берәмлек барлыкка китерүен өйрәнү;

                2) ясалма  исемнәргә билгеләмә бирү;

                3)  әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) 20 нче күнегү эшләнә.

Өстәмә бирем.

4 калын, 4 нечкә сүзне язып алып, кушымча ялгану үзенчәлеген аңлатыгыз.

Нәтиҗә. Калын сүзләргә калын, нечкә сүзләргә нечкә кушымча ялгана.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Биремле диктант.

   Табигать. Табигатьтән соң иң югары камиллеккә ирешкән Адәм баласы! Баш миенә, йөрәк һәм күңел дигән төшенчәне берләштергән, электрон- хисаплау машиналарыннан да камилрәк аңга ия булган Адәм баласы. Нигә, нигә соң син үзеңне тудырган   табигатькә, Җиргә, яшәешкә һәм, ниһаять,  үз-үзеңә шулкадәр битараф икән соң? Нигә, нигә? (Газиз Үзиле)

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) Бирем  эшләнә.

               1.  Ясалма  сүзләрне табып, мәгънәле кисәкләргә таркатыгыз, исем ясагыч кушымчаларның астына сызыгыз.

               Камиллеккә- камил-лек-кә, төшенчәне - төшен-чә-не,  яшәешкә -яшә-еш-кә.

        2. Шул сүзләргә тамырдаш сүзләр табарга.

        Камил-  камиллек, камилләшкән, камилләштерелгән; төшен- төшендерә, төшенгәнлек, төшенмәгәнлек, төшенмәстән, төшенгәч, төшенмәү, төшенүчән;  яшә- яшәүче- яшәүчән, яшәүчәнлек.

2) тактага язылган шигырьне сәнгатьле итеп укырга.

Өстәмә бирем. Ясалма исемнәрне табарга, ясалышларын аңлатырга.

                                               Тукайлардан – ил җаныннан-

                                                мирас сиңа сабыр, рәхим-

                                               шәфкатьлелек, таләпчәнлек

                                                (усаллык дип ничек әйтим?!),

                                               олылык, чын әдәплелек,

                                               кешеләргә мәхәббәт, моң!

                                               Синең белән замандаш без,

                                                хәтта әле каләмдәш, дим.

                                                Безнең чордаш булуыңа-

                                                Язмышыма мең-мең рәхмәт!

                                                Рәхмәт дими нәрсә әйтим!

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

Шигырьнең эчтәлеген үз сүзләрегез белән аңлатып , язып килегез.

                                        Борынгылар дөрес әйткән:

                                        - Телен саткан - илен сатар

-                                       -Горурланып яшим җирдә,

                                        Анам – татар, атам – татар!

                                                                          (И. Гыйләҗев)

5.10.2014.                №15

Тема : Исемнәрнең  ясалышы.

Максат: 1) Исем турында төшенчәне искә төшерү;

                2) Кушма, тезмә, парлы, кыскартылма исемнәргә билгеләмә бирү;

                3) балаларда татар телен өйрәнүгә кызыксыну уяту;                                                                                            

                 4) әхлак тәрбиясе.                    

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) 22 нче күнегү эшләнә. Нәтиҗә ясау.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Дәреслектәге кагыйдә укылып,  өстәмә мисаллар белән тулыландырыла,  нәтиҗә ясала.

2) Алган белемнәрне тагы да ныгыту максатыннан, укучыларга түбәндәге таблица тәкъдим ителә:

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 23 нче күнегү эшләнә.  

2) 24 нче күнегү  телдән эшләнә. Өстәмә бирем. Песиенең, муенына сүзләренә хәреф-аваз анализы ясарга.

Песиенең [пэсийэнэң],  муенына [муйынына].

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

25,26  нчы күнегү  язмача эшләнә.  

06.10.2014.                №16

Тема :   Тәрҗемә итү күнегүләре. Исемнәрнең  ясалышын ныгыту.

 Максат: 1) Исем ясагыч кушымчаларның, тамырга яки нигезгә ялганып, яңа мәгънәле лексик берәмлек барлыкка китерүен ныгыту.;

                2) ясалма  исемнәрне дөрес аера белү;

                3)  әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) 20 нче күнегү эшләнә.

Өстәмә бирем.

4 калын, 4 нечкә сүзне язып алып, кушымча ялгану үзенчәлеген аңлатыгыз.

Нәтиҗә. Калын сүзләргә калын, нечкә сүзләргә нечкә кушымча ялгана.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Биремле диктант.

2) Тәрҗемә итү күнегүләре өстендә эшләү .

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) Бирем  эшләнә.

               1.  Ясалма  сүзләрне табып, мәгънәле кисәкләргә таркатыгыз, исем ясагыч кушымчаларның астына сызыгыз.

               Камиллеккә- камил-лек-кә, төшенчәне - төшен-чә-не,  яшәешкә -яшә-еш-кә.

        2. Шул сүзләргә тамырдаш сүзләр табарга.

        Камил-  камиллек, камилләшкән, камилләштерелгән; төшен- төшендерә, төшенгәнлек, төшенмәгәнлек, төшенмәстән, төшенгәч, төшенмәү, төшенүчән;  яшә- яшәүче- яшәүчән, яшәүчәнлек.

2) тактага язылган шигырьне сәнгатьле итеп укырга.

Өстәмә бирем. Ясалма исемнәрне табарга, ясалышларын аңлатырга.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

Ясалма исемнәр белән 6 җөмлә төзергә

07.10.2014.                №17

Тема :   Исемнәрнең   берлек һәм күплек саны.

 Максат: 1) Исемнәрнең   берлек һәм күплек санда килүен өйрәнү;

                2) Берлек санның аерым күрсәткече булмау, ялгызлык исемнәрнең берлек санда гына ккилүенә билгеләмә бирү;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) 27 нче күнегү эшләнә.

Тау+лар (-лар- күплек кушымчасы ), таш+ның (-ның- килеш кушымчасы), мөгез+е  (-е- тартым кушымчасы ),байлык (-лык- сүз ясагыч кушымча) һ.б.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Нәтиҗә. Исемнәргә кушымчалар билгеле бер эзлеклелектә ялгана:

Тамыр + ясагыч кушымча + сан кушымчасы + тартым кушымчасы, килеш + кушымчасы). Кайсыдыр кушымча төшеп калганда да, ялгану эзлеклелеге бозылмый.

2) 28 нче күнегү язмача эшләнә.

Сөт+бикә+ләр, Шүрәле+ләр, кызыл+түш, Гөл+наз+лар, әби+ләр+дән.

3) Сыйныф,  ике вариантка бүленеп, 29нчы һәм 31нче күнегүне башкара. 31нче күнегүдәге биремне барысы да башкара.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 30 нчы күнегү  язмача эшләнә.

Нәтиҗә.  Килеш кушымчалары тамыр белән калынлыкта (яки нечкәлектә), яңгыраулыкта (яки саңгыраулыкта) үзара ярашкан була.

2) Сүзлек диктанты.

Исемнәрне генә язып алырга.

3) 32 нче күнегү эшләнә.

Дәреслектәге кагыйдә укылып, нәтиҗә ясала.Өстәмә мисаллар белән тулыландырыла.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

35  нче күнегү Өстәмә бирем бирелә.

1)Үзегез теләгән 5 сүз белән сүзтезмә һәм ике сүздән торган җөмләләр төзергә.

12.10.2014.                №18

Тема :   Исемнәрнең   килеш белән төрләнеше.

 Максат: 1) Исемнәрнең   килеш белән төрләнешен өйрәнү;

                2) Килеш сораулары һәм кушымчалары белән танышу;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) 36 нчы күнегү эшләнә.

Исемнәргә, исем һәм башка сүз төркемнәре бәйләнгәндә кушымча ялгану үзенчәлеге аңлатыла. Мәсәлән: Маратның китабы, Әлфиянең дәфтәре; мәктәпкә бара, буфетка керә, өйгә кайта, урманга китте; китапны ала, дәфтәрне ала, дәфтәрне бирә, мәктәптән кайта, клубтан чыга,таңнан тора, кичтән килде, авылда тора, шәһәрдә яши, хатта язылган, эштә булды.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) 23-24 нче биттәге кагыйдә укыла.

2) Баш килештәге исем белән кулланыла торган бәйлекләр турында тулы мәгълүмат бирелә: әнисе кебек, урам аша,  ай саен.

3) Баш килештәге исем җөмләнең кайсы кисәге булып килүе искәртелә. Үрнәк өчен түбәндәге таблица тәкъдим ителә.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 37 нче күнегү  язмача эшләнә.

Өстәмә бирем. Әрнүен сүзенә хәреф-аваз анализы ясарга.

Әрнүен [әрнwэн].  

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

Баш килештәге исемне эндәш сүз, ия, хәбәр, аергыч, тәмамлык, хәл итеп кулланып, дустыгызга хат язарга.

13.10.2014.                №19

Тема :   Исемнәрнең   килеш белән төрләнеше.

 Максат: 1) Исемнәрнең   килеш белән төрләнешен өйрәнү;

                2) Килеш сораулары һәм кушымчалары белән танышу;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) 42 нче күнегү эшләнә.

 Иялек килешендәге исем белән кулланыла торган бәйлекләр турында тулы мәгълүмат бирелә: Гөлназның әнисе,Маратның китабы.

Иялек килешендәге исем җөмләнең кайсы кисәге булып килүе искәртелә.

2) Юнәлеш килешендәге исем белән кулланыла торган бәйлекләр турында тулы мәгълүмат бирелә: Гөлназга килә, Маратка  бирә.

Юнәлеш килешендәге исем җөмләнең кайсы кисәге булып килүе искәртелә.

3) Чыгыш  килешендәге исем белән кулланыла торган бәйлекләр турында тулы мәгълүмат бирелә: Гөлназдан килә, Мараттан  ишетә.

Чыгыш килешендәге исем җөмләнең кайсы кисәге булып килүе искәртелә.

4)Урын -вакыт  килешендәге исем белән кулланыла торган бәйлекләр турында тулы мәгълүмат бирелә: урамда уйный, күңелдә йөри.

Урын -вакыт  килешендәге исем җөмләнең кайсы кисәге булып килүе искәртелә.

5) Төшем килешендәге исем белән кулланыла торган бәйлекләр турында тулы мәгълүмат бирелә: урамны  карый, күңелне җилкетә.

Төшем килешендәге исем җөмләнең кайсы кисәге булып килүе искәртелә.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 39 нчы күнегү  язмача эшләнә.

2) 40 нчы күнегү  язмача эшләнә.

Өстәмә бирем. Сәнгатьле, шигырь,дөнья сүзләренә хәреф-аваз анализы ясарга.      Сәнгатьле [сәңъгәтлэ], шигырь,  [шигъэр], дөнья[дөнйа]. 

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

 41 нче күнегүдәге биремне үтәргә.

14.10.2014.                №20

Тема :   Тәрҗемә итү күнегүләре. Исемнәрнең   килеш белән төрләнешен ныгыту.

 Максат:. 1) Исемнәрнең   килеш белән төрләнешен ныгыту;

                2) Килеш сораулары һәм кушымчалары ныгыту;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                                                                                                                          

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) килешләр турында сөйләргә.

4 калын, 4 нечкә сүзне язып алып, килешләр белән төрләнү үзенчәлеген аңлатыгыз.

Нәтиҗә. Сүзләрне килешләр белән төрләндергәндә калын сүзләргә калын, нечкә сүзләргә нечкә кушымча ялгана.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Биремле диктант.

2) Тәрҗемә итү күнегүләре өстендә эшләү .

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1)Күнегү   эшләнә.

               1.  Җөмләнең баш һәм иярчен кисәкләрен табарга. (Җөмләләр әйтеп яздырыла).

  1. Көннәрдән бер көнне бабай үзенең кызын болынга кәҗәсен көтәргә җибәргән. 2.Шулай итеп, батыр Әтәч Куянны ялганчы Кәҗәдән коткарган. 3. Әтәч байдан балдакны сорый. 4. Әтәчне дүртенче көнне коега ташлыйлар. 5. Балдакны, байның бөтен  малын алып,  көлешә-көлешә кайтып китәләр. 6. Бер патша  читлектә Сандугач асрый икән. 7.Егет җеннәрне көн-төн эшләтә икән. 8. Төшендә биек коймалар белән әйләндереп алынган бер бакчада бик матур чәчәк белән уйнап йөргәнен күрә.  (“Татар халык әкиятләре”ннән)

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

 Төрле килешләрдәге исемнәр белән 6 җөмлә төзергә

19.10.2014.                №21

Тема :   Сочинение.  “ Тылсымлы көз”

Максат: 1) Исем турында төшенчәне  ныгыту;

                2) Исемнәрнең   килеш белән төрләнешен ныгыту;

                3) балаларда журналистика фәненә кызыксыну уяту.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) иҗади эш.

Бирем. Газета, журнал, китап, әдәби әсәр, кино, театр, җыр, завод, фабрика, колхоз,совхоз исемнәре уйлап язу һәм 3 сүзне килеш белән төрләндерү.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) “ Тылсымлы көз”дигән темага сочинение язу.

2) план төзү.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) план төзү.

2) фикер алышу.

3) сочинение язу.

Менә бер көнне көз үзе килеп җитте. Таңда авыр гына кырау төште. Бераздан, ялт итеп, кояш чыкты да үзе югында ниләр булганын күреп туктап калды. Бәрәңгене генә харәп иткән икән бу кырау! Тизрәк, тизрәк җылытырга, эретергә кирәк аны! Һәм кояш нурларын көчәйтте. Ләкин ул соңга  калган иде инде. Кешеләр йокыдан торганда, бәрәңге сабаклары инде, язмышка риза булып, башларын игәннәр, кичәге кешелекнең инде заты да калмаган, карачкыл-чия төсе кергән иде. Кырау көйдергән бәрәңге  сабагы исе дөньяны баскан. Шәһәр кешесенең борынына ул ис кагылмый, әмма авылда туып, авылда үскән кеше өчен көз хәбәрчесе ул.  (М.Мәһдиев)

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

Сочинениене  язып бетерергә.

20.10.2014.                №22

Тема :   Исемнәрнең   тартым белән төрләнеше.

 Максат: 1) Исемнәрнең   тартым белән төрләнешен өйрәнү;

                2) тартым  кушымчалары белән танышу;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) Дәреслектәге кагыйдә укылып, нәтиҗә ясала. Өстәмә мисаллар белән тулыландырыла. Тартым  кушымчалары таблицасы өйрәнелә.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1)Килеш һәм тартым белән төрләнгәндә, исемгә башта  тартым, аннан соң гына килеш кушымчасы ялгануы (киресенчә булганда, мәгънәсез сүз ясала) аңлатыла: күз-е-нең, кул-ы-на.

2) Тартым белән төрләнгән исемнәрнең килеш белән төрләнүендәге үзенчәлекләр аныкланыла.

          1) Баш килештә һәм иялек килешендә үзгәреш юк:

                                             өстәл-е              баш-ы

                                             өстәл-е-нең       баш-ы-ның

        бүлмә-се            алма-сы

        бүлмә-се -нең    алма-сы-ның

           2)Тартым белән төрләнгән исемнәр  юнәлеш, төшем, чыгыш, урын-вакыт килешендә түбәндәге кушымчаларны ала.

