«Тывызыксыг тыва чон бис…» аттыг библио- кафе
Оюн «Хуулгаазынныг тыва чогаал» аттыг литературлуг кафе
Сорулгалары:
1) Төрээн чогаалга өөренген билиглерин катаптап, ону улам ыёай ханыладыры
2) Аас болгаш бижимел чугаазын «Ч\ге тыва чогаалга ынак мен?» деп темага чогаадыглар бижидип тура сайзырадыр.
3) Мѳзү-шынарга, тѳлептиг чорукка, оюн үезинде эп-найыралдыг, демниг болурунга кижизидер. . Уругларны номчулгага хандыкшылдыг болурунче кыйгырар.
Скачать:
| Вложение | Размер |
|---|---|
| 32.38 КБ |
Предварительный просмотр:
Муниципалдыг бюджет ниити ==редилге албан чери
«Хову-Аксынын ортумак ниити ооредилге школазы»
«Тывызыксыг тыва чон бис»
Библио- кафе
Сарыглар Е.Б.
Ажылдап кылган
2017
«Хуулгаазынныг тыва чогаал»
Оюн «Хуулгаазынныг тыва чогаал» аттыг литературлуг кафе
Сорулгалары:
1) Төрээн чогаалга өөренген билиглерин катаптап, ону улам ыёай ханыладыры
2) Аас болгаш бижимел чугаазын «Ч\ге тыва чогаалга ынак мен?» деп темага чогаадыглар бижидип тура сайзырадыр.
3) Мѳзү-шынарга, тѳлептиг чорукка, оюн үезинде эп-найыралдыг, демниг болурунга кижизидер. . Уругларны номчулгага хандыкшылдыг болурунче кыйгырар.
Оюннуң дерилгези: ноутбук, слайдылар, ребустар, чагаа хаптары, =ён\г карандаштар.
Оюннуё планы:
- Организастыг кезээ
- Словарь-биле ажыл
- Оюн
а) Салат «Оливье»
б) Борщ
в) Манчы
г) Десерт
д) Мезим-форте
е) Кулинарлыг фокус
ё) Литературлуг компот
4. Т\ёнел
Оюннуё чорудуу:
- Организастыг кезээ.
- Экии, уруглар! Б=г\н бистиё «Хуулгаазынныг тыва чогаал» аттыг литературлуг кафевиске аалдап чедип келгениёерге аажок ==р\п тур бис! Изиг шай, манчыны чооглаарынче силерни чалап тур бис. Ынчалза-даа силерни бистиё кафевистиё д\р\мнери-биле баштай таныштырыксадывыс. Бо кафеге чемни акша-биле эвес, а угаанныёар-биле садып алыр силер. Бир шын харыы дээрге-ле бир порция болур…
Столдар артынга кээп олургулаёар.
- Словарь-биле ажыл
Башкарыкчы уругларга дараазында с=стерниё уткаларын тайылбырлаар.
- Ам кафе, десерт деп с=стерниё утказын силерге тайылбырлап берейн. С.И.Ожеговтуң «Орус дылдың тайылбыр словарында» ол сѳстүң утказын мынчаар тайылбырлаан. Слайдыже кѳрүңер. Словарь-биле ажыл.
Кафе – небольшой ресторан с подачей кофе. (ар.270)
Десерт – фрукты или сладкое блюдо, подаваемое в конце обеда.
Б=г\нг\ менювуста дараазында чемнер бар: салат «Оливье», манчы, литературлуг компот, бисквит, борщ, хлеб.
- Оюн.
Ам оюнувусту эгелээлиёер че, уруглар.
а) Салат «Оливье»
Бир дугаар чемивис салат «Оливьени» столуёарга чагыдып аар деп бодаар болзуёарза, дараазында тыва улустуё ырларыныё аттарын тыпкаш, одуругларын уламчылаар силер. (Уругларга слайдыларда бижээн ырларныё, \легер домактарныё одуругларын тыптырар.)
