Кара-Чыраа ортумак школазынын тоогузу

Кара-Чыраа ортумак школазы

Шинчилел ажылы:

Кара-Чыраа ортумак школазынын төөгүзү

Кылганы: Кара-Чыраа ортумак школазыны

9-ку класстын өөреникчизи Ондар Алимаа

                                     Башкызы: тыва дыл, чогаал болгаш

                                       информатика бащкызы  Ондар Омак  

                                         Васильевич    

2011-2012 өөредилге чылы

Ажылдын чугулазы:

1951-2011  чч школа тургустунганындан бээр 60 чыл болган байырлалын эрттирери

Онза чугула айтырыы:

Кара-Чыраа ортумак школазы канчаар тургустунганын болгаш кандыг орукту эрткенил?

Даап бодаашкын (гипотеза):

Кара-Чыраа ортумак школазынын 60 чыл болган байырлалын эрттирерде школанын тоогузун билири чугула

Сорулгазы:

Кара-Чыраа ортумак школазынын тоогузун шинчилеп, ооренип коор

Кылыр ажылдар:

1. Школанын ажыттынган тоогузун ооренип коор.
2. Школаны 60 чыл иштинде удуртуп келген директорларны шинчилеп тывар.
3. Школаны дооскан  оореникчилернин аразындан шылгарап, школазын  алдаржыдып чоруур кижилерни тодарадыр.

1948 чылда  баштайгы  Киров  колхоз  тургустунган. Колхоз школа тудар шиитпирни хулээп алган. 1948 чылда  кыжын школанын  тудуун тудуп эгелээн.  

1949 чылдын кузунунде школаны ажыткан.   Амгы  уеде интернат турар бажын ол.  Ол школага 2 класс ажыттынган. Башкылары: Назын-оол Владимир Каттырарович, Монгуш Соскут Тасович, Очур-оол Галина Кежегеевна. Школанын баштайгы оореникчилери: Монгуш Хурен Чоржекпеевна, Ооржак Токуй Кончуковна, Монгуш Очеш Чигжитеевна, Монгуш Экер-оол Сырбыкаевич дээш оон-даа оскелер, сөөлунде олар школазын башкылап ажылчын базымын эгелээннер.

Школаны суурнуң эр хиндиктиг кижилерниң күжү-биле кылып турган. Бир өг-бүле-ле 3-4 чудуктарны аъттар-биле Кара-Суг, Кызыл-Тайгадан сөортүп эккеп турган. Кыска үе дургузунда школаның тудуун Тумен-оол, Санчай-оол Монгуш, Доржу Магаевич, Шылгаан Эзирикпейевич, Чымба Манзырыкчыевич, Кончук Монгуш, Монгуш (Серго)Семис-оол Шырагаевич дээш оон-даа өскелер тудуп кылганнар.

Школаның бир дугаар завхозу кылдыр Монгуш Шаравит Адыйыкович, школанын повары кылдыр ооң өөңүң ишти Монгуш Чөкпек ажылдап турган.

Орус дыл башкызы Вострикова Зоя Антоновна. Чоорту ооредилге чылдарында улаштыр, 3-4 класстар ажыттынган, долузу-биле эге школа апарган. Эге школаны дооскаш, оореникчилер Суг-Аксынга улаштыр ооренип турган.

Амгы эге класстар ооренип турар школа 1951-1952 ооредилге чылында ажыттынган. Директору Доржу Ондар Серенович турган.

1953-1954 ооредилге чылында 7 чыл школазы ажыттынган. Директору Ондар Шагдыр-оол Норбу-Самбууевич, директорнун өөредилге талазы-биле оралакчызынга Александр Бек («Волоколамское шоссе» деп романың автору) ажылдап турган.

1960-1961 ооредилге чылында чаа школа туттунган. 8 чыл школазы ажыттынган. Директору Монгуш Элдиг-оол Серен-Ламаевич.

1962 чылда Ондар Доктугу Шогжапович директорлап ажылдаан.

1974-1978 чч Монгуш Бегзиваа Суванович ажылдаан. Оон ажылдаан чылдарын школа чугле кожуунга эвес, а республикага улегерлиг школаларнын санынче кирип турган.

1979-1983 чч. Куулар Мөңгүн-оол Бораевич директорлап ажылдаан. Химия, биология башкызы. Ол ажылдаан чылдарында уран чуул талазы-биле кончуг улуг ажылды арттырып каан

1985-1986 ооредилге чылында 10 чыл школазы апарган. Директору Монгуш Монай Самдановна. Бир дугаар школаның төп одалгазын кылдырткан. Ооң удуртуп турган чылдарында школа Чөөн-Хемчик кожууннуң 22 школаларының арызында эң дээре дээн 11 школаларның аразынга турган. Өөредилге талазы-биле оралакчызынга Ондар Зоя Кончуковна ажылдап эгелээн.

1986-1992 ооредилге чылында интернат хевирлиг школанын тудуу немешкен. Школанын директору кылдыр Монгуш Шагдыр-оол Балдыкович ажылдап эгелээн. Ооң ажылдаан чылдарында школаның материал-техниктиг базанын чаарткан. 1 дугаар класстың класс комплектизин, школаның нога тарыыр теплицазын, башкылар чурттаар ийи аал бажыңны, лингафоннуг кабинетти кылган.

 1992-1993 чылдарда Бай-Кара Семен Давааевич удуртуп ажылдаан.

1993-1994 чч. Кыргыс Розалия Серен-ооловна ажылдаан.

1994-1997 чч Ондар Светлана Сапыяновна директорлап ажылдаан.

1997-2010 ооредилге чылында Ондар Татьяна Дартан-Караевна директорлап ажылдаан. 1998 чылда школаны Кара-Чыраа ортумак (долу) ниити билиг школазы кылдыр эде адаан. Ооредилге талазы-биле оралакчызы Ондар Наталья Борисовна. Кижизидилге талазы-биле оралакчы башкызы Ондар Омак Васильевич. Школага 198 оореникчи ооренип турган.  

2010-2011 ооредилге чылында Куулар Чечена Мачак-ооловна  директорлап ажылдап эгелээн. Ооредилге талазы-биле оралакчызы Ондар Наталья Борисовна. Кижизидилге талазы-биле оралакчы башкызы Ооржак Айланмаа Кертик-ооловна. Школада 179 оореникчи ооренип турар. 33 башкы, 26 техниктиг ажылчыннар ажылдап турар.

Туннел сос

60  чыл  иштинде   Кара-Чыраа ортумак  школазы  хой оореникчилерни эртем – билигге  чедирип, Кара-Чыраа суурнун  тоогузунге  улуг    ачы – дузаны   чедирген.

Школанын  доозукчулары  Тыванын  сайзыралынга  улуг-хуузун  киирип, янзы- буру  адырларда  ажылдап  чоруур.

2011-2012 ооредилге чылы:

Ниити башкылар саны – 33

I категориянын башкылары – 19

II категориянын башкылары – 6

Аныяк башкылар – 8

РФ  ооредилгезинин хундулуг ажылдакчызы аттын эдилекчизи– 3

Хундулуг бижиктин эдилекчилери – 8

Оореникчилер саны - 179

 Тергиин эки ооредилгелиг оореникчилер – 13

Эки ооредилгелиг оореникчилер – 64

Ажыглаан литература

Информаторлар

1. Ооржак Токуй Кончуковна
2. Ондар Аргар-оол Чимит-Доржуевич
3. Ондар Светлана Сапыяновна
4. Ондар Зоя Кончуковна
5. Ондар Наталья Борисовна
6. Кара-Чыраа ортумак школазынын музей экспонаттары