                                   Берлек санда

                                 Күплек санда

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 46 нчы күнегү  язмача эшләнә.

Өстәмә бирем. Зоя, Гаязның, , елыша, ярдәм сүзләренә хәреф-аваз анализы ясарга.  Зоя    [Зойа], Гаязның ,  [гъайазның], елыша [йылыша]. 

2) 43 нчы күнегү  язмача эшләнә.

Рус телендәге предлог исемнең – алдына, татар телендәге бәйлек һәм бәйлек сүзләр исемнән соң языла.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

 47 нче күнегүне эшләргә.

21.10.2014.                №23

Тема :  Тартымлы исемнәрнең килеш белән төрләнеше.

 Максат: 1) Тартымлы исемнәрнең килеш белән төрләнешен өйрәнү;

                2) тартым  кушымчаларын ныгыту;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) 47 нче күнегү эшләнә.  

      1.Рус телендә исемнәр башка сүз төркемендәге сүзләр белән предлоглар  ярдәмендә бәйләнә:

                              на работу        с работы

 Идет куда ?          в город        откуда?        из города

                              в лес        из леса

                              на почту        с почты

        2. Татар телендә килеш кушымчалары ярдәмендә бәйләнә:

                                             эшкә бара

                                              бакчага килә

                            кая?          китапханәгә керә

                                              лифтка керә

                                              урамга чыга

                                                           бакчадан

                         кайдан?                     китапханәдән

                                                            лифттан

        урамнан

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1)Татар телендә затның билгеле бер урынга хәрәкәт юнәлеше һәм чыгыш килеше  кушымчасы ярдәмендә, юнәлеш килеш  кушымчасы+ юнәлеш килешен ораучы бәйлек ярдәмендә белдерелә.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 48 нче  күнегү  эшләнә.

Нәтиҗә ясала.

Рус телендәге предлог исемнең – алдына, татар телендәге бәйлек һәм бәйлек сүзләр исемнән соң языла.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

 50 нче күнегүне эшләргә.

26.10.2014.                №24

Тема :  Тартымлы исемнәрнең килеш белән төрләнешен ныгыту.

 Максат: 1) Тартымлы исемнәрнең килеш белән төрләнешен ныгыту;

                2) тартым  кушымчаларын ныгыту;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) 49 нчы күнегү  телдән  эшләнә.  

 2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1)51  нче  күнегү  эшләнә.

Өстәмә бирем. Сингармонизм законына буйсынган сүзләрне язып алыгыз.

Шәрифуллла, Гаделшин, китап, Гаяз, Фәнияр,сәяхәт, Мәрфуга,гади, Акбүз ат, Сәфәргалиләр, табигать,кардәш, дөнья.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 52 нче  күнегү  эшләнә.

Нәтиҗә ясала.

Телдән  тәрҗемә итү өчен мисаллар бирелә.

                                        к  маме                К дому

Подойди к кому?              к отцу        К чему?        к библиотеке

        к брату        к школе

        к дедушке        к магазину

        от мамы                                                            от машины

Отойди от кого?        от дедушки        откуда? от чего?      от двери

                                    от собаки                     от окна

                    от  друга        от зеркала

                                            маме                                                      о родителях

                                         родителям                                             о папе

покажи, дай кому?        учителю        рассказывай,      о дедушке

                                            друзьям         думай о ком?     о  друге

                                            дедушке            о собаке

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

 50 нче күнегүне эшләргә.

27.10.2014.                №25

Тема :   Тәрҗемә итү күнегүләре. Тартымлы исемнәрнең килеш белән төрләнешен ныгыту.

 Максат: 1) Тартымлы исемнәрнең килеш белән төрләнешен ныгыту;

                2) тартым  кушымчаларын ныгыту;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) килешләр турында сөйләргә.

4 калын, 4 нечкә сүзне язып алып, килешләр белән төрләнү үзенчәлеген аңлатыгыз.

Нәтиҗә. Сүзләрне килешләр белән төрләндергәндә калын сүзләргә калын, нечкә сүзләргә нечкә кушымча ялгана.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Биремле диктант.

2) Тәрҗемә итү күнегүләре өстендә эшләү . Телдән  тәрҗемә итү өчен мисаллар бирелә.

                                                     к  маме                К дому

Подойди к кому?              к отцу        К чему?        к библиотеке

        к брату        к школе

        к дедушке        к магазину

        от мамы                                                                          от машины

Отойди от кого?          от дедушки        откуда? от чего?    от двери

                                    от собаки                                                                           от окна

                    от  друга                                                                      от зеркала

                                       маме                                                                   о родителях

                        родителям                                                               о папе

покажи, дай кому?      учителю                                     рассказывай,    о дедушке

                                       друзьям                                     думай о ком?   о  друге

                                       дедушке                                                               о собаке

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

Телдән  тәрҗемә итү өчен мисаллар бирелә.

                                               в магазине                у подруги

Купи где?                                  в кафе                                                            у меня

        в автобусе                              У кого?        у друга

        на базаре          у него

        на улице        у сестры

        налево                                                                          справа

Иди куда?        направо        идет, стоит,              слева

                                    вперед                                       находится где?               впереди

                    назад        внизу

                                        вверх

                                      с мамой                                                                лопатой

                                с родителями                                                     кисточкой

работаю с кем?          с учителем                                                             граблями

                                     с друзьями                                              чем?      топором

                                     с дедушкой                                                            карандашом

6.Дәрескә  йомгак.                               Укытучы сүзе.

7.Өй эше.                        Төрле килешләрдәге исемнәр белән 6 җөмлә төзергә

28.10.2014.                №26

Тема :   Контроль диктант.  №1 “Көзге тылсым”

Максат: 1) исем турында төшенчәне  ныгыту;

                2) исемнәрнең   килеш белән төрләнешен ныгыту;

                3) балаларда журналистика фәненә кызыксыну уяту.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) “Көзге тылсым”дигән темага контроль диктант язу.

2)  текст белән таныштыру

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) план төзү.

2) фикер алышу.

3) диктант язу.

Менә бер көнне көз үзе килеп җитте. Таңда авыр гына кырау төште. Бераздан, ялт итеп, кояш чыкты да үзе югында ниләр булганын күреп туктап калды. Бәрәңгене генә харәп иткән икән бу кырау! Тизрәк, тизрәк җылытырга, эретергә кирәк аны! Һәм кояш нурларын көчәйтте. Ләкин ул соңга  калган иде инде. Кешеләр йокыдан торганда, бәрәңге сабаклары инде, язмышка риза булып, башларын игәннәр, кичәге кешелекнең инде заты да калмаган, карачкыл-чия төсе кергән иде. Кырау көйдергән бәрәңге  сабагы исе дөньяны баскан. Шәһәр кешесенең борынына ул ис кагылмый, әмма авылда туып, авылда үскән кеше өчен көз хәбәрчесе ул.  (М.Мәһдиев)

4) Бирем эшләү.

1. Җөмләләрнең баш кисәкләрен табарга.

2. Көз, кырау сүзләрен килеш белән төрләндерергә.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

 Бирелми.

29.10.2014.                №27

Тема :   Алынма исемнәрнең  төрләнеш һәм әйтелеш үзенчәлекләре.

 Максат: 1) алынма исемнәрнең  төрләнеш һәм әйтелеш үзенчәлекләрен өйрәнү;

                2) тартым  кушымчаларын ныгыту;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) Хаталар  өстендә эш алып бару. Җибәрелгән хаталарны төзәтү.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) 42 нче күнегү эшләнә.

 Алынма исемнәр  турында тулы мәгълүмат бирелә:  

Пеналга сала

Пеналны бирә

Ручка белән яза

Карандашны ала

Фойеда уйный.

2) Дәреслектәге кагыйдә укылып, нәтиҗә ясала.Өстәмә мисаллар белән тулыландырыла.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 54- 55 нче күнегүләр  язмача эшләнә.  

1) Яңгырау тартыкка беткән алынма исемнәргә- яңгырау тартыктан, саңгырау тартыкка беткән алынма исемнәргә саңгырау тартыктан башланган килеш кушымчасы ялгана.

   Тартык авазга беткән алынма исемгә- сузык аваздан, сузык авазга беткән алынма исемгә тартык аваздан башланган тартым кушымчасы ялгана.

2) Әйләнәсенә - әйлән-ә-се-нә,яңалык - яңа-лык,гектарыннан - гектар-ы- -ннан.

3) Кислород [кисларот], кислородка [кисларотка], туып [туwып], галәм [гъәләм].

2) 56 нчы күнегү  язмача эшләнә.

     Исеңдә калдыр! Бу сүзләрне рус телендә дә, татар телендә дә сызыкча аша язарга ярамый.

     Юнус бай, Фазулла бай, Мадҗит агай, Шангерей абзый.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

 57 нче күнегүдәге биремне үтәргә.

 Командирының – командир-ы-ның, приказы – приказ-ы, заводларында – завод-лар-ы-нда, кызылармеецлар – кызыл-армеец-лар, губернасында – губерна-сы-нда, зениткалары – зенитка-лар-ы.

  Нәтиҗә. Кушымча ялгану тәртибе татар теленең үз сүзләренә ялгангандагы кебек, тамырга сан кушымчасы+тартым кушымчасы +килеш кушымчасы ялгана. 

10.11.2014.                №28

Тема :   Алынма исемнәрнең  төрләнеш һәм әйтелеш үзенчәлекләре.

 Максат: 1) алынма исемнәрнең  төрләнеш һәм әйтелеш үзенчәлекләрен ныгыту;

                2) тартым  кушымчаларын ныгыту;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Дәреслектәге кагыйдә укылып, нәтиҗә ясала.Өстәмә мисаллар белән тулыландырыла.

2) Телдән эшләү өчен күнегү. (Тактага язып куела)

Аквариумда, митингта, топольгә, ломны, шарикка, журналга, кассирдан, жюрига, модельнең, интервьюның, известьтә, туннельдә, фильмнан, ательедан, модельне, авторитеттан, тольдән, тюленьнән.  

  Ни өчен югарыда бирелгән алынма исемнәргә шундый килеш кушымчалары ялганган?

    Нәтиҗә. Яңгырау тартыкка һәм сузык авазга беткән алынма исемнәргә яңгырау тартыктан башланаган килеш кушымчалары ялгана. Саңгырау тартыкка беткән алынма исемнәргә саңгырау тартыктан башланаган килеш кушымчалары ялгана.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 58 нче күнегү  эшләнә.

2) 59 нчы күнегү  телдән эшләнә.

3) Бирелгән алынма исемнәргә күплек сан кушымчасы өстәп язарга.

Грамнар, металлар,килограмнар.

4) Тәрҗемә итәргә һәм нәтиҗә ясарга.

 Минута, секунда, гиря, дипломантка, доярка, мороженое, ножницы, брюки, пловчиха.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

 60 нче күнегү   эшләнә.

    11.11.2014.                №29

Тема :   Исемнәрнең җөмләдә кулланылышы.

 Максат: 1) Исемнәрнең   җөмләдә кулланылышын өйрәнү;

                2) Килеш сораулары һәм кушымчаларны ныгыту;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) Сораулар.

1)Исемнәр исемгә һәм башка сүз төркемнәренә нинди чаралар ярдәмендә бәйләнә?

2) Исемгә кушымчалар ялганганда,  сингармонизм законы сакланамы?

3) Калын (яки нечкә) сүзгә нинди кушымчалар ялгана?

   Кечкенә генә, карый да, беркем дә, хакы да, чибәр генә, гади генә.

4)  Бирелгән сүзләрдәге һәм сүзтезмәләрдәге авазларны күрсәтегез: урманга, ачык икән, кенеп йөри, килеп кушыла, гади генә, әкияттәгечә, үзенчәлек белән.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) 36 нчы  биттәге кагыйдә укыла.

2) 61 нче күнегү эшләнә.

Исемнәрне табып  таблицага язарга.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 62 нче күнегү  язмача эшләнә.

Русча җөмләдәге баш һәм иярчен кисәкләрне әйтергә. Татарчага тәрҗемә итәргә.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

63 нче күнегү  язмача эшләнә.

  12.11.2014.                №30

Тема :   Исемнәрнең җөмләдә кулланылышы.

 Максат: 1) Исемнәрнең   җөмләдә кулланылышын ныгыту;

                2) Килеш сораулары һәм кушымчаларны ныгыту;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) Сораулар.

1)Исемнәр исемгә һәм башка сүз төркемнәренә нинди чаралар ярдәмендә бәйләнә?

2) Исемгә кушымчалар ялганганда,  сингармонизм законы сакланамы?

3) Калын (яки нечкә) сүзгә нинди кушымчалар ялгана?

   Кечкенә генә, карый да, беркем дә, хакы да, чибәр генә, гади генә.

4)  Бирелгән сүзләрдәге һәм сүзтезмәләрдәге авазларны күрсәтегез: урманга, ачык икән, кенеп йөри, килеп кушыла, гади генә, әкияттәгечә, үзенчәлек белән.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) 36 нчы  биттәге кагыйдә сөйләтелә.

2) 64 нче күнегү эшләнә.

Исемнәрне табып  таблицага язарга.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

Боз сөңгесе – сосулька,     үткел  - перевал, брод

Дымсу- влажный, сырой,   фани  -бренный

Әрсез-  беззастенчивый

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 65 нче күнегү  язмача эшләнә.

Русча җөмләдәге баш һәм иярчен кисәкләрне әйтергә. Татарчага тәрҗемә итәргә.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

“Минем әнием” темасына кечкенә хикәя язарга.

   16.11.2014.                №31

Тема :   Исемнәргә морфологик һәм морфологик –синтаксик анализ.

Максат: 1) Исемнәрнең   җөмләдә кулланылышын ныгыту;

                2) Исемнәргә морфологик һәм морфологик –синтаксик анализ ясау тәртибен үзләштерү;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) 65 нче  күнегү телдән эшләнелә.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) 40 нчы  биттәге сорауларга җавап бирелә.

2) 41 нче  биттәге таблица өйрәнелә.  

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) “Исемнәрне кабатлау” темасындагы сорауларга җавап бирелә.

 Нәтиҗә.

-исем бер яки берничә тамырдан тора;

-тамыр исемгә кушымчалар калынлыкта яки нечкәлектә, яңгыраулыкта яки саңгыраулыкта ярашып ялгана;

- исемгә  кушымчалар билгеле бер эзлеклелектә генә ялгана;

- билгесезлек белән сорау кушымчасы сүз ахырында төрлечә ялганырга мөмкин: дәресендәдерме, дәресендәмедер.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.  40 нчы биттәге сорауларга җавап әзерләргә.

 17.11.2014.                №32

Тема :   Исемнәрне гомумиләштереп кабатлау.  

Максат: 1) Исемнәрнең   җөмләдә кулланылышын ныгыту;

                2) Исемнәргә морфологик һәм морфологик –синтаксик анализ ясау тәртибен үзләштерү;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Дәреслекнең 41-42  нче битендәге үрнәккә нигезләнеп исемнәргә морфологик анализ ясарга.  

2) 41 нче  биттәге таблица өйрәнелә.  

