Всероссийский мастер-класс учителей родного, включая русский, языков

Опубликовано 24.02.2022 - 6:09 - Долаана Доржуевна Куулар

Муниципальный этап 2022 год

На заочном туре муниципального этапа конкурса члены жюри оценивают:

-эссе на тему «Мои педагогические находки» (не более 2-х стр.).

-копии научно-методических разработок уроков (не более 2), авторские программы, учебники, УМК, оттиски статей, рецензий, материалы воспитательной работы, направленной на формирование общероссийского гражданского самосознания;

-фрагмент урока;

-авторские тексты художественного (сказка, басня, стихотворение, рассказ) или публицистического (статья, очерк, эссе) жанров на языках народов России;

-видеоролики, демонстрирующие способности детей в вокальном мастерстве (на языках народов России)

- самопрезентация

- подиум "Мой национальный костюм"

Скачать:

Вложение	Размер
Мээн методиктиг дилээшкиннерим	29.37 КБ
Технологическая карта конкурсного урока	250.96 КБ
Презентация конкурсного урока	341.5 КБ
Ссылки на конкурсные материалы	276 байтов

Предварительный просмотр:

Муниципалдыг бюджеттиг ниити өөредилге албан чери

Таңды кожууннуң Кызыл-Арыг ортумак ниити өөредилге школазы

Чогаадыг-боданыг

«Мээң методиктиг дилээшкиннерим»

Таңды кожууннуң Кызыл-Арыг

ортумак ниити өөредилге школазының

тыва дыл, чогаал башкызы

Куулар Долаана Доржуевна бижээн.

Кызыл-Арыг – 2022 чыл

Мээң методиктиг дилээшкиннерим.

Өөретпишаан өөренир – мээң башкылаашкын ажылымда кол кыйгым ол.Ажылымда салган сорулгаларым: төрээн дылга шын, чараш кылдыр чугаалап, бижииринге өөредири; чүвени дыңнап билиринге чаңчыктырар; эки болгаш багайны ылгап билиринге кижизидер; тыва дылдың каас чаражын, үнезин билиндирип, чечен чогаалдың онзагай талаларын салгалдарга дамчыдары.

Мээң хүн бүрүде өөренип ап турар чүүлдерим: сургуулдарның чараш, чазык-хөглүг, хундулээчел аажызы ажылымга бедик хей-аътты оттуруп, башкыларның кичээлдеринден чогаадыкчы бодалдарны тып, бодумнуң педагогиктиг билиглеримни сайзырадып чоруур мен.

XXI-ги чүс чылдың шалып агымындан чыдып кагбайн, өөредилге шугумунда чаартылгалар-биле деңге чорууру – мээң база бир сорулгам. Чаартылгаларны бөгүнгү ажылымга ажыглап,ону тыва дыл, чогаал кичээлдеринге уругларнын сонуургалын улам куштелдиреринче угландырып чоруур мен.

Амгы бо сайзыраңгай, депшилгелиг үеде, уругларның бот- медерелинде төрээн дылы шоолуг-ла чугула рольду ойнавайн бар чыдары менээ дүвүрелди оттурган. Ылаңгыя амгы үеде ажы-төлдүң чугаа- домаанда кевин-херекчок сөстерниң ажыглалы (эстип каг (ыңай чор), аспа (хөй чүве чугаалава), чамдык сөстерниң шын эвес адалгазы (ышкажыл-шежил, шейл, ышкажыгай-шээк, ыйнаан- лаян, нян, чуве- чө,чү, чве, чүвел-чөл, ийин-инь, телефонче доглаар- долгаар,турар- тр, мен-мн, сен-сн, ындыг чуве-дир-ындыг шдр, болгай-логой, оон башка- омушка) литературлуг дылдың шуут «нормазы» апарган. Бо чорук чүгле өөреникчилерниң эвес, а улуг-даа кижилерниң чугаа-домаанда «нормажыттынып» бар чыдарын хүн-бүрүде көрүп, номчуп турар бис.

Сөстүң чаңгыс үжүүн шын эвес адап, номчуп, слогту шын эвес адаары, артык сөстер ажыглаары, чаңгыс сөстү хөй катаптаары азы шала орусчуду адаары дээрге-ле бодунуң дылын эки билбези, хүндүлевези деп чүүлдү бистер, төрээн дыл башкылары, уругларга билиндирер ужурлуг бис. Ону эдип алырының оруктарын тывары- мээң бөгүнгү башкы ажылымның база бир кол сорулгазы. Ынчангаш өөреникчилеримниң чугаа-домаан экижидип, сайзырадып, сөстерни шын адап чаңчыктырары-биле сөстер- биле оюннарны кичээлдерге чорудары албан деп бодалга келген мен. Чижээ: 1) Бердинген сөске үжүк немеп тургаш, өске уткалыг сөстү тургузары ( кара+к,ш,м,р; чары+ш,п,л,к; ч,б+илиг, ч,ш,с,б+ай дээш о.д.ө); 2) Сөстүң иштинден сөстерни тывары (көрүнчүк- көр, көрүн, үн,чүк,өрү); 3) Аай-дедир-даа номчуурга, ол хевээр номчуттунар сөстер (кудук, карак,кадак,кучук, кылык, кичик,кечек,кезек, ала, ама,ача,ава,аза,ажа, ара, уду, уру,улу,угу). Мындыг чижектиг оюннарны кичээл санында чорударга, уруглар сонуургаар, дурген ол оюнну ойнаарын манаарлар, сос курлавырында состерни шын тып адаар дээш боданып шаанга кирерлер.

