« Санлнь өрк-бүл болһнд бəəнə»

                       Муниципальное казенное общеобразовательное учреждение

                          «Иджилская средняя общеобразовательная  школа»

           Республиканский конкурс сочинений по теме: « Слава тебе, солдат!»                  

                                                       в номинации

                                     « Санлнь өрк-бүл болһнд бəəнə»

                                                Подготовила: Мархадыкова Уляш, обучающаяся 9 класса

                                                                   Руководитель: Арманова Валентина Бадмаевна,

                                                                   учитель калмыцкого языка и литературы

                                                                п. Иджил

                                                          Нарт-делкән әмтн

                                                                    Ни-негн бәәтхә!

                                                           Бомб хаһрхин ормд

                                                           Бичкдүдин инәдн  җиӊнтхә!

   Чечня… Эн үг шарклсн өвдкүр болн деегүрдлһ кен чигн күүнд күргв. Өвдкүр гиснь-миӊһн шаху әмәсн хаһцсн болн күндәр шавтсн баахн наста көвүд. Деегүрдлһн гиснь-  һашута дәәнд зөрмг кевәр дәәлдәд, дәәнә күнд бәәдлиг баатрлг кевәр дааһад, дурта орн-нутгиннь хамт бәәлһиг харссн эӊкр мана баһчуд.

       Чеченск дәәнә һал мана Хальмг Таӊһчин өөрәһүр һарад йовсн уга. Мана эӊкр теегин баахн көвүд зөрмг йовдл үзүлв. Өөр бәәх үр Чечняд нөкд болхар зәрмнь дәәнә гүргүд орлцад, әмд-менд хәрҗ ирв, зәрмнь герүрн ирл уга әмәсн хаһцв.

       О, хәрхн! Яһсн һундлта юмб? Яһад иим кевәр гем уга күүг зовадв? Кен цааранднь йовхинь, кен үлдхинь дән эврән йилһдг болҗана,- гиҗ келцхәнә. Төрскән Харсгч Алдр дәәнд салдс төрскән, өрк-бүлән өшәтнрәс харсла. Юуна төлә дәәлдҗәхән эдн цуһар медлә. Күүнә толһад орхш: Чечняд болҗах дән кенд кергтәв? Нег-негндән өшәрклһн уга, гер дотран дәәлднә гисн йир әәмшгтә юмн. Чечняд дәәлдҗ йовсн баахн көвүдиг эн сурвр бас зоваҗ йовсн болх, гиҗ би санҗанав.

        Чечняд болсн контртеррористическ бәәр бәрлдәнд  мана хальмг теегәс миӊһн нәәмн зун хойр көвүд орлцла. Һучн тавн көвүд тер дәәнд әмәсн хаһцла. Майор Николай Улюмджиевич Баиров, ах сержант Закир Алиевич Даудов, милицин подполковник Баатр Александрович Гиндеев Əрәсән Герой гидг  деед цол зүүлә.

         Чеченск дән мана «Иҗл» селәг хаҗуһар эргсн уга. Мана селәнәс Чечняд Бадман Миӊъян, Дертын Арлтан, Ли Сергей, Надвидә Савр, Очр-Аран Юрий, Саӊһҗин Иван,      Хамзин Арслӊ, Хулан Руслан, Хулхачин Эрднь, Чимдә Баатр, Чимдә Владимир тер цагт церглҗ йовла. Эдн цуһар мана Иҗлин дундын школ чиләлә. Цуһар йир тевчӊгү, седклтә көвүд.  Спортд дурта төләдән эврәннь Октябрьск района болн Хальмг Таӊһчиннь нер дуудулад, бөк бәрлдәнд болн волейбол наадлһнд нүүрлгч орм эзлҗ йовцхала. Чеченск дәәнд орлцад, хальмг нерән һутал уга йоста төрскнч заӊган үзүлцхәв. Эдн цуһар әмд-менд герүрн ирәд, өрк-бүлән өндәлһәд, ода чеченск дәәнә ветеранмуд болна.

Би ода Хулан Руслана тускар бичхәр седҗәнәв.