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 66 нчы күнегү.

Исемнәргә морфологик анализ ясарга.

2) 68 нче күнегү.

 Калын хәрефләр белән бирелгән исемнәрне таблица нигезендә тикшерергә.

3)67нче һәм 69нчы күнегүләр вариантлап эшләнә.

4) 70 нче һәм 71 нче күнегүләр вариантлап эшләнә.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.  

72 нче күнегү, шигырьне сәнгатьле итеп укырга.

  18.11.2014.                №33

Тема :   Хат язу.  

Максат: 1) Исем турында төшенчәне  ныгыту;

                2)Ялгызлык һәм уртаклык исемнәр ныгыту;

                3) балаларда журналистика фәненә кызыксыну уяту.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) иҗади эш.

Бирем. Газета, журнал, китап, әдәби әсәр, кино, театр, җыр, завод, фабрика, колхоз,совхоз исемнәре уйлап язу.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1)Хат язу.

2) план төзү.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) план төзү.

2) фикер алышу.

3)хат  язу.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

Хатны язып бетерергә.

   23.11.2014.                №34

Тема :   Сыйфат турында төшенчә.

Максат: 1) Сыйфат турында төшенчәне искә төшерү;

                2) сыйфатланмышка билгеләмә бирү;

                3) балаларда татар телен өйрәнүгә кызыксыну уяту.                                                                                            

                                             Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) сүзлек диктанты яздыру.

Матур, белемле, кирәкле, акыллы, уңышлы, сабыр, тырыш, калын, кечкенә, тулы, түгәрәк.

Бирем. Сүзләргә сораулар куегыз.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Телдән аңлату өчен түбәндәге текст бирелә.

Җир –ана аңар тамырлар, яфраклар, агачларның кайрыларын үстергән, кояш нурлары чык сулары әзерләп куйган. Үләннәр мендәр, чыршылар юрган булган аңа. Табигатьнең баласы булган куян.

_____________________________________________________________

Җир –ана аңар тәмле-тәмле тамырлар, яшел яфраклар, агачларның  әчкелтем-татлы кайрыларын үстергән, кояш нурлары  салкын чык сулары әзерләп куйган. Хуш исле үләннәр мендәр, мәңге яшел чыршылар  калын юрган булган аңа. Табигатьнең сөекле иркә баласы булган куян. (Л. Ихсанова)

Бирем һәм сорау.

1) Текстлар арасындагы аерманы табыгыз.

2) Предметның билгесен ачыклаучы сүзләргә кайсы сорауны куйдыгыз?

Нинди? Кайсы? Кайдан?

2)73 нче күнегү эшләнә (телдән).

3) 74 нче күнегү эшләнә.

Өстәмә бирем. Йөзекләр,  муенсалар сүзләренә хәреф-аваз анализы ясарга.

Йөзекләр,  /йөзөкләр /,муенсалар /муйынсалар/

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) Дәреслектәге кагыйдә укыла. Өстәмә мисаллар белән аңлатыла.

2)75 нче күнегү эшләнә.  Өстәмә бирем.

Гайрәтле, алъяпкыч, көне- төне сүзләренә хәреф-аваз анализы ясарга.

Гайрәтле, /гъәйрәтлэ/, алъяпкыч /алйапкъыч/, көне- төне /көнөтөнө/

3)Сыйфатларны сайлап язарга, сораулар куярга.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.  48нче бит,76 нчы күнегү эшләнә (Иҗади диктант)

24.11.2014.                №34

Тема :   Асыл һәм нисби сыйфатлар.

Максат: 1) Сыйфат турында төшенчәне искә төшерү;

                2) Асыл һәм нисби сыйфатларга  билгеләмә бирү;

                3) балаларда татар телен өйрәнүгә кызыксыну уяту.                                                                                            

                 4) әхлак тәрбиясе                    

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшереп бәяләнә.

2) Сыйфатлар турында укучыларның белгәннәре кабатлана, мисаллар аша ныгытыла.

3) 79 нчы күнегү эшләнә. Кроссворд чишелә.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Дәреслектәге кагыйдә укылып, нәтиҗә ясала

2) Асыл һәм нисби сыйфатлар турында белешмә  укучыларга мисаллар ярдәмендә аңлатыла, рус теле белән чагыштырыла, укытыла.

 3)  82 нче күнегү эшләнә.  Кроссворд чишелә.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 80 нче күнегү язмача эшләнә.  Казан турында әңгәмә корыла.

2) 81 нче күнегү эшләнә

Сыйфатларны сайлап алырга, асларына сызарга. Асыл яки нисби сыйфат икәнлекләрен өсләренә язарга.

3) Беренче баганага – асыл , икенче баганага нисби сыйфатларны сайлап язарга.

                                   Сайланма диктант

   Август ахырларында җәйге шат урман көзге  моңсулык белән очраша. Куәтле имәннәр, аларның кече туганы өрәңгеләр, бик калын киемле юкәләр әле  җәйдәгечә ямь-яшелләр, шат һәм көр күңеллеләр. Ә менә бөдрә каеннар, нечкә усаклар, зифа миләшләр көз якынлашуын әллә кайдан сизеп алганнар. Каенның юка нәфис яфраклары арасында алтынсу төскә кергәннәре шактый. Усак күп кенә күп кенә яфракларын көрәнсу һәм лимон сарысна бизәп өлгергән. Ут-кызыл тәлгәшле миләшнең телем-телем яфраклары, җимешләре белән ярышкандай, кучкылланып кызарганнар.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

Көчле һәм урта укучыларга- 83 нче күнегү

Йомшак укучыларга- 84 нче күнегү

25. 11.2014.                №36

Тема :   Сочинение.  “Көзге бизәкләр”

Максат: 1) Сыйфат турында төшенчәне  ныгыту;

               2) Асыл һәм нисби сыйфатларга  билгеләмә бирү;                                                        

              3) балаларда журналистика фәненә кызыксыну уяту.                                                                                            

               4) әхлак тәрбиясе                                          

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) иҗади эш.  Сыйфатлар турында укучыларның белгәннәре кабатлана, мисаллар аша ныгытыла.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) “ Тылсымлы көз”дигән темага сочинение язу.

2) план төзү.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) план төзү.

2) фикер алышу.

3) сочинение язу.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

Сочинениене  язып бетерергә.

30.11.2014.                №37

Тема : Сыйфатларның ясалышы.

Максат: 1) Сыйфат турында төшенчәне ныгыту;

                2) Асыл һәм нисби сыйфатларга  билгеләмәне ныгыту;

                3) балаларда татар телен өйрәнүгә кызыксыну уяту.                                                                                            

                 4) әхлак тәрбиясе                    

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшереп бәяләнә.

2) Сыйфатлар турында укучыларның белгәннәре кабатлана, мисаллар аша ныгытыла.

3) 85  нче күнегү эшләнә.

Өстәмә бирем.

Сыйфатларны  тамыр һәм кушымчага таркатып, нәтиҗә ясарга.

Моң-лы, ышаныч-лы, кадер-ле; -лы/-ле- ясагыч кушымчалар.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1)  86 нчы күнегү эшләнә.  Өстәмә бирем.

Сүзләрне тамыр һәм кушымчага таркатып, таблицаны тутырырга.

Нәтиҗә. Ясалма сыйфатлар төрле төркемнәренә сыйфат ясагыч кушымча ялгану юлы белән ясала.

2) Дәреслектәге кагыйдә укылып, нәтиҗә ясала

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 87 нче күнегү язмача эшләнә.   Эшне җиңеләйтү өчен укучыларга түбәндәге  таблица бирелә.

2) 88 нче күнегү эшләнә

Сыйфатларны сайлап алырга, асларына сызарга. Ясалыш ягыннан төрен билгеләргә.

 6.Дәрескә  йомгак.      Укытучы сүзе.

7.Өй эше.  “Кышкы бакчада” дигән хикәя язарга.

01.12.2014.                №38

Тема :   Сыйфат дәрәҗәләре.

Максат: 1) Сыйфат дәрәҗәләре  турында төшенчәне аңлату;

                2) Сыйфатларның ясалышын ныгыту;

                3) балаларда татар телен өйрәнүгә кызыксыну уяту.                                                                                            

                 4) әхлак тәрбиясе                   

                                      Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшереп бәяләнә.

2) Сыйфатлар турында укучыларның белгәннәре кабатлана, мисаллар аша ныгытыла.

3) 95нче күнегү телдән эшләнә.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Дәреслектәге кагыйдә укылып,  өстәмә мисаллар белән аңлатыла, нәтиҗә ясала

2) 97 нче күнегү эшләнә.  

Күнегүне эшли башлаганчы, укучыларга сыйфатның сыйфатланмыштан һәрвакыт алда килүе турында искәртелә. Исемнән соң килгән сыйфат җөмләдә хәбәр функциясен башкара.

Өстәмә бирем. Исемнәрнең килешен билгеләргә.

3) Сыйфатларны табарга, дәрәҗәләрен билгеләргә.

Тиеннәр генә түгел , кешеләр дә яраталар шул майлы-татлы чикләвекләрне. Ләкин кешеләр бик түземсезләр. Чикләвекнең тәмам тулышып, алтындай саргаеп өлгергәнен көтмиләр алар, аксыл-яшел кабыклы, песи борчагыдай гына сусыл төшле килеш җыеп та бетерәләр. Беркөнне улым бакча түтәлләрендәге эре-эер кызыл җиләкләр белән сыйланып, әчкелтемрәк чияләр капкалап йөрде-йөрде дә алмагач төбендәге эскәмиягә килеп утырды, кулындагы яшел кыярга текәлгән килеш, бик тирән сулап куйды.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) Бирелгән  сыйфатларны төрле дәрәҗәләргә куеп язарга. Шул сүзләрне кертеп, 5 җөмлә язарга.

Иске, алтын, ялтыравыклы, сөтле матур көчле миһербанлы, кыйммәтле, җилле, кыргый, язгы чукрак, уңган, ялкау, кыю, сары, әче.

2) 98 нче күнегү эшләнә

Көрән, шаян, зәңгәр, төче, киң сыйфатларын төрле дәрәҗәләргә куеп, җөмләләр уйларга.                                  

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

61нче бит, 99 нче күнегү

Сыйфатларны табарга, дәрәҗәләрен билгеләргә.

Тиеннәр генә түгел , кешеләр дә яраталар шул майлы-татлы чикләвекләрне. Ләкин кешеләр бик түземсезләр. Чикләвекнең тәмам тулышып, алтындай саргаеп өлгергәнен көтмиләр алар, аксыл-яшел кабыклы, песи борчагыдай гына сусыл төшле килеш җыеп та бетерәләр. Беркөнне улым бакча түтәлләрендәге эре-эер кызыл җиләкләр белән сыйланып, әчкелтемрәк чияләр капкалап йөрде-йөрде дә алмагач төбендәге эскәмиягә килеп утырды, кулындагы яшел кыярга текәлгән килеш, бик тирән сулап куйды.

Сыйфатларны табарга, дәрәҗәләрен билгеләргә.

Тиеннәр генә түгел , кешеләр дә яраталар шул майлы-татлы чикләвекләрне. Ләкин кешеләр бик түземсезләр. Чикләвекнең тәмам тулышып, алтындай саргаеп өлгергәнен көтмиләр алар, аксыл-яшел кабыклы, песи борчагыдай гына сусыл төшле килеш җыеп та бетерәләр. Беркөнне улым бакча түтәлләрендәге эре-эер кызыл җиләкләр белән сыйланып, әчкелтемрәк чияләр капкалап йөрде-йөрде дә алмагач төбендәге эскәмиягә килеп утырды, кулындагы яшел кыярга текәлгән килеш, бик тирән сулап куйды.

Сыйфатларны табарга, дәрәҗәләрен билгеләргә.

Тиеннәр генә түгел , кешеләр дә яраталар шул майлы-татлы чикләвекләрне. Ләкин кешеләр бик түземсезләр. Чикләвекнең тәмам тулышып, алтындай саргаеп өлгергәнен көтмиләр алар, аксыл-яшел кабыклы, песи борчагыдай гына сусыл төшле килеш җыеп та бетерәләр. Беркөнне улым бакча түтәлләрендәге эре-эер кызыл җиләкләр белән сыйланып, әчкелтемрәк чияләр капкалап йөрде-йөрде дә алмагач төбендәге эскәмиягә килеп утырды, кулындагы яшел кыярга текәлгән килеш, бик тирән сулап куйды.

Сыйфатларны табарга, дәрәҗәләрен билгеләргә.

Тиеннәр генә түгел , кешеләр дә яраталар шул майлы-татлы чикләвекләрне. Ләкин кешеләр бик түземсезләр. Чикләвекнең тәмам тулышып, алтындай саргаеп өлгергәнен көтмиләр алар, аксыл-яшел кабыклы, песи борчагыдай гына сусыл төшле килеш җыеп та бетерәләр. Беркөнне улым бакча түтәлләрендәге эре-эер кызыл җиләкләр белән сыйланып, әчкелтемрәк чияләр капкалап йөрде-йөрде дә алмагач төбендәге эскәмиягә килеп утырды, кулындагы яшел кыярга текәлгән килеш, бик тирән сулап куйды.

Бирелгән  сыйфатларны төрле дәрәҗәләргә куеп язарга. Шул сүзләрне кертеп, 5 җөмлә язарга.

Иске, алтын, ялтыравыклы, сөтле матур көчле миһербанлы, кыйммәтле, җилле, кыргый, язгы чукрак, уңган, ялкау, кыю, сары, әче.

Бирелгән  сыйфатларны төрле дәрәҗәләргә куеп язарга. Шул сүзләрне кертеп, 5 җөмлә язарга.

Иске, алтын, ялтыравыклы, сөтле матур көчле миһербанлы, кыйммәтле, җилле, кыргый, язгы чукрак, уңган, ялкау, кыю, сары, әче.

Бирелгән  сыйфатларны төрле дәрәҗәләргә куеп язарга. Шул сүзләрне кертеп, 5 җөмлә язарга.

Иске, алтын, ялтыравыклы, сөтле матур көчле миһербанлы, кыйммәтле, җилле, кыргый, язгы чукрак, уңган, ялкау, кыю, сары, әче.

Бирелгән  сыйфатларны төрле дәрәҗәләргә куеп язарга. Шул сүзләрне кертеп, 5 җөмлә язарга.

Иске, алтын, ялтыравыклы, сөтле матур көчле миһербанлы, кыйммәтле, җилле, кыргый, язгы чукрак, уңган, ялкау, кыю, сары, әче.

Бирелгән  сыйфатларны төрле дәрәҗәләргә куеп язарга. Шул сүзләрне кертеп, 5 җөмлә язарга.

Иске, алтын, ялтыравыклы, сөтле матур көчле миһербанлы, кыйммәтле, җилле, кыргый, язгы чукрак, уңган, ялкау, кыю, сары, әче.

02.12.2014.                №39

Тема :   Сыйфат дәрәҗәләрен ныгыту.

Максат: 1) Сыйфат дәрәҗәләре  турында төшенчәне ныгыту;

                2) Сыйфатларның ясалышын ныгыту;

                3) балаларда татар телен өйрәнүгә кызыксыну уяту.                                                                                            

                 4) әхлак тәрбиясе                   

                                      Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшереп бәяләнә.

