« Баатрмуд мадн дунд бəəнə»

                          Муниципальное казенное общеобразовательное учреждение

                                  «Иджилская средняя общеобразовательная  школа»

                 Республиканский конкурс сочинений по теме: « Слава тебе, солдат!»

                                                       в номинации

                                     « Баатрмуд мадн дунд  бəəнə»

                                               Подготовил: Баттаев Денис, обучающийся 9 класса

                                               Руководитель: Арманова Валентина Бадмаевна,

                                                                  учитель калмыцкого языка и литературы

                                                                                    п. Иджил

      Җил болһн лу сарин арвн тавнд мана Əрәсәд хол Афганистан орн-нутгин төвкнүн бәәлһнә төлә әмән өгсн салдсин санлын өдр темдглгднә. Афгана дәәнә тускар би ю меднәв?                                

          Мана орн-нутгин әәрм болн гражданск специалистнр кесг җилин туршарт оппозицтә ноолдлһнд Афганистан орн-нутгт дөӊгән күргҗ йовсмн. Энүнә нилчәр орн-нутгин экономик чаӊһрв. Эн дән удан арвн җил болв - һурвн миӊһн һурвн зун дөчн негн өдр! Эн дән маднд төрүц керго билә, болв давсн цагиг хәрү эргүлҗ чадшговидн. Аврлт уга һашута дәәнд тавн зун тәвн миӊһн әрәсән салдс болн офицермүд орлцв. Далн хойр күн Советск Союзин Геройин цол зүүв, кесг миӊһнь әмәсн хаһцв. Миӊһн йисн зун найн йисдгч җил лу сарин арвн тавнд генерал Громовин һардврар мана орн-нутгин салдс Афганистана меҗә үлдәв. Тер цагас авн хөрн йисн җил давв.

          Эн дәәнд орлцсн олн миӊһн салдс хол Афганистана хүвнь болв, юӊгад гихлә салдсин асхрсн цусн ода чигн һазрт күцц шиӊгрәд уга.

          Олн улсин зүркнд һашута дән эдгшго шав үлдәв. Көвүдән геесн экнрин чирәсиг үзхлә, күүнә зүркн шарклна.

          Җил болһн мадн эн мартгдшго өдр тодлад, бумблвур одад, әмд цецгәс тәвнәвидн. Сурһульчнр, студентнр, ветеранмуд-афганцнр болн цуг балһсдын, селәдин улс баатрльг салдсдан ханлтан өргәд, эднә зөрмг йовдл сергәнә, төрскнч салдсин тускар өсч йовх баһчудт келҗ өгнә.

          Автоматын хаһлһн, көл дор хаһрсн бомбс, өшәтнрәр дүүрӊ кишлакмуд, уулын ут  әәмшгтә хаалһмуд, шавтсн үүрмүдиннь нүдн…Цуг эн зовлӊта цаг өцкүлдүр болсн болҗ медгднә. Яһсн ке сәәхн, уулта Афганистан, яһсн әәмшгтә, һашута Афганистан!

         Хальмг Таӊһчас афганск дәәнд дөрвн зун йирн тавн көвүд орлцла. Цуг салдсиг герткснь шавта болвчн, гемтә болвчн, әмд-мендәр күләҗәсмн! Арвн тавн көвүд эн һашута дәәнд әмәсн хаһцла. Һурвн зун һучн күн, тедн заагт хөрн негн офицер бәрәнд орад геедрәд, эн дәәнәс герүрн ирсн уга. Одачн экнрнь, авальмуднь, эгчнрнь, күүкднь гейүрҗ, нульмсан асхна. Хамдан йовсн олн үүрмүднь йир бүләнәр эднә тускар санна, юӊгад гихлә әмәсн хаһцсн үүрмүднь йоста төрскнч улс билә. Мана Хальмг Таӊһчас олн салдс болн сержантнр государственн дәәнә мөрәһәр ачлгдла. Афганск дәәнд орлцсн Валерий Николаевич Очиров, вертолетн полкин командир, негдгч классин дәәнә летчик, өдгә цагт генерал-лейтенант Советск Союзин Герой гидг деед цол зүүсмн. Орс келнд ончта сәәхн үлгүр бәәнә: бийиннь төлә бәәхлә-уӊһтх, өрк-бүлиннь төлә-шатх, әмтнәннь төлә- герлтх!

