"Первые гости космоса"

1 кылаас үөрэнээччитэСокольникова Вероника
Дакылаатым сонун өрүтэ
Дойдубут президена Дмитрий Анатольевич Медведев быйылгы 2011 сылы «Космонавтика уонна физика» сылынан биллэрдэ.
50 сыл аннараа өттүгэр муус устар 12 күнүгэр аан бастаан космоска Юрий Алексеевич Гагарин көппүтэ.
Үлэм сыала: космоска аан бастаан көппүт ыттар тустарынан билии.
Соруктарым:1.Космос уонна космонавт диэн тыллары быһаарыы.2. Космоска маңнайгы ыалдьыттар туһунан билии
Космос диэн тугуй?
Космос диэн биһиги сирбит тас өттүгэр баар куйаар барыта киирэр: планеталар, сулустар, күн, ый…
Космонавт диэн кимий?
космоска ыытыллар үлэ5э кыттарга анаан бэлэмнэниллибит киһини ааттыыллар. Космонавт хайаан да доруобуйата туйгун буолуохтаах.
Космоһы үөрэтэр киһи-аймахха сүрдээх наадалаах.
сир аргыстара телевизор көрөрбүтүгэр антенна буолаллар; сотовай сибээс хабыллан үлэлииригэр;ону таһынан атын планетаны, ыйы үөрэтэргэ туһалаах.
Аан бастаан космоска ыттар көппүттэрэ
Чайка уонна Лисичка диэн ыттар 1960 сыллаахха от ыйын 28 күнүгэр аан бастаан космоска көппүттэр эбит. Ол гынан баран, хомойуох иһин көппүт 19-с сөкүүндэлэригэр хараабыллара алдьанан өлөн хаалбыттар.
ити сыл атырдьах ыйын 19 күнүгэр
Байконур станцияттан Белкалаах Стрелканы «Спутник-5» хараабылга олордон космоска атаарбыттар. Кинилэр космоска 25 чаас, ол эбэтэр 1 суукка 1 чаас буолан баран этэңңэ сиргэ эргиллибиттэрэ. Хараабыллара биһиги сирбитин барыта 17 толору эргийбитэ.
Бу көтүтүү – куйаары үөрэтэргэ бастакы хардыы буолбута
Аан бастаан 12 ыты доруобуйаларын кичэйэн чинчийбиттэрэ. Ыттар ыйааһыннара, үрдүктэрэ, саастара анал нуорма5а сөп түбэhиэхтээх эбит. Ону таһынан дьүһүннэрэ сырдык буолуохтаах эбит. То5о диэтэргит, сиртэн экранынан көрөн маныылларыгар сырдык өң үчүгэйдик көстөр эбит.
Хас да ыйы быһа талыллыбыт ыттары космическай хараабыл кабинатыгар сатаан сылдьарга, аhыырга үөрэппиттэрэ. Астара хааhы курдук уонна олус битэмииннээх эбит.
12 ыттан саамай сөптөөхтөр диэн Белкалаах Стрелканы талбыттара. Биир саңаны билбитим диэн кинилэр дьиңнээх ааттара Альбина уонна Маркиза диэн эбиттэр. Ону ааттыырга табыгастаах буоллун диэн ааттарын уларыппыттар эбит.
Белка
Стрелка
Ол эрээри хараабылларыгар кинилэр бэйэлэрэ эрэ буолбатах эбиттэр.
Барсыбыттар эбит: 12 кутуйах үөннэр-көйүүрдэр тэллэйдэр араастара кукуруза бурдукгорох лук сиэмэлэрэ
Бу учуонайдарга үөрэтэллэригэр наадалаах эбит
Ыттар этэңңэ эргиллэн кэлбиттэрин туhунан сонун аан дойдуну тилийэ көппүтэ.
Кинилэр тустарынан элбэхтик суруллубута, киинэлэр, мультиктар уhуллубуттара. Бу кэнниттэн Белкалаах Стрелканы детсадтарга, оскуола5а, детдомнарга о5олорго көрдөрөллөрө.
Хас да ый буолан баран Стрелка о5оломмут эбит. О5олоро алтыалар уонна бары доруобайдар эбит. Белкалаах Стрелка олох кырдьыахтарыгар дылы олорбуттар. Кинилэр чуучулаларын билигин Москва куоракка космонавтика музейыгар көрүөххэ сөп.
Түмүк
космоhы үөрэтиигэ аан бастаан көппүт ыттар Белкалаах Стрелка улахан оруоллаахтар дии санаатым