2) Сыйфатлар турында укучыларның белгәннәре кабатлана, мисаллар аша ныгытыла. Эшне җиңеләйтү өчен укучыларга түбәндәге  таблица бирелә.

3) 100 нче күнегү телдән эшләнә. Өстәмә бирем. Сыйфатларның дәрәҗәләрен билгеләгез.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Дәреслектәге кагыйдә укылып,  өстәмә мисаллар белән аңлатыла, нәтиҗә ясала

2) 101 нче күнегү эшләнә.  Өстәмә бирем. Йонлы, муенлы, кадерле,нәкъ сүзләренә хәреф-аваз анализы ясарга.

Йонлы /йонло/ , муенлы /муйынлы/, кадерле /къәдәрлэ/ ,нәкъ/ нәкъ/

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1)  103 нче күнегү эшләнә. Өстәмә бирем. Кадерлерәк, дөньяда сүзләрендәге хәрефләрне алфавиттагы исемнәре белән атарга.

2) 104,105,106, 106,107,108,109 нчы күнегүләр эшләнә

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

62нче бит, 102  нче күнегү. Үрнәк.

                                       Минем дустым.

    Минем дустым  Гөлназ исемле. Ул, минем кебек, 6нчы сыйныфта укый. 13 яшьтә. Миңа дустымның коңгырт уйчан күзләре, елмаерга торган матур иреннәре, йөзенә горурлык өсти торган теп –текә маңгае, зифа гәүдәсенә ятышлы соргылт күзләре ошый.

07.12.2014.                №40

Тема : Сыйфатларның  җөмләдә кулланылышы.

Максат: 1) Сыйфатларның  җөмләдә кулланылышын  аңлату;

                2) Асыл һәм нисби сыйфатларга  билгеләмәне ныгыту;

                3) балаларда татар телен өйрәнүгә кызыксыну уяту.                                                                                            

                 4) әхлак тәрбиясе                    

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшереп бәяләнә.

2) Сыйфатлар турында укучыларның белгәннәре кабатлана, мисаллар аша ныгытыла.

3)113  нче күнегү хәтер диктанты итеп яздырыла.

Өстәмә бирем.

Сыйфатларны үзләре ачыклаган  (ияргән) сүзләре белән язып алырга.

Салкын кыш, көткән кыш, энҗе карлар, суык бураннар, йомшак карлар, мамыктай кар, иркен кырларда, ап-ак  кырларда, тар чаңгы, күбәләктәй карлар, тылсымлы әкияттәгедәй. 

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Дәреслектәге кагыйдә укылып, нәтиҗә ясала

2) 110 нчы күнегү эшләнә.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 111нче күнегү язмача эшләнә.  

2) 112 нче күнегү эшләнә

3) Тексттан сыйфатлар табыла, җөмләдәге функцияләре аңлатыла.

   Юл буе безне тургайлар сайравы озатып барды. Гүя менә төпсез нурлы аяз күктән өстебезгә сихри бер моң тирбәнеп, чыңлап, өзлексез явып торды... Иң элек, сагынганыгыз бардыр, тургай сайраганда, җир өстенә җиңелчә уйчан- моңсу бер тынычлык җәелә. Әйтерсең бар табигать аны тыңлап, сөенечле, сагышлы, ләззәтле бер рәхәткә чума. Әнә шул югарыда кечкенә кошчык талпынган кечкенә күкнең үзе шикелле үк, җирдә йөзе дә иксез- чиксез булып, гаҗәеп тын, нурлы булып тоела башлый. (Ә.Еники).

 6.Дәрескә  йомгак.      Укытучы сүзе.

7.Өй эше.       67нче бит,  114нче күнегү

   Юл буе безне тургайлар сайравы озатып барды. Гүя менә төпсез нурлы аяз күктән өстебезгә сихри бер моң тирбәнеп, чыңлап, өзлексез явып торды... Иң элек, сагынганыгыз бардыр, тургай сайраганда, җир өстенә җиңелчә уйчан- моңсу бер тынычлык җәелә. Әйтерсең бар табигать аны тыңлап, сөенечле, сагышлы, ләззәтле бер рәхәткә чума. Әнә шул югарыда кечкенә кошчык талпынган кечкенә күкнең үзе шикелле үк, җирдә йөзе дә иксез- чиксез булып, гаҗәеп тын, нурлы булып тоела башлый. (Ә.Еники).

   Юл буе безне тургайлар сайравы озатып барды. Гүя менә төпсез нурлы аяз күктән өстебезгә сихри бер моң тирбәнеп, чыңлап, өзлексез явып торды... Иң элек, сагынганыгыз бардыр, тургай сайраганда, җир өстенә җиңелчә уйчан- моңсу бер тынычлык җәелә. Әйтерсең бар табигать аны тыңлап, сөенечле, сагышлы, ләззәтле бер рәхәткә чума. Әнә шул югарыда кечкенә кошчык талпынган кечкенә күкнең үзе шикелле үк, җирдә йөзе дә иксез- чиксез булып, гаҗәеп тын, нурлы булып тоела башлый. (Ә.Еники).

   Юл буе безне тургайлар сайравы озатып барды. Гүя менә төпсез нурлы аяз күктән өстебезгә сихри бер моң тирбәнеп, чыңлап, өзлексез явып торды... Иң элек, сагынганыгыз бардыр, тургай сайраганда, җир өстенә җиңелчә уйчан- моңсу бер тынычлык җәелә. Әйтерсең бар табигать аны тыңлап, сөенечле, сагышлы, ләззәтле бер рәхәткә чума. Әнә шул югарыда кечкенә кошчык талпынган кечкенә күкнең үзе шикелле үк, җирдә йөзе дә иксез- чиксез булып, гаҗәеп тын, нурлы булып тоела башлый. (Ә.Еники).

  Юл буе безне тургайлар сайравы озатып барды. Гүя менә төпсез нурлы аяз күктән өстебезгә сихри бер моң тирбәнеп, чыңлап, өзлексез явып торды... Иң элек, сагынганыгыз бардыр, тургай сайраганда, җир өстенә җиңелчә уйчан- моңсу бер тынычлык җәелә. Әйтерсең бар табигать аны тыңлап, сөенечле, сагышлы, ләззәтле бер рәхәткә чума. Әнә шул югарыда кечкенә кошчык талпынган кечкенә күкнең үзе шикелле үк, җирдә йөзе дә иксез- чиксез булып, гаҗәеп тын, нурлы булып тоела башлый. (Ә.Еники).

  Юл буе безне тургайлар сайравы озатып барды. Гүя менә төпсез нурлы аяз күктән өстебезгә сихри бер моң тирбәнеп, чыңлап, өзлексез явып торды... Иң элек, сагынганыгыз бардыр, тургай сайраганда, җир өстенә җиңелчә уйчан- моңсу бер тынычлык җәелә. Әйтерсең бар табигать аны тыңлап, сөенечле, сагышлы, ләззәтле бер рәхәткә чума. Әнә шул югарыда кечкенә кошчык талпынган кечкенә күкнең үзе шикелле үк, җирдә йөзе дә иксез- чиксез булып, гаҗәеп тын, нурлы булып тоела башлый. (Ә.Еники).

  Юл буе безне тургайлар сайравы озатып барды. Гүя менә төпсез нурлы аяз күктән өстебезгә сихри бер моң тирбәнеп, чыңлап, өзлексез явып торды... Иң элек, сагынганыгыз бардыр, тургай сайраганда, җир өстенә җиңелчә уйчан- моңсу бер тынычлык җәелә. Әйтерсең бар табигать аны тыңлап, сөенечле, сагышлы, ләззәтле бер рәхәткә чума. Әнә шул югарыда кечкенә кошчык талпынган кечкенә күкнең үзе шикелле үк, җирдә йөзе дә иксез- чиксез булып, гаҗәеп тын, нурлы булып тоела башлый. (Ә.Еники).

08.12.2014.                №41

Тема :   Сочинение   “Кышкы урманда”

Максат:  1) Сыйфат дәрәҗәләре  турында төшенчәне ныгыту;

                2) Сыйфатларның ясалышын ныгыту;

                3) балаларда журналистика фәненә кызыксыну уяту.                                                                                            

                4) әхлак тәрбиясе                    

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) “Кышкы урманда”дигән темага сочинение  язу.

2)  текст белән таныштыру

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) план төзү.

2) фикер алышу.

3) Сочинение  язу.

        “Кышкы урманда”

    Кышкы урманда гаҗәеп тынлык. Аяк асларында көмештәй кар шыгырдый. Менә әкрен генә салгын җил сызгыра башлады. Һавада ап-ак йомшак кар бөртекләре бөтерелә. Бераз вакыт үткәч, көчле буран күтәрелеп, куе урман  күренми башлады. Бар дөнья ак күбәләк карга уралды...

4) Бирем эшләү.

Иншаны дәвам итеп язарга.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

 Язып бетерергә

09.12.2014.                №42

Тема : Сыйфатларның  исемләшүе.

Максат: 1) Сыйфатланмыштан башка килгән исемнәрнең килеш һәм тартым белән төрләнүен өйрәнү;

                2) Асыл һәм нисби сыйфатларга  билгеләмәне ныгыту;

                3) балаларда татар телен өйрәнүгә кызыксыну уяту.                                                                                            

                 4) әхлак тәрбиясе                     

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) Исемләшкән сыйфатлар турында укучыларның белгәннәре кабатлатыла, җөмләләр уйлатыла.

3) Сайланма диктант яздырыла.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) 115 нче күнегү телдән эшләтелә, таблица   ярдәмендә нәтиҗә ясала

Нәтиҗә. Кем соравы  исе сүз төркеменә караган сүзләргә куела. Димәк, беренче баганадагы сүзләр – исем ролендә йөрүче сүзләр. икенче баганадагы  сыйфат + исем сүзтезмәдәге исем төшеп калганда, сыйфат исем ролендә кулланыла һәм, исем кебек, сан, тартым, килеш белән дә җөрләнә ала.

2) дәреслектәге кагыйдә укылып, мисаллар ярдәмендә ныгытыла.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) 116 нчы күнегү  телдән   эшләнә.

2)117,118 нче күнегүләр    эшләнә.

3) 119 нчы күнегү  язмача    эшләнә.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше. 70нче бит, 120 нче күнегү эшләнә

14.12.2014.                №43

Тема : Сыйфатларны тикшерү.

Максат: 1) Сыйфатланмыштан башка килгән исемнәрнең килеш һәм тартым белән төрләнүен өйрәнү;

                2) Асыл һәм нисби сыйфатларга  билгеләмәне ныгыту;

                3) балаларда татар телен өйрәнүгә кызыксыну уяту.                                                                                            

                 4) әхлак тәрбиясе                     

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) Исемләшкән сыйфатлар турында укучыларның белгәннәре кабатлатыла, җөмләләр уйлатыла.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Сыйфатларга  морфологик анализ эшләтелә, таблица   ярдәмендә нәтиҗә ясала

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) Бирелгән сыйфатларга  морфологик анализ ясала.

2) Укучылар такта янында үзләренең белемнәрен сыныйлар

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

5 сыйфатка морфологик анализ ясарга.

                № 60

Тема :  Изложение “Кышкы урманда”

Максат:  1) Сан төркемчәләре  турында төшенчәне ныгыту;

                2) Саннарның ясалышын ныгыту;

                3) балаларда журналистика фәненә кызыксыну уяту.                                                                                            

                4) әхлак тәрбиясе                    

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) “Кышкы урманда”дигән темага  изложение  язу.

2)  текст белән таныштыру

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) план төзү.

2) фикер алышу.

3)  изложение  язу.

        “Кышкы урманда”

    Кышкы урманда гаҗәеп тынлык. Аяк асларында көмештәй кар шыгырдый. Менә әкрен генә салгын җил сызгыра башлады. Һавада ап-ак йомшак кар бөртекләре бөтерелә. Бераз вакыт үткәч, көчле буран күтәрелеп, куе урман  күренми башлады. Бар дөнья ак күбәләк карга уралды...

4) Бирем эшләү.

Изложениене дәвам итеп язарга.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

 Язып бетерергә

                №77

Тема :   Сочинение.  “ Тукай исән, җыры күңелләрдә”

Максат: 1) Алмашлык турында төшенчәне  ныгыту;

                2) Алмашлыкларның ясалышын ныгыту;

                3) балаларда журналистика фәненә кызыксыну уяту.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2) иҗади эш.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) “ Тукай исән, җыры күңелләрдә” дигән темага сочинение язу.

2) план төзү.

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1) план төзү.

2) фикер алышу.

3) сочинение язу.

Габдулла Тукай турында искә төшерү.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

Сочинениене  язып бетерергә.

                №84

Тема :   Сорау алмашлыклары.

 Максат: 1) сорау алмашлыкларынң әйтелеш үзенчәлекләрен ныгыту;

                2) тартым  кушымчаларын ныгыту;

                3)әхлак тәрбиясе.                                                                                            

                                        Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

1) өй эшен тикшерү.

2.Яңа белем күнекмәләре формалаштыру.

1) Дәреслектәге кагыйдә укылып, нәтиҗә ясала.Өстәмә мисаллар белән тулыландырыла.

2) Телдән эшләү өчен күнегү. (Тактага язып куела)

Аквариумда, митингта, топольгә, ломны, шарикка, журналга, кассирдан, жюрига, модельнең, интервьюның, известьтә, туннельдә, фильмнан, ательедан, модельне, авторитеттан, тольдән, тюленьнән.  

  Югарыда язылган исемнәрне сорау алмашлыклары белән алыштырырга.

    Нәтиҗә ясарга

3.Физкультминут

4. Сүзлек өстендә эш.

5.Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.

1)     нче күнегү  эшләнә.

2)      нчы күнегү  телдән эшләнә.

4) Тәрҗемә итәргә һәм нәтиҗә ясарга.

 Минута, секунда, гиря, дипломантка, доярка, мороженое, ножницы, брюки, пловчиха.

6.Дәрескә  йомгак.

Укытучы сүзе.

7.Өй эше.

         нче күнегү   эшләнә.

Дәрес  темасы: “Кеше холкын күзәт, үзеңнекен төзәт”

 ( 6 нчы ыйныф, рус төркеме, “Татарча да яхшы бел” УМК)

Максатлар:

1.“Икейөзле Коля” тексты белән танышу; Укучыларның ишетеп аңлау, уку күнекмәләрен үстерү.

2. Укучыларның  сөйләм телен камилләштерү;

3.Укучыларны тәрбияле, әдәпле, тәмле телле булырга өндәү;

Дәрес барышы:

I.Кереш.

1.Укучылар белән исәнләшү.

2.Дежур укучы белән әңгәмә үткәрү.

-Бүген ничәнче число?

-Атнаның кайсы көне?

-Дәрестә кем юк?

-Өй эше ничәнче күнегү?

-Сезгә кунаклар еш киләме?

-Син кунакка барырга яратасыңмы?

-Синең дустың Кира. Ул сиңа кунакка киләме?

-..., ә син әдәпле кунакмы?

II.Актуальләштерү.

