Доклад элээди назынныг уругларнын чурум урээшкинин болдурбазы-биле ада-иелерге психологтун сумези
Доклад элээди назынныг уругларнын чурум урээшкинин болдурбазы-биле ада-иелерге психологтун сумези
Скачать:
Предварительный просмотр:
Бистин бо амгы уевисте ог-буленин кижизидилгези бирги чергенин айтырыы болуп турар. Уенин негелдези – элээди уругларны шын кижизидип, оларны шын орукче углап баштаары болуп, элээди назыннын чадазын эртери эн-не нарын. 12-16 харлыг уругларга «Мен кым мен» деп чуулду билиндирип, « Мен ниитилелдин кезээ мен, мээн харысаалгам улуг» деп минниишкинни чедир тайылбырлаар апаар бис. Ада-иелер уруу тодуг, идик-хеви белен, чиир чеми бар болза-ла ажырбас деп бодаар, уругнун иштики сагыш-сеткили ийиги чергенин болуп, олче кичээнгей кошкап турары чажыт эвес болгай. Элээди назын-шилчилге уези бичии-даа эвес, улуг-даа кижиге хамаарышпас. Орус дылда «Подросток - это полуребенок, полу взрослый человек» деп турар болгай.
Бодунун туружун тып алган, база тыппаан уруглар турар. «Мен» деп туружун тыппайн барганда, алгыны-алгы-биле, чудурукту- чудурук-биле харыылаар.Чараш чугаа медерелдиг состер кижини кижизидер. Аныяк назынче орукту шын шилип алырынга дузалажып, ада-иелер хун чурумун сагып ооредир. Минниишкин органын эки ажылдадыр, энергиязын хой ундурер ажыктыг бажын ажылдарынче хаара тудар. Чижээ: Субботада азы воскресеньеде идик-хевин албан чугдуртур, сезон ажылдарынга ооредир.
Бодун тыппайын чоруур элээди кижиге улуг улустун сумези кончуг ужур-дузалыг. Оол уругларга ада кижинин улегери улуг рольду ойнааар. Оол уруг адазы-биле чоок, оон созун, ажылгырын дозексээр болгай. Ада кижи оглун бодунун кылып чораан, билир ажылынга оореткен турар ужурлуг. Бурунгу огбелеринден дамчып келген ус-шевер ажылынга оолду ооредир, малдын ыдыын, уксаазын ооредир дээш оон-даа оске. Элээди уругларнын сонуургалын ада-ие деткип, ону сайзарадырынга дузаны кадар ужурлуг.
Чижээ шахмат, тенниске сундулуг болза оглу-биле ойнап, маргылдааларга кады барып, анаа херек чуулдерни садып берип, деткиир дээн ышкаш. Кажан-даа ада-ие оглунче, уруунче улуг ун кодурбес, багай сос-биле соглевес,чассыдыг состерни,бажынче чыттап, когудуг состер-биле чугаалажыр.Берге байдалдарга таваржы бергенде, ажык чугааны кылыр. Чижээ: « Чул шак, ынчап турба, анчыг болба, мелегей чуве ,ооренип албас» деп состерни ажыглавас ужурлуг. Элээди назын уруглары кончуг хомудаачал, могаттынчакболур, кажан-даа оларнын сагыш-сеткилинге аарышкылы чуулдер кылып болбас. Бо болза ада-иенин кол сагыыр чуулу-дур.
Уруу азы оглу чуве чугаалап турда узе кирбес, ону кичээнгейлиг дыннаар, оглунун эдержир эштерин база сонуургап, олар-биле чугаалажыр, солун чуулдерни кады сайгаржып, ог-буле-биле шупту агаарлап, экскурсиялап, солун ужуралдарга киржир. Оглунун эштеринин ог-булелерин база сонуургап, коруп, чижекке алыр.
«Сен мону шыдаар сен, сенээ бис бузурээр бис» деп хей- аъдын кодуруп чугаалаар. Ог-буленин бюджедин элээди уруглары-биле кады сайгаржыр, « бо айда мону толеп аар бис, а келир айда мону садып аар бис» дээн хевирлиг. Бичии тургаш уруглар ада-иезинин кылып турар чуулдеринге шоолуг сагыш салбас турган болза, озуп келгеш оон шуптузун билип, сайгарып турар апаар. Уругларга амгы уении-биле чырык хепкедирер, оннуг хойленнер, чараш платьелер, курткалар. Аргалыг-ла болза элээди назын уезинде кара хеп кедирбес болза эки!
Ада-иелер бодунун кылып турар чуулдерин анализтеп, боттарынга шугумчулелдиг болур ужурлуг. Ада-иенин дугайында уруглар чуну бодап турарын билип алза чогуур. Ажы-толун бот башкартынарынга ооредир, боттары харысаалгалыг болур. Аазаан чуулун ыяп-ла кууседир, уруглар оон улегер алыр болгай. Уруг-дарыын коргудуг-биле кижизидер ада-иелер база турар. Оончуу-даа унмезин билзе чогуур. Дужаап, коргутпайн, ургулчу дузазын коргузери ада-иенин хулээлгези.
Авам, ачам менээ эргим, менээ ынак, мени хундулээр» деп бодал уругларга идегелди, оорушкуну бээр, ол эртенги эки чуулду ургулчу манаар болгай. Ада-иени кым-даа солуп шыдавас!
Уруглар эргелеринин конвенциязында айтып турары болза, ада-ие кижи бодунун хулээлгезин куусетпес болза административтиг болгаш кеземче херээнче онаажыр,торгаалдарны алыр болгай. Ынчангаш ада-ие хулээлгенерни толептиг кууседип, ажы-толунерни эки кижизидеринерни кузедим.
Ада-иелерге беседа
«Элээди назынныг уругларнын чурум урээшкинин болдурбазы-биле ада-иелерге психологтун сумези»
Педагог психолог Даржаа А.В.
