Н.Д.Неустроев айымньыларыгар эргэрбит тыллар
Олох уларыйыытын кытта тэҥҥэ хайа да омук тыла эмиэ куруук уларыйа турар. Сорох тыл суолтата уларыйар эбэтэр төрүт да сүтэр. Аныгы олоххо туттуллубат барамайы, өйдөбүлү бэлиэтиир тыл эргэрбит тылынан ааҕыллар. Эргэрбит тыл ордук уус-уран айымньыга үгүс буолар. Билиҥҥи саха тылыгар нууччалыы тыл олус элбэх. Акадьыамык П.А. Слепцов чинчийиитинэн, 5 тыһыынчаттан быдан тахса тыл киирэн турар. Ол курдук мин биир дойдулааҕым Николай Денисович Неустроев айымньыларыгар баар эргэрбит, билигин туттуллубат, ыарахан тылларын буларга сананным.
Скачать:
| Вложение | Размер |
|---|---|
 Н.Д.Неустроев айымньыларыгар эргэрбит тыллар | 22.35 КБ |
Предварительный просмотр:
Н.Д.Неустроев айымньыларыгар эргэрбит тыллар
(оскуола программатыгар киирбит айымньыларынан)
Үлэни толордо: Винокуров Егор, Хара-Алдан орто оскуолатын 8 кылааhын үѳрэнээччитэ.
Салайааччы: Бочурова Августина Гаврильевна
Тема: Н.Д.Неустроев айымньыларыгар эргэрбит тыллар (оскуола программатыгар киирбит айымньыларынан)
Сыала: Н.Д.Неустроев айымньыларыгар баар эргэрбит тылларга тылдьыт оҥорон холонуу.
Соруга:
- Саха уус-уран саҕалааччылартан биирдэстэрэ, классик Николай Денисович Неустроев аатын үйэтитии.
- Кини оскуола программатыгар киирбит айымньыларыттан эргэрбит, билигин туттуллубат, ыарахан тыллары булуу.
- Эргэрбит, билигин туттуллубат, ыарахан тыллары наардааhын.
- Н.Д.Неустроев айымньыларыгар баар эргэрбит, билигин туттуллубат, ыарахан тылларга ойуулаах тылдьыт оҥорон холонуу.
Саҥаны киллэрии:
- Н.Д.Неустроев айымньытыттан булбут эргэрбит, билигин туттуллубат, ыарахан тыллары булан түмүү.
Сабаҕалааһын:
Н.Д.Неустроев айымньытыттан булбут эргэрбит, билигин туттуллубат, ыарахан тыллары чинчийии ситиһиилээх буолуон сөп, өскөтүн:
- Н.Д.Неустроев айымньыларын ааҕан, онно киирбит эргэрбит, билигин туттуллубат, ыарахан тыллары буллахпына.
- Эргэрбит, билигин туттуллубат, ыарахан тыллары наардаатахпына.
- Н.Д.Неустроев айымньыларыгар баар эргэрбит, билигин туттуллубат, ыарахан тылларга тылдьыт оҥордохпуна.
Олох уларыйыытын кытта тэҥҥэ хайа да омук тыла эмиэ куруук уларыйа турар. Сорох тыл суолтата уларыйар эбэтэр төрүт да сүтэр. Аныгы олоххо туттуллубат барамайы, өйдөбүлү бэлиэтиир тыл эргэрбит тылынан ааҕыллар. Эргэрбит тыл ордук уус-уран айымньыга үгүс буолар. Билиҥҥи саха тылыгар нууччалыы тыл олус элбэх. Акадьыамык П.А. Слепцов чинчийиитинэн, 5 тыһыынчаттан быдан тахса тыл киирэн турар.
Ол курдук мин биир дойдулааҕым Николай Денисович Неустроев айымньыларыгар баар эргэрбит, билигин туттуллубат, ыарахан тылларын буларга сананным.
«Сэмэнчик», 7 кылаас үѳрэнэр кинигэ. Бастаан «Сэмэнчик» кэпсээн «Таптал» диэн ааттаах этэ. 1927 сыллаахха бэчээттэммитэ.