1.Тәрҗемә эше. Укучылар чылбыр буенча эшлиләр. Җөмләләрне укыйлар һәм русчага тәрҗмә итәләр.

Кунакка җыенган.

Кунакка җыенганмы?

Кунакка барган.

Кунакка әнисе белән барган.

Кунакка чакырган.

Кунакка дустын чакырган.

Кунакта булган.

Кунакта озак булган.

Кунакны сыйлаган.

Әбием кунакны сыйлаган.

Кунактан кайткан.

Кунактан автобуста кайткан.

Кунакта уйнаган.

Кунакта бик озак  булырга ярамый.

Кунакка килгәч, хуҗалар белән исәнләшергә кирәк.

Әгәр алдан сөйләшсәң, кунакка барырга ярый.

Кунакка килгәч, киемнәрне элгечкә эләргә кирәк.

Кунакка чакырусыз килмәгез.

Кунакка соңга калып килмәгез.

2.Өй эшен тикшерү.

15 нче бит, 6, 7 нче күнегү. (Өстәмә сораулар бирү, билге кую)

III.Төп өлеш.

1.Максат әйтү.

Укучылар, ә бүген без Коля исемле малай турында хикәя  укырбыз, күнегүләр эшләрбез, уеннар да  уйнарбыз.  Әйдәгез, хәзер  бу хикәядәге яңа сүзләр белән танышабыз.

2.Сүзлек эше.

а)хор белән кабатлау, сүзлек дәфтәрләренә язу;

Ачык йөз белән- приветливо, радушно

Як-якка ташлады- бросил в разные стороны

Соклана-  восхищается

б)Күпнокталар урынына яңа сүзләр кую.

• Мин  әтиемә  … , чөнки ул бик акыллы.
• Начар малай  киемнәрен ...  .
• Әбием дусларымны ... каршылады.

3.Хикәяне  дисктан тыңлау. (аудиоматериал белән эш)

4.Рәсемнәр белән эш.

-Укучылар бу рәсемдә кемнәр бар?

-Малайның исеме ничек?

-Бу кемнең исеме?

-Ә бу малай кем?

-Бу рәсемдә дә әби бар. Ул да Алмазның әбисеме?

5.Текстны уку.

-Укучылар, хәзер дәреслекләрегезнең 25 нче битен ачыгыз. Текстны укыйбыз.

6.Текст өстендә эшләү. 26 нчы бит, 2 нче күнегү.

Җөмләләрнең тәрҗемәсен тексттан табу.

7.Текстның эчтәлеген аңлау-аңламауларын тикшерү. Җөмләләргә  текст эчтәлеге буенча саннар кую.

             Көзге алдында чәчен тарады.

             Ишекне Алмазның әбисе ачты.

             Миңа дәрес әзерләргә вакыт.

             Әкрен генә  звонокка басты.

             Коля Алмазларга  кунакка килде.

            Аяк киемнәрен як-якка ташлады.

8. Quiz- Quiz Trаdе. Карточкалар белән  уен. (Музыка астында укучылар йөриләр, музыка туктагач, узләренә пар табалар һәм карточкалардагы сорауларны бер-берсенә бирәләр, җавабын тикшерәләр)

-Коля кемгә кунакка килде? (Алмазга)

-Кунакта Коля үзен ничек тота? (әдәпле,  тәрбияле)

-Коля кунакта әдәплелек кагыйдәләрен беләме? (әйе, белә)

-Коля белән Алмаз нишләделәр? (компьютерда уйнадылар)

-Үзенең өендә Коля нинди? (әдәпсез, тәрбиясез)

-Коля әбисе белән ничек сөйләшә? (тупас)

9. Укучыларның белемнәрен тикшерү. Тест эшләү.

1.Коля кемгә кунакка килде?

а) дусты һәм классташы Алмазга

ә) күршесе Алмазга

б) туганы Алмазга

2.Коляга кем ишекне ачты?

а)Алмаз

ә)Алмазның әбисе

б)Алмазның әнисе

3.Коля кунакта нинди?

а)әдәпле

ә)тәртипсез

б)бик шук

4.Коля үз өендә нинди?

а)әдәпле

ә)шук

б)тәртипсез

5.Үз әбисе белән Коля ничек сөйләшә?

а)ягымлы

ә)тупас

б)матур

6.Алмазның әбисе аларны нәрсә белән сыйлады?

а)чәк-чәк

ә)өчпочмак

б)коймак

7.Синеңчә, Коля үзгәрерме?

а)әйе

ә)юк

10.Физминутка. Җыр “Түгәрәк уен”.

11.”Үз”, “кеше” сүзләрен аңлату. Яңа лексик берәмлекләр белән таныштыру.

Үз  әбисе                     Кеше әйбере

Үз өе                            Кеше өе

Үз  баласы                  Кеше  китабы

12. Яңа сүзләрне ныгыту. 27 нче бит, 4 нче күнегү.

13.Язмача күнегү башкару. Эш дәфтәре. 16 нчы бит, 1 нче күнегү.

14.Rally Robin. Кра-каршы әңгәмә оештыру.

1. Синеңчә, Коля кебек малайлар күпме? Син Коляга охшаганмы? Коляга  киңәш бирегез.
2.  “Икейөзле  кеше” русча ничек була? Синең дусларың арасында икейөзле кешеләр  бармы?

15.Флип-чартларда  рәсем ясау.

-Укучылар, ә сез икейөзле кешене ничек аңлыйсыз? Икейөзле кешене рәсемдә күрсәтегез.

16.Матур, әдәпле сүзләрне, теләкләрне искә төшерү. Командаларда әйтешү.

17.Киңәшләр. Тәрбияви момент.

Үз өегездә дә, кунакта да тәрбияле,  тәмле телле булыгыз!

Өлкәннәр белән, кечкенәләр белән, әти-әниләрегез, әби-бабайларыгыз белән матур сөйләшегез.

IV.Йомгаклау.

1.Рәхмәт әйтү. Билгеләр кую.

2.Өй эше бирү. Эш дәфтәрендә 17 нче бит, 4, 5, 6  күнегүләр. 

3.Сау буллашу.

Сыйныф: 6 (рус төркеме)

Тема: «Гафу ит, миңа бик оят!»

Максатлар:

1.Заһирә Гомәрова «Гафу ит, миңа бик оят!» хикәясе белән таныштыру.

2.Укучыларнын сөйләм күнекмәләрен камилләштерү;мактау сүзләрен  активлаштыру.

3.Тырышып укырга өндәү, өй эшләрен әзерләргә кирәклеген аңлату.

Дәрес барышы:

I. Кереш өлеше.

1.Укучылар белән исәнләшү.

-Исәнмесез, укучылар! Хәерле көн! Татар теле дәресен башлыйбыз.

2.Дежур укучы белән әңгәмә үткәрү.

-Бүген ничәнче число?

-Атнаның кайсы көне?

-Дәрестә кем юк?

-Өй эше ничәнче күнегү?

-Син өй эшен эшләдеңме?

-Син аны үзең эшләдеңме?

-..., синең дусларың күпме?

-Син  аларга әйберләреңне бирәсеңме?

- Синеңчә, син саран баламы?

II. Актуальләштерү.

1.Тәрҗемә эше.

Ленивый

Злой

Хвастливый

Щедрый

Опрятный

Сострадательный

Скромный

Лгун

Отзывчивый

Равнодушный

Старательный

Грубый

Вежливый

Внимательный

Играть- Поиграть          

Читать-Почитать    

Бегать- Побегать  

Спать- Поспать

Думать- Подумать

Работать- Поработать

Есть- Поесть

Тыйнак кеше мактанмый.

Мактанчык үзе турында гына сөйли.

Юмарт бала  әйберләрен дусларына бирә.

Саран бала китабын беркемгә дә бирми.

Әдәпле кеше транспортта өлкәннәргә урын бирә.

Әдәпсез укучы беркем белән дә исәнләшми.

2.Өй эшен тикшерү.

Эш дәфтәрләрендә 50 нче бит, 13, 14, 15 нче  күнегүләр.

III.Төп өлеш.

1.Максат әйтү. Сүзлек эше.

-Укучылар, ә бүген без Айдар исемле малай турында хикәя  укырбыз, күнегүләр эшләрбез, уеннар да  уйнарбыз.  Әйдәгез, хәзер  бу хикәядәге яңа сүзләр белән танышабыз.

Борчылып- обеспокоившись

Ялкаулана- ленится

Дөресләп күчерә- списывает, исправив

Оят- стыдно

2.Хикәяне  дисктан тыңлау .22 трек.

3.Рәсемнәр белән эш.

-Укучылар бу рәсемдә кемнәр бар?

-Малайның исеме ничек?

-Ә бу кызның исеме ничек?

4.Хикәяне уку.

5.70 нче бит, 3 нче күнегү. Тексттан табып уку.

• Зашёл  обеспокоившись.
• Не  успел  решить  задачи.
• Почему  ленишься?
• Дошёл  до  третьей (задачи).
• Списал,  исправив.
• Забыл  сказать  об  этом.
• Первым  похвалила  Айдара.
• Молодец,   Айдар!

6.Дөрес-дөрес түгел. Текстка туры килгән җөмләләрне аеру.

• Айдар һәм Нәсимә бер сыйныфта укыйлар.
• Айдар  математикадан  өй эшен эшләмәде.
• Нәсимә  дә  өй эшен эшләмәде.
• Айдар  Наилә дәфтәреннән күчерде.
• Айдар  дөресләп күчерде.
• Нәсимә  бишле алды.
• Нәсимә  дүртле алды.
• Айдар  бишле алды.
• Малайга  бик оят иде.

7.Рәсемнәр белән эш. Рәсемнәр буенча текстка туры килүче  җөмләләр төзү.

8.Quiz-Quiz  trade.  Сорауларга  җавап  бирү. Карточкалар белән уен.

-Синеңчә, Айдар нинди малай?

-Синеңчә,  Айдар өй эшләрен  еш эшләмиме?

-Айдар өй эшен кемнән күчерде?

-Айдар мәсьәләләрне эшли алмыймы әллә ул ялкаумы?

-Айдарның билгесе чынмы? (настоящая)

-Укытучы  Айдарны  мактадымы?

-Айдарга оят булдымы?

-Нәсимәнең ничә хатасы бар?

-Нәсимә ничәле алды?

-Айдар Нәсимәгә хатасы турында  әйттеме?

-Малай ничәле алды?

-Синеңчә, Нәсимә нинди кыз?

-Айдар нинди фәннән өй эшен эшләмәде?

9.Физминутка үткәрү. Җыр җырлау.

10.Язма күнегү эшләү.

11.6 нчы күнегү.  Оят һәм мактарга сүзләрен ныгыту. Сораулар  буенча җөмләләр төзү.

Кемгә оят?

Кемнән оят?

Нәрсә өчен оят?

Кемне мактарга?

Кемнәр алдында мактарга?

Нәрсә өчен  мактарга?

12. Мактау сүзләре белән танышу.

Афәрин!- Браво!

Булдыргансың!- Молодец!

Бик яхшы булган!- Очень хорошо (получилось)!

Дөрес эшлисең/ эшләгәнсең-  Правильно делаешь/ сделал.

11.Видеороликлар карау.

1.-Алсу, мин бүген чаңгы ярышында беренче урын алдым.

-Афәрин! Мин сине котлыйм!

2.-Әнием, мин татар теленнән бишле алдым! Укытучы апа мине мактады.

-Булдыргансың, улым! Һәракыт   тырышып  укы.

3.-Әти, мин бүген автобуста бер әбигә урын бирдем. Ул шундый шатланды, рәхмәт  әйтте.

-Ай, улым, дөрес эшләгәнсең. Өлкәннәргә урын бирергә кирәк.

4.-Дәү әнием, мин кибеткә бардым. Ипи, сөт  һәм тәмле кәнфитләр алдым.

- Бик яхшы булган! Хәзер бергә чәй эчәрбез.

12.Тест  эшләү.

1. Синеңчә, Айдар Нәсимәдән гафу үтенерме?

А) әйе, гафу үтенер

Ә) юк, гафу үтенмәс

Б) әйтә алмыйм

2. Синеңчә, Нәсимә Айдарны гафу итәрме?

А) гафу итәр

Ә) гафу итмәс

Б) әйтә алмыйм

3.Синеңчә, нинди балалар  күчерергә ярата?

А) тырыш балалар

Ә) ялкау балалар

В) барлык балалар да

4.Син  өй эшләрен  үзең эшлисеңме?

А) мин һәрвакыт үзем эшлим

Ә) гадәттә мин дустымнан күчерәм

Б) миңа әтием, әнием булыша

5.Сине еш мактыйлармы?

А) әйе, еш мактыйлар

Ә) юк, еш түгел

Б) төрлечә

6. Син ничек уйлыйсың, син нинди укучы?

А) тырыш укучы

Ә) ялкау укучы

Б) мин тыйнак укучы, шуңа күрә әйтә алмыйм

13.Тәрбияви момент.

IV.Йомгаклау.

Өй эше бирү.

Билгеләр кую.

Саубуллашу.

Татар теле (6 сыйныф)

1.Ясалышы буенча  бу  нинди  сүзләр? Кайбер сүзләр белән җөмләләр төзегез. Кушымчаларны күрсәтегез.

Каенлык, ата-ана, тимер юл, КамАЗ, уенчык, мәктәп, комлык, тел, тәрҗемәче, имән чикләвеге, сабан туе, урманчы,аккош, умартачы, батырлык, савыт-саба, бал корты, әни, явым-төшем,дәфтәр, ташкүмер, АКШ, яшьлек, белгеч, белем, эшсезлек, әби-бабай,

йорт-җир.

2. Үрнәк буенча дәвам итегез.

Язучылар: Гомәр Бәширов,......

Рәссамнар: Бакый Урманче,.....

Композиторлар: Рөстәм Яхин,.....

Шәһәрләр:Казан,.....

Авыллар: Иштирәк,.....

Елгалар: Чулман,.....

Таулар: Урал,....

Күлләр: Байкал,.....

Газета –журналлар: “Сөембикә”, “Туган як”, ....

Рәвеш темасына тест.(7 сыйныф)

1.Рәвеш нәрсәне белдерә?

а)предметның билгесен;

ә)эш-хәлнең билгесен;

б)эш-хәл, хәрәкәтне;

2. Рәвеш нинди сорауларга җавап бирә?

а)ничек?, кайда?, кайчан?,күпме?;

ә)нинди?кайсы?, кая?;

б)нәрсәне?нишләгәч?, кая?;

3.Рәвешнең ничә төркемчәсе бар?

а)4;

ә)6;

б)7;

4.Рәвешнең үзенә генә хас нинди билгесе бар?

а)зат-сан белән төрләнә;

ә)исемләшә;

б)төрләнми;

5.Рәвеш, күбрәк, җөмләнең кайсы кисәге була?

а)хәл;

ә)тәмамлык;

б)аергыч;

6.Төзелеше ягыннан нинди рәвешләр була?

а)тамыр,ясалма, парлы;

ә)кыскартылма, ясалма, тамыр;

б)тамыр, ясалма, кушма, парлы, тезмә;

7.Рәвешләр нинди дәрәҗәләрдә килә ала?

