творчество моих учеников

                                                   Йылме – калык чон.

        Мландÿмбалсе калык кызыт шуко тÿжем утла йылме да диалект дене ойла. Нунын кокла гыч кажне енлан иктыже эн шерге – тиде шочмо йылме.

        Мыйын шочмо йылмем – марий йылме. Изинек тиде йылме дене мутланем, тиде йылме дене икымше мутым ойленам, йомакым колыштынам. Кажне йоча шке шочмо йыл-мыжым палышаш, пагалышаш да йöратышаш. Калыкмут ойла: «Мыняр йылмым тый палет, тунар гана айдеме улат.» Но кеч-мыняр тый йылмым пале, кеч-мыняр йылме дене мутлане, шочмо йылметым палыде, тыйым айдемылан шотлаш огеш лий.

        Шочмо йылме! Кок мут веле, а могай келге шонымаш. Тиде кок шомакышке мыняр порылык, сылнылык да илыш вий шыненыт! Шочмо йылме моткочак лишыл, шерге да эн ямле.

        Икте-весым пагалаш, келшен илаш, уш-акылым пойдараш, шинчымашым ша-раш, илышым тÿзаташ, пашаштына тыршаш – чыла тидлан шочмо йылмына полша. Могай гына кумылым, могай гына шонымашым йылме полшымо дене луктын каласаш ок лий. Шоч-мо йылмын кÿлешлыкше да куатше мучашдыме!

        Шочмо йылме – марий йылме. Тудо, чыла моло йылме семынак, марий ен-влак коклаште ваш-ваш кыл кучымо да икте-весым умылымо йöн семын шочын да чаплана. Айде-ме шке кöргö шÿм-чонжым мут полшымо дене почын пуа.

        Шочмо йылме эн лишыл. Вет эн неле жап годым ме вес йылме дене огыл, а шоч-мо йылме дене пелештена, ойгырена, куан годым йывыртена.

                                                                          Изергина Екатерина, 10 класс.  

                                      Ныжыл шочмо йылме.

        Кажне калык шке шочмо йылмыж дене поян. Марий йылме – марий калыкын шочмо йылмыже. Тудын деч посна ме илен огына керт. Мый шке лишыл йылмем дене мот-коч кугешнем. Шочмо йылме деч посна ме кутырен, ваш-ваш умылен, уш-акылнам пойдарен огына керт. Пашаштат, мöнгыштат, уремыштат – кеч-куштат эре марий йылме кучылталтеш.

Вет тудо мыйым ава-ача гай сылнын ойлаш, калыкетым пагалаш, йöраташ, йолташетлан эре полшаш, чыла палаш, илыш-корныш лукташ туныкта.

        Шке шочмо йылмым мондаш ынже лий манын, эре марий книгам, журналым, га-зетым лудман. Кöн кумылжо уло гын, ныжыл шочмо йылме нерген почеламутым, ойлыма-

шым возен кертеш. Мыят шке ушем дене сылне, сöрал почеламут-влакым шонкалем.

        Сылне шочмо йылме нимогай вес йылмылан, вес предметлан чаракым ок ыште.

Поян марий йылме, литературжо сöрале. Шке йылметым сайын палымет моло йылмымат кел-гын да куштылгын умылен налаш йöным пуа.

        Шочмо йылмым мондаш огеш лий. Вет тудо пÿртÿсын моторлыкшо, калыкын койыш-шоктышыж дене палдара. Шочмо йылметым палет гын, ача-аватым, коча-коватым пагалет, вер-шöрет дене кугешнет. Шке йылметым йöратет – вес йылмымат йöратен кертат. Чын айдеме кеч-куш кая гынат, кеч-кушто ила гынат, шке йылмыжым ок мондо.

        Шочмо йылме деч сылне да мотор нимат уке. Кузе тудым йöратет, тугай айдеме улат. Чынжымак, шочмо йылме деч шерге нимат уке. Йылмым палымаш калыкым пагалыме дене иктак. Садлан мый марий йылмым тыршен тунемам. Шке шочмо калыкем йöратем да тудын ончыкылыкшо верч тургыжланем.

                                                                            Васильева Валерия, 9 класс                                                                                          

Творческие работы учащихся МБОУ «Ципьинская СОШ» Балтасинского района РТ

ЙӦРАТЫМЕ ПАГЫТЕМ

Теве ош ужгаш вӱдылалтше йӱштӧ телат толын шуо. Канде кава гыч мамык шулдыран киса гай ош лум велеш. Эҥерыште вӱд кылмен.

Лум пырче-влак пушеҥге-шамычлан, оралте ӱмбаллан ош упшым упшалтеныт. Теле шем мландым кугу ош шовыч дене леведын. Южгунам пӧршаҥше укшан пушеҥге-влак, ош тувырым чиен, марлан кайышаш ӱдыр семын волгалт шогат. Пӱтынь тӱня олача-вулача тӱсым налын. Эҥер серыште ош лум кия, а вӱдйогынжо шемалге.

Телым шуко янлык-влак малаш возыт. Южыжт ужгаштым вашталтат. Ялыште вольык кӱтӱш коштмым чарнен.

Кажне телым ме чон вургыж У ий пайремым вучена. Весела пайремыште йоча-влак кож йыр пӧрдын мурат, куштат, почеламутым ойлат. Вара Йӱштӧ Кугыза толеш да нунылан пӧлекым кучыкта. Икшыве-влак тидлан пеш чот йывыртат. Мыят Йӱштӧ Кочайын нерге пӧлекшылан моткочак куанем.

Теле – мыйын йӧратыме пагытем. Тудо мыйым шкенжын моторлыкшо дене куандара. Теат телын сылнылыкшым эскерыза да йӧратыза.            