«…Тос-ла ч\з\н малымайны
Доруктурза, байыыр-ла мен» 5б класс
«Кадарарда хоюм чараш,
Катап с=глээр авам эки…» 5 в класс
«Кулун, чаваа куруг каган
Кулугурну – коккааракты…» 5 г класс
«Улуг-Хемге таваёгайлаан
Кадыр-Ийим, Калбак-Ийим,…» 6б класс
«…Топтавыла к=рбээн кижи
Довурактыг дээр-ле боор оё» 6 в класс
«Удазынныё ужугу дег,
Узун баткан…
Уран кыстар даараан ышкаш,
Угулза дег…»
«Тараан тараам, ногаа, чимис
Дазыр ш=лде чалгып чыдар, оой-ээй… »
/легер домактар
«Биче чалгаа
……………..»
«Алыры амыр
………………»
«Арнын бодава
………………..»
«Бак сагыш
………………»
«Эки кылган ажыл-
………………..»
«Эртем чокта
……………….»
«Эптигде - х=гл\г
………………..»
б) Борщ.
Ийиги чемивисти чагыдып аар деп бодаар болзуёарза, ребустар тывар силер, уруглар! (Уруглар слайдыларда ребусту тывар.)
в) Манчы.
Манчыны чагыдып алырда, оюн-баштак айтырыгларга харыылаптыёарам. (Слайдыда айтырыгларга харыыладыр)
1 стол
Адыр будуктарлыг,
Ажыг б\р\л\г ыяш.
Ортаа \ж\\н солуптарга,
Орта турбас д=скелчокпай (терек-тенек)
2 стол
Аъш-чем-даа кылыр,
Ак чем-даа апаар.
Хову-ш=лде чалгаан
Ховар дүжүт чүү-дүр? (тарак-тараа)
3 стол
Аай номчуурга, чырыткы ады,
Дедир номчуурга, кезек =глер (лаа-аал)
4 стол
Ол чокта амдан чок,
Дедир номчуурга албан чери (дус-суд)
5 стол
Машинаның чырыыр караан
Чүү деп адаар ийик,
/ж\ктерин солуй салгаш,
Үрер х=гж\м адын тып че. (фара-арфа)
6 стол
7 стол
г) Десерт.
Десерттиё чигири чогаал маадырларыныё аттары-биле холбашкан. Силерге бис 1-1 чагаа хаптары уштуп бээр бис. А силер ооё иштинде саазында бижиттинген \з\нд\лерни номчааш, чажыт маадырныё адын тывар силер. Ол чогаалдыё ады болгаш авторун база кады адаар силер. Бир эвес маадырныё адын шын тыпкаш, чогаалдыё ады болгаш авторун тыппас болзуёарза, десертти ч\гле ийи кижи чагыдып алган боор силер. А бир эвес шуптузун шын тып каар болзуёарза, 5 киржикчи бежелээн десертти чагыдып алган боор силер.
(Стол б\р\з\нге чагаа хаптарын 1-1 кылдыр \леп бээр. Боданыр \е бээр. Уруглар саазында \з\нд\н\ номчааш, чогаал маадырыныё адын тывар, чогаалдыё адын, авторун адаар)
К.Кудажы «Тараа» - Суваё ирей
«Кастыктары м=ёг\ннелдир к=гергилей берген, аразында элбек ак-ак дуктерлиг сегел салдыг, делгем эгиннерлиг, х\реё шырайлыг, кижи ортузундан шагда-ла эрте берген назылыг ашак кижиниё адын … дээр.»