а)артыклык,чагыштыру,кимлек;

ә)гади, кимлек, чагыштыру;

б)чагыштыру,артыклык;

8.Рәвешләрнең төркемчәләрен әйтегез.

Былтыр, байтак, чәчәктәй, ерак, юкка,тиз.

а)вакыт,күләм-чама,охшату-чагыштыру,урын, сәбәп-максат,саф;

ә)саф, күләм-чама, вакыт, охшату-чагыштыру, сәбәп-максат, урын;

б) күләм-чама,урын, вакыт, сәбәп-максат, охшату-чагыштыру,саф ;

9.Рәвешләрнең ясалышын әйтегез.

Бервакыт, иртә-кич, күз ачып йомганчы, көмештәй, кинәт.

а)тамыр, парлы, тезмә,кушма, ясалма;

ә) кушма, парлы, , тезмә, ясалма, тамыр;

б) кушма, парлы, тезмә, тамыр, ясалма;

Конспект  урока по татарскому языку в 7А классе по теме “С праздником!” Формирование языковых компетенций.Урок-проект.

Составитель: учитель 1 кв.категории-Шайхутдинова Ф.Ф.

Дәреснең темасы:

Бәйрәм белән! 7а сыйныфында бәйләнешле сөйләм үстерү дәресе.

Дәреснең максаты:

1.Укучыларның бәйрәмнәр турында алган белемнәрен системалаштыру.

2.Үзләштерелгән тел һәм сөйләм  материалларыннан файдаланып, укучыларның аралашу күнекмәләрен үстерү.

3.Татар һәм рус халкының милли бәйрәмнәре милли үзаңлы шәхес тәрбияләү.

Җиһазлау: Интерактив такта, терәк сүзләр . укучыларның проект эшләре, рәсемнәр, тест эшләре.

Дәреснең тибы:        алган белемнәрне, күнекмәләрне камилләштерү  дәресе.

Методлар: репродуктив (алган белемнәрне, күнекмәләрне камилләштерү )

Дәрес барышы:

-Исәнмесез ,укучылар!Хәерле көн!

-Хәлләрегез ничек?

-Кәефләрегез ничек?

- Кояшлы иртә кебек! Татар телен Тукеай телен өйрәнергә дип килдек.

-Бик яхшы .Шушы кәеф белән дәресебезне башлап җибәрик. Бүген бездә дәрестә кунаклар бар , әйдәгез кунаклар белән дә исәнләштк әле.

-Матур итеп утырыгыз, игтибар белән тыңлагыз һәм дәрестә актив эшләгез.

-Бүген без бәйрәмнәр турында сөйләшүне дәвам итәбез.

-Бездә бәйрәмнәр бик күп. Әйтегез әле, сез нинди бәйрәмнәр беләсез?

(Яна ел, туган көн, 8 март, 1 май, Белем көне,гашыйклар көне. әниләр бәйрәме, олылар көне, җиңү бәйрәме,  милли бәйрәмнәр һ.б)

-Әйе, бәйрәмнәр бик күп. Алар ел фасылы бәйрәмнәре һәм төрле халыклар бәйрәмнәре. Бу бәйрәмнәр арасында  дини бәйрәмнәр дә бар.

 -   Минем өстәлдә бәйрәм исемнәре язылган табличкалар, әйдәгез бу бәйрәмнәрне аерып языйк әле.

-Раштуа                                  Сөмбелә

Масленница                           Нәүрүз

Пасха                                      Нардуган

Покрау                                    Сабантуй

                                                 Корбан

• Димәк,укучылар, болар нинди бәйрәмнәр?      

Татар халык һәм рус халкының милли бәйрәмнәре.

 Сезгә алдагы дәрестә бәйрәмнәр турында мәглүмат җыеп килергә кушылган иде.Сез әзерме?

• Бүгенге дәрескә сез бәйрәмнәр турында проект эшләре әзерләдегез. Әйдәгез, сезне такта янына чакырам.

(Сабантуй, Масленица, Сөмбелә,Пасха, Нәүрүз)

• Рәхмәт,укучылар. Хәзер безнең урамда кыш, без сезнең белән дәрестә ике кышкы бәйрәм турында өйрәндек. Бу- төрки халыклары бәйрәме- Нардуган һәм рус халкының дини бәйрәме- Раштуа.
• Әйдәгез әле , бу бәйрәмнәр турында сөйләшеп алыйк.
• Бу бәйрәмнәр нинди бәйрәмнәр?
• Нардуган- нәрсә дигән сүз?
• Нардуган кайчан була?
• Ә Раштуа кайчан була?
• Нардуганда нишлиләр?
• Раштуа бәйрәмендә   нишлиләр?
•  Раштуа бәйрәмен кемнәр белән каршылыйлар?

Әйдәгез, терәк сүзләр ярдәмендә бу бәйрәмнәр турында сөйлик әле.  

Нардуган                                                              Раштуа

Төрки халыклар                                                  Дини бәйрәм                            

Декабрь ахыры                                                    Туганнар белән

Дәвам итә                                                              Матур теләкләр                                                            

Кояш                                                                      Бүләкләр

Аңлата                                                                   Яктылык бәйрәме

Битлек                                                                    

Такмак    

-Әйе,Һәр бәйрәмнең үз традицияләре бар, һәр бәйрәмдә халык үзенчә бәйрәм итә, күнел ача.

• Өстәлләрегездә тестлар язылган битләр ята. Тест Нардуган һәм Раштуа бәйрәмнәренә кагылышлы сораулардан төзелгән, аларның өч вариантта җаваплары язылган.
• Тест эше.
• Йомгаклау.
• Дәрестә без нәрсәләр турында сөйләштек?
• (бәйрәмнәр турында)
• Алар нәрсәгә кирәк?
• ( төрле халыкларның гореф-гадәтләрен белү өчен, тарихын өйрәнү өчен, матурлыкны күрү өчен, дус яшәү өчен)
• Әйе, бездә бәйрәмнәр бик күп. Күп бәйрәмнәрне русслар да , татарлар да бергә бәйрәм итә.Барлык милләт вәкилләре дә дус , тату.Сез гимназиядә инглиз теле өйрәнәсез. Бездә була торган Раштуа бәйрәме  Англиядә дә уза икән. Ул Англиядә  ничек  атала?Ул анда ничек уза икән, шуның турында мәглүмат белеп килерсез. Өй эше.
• Билгеләр.
• Барыгызга да рәхмәт!

Татар теле

6 нчы сыйныф

Тема:   Алмашлыкларны гомумиләштереп кабатлау.

(Сингапур методикасын кулланып)

Тема: Алмашлыкларны гомумиләштереп кабатлау.

Дәрес тибы: Дәрес- сәяхәт

Максатлар:

1. Алмашлыклар турындагы белемнәрне ныгыту; мөстәкыйль сүз төркемнәре буларак алмашлыкны җөмләдә дөрес билгели алуларына ирешү;  алмашлык төркемчәләрен дөрес билгеләү күнекмәләрен ныгыту.

2.  Төркемнәрдә эшли белү күнекмәсен үстерү; аралашу һәм коллективта хезмәттәшлек итү күнекмәләрен формалаштыру.

3.  Туган телгә  ихтирам тәрбияләүгә этәргеч ясау.

Җиһазлау: компьютер, проектор, карточкалар, тест биремнәре.

Дәрес барышы

I Оештыру.

1. Исәнләшү.

2. Тәртип урнаштыру. Уңай халәт тудыру.

Хәерле көн, укучылар!

Кәефләрне күтәрик,

Дусларча бер елмаеп,

Бер-берегезгә

Хәерле көннәр телик! (Слайд№1)

II. Актуальләштерү.

Укытучы.

Укучылар, безнең бүгенге дәресебез гадәти түгел. Без сезнең белән морфология дөньясына сәяхәткә чыгабыз. Морфология дөньясы безгә таныш инде. Исем, сыйфат, сан, рәвеш, алмашлык турында күп нәрсәләр белдек. Бүген дәрестә морфология дөньясының кайсы почмагына барачагыбызны белү өчен, шушы мәкальләр ярдәмендә белербез. (Слайд№2) 

1. Кеше сүзен тыңла, үз акылың белән эш ит.

2. Кем эшләми, шул ашамый.

3. Акыллы сүзен мин дип башламый.

Астына сызылган сүзләрнең кайсы сүз төркеме икәнен әйтегез.

Укучы: Алмашлык.

Укытучы Димәк, без бүген алмашлык темасын кабатларбыз, ныгытырбыз. (Слайд№3)

Сәяхәткә чыктык. Юлда реклама тактасы күренә.

“Алмашлык” фирмасы текстта төрле сүз төркемнәрен алыштыру буенча хезмәт күрсәтә.  

     “Алмашлык” фирмасы һәрвакыт сыйфатлы хезмәт күрсәтә. Бу фирма белән бергә булсагыз, сез моңа инанырсыз!    

     Без сезнең белән фирма территориясенә килеп чыктык. (Слайд №4) Барасы юлны табарга безгә биремле күрсәткеч ярдәм итәр.

ФИНК-РАЙТ-РАУНД РОБИН. 1.Укытучы сорау әйтә һәм уйлау өчен вакыт бирә.

2. Укучылар уйлагач, җавапны  кәгазьгә язалар. 3.Укучылар чират буенча, җавапларны кәгазьдән укыйлар

Бирем. Исем.

             Сыйфат.

             Бәйлек.

             Алмашлык.

1. Бу атамаларның уртак ягы нидә? (сүз төркемнәре)

2. Бу атамаларның кайсы артык?  (бәйлек – ярдәмче сүз төркеме, ә башкалар – мөстәкыйль сүз төркеме)

3. Алмашлык мөстәкыйль сүз төркеме башка мөстәкыйль сүз төркемнәреннән нәрсә белән аерылып тора? (алмашлык - исемне,  сыйфатны, сан һәм рәвешне алмаштырып килә торган мөстәкыйль сүз төркеме)

     (Слайд № 5) “Алмашлык” фирмасының офисы 7 катлы бинада урнашкан. Ә ни өчен 7 катлы? Нигә ике, өч катлы бина түгел?

У. ) Менә без “Алмашлык” фирмасының фойесына уздык. Фойеда эленгән лозунгка карагыз әле: “ Алга атланган һәр адым үтелгәнне кабатланганга таянырга тиеш! ” К.Д.Ушинский.  (Слайд №6)

Ушинскийның бу сүзләре безнең маршрут битләрендә дә язылган. Димәк, безнең  узган теманы адымлап кабатлауыбыз, ныгытуыбыз алга барырга, тагын кызыклы, яңа нәрсәләр  белергә ярдәм итә.

III. Материалны ныгыту. Уку мәсьәләсен адымлап чишү.

     Беренче катта нинди алмашлык бүлеге урнашуын белү өчен, безгә табышмакларга җавап бирергә кирәк. Алай гына да түгел, алмашлыкларны да табарга. Шул вакытта гына алмашлыкның кайсы бүлегенә кергәнебезне беләчәкбез. (Слайд №7) 

Димәк,  беренче катта

1. “Зат алмашлыгы бүлеге” урнашкан. (Слайд №8)

     Өстәлдәге конвертлар арасыннан 1 номерлы конвертны 2 нче номерлы укучы ача. Анда сүзләр язылган карточкалар куелган. Бирелгән сүзләр арасыннан алмашлыкларны табырга. Зат алмашлыкларының астына сызарга затын, санын, килешен билгеләргә астына сызарга. Йөзгә-йөз иптәшеңә укы.

Мин, ул, сезне, син, безне, энә, кайчан, чыга, сиңа, кемдер, су, ләкин, әкрен.  (Слайд №9)

Нәтиҗә ясала!!!

2. Укытучы. Биремне үти алдыгыз. Әйдәгез икенче катка күтәреләбез. Икенче  катта безне  кемнәр көтә икән? Белү өчен шигырь юлларын укыгыз. Сезгә бик таныш булган нинди алмашлыклар бар монда? . 

Ромашкалар барда ак,

Аерылмый бер-берсеннән;

Ничек болай берүзе

Ул кызылдан киенгән?

Әйттеләр: “Син, сеңелкәй,

Ник үзгәрдең? Нишләдең?

Нигә кызыл чукларың?

Нидән алсу йөзләрең?

                                (М.Җәлил)  (Слайд №10)

Укучы: сорау алмашлыгы бар.

Димәк, безне элеккеге танышларыбыз – сорау алмашлыклары белән очрашу көтә. Ни өчен элеккеге танышлар дидем? (укучылар җавабы)

Дөрес, исем, сыйфат, сан, рәвеш сүз төркемнәрен өйрәнгәндә аларның сорауларын карадык.

Бу эшләрне “Сорау  алмашлыгы” бүлеге  (Слайд № 11) башкара.

Безнең элеккеге танышларыбыз сораулар әзерләгән.

МИКС – ФРИЗ – ГРУП (Mix-Freeze-Group)

1. Алмашлыклар ясалышы ягыннан ничә төрле була? (5)

2. Алмашлыкның  ничә төркемчәсе бар? (7)

3. Бүген атнаның ничәнче көне? (5)

4. Беркем алмашлыгы ничә тамырда тора? (2)

5. Татар теле кабинеты ничәнче катта? (3)

6. Укучы сүзендә ничә нечкә сузык бар? (2)

3. Укытучы. Бакычтан өченче катка күтәрелдек.  Тактага карагыз әле. ” (Слайд № 12) Бирелгән җөмләләрдә предметны күрсәтү өчен, предметның билгесен күрсәтү өчен кулланылган сүзләр бармы?

 Укучы: Әйе, бар. Менә, әнә, мондый.

Укытучы: Бу нинди сүзләр?

Укучы: Күрсәтү алмашлыклары

Әйе, без “Күрсәтү  алмашлыгы бүлеге” нә килеп кердек. (Слайд № 13)

Өстәлдәге конвертлар арасыннан 2 номерлы конвертны 1нче номерлы укучы ача. Бирелгән күрсәтү алмашлыкларын килеш белән төрләндер.

Көтелгән җавап.: Слайд №14

А (I) һәм Б (II) парыгыз  белән дәфтәрләрегезне алыштырыгыз. Иптәшегезнең эшен тикшереп, билге куясыз. Бер хатасыз эшкә – “5”ле, бер хаталы эшкә – “4”ле, ике хаталы эшкә – “3”ле.

4. Укытучы. Дүртенче катка күтәрелдек. Монда безне “Билгеләү  алмашлыгы бүлеге”     (Слайд №15)

каршы ала. Алар безгә бирем әзерләгән.

       Өстәлдәге 3 номерлы конвертны ачыгыз. Биремне 3 номерлы укучы укый.

 Нокталар урынына төшеп калган билгеләү алмашлыкларын куярга. Җөмләләрдән соң билгеләү алмашлыклары бирелгән.

    Без дусларыбыз белән урманга гөмбәгә киттек. ... бала ... кәрзинен тотты. Гөмбә күп иде. ... да кәрзинен тутырды. ... күтәренке кәеф белән өйләренә таралды.

Куллану өчен сүзләр: Һәр, бөтенесе, үз, барысы.