         Хулан Руслан миӊһн йисн зун найн хойрдгч җилд  хөн сарин  хөрн хойрт «Иҗл» селәнд төрсмн. Ниитә өрк-бүлд дү күүктәһән өслә. Экнь бичкнәсн авн үрдән дигтә-тагта, цевр-цер, чадмг өстхә гиҗ, чик сурһмҗ өгсмн. Тиигәдчн Руслан әвртә оньгта, ээлтә, үгтә-күүртә көвүн. Сурһулян му биш  сурдг билә. Школын, классин хургт багшнр Руслана тускар зуг бүлән үгмүд келәд, буульдг бәәсмн. Русланиг бичкдүд йир таасна, үүрмүд чигн олн бәәнә. Төрскн келндән  дурта төләдән зуг хальмгаһар күүнднә. Школдан сурчаһад, бөк бәрлдәнә секцд оддг билә. Чаӊһ- чиирг,  шулун-шудрмг көвүн. Школан чиләһәд, Руслан маши залачин  эрдм дасҗ авад, экдән нөкд болхар «Иҗл» селәндән үлдәд көдлв.      

        Хойр миӊһдгч җилд Руслан әәрмд мордла, Чечняд цергллә. Дәкәд хойр миӊһн дөрвдгч җиләс авн хойр миӊһн доладгч җил күртл контрактар Чечнүр дәкәд одла. ОГВ-н бүрдәцд контртеррористическ үүлдвр Чечняд күцәхд олн кергт орлцсн билә. Банд-багта ноолдлһна шишлӊ сурһуль дасла. Ах сержант цол зүүһәд, туршулч-пулеметчик болад, йисн зун далн һурвдгч комендантск ротд цергллә. Кесг дәкҗ хәәлһнә бәәр бәрлдәнд, спецаца күргхд, дәврлһиг цокҗ цуцрахд  зөрмг кевәр орлцла. Радиозалһана эв-арһ йир сәәнәр меднә, өдрәр болн сөөһәр шинҗлгч эв-арһ йилһән сән олзлҗ чадна. Церглҗ йовсн цагтан йоста залуһин заӊ-бәрцән үзүллә. Лилия Алексеевнад, экднь,  кесг дәкҗ Руслана церглҗ йовсн һазрас ханлтын бичг ирсмн. «Күцц, үлгүр болгч дәәч. Туршулч-пулеметчикин кергиг йир сән меднә. Кергтә, әәмшгтә цагт эврән чик тоолвр олҗ авна»,- гиҗ  комендантск ротын толһач М. Гарипов  ханлтын бичг илгәлә.  Руслан кесг дәкҗ  правительственн мөрәһәр ачлгдла.

       Хойр миӊһн  хойрдгч җил, лу сар. Тачкнсн киитн цаста үвл. Чаӊһ шүрүн салькн уугад, аздлад, әмд тоота юмиг көргәһәд бәәнә. Нег өрүн лу сарин арвн йиснд  кесг машид Грозный балһснур хот-хол, хувц-хунр авч йовла. Тедн заагт Руслан машиһәрн бас йовла. Генткн чаӊһ цоклһн Руслана ухаг бүтәв. Серлнь орсна хөөн Ханкалан госпитальд кевтхән Руслан медв. Дәкәд машинә кабинд гранатометин снаряд орад хаһрсинь сананднь орв. «Эӊкр экинм зальврлһн болн күчтә дурнь намаг үкләсм мөлтрлүлв»,- гиҗ ханлта көвүнь  тоолна. Моздок болн Краснодар балһсдт дарунь эмнлһнь  давв. Русланиг «За отвагу» гидг медаляр ачлла.

         Өдгә цагт Руслан «Иҗл» селәндән эктәһән бәәнә. Малан бәрәд, экдән нөкд болна. Иҗлин дундын школын сурһульчнр лу сарин болн  хөн сарин сән өдрмүдт Русланиг школур дуудад, тодрха, соньн тууҗмуднь соӊсад, спортивн марһадт хамдан орлцад, сергмҗтә кевәр цаган давулна. «Иҗл» селәнә сурһульчнр Руслана бәәдлтә чаӊһ-чиирг, зөрмг, келсн үгдән күрдг, кесн үүлдврәрн үзмҗтә, төрскнч улс болхар седнә. Болв кесн цуг үүлдврмүднь төвкнүн, дән-даҗг уга цагт төрскнәннь өслтиннь, делгрлтиннь төлә кегдтхә. Көк цевр теӊгр дор цуг әмтн байрта җирһл эдлҗ , нег-негнләрн ниитә бәәтхә, гиҗ  өдгә цагт цуг әмтн зальврлна.