            Туурмҗ болн әрүн нерн - әмәсн хаһцсн болн әмд  баатрмудт! Төрскнәннь төлә һарһсн салдсин баатр йовдл мана ханлта сананд оньдин әмд үлдх.                                                                                

            Хальмг Таӊһчин Үстин района Чомпот гидг хотнд бәәдг мини элгн Хургунов Сергей Васильевич олн үртә, ниитә өрк-бүлд төрсмн. Школан Татал хотнд чиләһәд, миӊһн йисн  зун найн тавдгч җилд хулһн сарин хөрн тавнд Əәрмд мордсмн. Һурвн сардан Орджоникидзе балһснд карантинд бәәлә. Дарунь Афганистан орн-нутгин Кабул гидг балһснд тусла. Мини элгнә келсәр, Кабул йир сәәхн балһсн. Эргнднь балһсиг өндр уулмуд бүслнә, урһмл болхла йир хатяр үзгднә, нүцкн һазр. Сержант гидг цол зүүһәд, зенитн-ракетн цергт маши залач болла. Церглсн нег җилин кемҗәнд олн зовлӊ үзлә. Машиһәрн олн зүсн спецаца зөөдг бәәсмн. Йовдг һазрнь - Хайратон, Пули-Хумри, дәкәд Саланг гидг уулын дава һатлад, Кабул балһс оддг бәәсмн.  Мини элгнә келсәр, хаалһмуд цугтан минәр чикәтә билә, йовхд йир әәмшгтә. Залач күн йир оньгта болх зөвтә. Нег дәкҗ Сергей Васильевич ацаһан  аччкад йовсн саамд генткн чаӊһ, чик таӊһхрулсн ә соӊсгдв. Өмннь - нигт элсн-тоосн. Төрүц юмн үзгдхш, хаҗудк талкиг бүтәчкв. Мини элгнә машиг хаалһас авад шивчкв, болв мини элгн машиһән зүн талагшан әрән гиҗ эргүләд зогсав. Дәкәд невчкн зуур серл орсна хөөн бомб өөрнь хаһрсинь медв. Мини элгнә оньгта чадврин нилчәр спецацан бүтн кергтә һазртан күрв. Иим әәмшгтә йовдл кесг дәкҗ мини элгнә Афганистанд бәәсн саамд һарһла. Кедү үүрмүднь-залачнрнь миньд, бомбд харһад, әмәсн хаһцсн болхви? «Эн әәмшгтә зург ода чигн мини зүүднд орна»,- гиҗ гейүрҗ элгн герткстән келнә. Ода мини элгн гер-малта, нег сәәхлә күүктә, КФХ-н толһач болна, малан өскнә.Сул цагтан хамдан церглҗ йовсн таньл үүрмүдтән җиӊнүләд, мендинь сурна.

          Би ода йисдгч класст сурнав. Сурһулян сәәнәр даснав. Сул цагтан шүлгүд бичнәв. Спортд дуртав. Футбол нанд йир таасгдна. Школан чиләһәд, деед цергә академьд орх санатав. Орн-нутгтан цергләд, әмтнә төвкнүн җирһл манад, Əрәсәдән туста үрнь болхар зүткнәв.

Өр-өвч, седклтә

Орн-нутг мана.

Кергтә, һашута цагт

Күүнд нөкд болна.

Кедү дәкҗ дәәнд

Көвүд орлцсн болхви?

Кедү баатрльг йовдл

Күмнд үзүлсн болхви?

Аврлт уга дән

Афгана әмтиг зовала.

Бичкдүд, көгшдүд-олынь

Билрлүлҗ уга келә.

Өндр Афгана уулмуд

Ода чигн тодла

Оһтурһин дууншӊ күрклсн,

Бомбин хаһрсн ә.

Хол Афгана төвкнү

Хәәртә салдс харсла.

Алдр Əрәсән үрдән

Афгана дәәнд медүллә.

Баахн наста салдс

Баатр заӊган үзүллә.

Бумблврт ода нердинь

Алтн үзгәр бичәтә.      

                                                                 Заявка

                           на участие в конкурсе сочинений «Слава тебе, солдат!»

1. Полное название работы: «Санлнь өрк-бүл болһнд бәәнә»

2. Фамилия, имя автора работы: Баттаев Денис, 9класс

3. Возраст(дата, месяц, год рождения): 01.12. 2003год, 14лет

4. Домашний адрес, контактный телефон: РК, Октябрьский район, п. Иджил,                                          ул. Бамовская, 4/1, 89955522451

5. Образовательное учреждение, подробный адрес, телефон учреждения, электронная почта: РК, Октябрьский район, п. Иджил, ул.Северная, 20, МКОУ «Иджилская средняя общеобразовательная школа»,  issh16@mail.ru

6. ФИО руководителя (полностью), должность, контактный телефон:                                            Арманова Валентина Бадмаевна, учитель калмыцкого языка и литературы, 89608981818

Дата заполнения: 10.10.2018год.