Проект "Сарлык"

Слайд 1

Тус чернин бюджеттиг ортумак билигнин ооредилге албан чери Ак-Даш ортумак школазы Эртем-практиктиг конференция « Мен-шинчилекчи мен» Проект : «Сарлык, оон онзагай талалары » Ажылды кылган:Мандан-оол Артыш , Ак-Даш ортумак школазынын 3-ку клазынын оореникчизи Удуртукчу зу : Ондар Аяна Павловна, 1-ги категориянын эге класс башкызы Ак-Даш -2017

Слайд 2

Мээн ажылымнын сорулгазы : Сарлыктын торээн черин билип ап , оон дугайын хандыр ооренири ; Бистин кожуунда каяа , кым азырап чораанын билип ап , шинчилел ажылын чорудары Сарлыктын ажык дузазын билип алыры

Слайд 3

Шинчилээр чуулу : Сарлык, оон онзагай талалары

Слайд 4

Шинчилелди чорудар аргазы : Номнар , билир кижилер –биле ужуражыр .

Слайд 5

Аннотация. ( немелде тайылбыр ) Шинчилел ажылы ажыктыг болгаш унелиг . Сарлыктын онзагай талаларын билип алыр база ону азырап остуреринин билип алыр .

Слайд 6

Ажылдын планы: I . Киирилде кезээ . II . Истелге ажылы . 1. Сарлыктын даштыкы хевири , оон инектерден ылгалы . 2. Сарлыктар кайда барыл , оон онзагай талалары . 3.Бистин кожуунга каяа азырап турганыл ? 4. Сарлыктын ажык – дузазы . III. Туннел . IV. Ажыглаан литература.

Слайд 7

I . Киирилде кезээ . Як ( латин дылда) – дириг амытаннар аймаа дээн . Орус дылда – сарлык, а тибет дылдан «як» деп состу очулдурарга «самец яка» азы эр сарлык дээн . Моол дылда « сарлаг » дээн . Тибет чон сарлыкты « кыргыраар буга » деп база адаар . Сарлыктын торээн чурту – ТИБЕТ. Оон дугун , эъдин , судун ажыглаары – биле азырап , остуруп турар .

Слайд 8

Сарлыктын даштыкы хевири : Эн-не улуг , узун дурт-сынныг , ынчалза-даа буттары чолдак . Дуюу делгем , борбак хевирлиг . Бажы аар , мойну чолдак . Бедии 2 метр чеде бээр.Сарлык бугаларыны дензизи 1000 кг азы 1 тонна. Оларнын узуну 4м 25 см, оон узунунун 75 см кудуруунун узуну болур . Кыс сарлыктарнын дензизи 325-360кг, узуну – 2м 80см, бедии - 1м60см. Мыйызынын узуну 90см, ынчалза-даа чоон эвес .

Слайд 9

Сарлыктын инектерден ылгалы : Сарлыктын узун дуктери буттарын дуглай бээр . Хаван ышкаш кылдыр каргырадыр хаарыктаар . Узун дуктери сооктан камгалаар , ынчангаш соокка шыдамыккай . Сарлыктын чузуннери : куузумаар кара, ак-кара шокарларлыг , манган ак-даа болур .

Слайд 10

Сарлыктар кайда барыл ? Улуг хоорайларнын зоопарктарындан коруп болур.Тыванын Монгун-Тайга , Бай-Тайга кожууннарында нептеренгей озуп турар . Бурятия, Алтайда ында-хаая таваржыр . Тибетте эн хой.Таджикистан , Ташкент, Узбекистаннын даглыг черлеринде бар.

Слайд 11

Бистин кожуунга каяа азырап турганыл ? Алдан-Маадыр совхозунга 1970-1990 ажыг чылдарда 300-400 чедир сарлыкты хоочун сарлык кадарчызы , он ажы-толдуг ог-буле Денгей-оол Достай-оолович , Чассыг Даржыковна Ооржактар , оларнын оглу Шериг-оол Денгей-оолович кыш, чай чок Манчурекке , Чодураалыг-Сайырга , Кожээ тайгаларынга остуруп чораан . Ам бо хуннерде бистин торээн суурувуста Опей-оол Сундуй-оолович , Аяна Николаевна Донгактар Монгун-Тайга кожуундан 5 баш сарлыктарны садып эккелгеш , оларны остуруп турарлар .

Слайд 12

Суурувуста сарлыктар Оларнын 1 – эр, 3 - кыс Хар-назыны - 2 хар

Слайд 13

Ажыглаан литература данзызы : Ооредилге ному. Литературлуг номчулга . 3 класс М.С.Байыр-оол « Тывалар » М.Кенин-Лопсан «Тыва чанчылдар » Интернет ресурс Яндекс

Слайд 14

Информаторлар : Ооржак Дырынмаа Лопсан-Шыыраповна – Ак-Даш суурнун хоочун чурттакчызы , хой чылдарда Алдан-Маадыр совхозтун хоочун малчыны чораан ; Донгак Опей-оол Сундуй-оолович , Донгак Аяна Николаевна- амгы уеде сарлык азырап турар ог-буле .

Слайд 15

Дыннаанынар дээш , четтирдивис !