1 | Аба | аат. улахан кыһыы, кыйаханыы, хомойон, өһүргэнэн кыйыттыы (25 сирэй) |
Аба | аат. 1. улахан кыһыы, кыйаханыы, хомойон, өһүргэнэн кыйыттыы (221 сирэй) 2. сана алл. Суолт. Тугу да гынар кыах суоҕуттан, кыһыы-хомолто түмүллүүтүттэн тахсар күүстээх иэйиини көрдөрөр (221 сирэй) | |
2 | Куруӊ | аат. Уот сиэн хаппыт мастаах тыа. (251 сирэй) |
3 | Солооһун | 2. Суол, бааһына сирэ о.д.а тахсар гына маһа соломмут, ыраастаммыт сир. (514 сирэй) |
4 | Сыгынах | аат. Силистэри түөрүллэн охтубут мас, дүлүҥ, (440 сирэй) |
5 | Табыыр | Сири табыйан таҥастыыр сэп, баһымньы (127 сирэй) |
6 | Титиик | аат. 1. Сайын ынаҕы ыырга эбэтэр ньирэйи хаайарга аналлаах судургу оӊоһуулаах, эркиннэрэ арыттаах тутуу, сайыҥҥы хотон. (384 сирэй) 2. Сайын быстах олорор отуу (385 сирэй) |
7 | Түөртүүр | аат. (кэпс)Ынаҕы күҥҥэ үстэ ыырга күнүскү уонна киэһээҥҥи ыамнар икки ардыларынааҕы үһүс ыам. (535 сирэй) |
8 | Үөрэ | аат. Эти, сүөһү иһин кыра гына кырбаан буһарбыт миин эбэтэр оту, мас (бэс) субатын үүккэ былаан буһарбыт бутугас. (572 сирэй) |
9 | Халдьаайы | аат.1. Үрдүк сыыр, эниэ, томтор 2. Сыһыы, күөл, үрэх күн көрөр, сыралҕан өттө, алаас хоту өттүнээҕи сыыр эниэтэ. (232 сирэй) |
«Кукаакы кулуба», 8 кылаас үѳрэнэр кинигэ.
1 | Бокуонньук | аат. харыс т. Ɵлбүт киһи; киһи өлүгэ (373 сирэй) |
2 | Бырааба | аат. эргэр. 1. Былыр (өрөбөлүүссүйэ иннинэ) улус киинэ, улуус салалтата. (717 сирэй) 2. Бырааба дьиэтэ. |
3 | Дайымка | аат. (эргэр) Нолуок, түһүк ситэ төлөммөккө сылдьар иэһэ (128 сирэй) |
Дайыымка | аат. эргэр. Түһээн, нолуок ситэ төлөммөккө сылдьар иэһэ (88 сирэй) | |
4 | Дэһээтинньик | аат. (эргэр) Урут кинээстэр, кулубалар дьаһалларын толотторор дуоһунастаах киһи (148 сирэй) |
Дэһээтинньик | аат. эргэр. Урут кинээстэр, кулубалар дьаһалларын толотторор дуоһунастаах киһи (249 сирэй) | |
5 | Судаарыскай | аат. эргэр. 1917 сыллааҕы өрөбөлүүссүйэ иннинэ Саха сиригэр көскө кэлбит политсыылынай (102 сирэй) |
6
| Холбуйа | аат. Туох эмэ бытархай сээкэйи угар, уура сылдьар дьааһык (528 сирэй) |
Холбуйа | аат. Кыракый дьааһык (605) |
Түмүк
Мин Николай Денисович Неустроев «Сэмэнчик», «Кукаакы кулуба» сэттис уонна ахсыс кылаас үөрэнэр кинигэтигэр киирбит айымньытын аахтым. «Сэмэнчик» айымньытыттан 9 эргэрбит, туттуллубат, ыараххан тыллары буллум. Ахсыс кылаас үөрэнэр кинигэтиттэн 6 тылы буллум. Тоҕо аҕыйаҕын диэтэххэ үөрэнэр кинигэҕэ аймньыны кылгатан биэрэллэр. Онтон кэлэр ѳттүгэр тохсус, онус кылааска баар Николай Неустроев айымньыларын ааҕан үлэбин ѳссѳ кэҥэтиэм. Тылдьыты айымньыны ааҕыах иннинэ билсэр ордук, онтон айымньы ааҕылыннаҕына быдан тиийимтиэ, ѳйдѳнүмтүѳ буолар. Ойуулаах тылдьыты туhанан ааҕааччы урут билбэтэҕин билиэ, билиитин кэҥэтиэ, айымньы ис хоhоонун тута ѳйдүүрүгэр туhалаах буолуо дии саныыбын.
Yлэм сыала – соруга, сабаҕалааһына барыта туолла дии саныыбын.
Бу үлэни кылаас таһынан ыытар үлэлэргэ, улахан кылаас оҕолоругар профильга үөрэнэллэригэр туттуохтара.
Никто меня не любит
Пичугин мост
Большое - маленькое
Волшебные звуки ноктюрна
Фильм "Золушка"