Кугергина Ангелина, 7 класс

ШЕМЕЧЕМ

Пӧрт воктене шыранен,

Кия мыйын Шемечем.

Тудо суртым орола,

Йот еҥлам поктен колта.

Тудым мые йӧратем,

Эре тамлым вел пукшем.

Тек лиеш эре таза

Сурт оролышо оза.

Каялам гын чодыраш,

Ом мондо пырля налаш.

Шемеч воктенем пӧрдеш,

Осал вийым поктылеш.

Шемеч – мыйын сай йолташ,

Ок лий тудым вурсалаш.

Кодеш чӱчкыдын мокташ

Да пырля келшен илаш.

Кугергина Ангелина, 7 класс

СЫЛНЕ ТЕЛЕ

Теле тольо. Чевер кече.

Ошын койын волгалтеш.

Ончалат гын окна велчын,

Мамык лум лыжган велеш.

Йоча-влак, уремыш лектын,

Модыт ваш-ваш юарлен.

Кугыеҥат, нуным ужын,

Пӧрт гыч лектеш куанен.

Вашке У ий толын шуо,

Куан лие чылалан.

Муралталын, кушталталын

Кож йыр пӧрдыт веселан.

Мыят телым йӧратем,

Тудын толмыжым вучем.

Пӱртӱснажым эскерен,

Шӱмышкемже шыҥдарем.             Кугергина Ангелина, 7 класс

ШОЧМО УЛИСЬЯЛ ЯЛЕМ

Мотор марий мландем,

Йӧраталме ялем,

Изи шӱмыштем

Тыйым мый аралем.

Кеч-кӧнат тӱня йӧратымашыже, шижмашыже, илыш умылымашыже шочмо вер-шӧржӧ, шке ялже, калыкше, шочмо пӧртшӧ, коштмо йолгорныж дене кылдалтын. Кеч-кӧланат шочмо-кушмо кундем мондаш лийдыме. Улисьял ялем мыланем эн шерге да лишыл. Чевер кече ныжыл йолжо дене мыйым чыгылтен помыжалтара. Икымше гана Арборка эҥерыште йӱштылмаш. Курык шеҥгеке эркын волышо кас кече. Чыла тиде изи годсо ушеш кодшо шарнымаш.

Кайыкат шке пыжашыжым мокта маныт. Мыят шочмо ялем нерген поро мутым гына ойлынем. Улисьял ялыштем мылам чылажат лишыл, чылажат палыме, чылажат мондаш лийдыме. Шочмо ялем дене кугешнем! Мыйын ялем оҥжым кыдыртен шогышо курыкан, гӱжлен шогышо чодыран сылне верыште верланен. Идалыкын кеч-могай жапыштыжат тудо эн сӧрал, эн ямле. Шошым кажне пакчаште ошын койын ломбо, олмапу, вишне пеледеш, урем мучко тамле пушым шара. Сылне шошо рвезе шӱлыш, ужар-ужар тӱсшӧ дене пӱртӱсым сылнештара, шӧртньӧ

шыже поянлыкше дене кумылым нӧлта. Кеҥежын чевер тӱсшым, тиде пагытлан куанымашым нимогай виса денат висаш ок лий. Ош ужган йӱштӧ теле Тарла кугу келге коремнам йоча йӱк дене тема. Кузе тидлан от куане!

Ме Марий эл деч изиш тораштырак илена гынат, ялыштына марий йылме, марий койыш, шӱлыш тӱзланен веле толеш. Тидлан кугу надырым Улисьял тӱҥалтыш школын туныктышышт Кузьмина Татьяна Петровна, Иванова Ольга Борисовна, Анеева Татьяна Ивановна, Соловьева Татьяна Ивановна пыштат. Нунылан кугу тау! Умбакыже тиде пашам Ципья кыдалаш школышто марий йылмым да литературым туныктышо Алина Александровна Иванова шуя. Ме шке туныктышынам пеш йӧратена, пагалена, марла ныжылгын ойлен колтымыжым кажне урокышто шулен колыштына. Шочмо йылме урокышто шуко ум, оҥайым, сай шинчымашым налына.

Мутат уке, кеч-кушко кай, кеч-кушто лий – шочмо йылмым мондаш ок лий, а шочмо кундем садак шке декше шупшеш.

Анеева Софья, 9 класс

КУАНЫМ ПӦЛЕКЛА

Ял воктене шуйналт возын

Сылне олык пеш кумдан.

Коштам тушто куаналын,

Каналталын пеш ласкан.

Ош вис-висше, кандывуйжо

Мыйын чоным йӱлалтат.

Кайык йӱкшӧ, сылне семже

Илышемым пойдарат.

Кумылемже волалеш гын,

Мотор пӱртӱс паремда.

Ала-могай юзо семын

Мылам алым тич конда.

Анеева Софья, 9 класс

ЧАВАЙН ТУКЫМ УЛЫНА

Сылнымутыш корным почшо

Литератур ачана.

Улына ме марий шочшо,

Чавайн корным тошкена.

Шымлена ме сылнымутым,

Сӧрал ойым чоҥена.

Тӱҥал кодымо пашажым

Умбак шуяш шонена.

Тудын тӱрлӧ пашалаже

Мемнам шонаш таратат.

Почеламут корнылаже

Уш-акылнам пойдарат.

Марий калыкнан икшывым

Ӱжын тыршен тунемаш.

Келгын налын шинчымашым

Ончык-ончык ошкылаш.

Уло чон ден ӱжмӧ ойжым

Меат шукташ тыршена.

Марий калыкнан ӱшанже

Пеҥгыдемын кушкына.                  

Семенова Виктория, 11 класс