Тикшерү. (Слайд №16)

5. Укытучы. 5 нче катта безне көтелмәгән хәл сагалап тора. Ишектә түбәндәге язулар эленгән.

• “Монда беркем дә юк”.
• “Беркемгә дә ачмыйбыз”.
• “Бернинди дәгъвалар кабул итмибез. ”. (Слайд №17)

Менә сиңа хәлләр! Инде нишлибез? Игътибар белән тагын бер кат укыгыз әле. Бәлки, мин дөрес күрмимдер?

Әйдәгез, 6 нчы катка менеп карыйк.  Анда нәрсә икән?

6.  Укытучы. 6 нчы катка күтәрелдек. “Алмашлык ” фирмасы хезмәткәрләре  безгә мондыйрак эш калдырганнар.

(Слайд №18)

Тактада бирелгән шигырьдән алмашлыклар табып, төркемчәсен әйтергә.

Кешеләр бит табына һаман

Яки малга,

Яки данга,

Кемдер көчкә,

Кемдер мәхәббәткә, хискә.

Кемдер җырга,

Кемдер кырга,

Кем диңгезгә,

Ә кемнәрдер серле күзгә.

Берәү табына матурлыкка,

Берәү табына батырлыкка,

Берәү табына тапкырлыкка.   (Ф.Яруллин)

Көтелгән җавап: билгесезлек алмашлыгы.

Димәк, “Билгесезлек алмашлыгы  бүлеге” нә дә җиттек. (Слайд №19)

Менә кая адашып йөриләр  икән “Юклык алмашлыклары”.

Балалар,  бу бүлекне үз урынына кайтарырга кирәк. Әйдәгез ярдәм итик.

ТЭЙК ОФ-ТАЧ ДАУН структурасын куллану.

Мин хәзер алмашлык әйтәм, сез килешәсезме? Килешсәгез басасыз, килешмәсәгез утырасыз.

Кемдер – юклык алмашлыгы (билгесезлек)

Әллә кем – юклык алмашлыгы (билгесезлек)

Берәү – билгесезлек алмашлыгы (билгесезлек)

Һичнәрсә – юклык алмашлыгы (юклык)

Беркая – билгесезлек  (юклык)

Һич - юклык алмашлыгы (юклык)

(Вакыт калса, сорау алмашлыгыннан билгесезлек һәм юклык алмашлыкларын ясарга)

Нәтиҗә!!!

7. 7 нче катка менеп җиттек. Җиденче катта безне предметның кемнеке, кайсы затныкы икәнен белдерә торган алмашлыклар каршы ала. Димәк, кайсы алмашлыклар бүлеге биредә?

Әйе, “Тартым алмашлыклары”  бүлеге.  (Слайд №21)

  Монда безне түбәндәге эш көтә.

  Без хәзер сайланма диктант язабыз. Мин җөмләләр  укыйм, сез тартым алмашлыкларын гына язып аласыз.

1. Әби әйтә:

- Әйдә, кызым,безгә,

Безнекеләр байлар:

Ашыйлар да, эчәләр,

Уйныйлар да көләләр.

2. Бу таулар да синеке,

Елгалар да, таллар да.

3. Минем йолдызым да сүнде, синеке дә.

4. Иптәшләр – үзебезнеке ,

Бәлки, гаеп итмәсләр.

Укытучы.  “Тартым алмашлыклары” бүлеге  белән хушлашып, лифт белән беренче катка төшәбез. Ишек ачылды. Без офисның фойесында басып торабыз. Ләкин безне чыгарасылары килми. Тагын бер бирем әзерләгәннәр.

ДЖОТ ТОТС

1.Укучылар 3-4 кечкенә кәгазь бите ала. 2.Алмашлыкка мисал уйларга вакыт бирелә.3. Бирелгән вакыт аралыгында, укучылар кычкырып тема буенча сүзне әйтә һәм яза баралар. Язган сүзләрен өстәл уртасына куя баралар. 4.Бер бала әйткән сүзне 2 нче кеше кабатларга тиеш түгел.5. җавапларны берләштерергә, 1 җөмлә төзергә.

     Без “Алмашлык” фирмасы хезмәткәрләрен тагын бер кат ышандырып калыйк! Бу фирманың хезмәтләреннән, ярдәменнән  һәрвакыт файдаланырбыз. Алар безнең сөйләмебезне матурайта,  кабатлаулардан коткара.

III. Йомгаклау

Әйдәгез йомгак ясыйбыз.

Рефлексия:  (Слайд №22)

1. Мин бүген дәрестә...белдем.

2. Миңа ... кызык булды.

3. Миңа ... кыенрак булды.

4. Мин ... өйрәндем.

5. Мин ... тойдым.

 Үзегезнең билгеләрегезне карагыз. Әгәр бишле билгесе, җыя алмаган булсагыз, “Алмашлык” фирмасы хезмәттәшлекне дәвам итәргә чакыра.

IV . Өй эше

     “Алмашлык” темасы буенча биремле сүзлек диктантына әзерлек.(Слайд №23)

    (Слайд №24)

     Тема.  Вакытның кадерен беләм

     Максат: 1)темага бәйле яна лексик- грамматик берәмлекләр, конструкцияләр   һәм вакыт рәвешләре белән танышу; 2) укучыларның сүзлек байлыгын арттыру;  3) вакытның кадерен белергә өйрәтү.

    Материал: дәреслек, карточкалар, тест, рәсемнәр.

Дәрес барышы.

1.Оештыру моменты.

- Исәнмесез!

- Хәерле көн!

-Утырыгыз.

-Буген кем дежур?

-Буген ничәсе?

- Атнаның нинди көне?

- Дәрестә кем юк?

2.Фонетик күнегү.        

 Укучылар темага  бәйле  сүзләрне дөрес әйтергә өйрәнәләр

(ңг) кушылмасын дөрес уку–(ңг).

 иртәңге  (иртәңгэ)

 төңге     (төңгө)

әңкәй (әңкәй)

борыңгы (бороңгъы)

соңрак (соңоракъ)

озаграк(озагыракъ)

күбрәк (күбэрәк)

шаянрак(шайаныракъ)

сәгать (сәгъәт)

3.Белемнәрне актуальләштерү.

-Чисталыкны сакласыннар.

- Өйдә булышмасыннар.

- Укытучыларны тыңламасыннар.

-Мәктәптә яхшы укымасыннар.

-Вакытның кадерен белсенәр.

1.Напишите парами.

помыть посуду                    чүпне чыгарырга

подмести  пол                           бүлмәне җыештырырга

вынести мусор                      савыт-сабаны юарга.

расставить вещи                  тузанны сөртергә

вытирать пыль                     идәнне себерергә

прибрать комнату                әйберләрне урнаштырырга

2.Найдите конец предложения

Идәнгә басмагыз,                 идәнгә таммасын!

Марат ,ашама,                      идән пычранмасын!

Су эчмәгез,                             тузан кермәсен

Фортачканы ачмагыз,             валчыгың төшмәсен 

3.Найдите лишнее слово.

Юа, үтүкли, сөртә, сикерә, җыештыра, пешерә, әзерли.

4.Яна тема белэн танышу.

Ребусны чишү.

- Балалар , безнең бугенге  дәреснең темасы « Вакытның кадерен беләм» дип атала. Хэзер яңа сүзләр белән танышабыз, тактага карагыз, анда яңа

сүзләр язылган.

Сәгать иичә? -Который час?

Вакыт күпме? - Сколько времени?

Сәгать иичәдә? -В котором часу?

Иртәңге -   утренний

көндезге -  дневной

кичке - вечерний

Сузләрне сүзлек дәфтәрләренә язып куябыз.

Сәгать макеты белэн эш.  Сәгать иичә? Сәгать иичәдә? сорауларын чиратлап бирү, җавап кайтару.

-_ Сәгать иичә? - Сәгать көндезге 11

-  Сәгать иичәдә? _ Сәгать көндезге 11 дә.

Дәреслек белән эш.

Рәсем өстендэ эш.

5 нче күнегү

Татарча әйтегез

В5 часов утра, в 10 часов дня, в 6 часов вечера, в 11 часов ночи.

5.Ял итү.

6.Дәфәтр белән  эш.                        

В 2 часа ночи.                               Сәгать төңге_ 2 дә

В 9 часов ночи.                             Сәгать кичке  9да

В 3 часа утра.                                Сәгать  иртәңге 3 тә

11 часов дня.                                  Сәгать көндезге 11

3 часа утра.                                     Сәгать иртәңге 3

В 11 часов дня.                               Сәгать көндезге 11 дә

2 часа ночи.                                     Сәгать төңге 2

9 часов вечера.                                Сәгать кичке 9

.

.7.Йомгаклау.

Өй эше

2-3 нче күнегү

9. Саубуллашу.

Балалар, бугенге дәрес тәмам. Сау булыгыз !

Казан шәһәре 4 нче номерлы интернат-мәктәбе.

                            Ачык дәрес эшкәртмәсе

       Укытучы: Шайхутдинова Г.С.

2010 уку елы.

иртәнге  (иртәңгэ)

төнге     (төңгө)

әнкәй (әңкәй)

борынгы (бороңгы)

соңрак (соңоракъ)

озаграк(озагыракъ)

күбрәк (күбэрәк)

шаянрак (шайаныракъ)

сәгать (сәгъәт)

1.Напишите парами.

помыть посуду                             чүпне чыгарырга

подмести пол                          бүлмәне җыештырырга

вынести мусор                      савыт-сабаны юарга.

расставить вещи                  тузанны сөртергә

вытирать пыль                     идәнне себерергә

прибрать комнату                әйберләрне урнаштырырга

_______________________________________________

2.Найдите конец предложения

Идәнгә басмагыз,                     идәнгә таммасын!

Марат ,ашама,                          идән пычранмасын!

Су эчмәгез,                                 тузан кермәсен

Фортачканы ачмагыз,             валчыгың төшмәсен 

_______________________________________________

3.Найдите лишнее слово.

Юа, үтүкли, сөртә, сикерә, җыештыра, пешерә, әзерли.

______________________________________________________________

Тема : Г. Тукайның “Су анасы” әсәрендәге лексик- грамматик материал.

Дәрес тибы: ЛКФ

Дәрес максатлары:

Укытучы өчен:

1. Белем бирү максаты:

Г. Тукайның “Су анасы” әсәрендәге яңа сүзләр белән таныштыру; сыйфатларны, хикәя фигыльләрне сөйләмдә активлаштыру; укучыларның телдән аралашу күнекмәләрен үстерү.

2. Үстерү максаты:

Укучыларны актив аралашуга, иҗади сөйләшүгә  тарту;  гомумиләштереп нәтиҗә ясый белү күнекмәләренә өйрәтү.

3. Тәрбия максаты:

Укучыларның татар телен өйрәнүгә кызыксынуларын арттыру; табигатькә мәхәббәт тәрбияләү.

Укучы өчен:

Өйрәнелгән лексиканы аңлап куллана белүләренә ирешү, аларны актив  сөйләмгә кертү; дуслык турында сөйли белү.

Дәрес барышы.

1. Оештыру.

1. Уңай психологик халәт тудыру.

Укытучы. Исәнмесез, укучылар! Хәерле көн! Кәефләрегез ничек?

Көнне яхшы сүз белән башласаң, бөтен көнең яхшы үтәр, диләр. Әйдәгез әле бер-беребезне яңа көн белән котлыйк, матур теләкләр телик. Көтелгән җавап: Хәерле көн! Яңа көн тынычлык алып килсен! Яңа көндә яхшы билгеләр генә алыйк! Яңа көндә барыбыз да яхшы эшләр генә эшлик.

2. Өй эше тикшерү.

1. Әңгәмә.

Укытучы. Укучылар, өй эшен тикшерик әле. Сезгә 170нче биттәге 6 нчы күнегү бирелгән иде. Сорауларга җавап булган җөмләне тексттан табыгыз.

2. Уку мәсьәләсен кую ситуациясе.

Укытучы.  Укучылар, әйтегез әле,бу язылган сүзләрне кайчан кулланып булыр иде? Көтелгән җавап: Елга баенда,су коенганда

... Укытучы.  Димәк, нинди темага сөйләшкәндә бу сүзләрне кулланырга була?  Көтелгән җавап: Табигать,елга,су коену.

3. Яңа тема.

Укытучы.  Бүген Г.Тукай турында сөйләшүне дәвам итәрбез. Шул максаттан чыгып, Г.Тукайның “Су анасы” әсәрен өйрәнүгә әзерлекне башларбыз. Әлеге шигырьдәге лексика өстендә эшләрбез.

Уку мәсьәләсен адымлап чишү.

1. Яңа сүзләр белән таныштыру. Тактада яңа сүзләрне уку. . 

Су коена-купается

Йөзә-плавает

Чәчрәтә-разбрызгивает

Чума-ныряет

Тирли-потеет

Чаба-мчится

2. Яңа сүзләрнең мәгънәсен ачыклау.

3. Яңа сүзләрнең әйтелеше өстендә эш.

а)  сүзләрне кабатлау;

б)  сүзтезмәләр әйтү:

(Релли Робин)

1. в) сүзтезмәләр белән җөмләләр төзү. Сүзтезмәләр бүлеп бирелә
2.  Дәреслек белән эш.

171 нче биттәге 2 нче күнегүне үтәү. Бирем: Сүзләрнең антоним парларын табыгыз,җөмләләр төзегез.

3нче күнегүне үтәү.Бирем:Бирелгән сүзләрне таблицага языгыз.

7нче күнегүне үтәү.Бирем:Күп нокталар  урынына  тиешле кушымчаларны куеп языгыз.

(Сингл Раунд Робин)

1. Ситуатив күнегүләр.

Как скажете о том,что  вы:

-в жаркий день купаетесь,ныряете,играете;

-вы спрыгнули с моста;

-сильно испугались;

-спокойно уснули;

-закрыли форточку?

2.Позовите друга пойти на речку искупаться.

-Допустим ,вы играете в прятки.Как скажешь о том,что ты прячешься?

3.Спросите у друга:

-не боится ли он собаки;

-играет ли он со своей собакой;

-водит ли он гулять свою собаку;

-во сколько он встает.

V. Өй эше.

а) 173нче биттәге 14 нче күнегү.

VI. Рефлексия.

1.Укытучы. Дәрестә бүген нинди уку мәсьәләсе чиштек? Ничек чиштек? Нәрсәләр белдек? Көтелгән җавап: Дуслык турында сөйләштек.Яңа сүзләр өйрәндек, ситуатив күнегүләр, диалог төзедек, сыйфат ,хикәя фигыль турында искә төшердек.

1.Гомуми бәя кую.

Укытучы. Барыгызга да рәхмәт! Сау булыгыз!

Тема: Сыйфатларны гомумиләштереп кабатлау.

10 нчы сыйныфның рус төркемендә татар теле дәресе

   Максатлар: 1. Белем бирү максаты: сыйфат сүз төркемен кабатлау, сыйфатларның сөйләм телен баетудагы  әһәмиятен ачыклау, татар теленең матурлыгын тоярга өйрәтү.

             2. Үстерү максаты: иҗади     фикерләргә,    белемне   башкалар   белән   уртаклашырга  өйрәтү, күзәтү, хәтерләү, игътибар итү  сәләтен үстерү.

