• Главная
  • Блог
  • Пользователи
  • Форум
  • Литературное творчество
  • Музыкальное творчество
  • Научно-техническое творчество
  • Художественно-прикладное творчество

Кыш-оол

Опубликовано Шилова Чаяна Чадамбаевна вкл 05.11.2026 - 13:26
Шилова  Чаяна Чадамбаевна
Автор: 
Монгуш Аймира Николаевна

чечен чугаа "Кыш-оол"

Скачать:

ВложениеРазмер
Файл Аныяк шулукчу. Аграрлыг лицей.docx56.86 КБ

Предварительный просмотр:

«Аныяк шүлүкчү» деп  мөөрейге  чагыг

Өөредилге чериниң долу ады

ТР-ниң П.А.Морозов аттыг аграрлыг лицейи

Киржикчиниң долу ат-сывы

Монгуш Аймира Николаевна

Клазы, телефону

8 «б» класс,89235426713

Удуртукчу башкынын долу ат-сывы,телефону

Шилова Чаяна Чадамбаевна,89534111510

Электроннуг почтазы

shilova.c@mail.ru

Өөреникчиниң чуруу

C:\Users\admin\Desktop\ажыл.школа\Аймира чурук.jpg

   Кыш-оол

(чечен чугаа)

Бистиң суурувуста кырган-авам сугда инектер бар.Ол инектерниң  аразынга Ак-Инек дээр инек турган. Бир хүн кончуг соокта, декабрьда, Ак-Инек  чаптанчыы кончуг, улуг карактарлыг  эр ак бызаа төрүпкен.  Кышкы үеде төрүттүнген бызаазын кырган-авам Кыш-оол деп адап алган. Ол, шынап-ла, хар дег ак дүктүг болган.  Бызаавыс бичиизинден тура дыка тенек болган. Бир кижи доңгайып алгаш, ажыл кылып турар болза, ол кижиниң артынга кылаштап келгеш, чүктениптер азы дөңгүр бажы-биле үзүп эгелээр. Кыш-оол бичии тургаш, бисти  үзерге, аарышкылыг эвес боорга, тоовас турган бис.

– Оой, бистиң-биле ойнаксап тур сен бе,Кыш-оол? – деп чаптап, ооң дөңгүр бажын улам дырбап, чаптаар турган бис.

– Мө-ө! –депкеш, бызаавыс  бисти эдерип кылаштаар турган.

Кыш-оол өске бызаалар дег кортук, хоюп маңнавас турган, харын-даа кижилер көргенде, амырап, кайы ырактан алгырып маңнап кээрге, чаптанчыын.  

Кыш-оол шак ынчаар өзүп-ле орган. Шору өзүп кээрге-даа, ооң мыйызы үнмээн, ынчалза-даа кижилер үзер чаңы хевээр арткан.

Бир хүн акым ол бызаага ойтур  үстүргеш, меңээ кээп хомудап чугаалады:

– Бо бызаавыстың үскүленири аарышкылыг апарды, бичии коргудуптар бис бе, дуңмай?

– Чаа, шынап-ла, ынчаар-дыр, акый. Мени база мындаа  үзүптү. Канчаар коргудар бис?

– Бо мынчаар шенеп көөлү – дээш, акым шыкпыыш алгаш, бызаавысты кыйгырды– Кыш-оол! Кыш-оол!

Бызаа-даа чип турган сигенин каапкаш, бо маңнап келди.  Чоокшулап келгеш, дораан дөңгүр  бажын үзер дээш доңгайып белеткенип алгаш, акымче халыды.

-А-аа, улус чүге үзер сен, Кыш-оол? –дээш, акым чажырып алган чиңге шыкпыыжы-биле бызааның хокпазынче соккулапты.

Хенертен ынчап баар деп билбээн бызаа дезип маңнап ыңай болду.

–Кыш-оол! Кыш-оол! –деп, акым соондан сүрүп халыырга, бызаа «Мөө» депкеш, дезе берген.

–Ам моон соңгаар үскүленмес сен, Кыш-оол! –деп, мен алгырдым.

Бис кезек-кезек коргутканывыс соонда, тенек бызааның ол үскүленир, кижи сүрер чаңы соксаан.

   Бир чыл эрткен, Кыш-оол молдурга кылдыр өзүп келген. Бир хүн дуңмам:

– Бо Кыш-оол ам чаа мени сүрүп турду –дээрге, бүзүревээн мен.

Бир-ле хүн бажыңдан инектер четчелээр дээш үнүп кээримге, дуңмам кудумчудан алгы-кышкы халып келген. Халып келгеш, херим эжиин хаапкаш, шоочалап чадап тур. Айтырарымга,  дуңмам орта харыылавас, девидээр. Мен чүнү-даа билбейн  баргаш, херим бажынче халбактаныпкаш, бакылаптарымга, үскүленир молдурга бо халып келген, эжикте тур. Кортканымдан херимден дүже халааш, дуңмамга дузалажып, эжикти шоочалаптым. Ол болуушкунну кырган-авам, авам, ачам сугга чугаалаарывыска, тоовас болган. Чүгле харын кырган-авам боду Кыш-оолга үстүрүптер часкаш, корга берген.

– Улус кемдедир үзүп каапса, канчаарыл? –деп, кырган-авам суглар элээн чугаалашкан.

Кыш-оол бичии, чаш  турда-ла, ооң мыйыс чок бажы-биле ойнап, ооң үскүленир чаңын боттарывыс-ла өөредип алган болган бис. Ынчап болбас турган. Ам  туразы улгаткаш, ээлерин безин тоовас болган. Улуг улузувус дугурушкаш, Кыш-оолду бир аалче аппарганнар. Ону өскээр  аппаарга, кезек када молдургавыс чоктап, муңгарап турдувус.  Үр болбаанда, хар чаапкан. Ак-Инек ам база эр ак  бызаа төрүп бээрге, амыраарывысты канчаар!

Монгуш Аймира, 8 «б» класс.


Поделиться:

Самый главный и трудный вопрос

Иван Васильевич меняет профессию

Дельфин: сказка о мечтателе. Серджио Бамбарен

Сказка об одной Тайне

Сладость для сердца