К.Кудажы «Тараа» - Х\реё-Чейзеё
«…дээрге сумузунга хаан болбас ийикпе. Ооё адын чок черинге безин адаарындан араттар коргар. Ынчангаш ол кавыныё араттары хайыраатызын килеёнетпес дээш, х\реё инекти доруг инек деп ойзурлар…»
Ч.Куулар «Шораан» - Шораан
«…Ол чогум иезиниё иштинден ыт оглу ышкаш караа муёгаш \н\п келбээн. Бир эвес ындыг болза, кемниг т=л деп санаар ыйнаан, т=р\тт\нерде к=ёг\с анаа турган. Дыдыраш баштыг, кырлаёзымаар думчуктуг, тереё кирбиктериниё адаанда шалыёда чодураа дег, кылаёнашкан кара карактарлыг турбажык бе…»
К.Кудажы «Кызыл-Б=ртт\г» - Кызыл-Б=ртт\г
«…ч\ве ыыттавас, оспаксырак, кайы хамаанчок аалдарга барбас, ч\л\вес салы \рг\лч\ карара берген чоруур д=г\й берген ашак кижи - чаёгыс =г чурттап чораан. …Чайлагга баргаш, улустан корткан-даа ышкаш, улусту эш тырткан-даа ышкаш, аалдардан озалааш-даа бол, оларныё чоогунга хонуп алыр…»
К.Кудажы «Кызыл-Б=ртт\г» - Кызыл-Б=ртт\гн\ё ачазы
«… Адазыныё аажы-чаёын оглу кара олчаан д=зеп алган. …кожазында аалдарныё ажы-т=л\-биле барып ойнавас. Олар ында-хаая чедип кээрге, чадырындан \нмес, хоруп олуруптар. Чааскаан каттап, тооруктап, тояап чоруур, чалгаараарын-даа бодавас… …, Тывага революция \нген соонда, д=рт-беш-ле чыл болганда т=р\тт\нген. Ону т=п черден Х\т ол ынчаар сургакчылап чораан кижи ынчаар адап каан…»
С.Тока «Араттыё с=з\» - Тас-Баштыг
«… Ававыс чараш-даа эвес кижи ч\ве: сыны чолдак, ооргазы арай б\шк\к. Ооё кеткен хевин кижи хеп-даа дээр аргажок. Кыжын-даа, чайын-даа кедип алган чоруур тон дээр ч\вези, кажан шагда м\н тон-на турган ыйнаан ол, мен к==р\мге-ле, д\г\ тазарып калган, ол-бо талазында ойбак-самдар, ында-мында чуруктар ызырынгылаан ч\ве болдур ийин. Иезинден т=рээн эъдин ававыс ооё-биле д=ёг\п чажырып чораан…»
С.Тока «Араттыё с=з\» - Албанчы
«… Улуг угбавыс … бистерден чарылбас, кезээде кады чоруур ч\ве. Ававыс-биле д=мей, бистерни азырап, аъш-чемин берип, чылыы-биле чагып сургаар. … бедик, тырыё сынныг, чоон кара чаштыг, кирбии караёгы кашпал ышкаш сагындырар болза-даа, карактары чырып кыпкан шолбан ышкаш чидиг =тк\т. Чоок-кавыныё оолдары кудалаар дээш кээп к=р\п, куда д\ж\рерин эремелеп турганнар угбавыс бистерден чарылбазын бодааш, ону тоовайн баар…»
д) Мезим-форте.
- Мезим – ижин-хырынныё езулуг-ла солуттунмас эми. Х=й чем чигеш, ишти-хырныёар бичии аарыксай бээр. Ынчангаш иштиңер аарывазын деп бодаар болзуңарза, мезимни дүрген ижиңер! Бо эмни ижерде баштай ==ренип эрткен чогаалдарыңарның эё-не сагыжыёарга артып калган кезээн чуруур. +ске столдуё уруглары чогаалдыё адын тодарадыр. Чурууёарга =жегерээн бир частырыг кылып алыр силер. А эштериёер ол чазыгны тывар.
е) Кулинарлыг фокус
- Дараазында \ж\ктерден литературага хамаарышкан с=стер, терминнер тургузар.
ё) Литературлуг компот
Маңаа стол бүрүзү « Ч\ге тыва чогаалга ынак мен?» деп темага кыска чогаадыг бижиир.
- Т\ёнел.
- Шуптуңарга чедиишкинниг ойнааныңар-биле,
а тиилекчилерге – оюнга тиилээни-биле байыр чедирип тур бис!
Ойнааныңар дээш шуптуңарга четтирдивис, уруглар!
Хову-Аксы ортумак школазыныё ном саёыныё
эргелекчизи Сарыглар Е.Б.
чогаадып тургускан