             3. Тәрбияви максат: җаваплылык,  активлык,  үз-үзеңә  бәя     бирү, такт хисе тәрбияләү.

Дәреснең тибы: белем һәм күнекмәләрне ныгыту

Метод һәм алымнар:   әңгәмә,  төркем   белән   эш,   тест сорауларына җавап бирү,   таблица   белән эш,  индивидуаль  бирем үтәү, рәсем буенча   иҗади язма эш, сайланма һәм иҗади диктантлар.

Предметара бәйләнеш:татар әдәбияты; чагыштырма лингвистика

Яңа пед.технология: компьютер технологиясе

   Җиһазлау:   презентация, проектор, тест биремнәре, пейзажлы рәсемнәр, индивидуаль биремле карточкалар.

Дәрес барышы.

1. Оештыру өлеше (Уңай психологик халәт тудыру.)
2. Белемнәрне актуальләштерү.

Укытучы: Исәнмесез, укучылар, утырыгыз. Дәресне башлыйбыз. Бүгенге дәрестә “сыйфат”темасын гомумиләштереп кабатларбыз, белемнәрне искә төшереп ныгытырбыз, фикерләү сәләтен үстерү өчен, төрле биремнәр башкарырбыз.

   Дәресне кыска гына әңгәмәдән башлыйк.

Якынча әңгәмә сораулары:

- Сыйфат нәрсәне белдерә?

- Сыйфат нинди сорауларга җавап бирә?

- Сыйфатның төрләнеше турында ниләр беләсез?

- Нәрсә ул сыйфатланмыш?

Укытучы: Әйе, дөрес, балалар. Хәзер, әйдәгез,сыйфат буенча тулырак җавапларны төркем белән бирик.

Төркемнәрдә эш

1 төркем. Сыйфат дәрәҗәләре нәрсәне белдерә? Нинди дәрәҗәләр була? Мисаллар.

2 төркем. Ясалышы буенча сыйфатларның нинди төрләре бар? Нинди сыйфат ясагыч кушымчаларны беләсез? Мисаллар.

3 төркем. Сыйфатларның исемләшүен аңлатырга. Мисаллар китерергә.

Контроль: 1 минуттан соң, һәр төркем үз соравы буенча җавап бирә.

Укытучы: Әйбәт, бик төгәл җавап бирдегез. Җавапларның төгәллеген, дөреслеген ачыклар өчен,  слайдка күз салыйк.

3. Белемнәрне кабатлау.

Укытучы. Теоретик белемнәрне гамәлдә ничек кулланырсыз икән, тест ярдәмендә тикшереп үтик әле. (Тест өләшү, укучылар индивидуаль рәвештә эшлиләр).

Тест.

1. Сыйфат нинди сүз төркеме ?

Укытучы: Хәзер, балалар, сыйфатларның җөмләдә кулланылышын искә төшерик. Бу таблица сезгә таныш. Әйдәгез, кабат хәтердә яңартыйк.       Таблица  № 2  буенча әңгәмә:

• Сыйфатлар күп очракта нинди җөмлә кисәге булалар? (аергыч, хәбәр)
• Сирәгрәк очракта, фигыльне ачыкласа, нинди җөмлә кисәге була? (хәл)
• Әгәр исемләшсә ... (ия яки тәмамлык була)

   Хәзер мин сезгә тәкъдим итәчәк карточкадагы сыйфатларның нинди җөмлә кисәге булуын билгеләгез.

Карточка буенча индивидуаль ,дифференциаль  эш.

Карточкалар:

1 нче төркем

1. Иркен кырлар акка төренгән. Болыннар иксез-чиксез киң, тигез..
2. Елгада вак балыклар күңелле итеп уйный. Эреләрен  зур  чиләккә җитез генә  сала барам.
3. Көзге басулар буп-буш. Моңлы  тавышлы кыз бала бик  матур җырлады.

2 нче төркем

1. Кышкы урман ап-ак. Яшелчыршыгорурбасып тора.
2. Язгы төннәр болытлы. Җәйге каникул күңелле үтә.
3. Тигез юлдан машина җиңел бара.  Уңган кеше яхшы эшли.

3 нче төркем

1. Тиздән күңелле бәйрәм җитә.  Кышкы кичтә йолдызлар җемелдәшә.
2. Сары күлмәкле кыз Сания икән. Ания матур бии.
3. Кыш матур. Гөлшат – чибәр кыз.

Һәр төркемнән бер укучы такта янында эшли.

Үзбәя.

Укытучы: Татар теленең сүз байлыгы чиксез. Шуны тагын бер кат дәлилләп, укучылар, карточкада бирелгән сыйфатларның синоним һәм антоним парларын табыйк. Искә төшерик:

• Нинди сүзләр синоним дип атала?
• Нинди сүзләр антоним дип атала?

(Җаваплардан соң карточкалар тарату)

Антонимын язарга:

      озын -,парлы -, ,иске - ,акыллы - ,аяз ,-начар -   ,арзан -  , биек -, кечкенә-, авыр -  ,тырыш -  ямьсез - ,бай -

Синонимын табарга:

   1. шук -          2. пычрак -       3. әдәпле -          4. шатлыклы -   5.тәкәббер -               6.вак -7. җайлы -,8 чибәр -   9.олы –

Слайд буенча тикшерү.

Үзбәя.

V.Физкультминут

 (Музыка астында физик күнегүләр).

Укытучы: Киләсе эшчәнлегебез – “кирәклесен сайлап ал” дип атала. Димәк , сайланма диктант. Диктант барышында кем нәрсә сайлый:

   1 төркем: ясалма;

   2 төркем: кушма;

   3 төркем: парлы сыйфатларны.

Иске-москы, күләмле, акбүз, аваздаш, ачлы-туклы, башкатыргыч, оялчан, ала-кола, искитмәле, ашыгыч, бердәнбер, исәпсез-хисапсыз, ватык, үзсүзле, ач-ялангач.

Контроль: һәр төркемнән 1 укучы җавап бирә. Кирәксә, төзәтмәләр кертелә.

Үзбәя.

Укытучы: Сыйфатка морфологик анализ ясау тәртибен яңадан искә төшерик (таблица буенча 1 укучы аңлата). Киләсе бирем – карточкада язылган җөмләдәге сыйфатка морфологик анализ ясау.

Күктә алсу кояш көлә. Әминәнең кызгылт күлмәге бар. Белемледән үрнәк ал. Юлда яланаяклы бала күренде.

Укытучы: Хәзер иҗади диктант язып карыйк. Биреме һәр тәркемгә аерым. Әйтелгән җөмләдәге сыйфатларны:

   1 төркем – чагыштыру;

   2 төркем – артыклык;

   3 төркем – кимлек дәрәҗәсенә куеп язарга.

Текст.

Бүген көн җылы. Җиле салкын. Җиргә ак кар яткан. Күк йөзе зәңгәр.

   Контроль: Һәр төркемнән 1 укучы язган текстын укый.

Үзбәя

Укытучы: “Сыйфат” темасын үткәндә, без бик күп сыйфатлар белән таныштык, әмма әле телгә алынмаганнары да күп калды.Слайдта бирелгән рәсемгә карата сыйфатлар уйлап языгыз.

VI. Рефлексия

1. Сыйфат нинди сүз төркеме ?

2. Сыйфат нәрсәне белдерә?

3. Сыйфат ачыклап килгән сүз ничек атала?

4. Сыйфатның нинди дәрәҗәләре бар?

5. Сыйфатлар нинди җөмлә кисәге булып килә?

Гомуми үзбәя.

Укучыларга билгеләр кую.

Укытучы: Укучылар, дәресебез ахырына якынлаша. Бүгенге дәрестә сыйфат темасын гомумиләштереп кабатлауның нәтиҗәсе киләсе дәрестә язачак диктантта күренер, дип уйлыйм.

VII.Өй эше(слайд)

1.Карточкаларда бирелгән текстка сыйфатлар өстәп язарга.

.....күк итәгенә барып тоташкан, очы -кырые күренмәгән бер.... урман бар. Ул урманда .... агачлар гөрләп үсәләр, .... җиләкләр кызарып пешәләр. Анда ...бүреләр, ....төлкеләр , ....куяннар, ....еланнар яшиләр.

     2.  ярым иҗади эш: сыйфатлар кергән 5 мәкаль язып килергә;

      3. иҗади эш: “Кышкы табигать”дигән темага, сыйфатлар кертеп, кечкенә күләмле хикәя язарга.

САУБУЛЛАШУ. Барыгызга да катнашуыгыз өчен рәхмәт. Сау-сәламәт булыгыз.

Дәрес.

Тема.        Тукай һәм сәнгать дөньясы.                            

Максат         Шагыйрьгә һәм әсәрләренә багышланган рәсемнәр,музыка,шигърият аша Тукай тормышын һәм иҗатын күзаллау;сәнгать әсәрләрен аңларга,аларны сүз сәнгате белән бәйли белергә өйрәтү;укучыларда эстетик зәвык тәрбияләү.

Җиһазлау.      Мультимедиа слайдлары, аудиоязма.                                    

Күрсәтмәлелек.Г.Тукай портреты,китап күргәзмәсе.

Метод.  Эзләнү-тикшеренү.(иҗади фикерләү сәләтен үстерү)

Алым.Әңгәмә,укучылар һәм укытучы чыгышы,иҗади эшләр буенча фикер алышу,сәнгатьле уку,тыңлау(аудиоязма).

Милли-рег.комп. Якташ язучыларның китаплары.  

Дәрес формасы. Дәрес-конференция.    

Яңа пед.тех.    Яңа информацион технология.

Дәрес тибы.Шагыйрь һәм аның иҗаты турындагы белемнәрне ныгыту,тулыландыру.                                                          

                                              Дәрес планы.              

I.Оештыру.                                          

II.Актуальләштерү.                                                  

1.Укытучының кереш сүзе.Еллар үткән саен Тукай иҗатының мәгънәсе тирәнрәк ачыла бара.Экранга игътибар итегез.

“Килер заман:һәр язучының үзен,сүзен вә шәхси тормышын энәсеннән җебенә кадәр тикшереп чыгарлар әле”,-дип язган

иде Тукай.Ул заман килде.Тукай тормышын өйрәнүгә бик күп язучы,галим,рәссам,композитор үзеннән өлеш кертә.  

      Бүген дәресебездә Тукай образының,аның әсәрләренең рәссамнәр,композиторлар һәм шагыйрьләр иҗатында ничек яктыртылуын күзәтербез,рәсем һәм музыка сәнгатен сүз сәнгате белән бәйләрбез. Дәресебезнең эпиграфы:                                            

            “Сәнгатебез күкләрендә –кояшыбыз,аебыз,    

             Бар җиһанга күренерлек кадерле Тукаебыз!”  

Татар әдәбиятында зур урын тоткан шагыйрь заманнар үтү белән үзе дә сәнгать әсәрләренә “килеп керде”:Тукайның күркәм образын чагылдырган берсеннән –берсе гүзәл әсәрләр барлыкка килде.                                    

  Дәрескә биремнәр алдан бирелде.Эш өч төркемдә башкарыла.

III.Яңа белемнәр формалаштыру.

Укытучы.Сүзне беренче төркемгә бирәм. Беренче төркемнең темасы “Тукай һәм рәсем сәнгате.” Мультимедиа слайдлары күрсәтелә.( Х.Казаковның “Бәләкәй Тукай”, Б.Әлминовның    

“Исемдә калганнар”,Ф.Әминовның “Кырлай белән саубул-

лашу”,Л.Фәттаховның “Тукай “,И.Әхмәдинең “Тәфтиләү”,

И.Хәлиулловның “Авыру Тукай” картиналары.)  

Укучылар чыгышы.                    

1 нче укучы.Х.Казаковның “Бәләкәй Тукай” дигән рәсеме белән таныштыра.                        

2 нче укучы.Б.Әлминовның “Исемдә калганнар” дигән рәсеме белән таныштыра.                          

3 нче укучы.Ф. Әминовның “Кырлай белән саубуллашу” дигән рәсеме белән таныштыра.                                    

4 нче укучы.Л. Фәттаховның “Тукай” дигән рәсеме белән таныштыра.                                                

5 нче укучы.И.Әхмәди “Тәфтиләү” дигән картинасы белән таныштыра.                                

6 нчы укучы.И.Хәлиулловның “Авыру Тукай янында” рәсеме белән таныштыра.                                            

Укытучы .Рәхмәт укучылар ! Тукайның кыска гына гомере безнең күз алдыннан узды. Тукай образы рәссамнарны дулкынландырып,үзләренә җәлеп итеп торганлыгына инде без инандык.                                                      

Хәзер сүзне 2 нче төркемгә бирәбез.Бу төркемнең темасы                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

“Тукай образы – музыкада” дип атала.Мультимедиа слайдлары күрсәтелә.( Г.Тукайның халык җырлары турындагы сүзләре ,халык җырларының сүзләре һәм ноталары,композиторларның портретлары,балетларга иллюстрацияләр.)                                      

1 нче укучы.Тукайның халык җырларына карашы.(“Туган тел”

җырын аудиоязмада тыңлау.)                              

2 нче укучы.Тукай һәм халык җырлары.(“Тәфтиләү” җырын аудиоязмада тыңлау.)                                            

3 нче укучы.Тукай һәм профессиональ композиторлар иҗаты.

(А.Монасыйпов “Тукай аһәңнәре”исемле вокаль-симфоник

циклыннан өзек тыңлау.)                                                    

4 нче укучы.Г.Тукай әкиятләренә язылган музыкаль әсәрләр.

5 нче укучы.Тукай образының музыкада чагылышы.(З. Ярул-

Линның”Тукай” маршын тыңлау.)                                

Укытучы.Рәхмәт! Без Тукай иҗаты һәм шәхесенең татар музыка сәнгатен үстерүгә зур йогынты ясавын,бетмәс-төкәнмәс чыганак булып торуын күрдек.  

Хәзер сүзне өченче төркемгә бирәбез.Аларның темасы-“Якташ шагыйрьләребезнең иҗатында Тукай образы.”

Укучылар Ф.Гыйззәтуллина,Н.Әхмәдиев,М.Галиев,Җ.Га-

рифуллинаның шигырьләрен укыйлар.                        

Укытучы.Рәхмәт!                                            

IV.Ныгыту.                                                                  

Укытучы.Без рәссамнәр,композиторлар,якташ шагыйрь-

ләребез иҗатының кайбер үрнәкләре белән таныштык.Ә сез, балалар ,Тукай дөньясын ничек күзалладыгыз икән? Хәзер дәфтәрләргә бирелгән таблицаны тутырып куегыз.            

V.Йомгаклау.Тукай нибарысы 27 ел яшәде.Шул кыска гомерендә ул кайберәүләр 100 елда да үтәп чыга алмаслык эш башкарырга өлгерә.Күрәсең,кеше аз гына яшәп тә, гаятҗ зур эш эшләргә, шул хезмәтләре белән халык күңеленә кереп калырга мөмкин икән.Тукай-әнә шундыйлардан.            

VI.Өй эше.Һәр төркемгә бүгенге дәрес темасы буенча мәкалә язып килергә.