Ышкажыл, ышкажыгай, ыйнаан, чүве, ийин дээн чижектиг хүн-бүрүде аас-чугаавыста ажыглап турар сөстеривистиң шын адалгазын, бижилгезин чедип алырда, кыска тайылбырлыг диктантыларны кичээлдерге үргүлчү бижидип турар мен.

«Тыва дыл болгаш чогаал кичээлдеринге уругларның сонуургалын оюннар таварыштыр оттурары» деп темага ажылдарны чыып, кылып чоруур мен. Сөстер-биле оюннар уругларның кичээлге сонуургалын оттурар, сөс курлавырын байыдарындан аңгыда, кичээлди солун, дээштиг болдурар. Кичээл бүрүзү уругларга солун, чаа чүүлдерни берип, кичээнгейни хаара тудуп турар кылдыр үннер, үжүктер, сөстер- биле оюннарны, мергежилгелерни, айтырыгларны, бодалгаларны, чайнвордтарны, кроссвордтарны ажыглаарга, өөреникчилерниң угаап бодаары, сөстерни шын бижиири, бижик демдектерин сагыыры база дыл талазы- биле билии быжыгып ханылаар.

Уругларның дыл- домаан сайзырадырындан аңгыда, оларны чараш мөзү- шынарга хевирлээри база төрээн дыл башкызындан дорт хамааржыр. Интернет четкизиниң сайзырааны- биле уругларның сонуургалдары шуут өскерилген.Чечен чогаал номчулгазын, театрга шиилер көрүлдезин интернет четкизинде көрей дорамалар, «Тик-токтар», янзы-буру мессенджерлер солупкан. Тыва чараш езу-чанчылдар, чечен чогаал оларның аажы- чаңын, мөзү- бүдүжүн чараш кылдыр хевирлээр деп чүвени олар орта ожаавайн турарлар. Ынчангаш оларның национал бот-медерелин оттурар сорулга- биле улусчу педагогиканың элементилерин кичээлдеримге үргүлчү ажыглап чоруур мен. Чижээлээрге, кылыг сөзүнүң даар, дужаал наклонениелерин өөредип тургаш, дүрген чугааларны колдады ажыглаарга дыка эптиг.

Ховулаза

Ховулазын!

Хоор чылгы

Коданназын!

Чаашкынназа

Чаашкынназын!

Чаагай сиген

Чаптып турзун!

Ѳөредиглиг талазы:

1) Дужаал наклонениезиниң кожумаан тодараткаш, шыяр;

2) Ук кожуктарның илередип турар уткаларын тодарадыр.

Адалгаларны азы чүве адының бичеледир, чассыдар кожумактарын өөредип тургаш, уруглар көгүдүглерин ажыглап болур:

Каак-каак кежээ кижи,

Кадыын чип алыр, кежээкей!

Чөкпээн чип алыр кежээ кижи,

Чөптүгбейим, эреспейим!

Че-ве, найнам!

Ынчангаш бо чогаадыг-боданыгны доозуп ора, өөреникчилерниң келир үезин демдеглекседим. Өөреникчи назынындан-на уругларның чугаа-домаан сайзырадып, чедимчелиг ажылдаар болза, келир үеде бодунуң тыва нациязы, төрээн дылы, чурту дээш чоргаарланып чоруур бедик мөзулүг хамаатыларны кижизидип алыр аргалыг бис.

Предварительный просмотр:

Муниципалдыг бюджеттиг ниити өөредилгениң албан чери

Таңды кожууннуң Кызыл-Арыг ортумак ниити өөредилгениң школазы

«Бээриниң падежи»

5-ки класска чаа тема тайылбырының

кичээли

Кызыл-Арыг ниити өөредилгениң

ортумак школазының тыва дыл болгаш чогаал

башкызы Куулар Долаана Доржуевна тургускан.

Кызыл-Арыг-2022 ч.

Тыва дыл кичээлиниң технологтуг картазы

Эртем: тыва дыл

Класс: 5 класс

Кичээлдин темазы: Бээриниң падежи

Башкызы: Куулар Долаана Доржуевна,Таңды кожууннуң Кызыл-Арыг ортумак школазынын тыва дыл, чогаал башкызы

Кичээлдин хевири: чаа теманың тайылбыры.

Педагогтуг технологиялар: медээ-коммуникативтиг , кадыкшылды камгалаарының,номчуп, бижип тургаш сайгарылдыр боданырының , оюннарлыг , өөреникчилерниң иштики сагыш-сеткилин ажыдарынче угланган технологиялар.

Кичээлдиң сорулгалары:

Ѳөредиглиг: бээриниң падежиниң илередир утказын, айтырыгларын, кожумактарын болгаш домакка кандыг кежигүн болурун өөредип, шиңгээттирер;

Сайзырадылгалыг: янзы-бүрү ажылдарның дузазы-биле харылзаалыг чугаазын сайзырадыр;

Кижизидикчи:чижектер дузазы-биле мөзү-шынар, кижизидилге ажылын чорудар.

Ажыглаар арга,методтар: анализ,индукция, синтез, деңнелге, башкының сөзү, беседа, хайгаарал, өөреникчилерниң бот-тывынгыр ажылы, көргүзүп тайылбырлаарының методу,дилеп тыварының методу.

Ажылдаарының хевирлери: шупту, бөлүктеп, боду хуузунда.

Ѳөреникчилерниң ажыл-чорудулгазының сорулгалары:

Бот-хуузунуң: төрээн дылынга сонуургалы сайзыраар, аас болгаш бижимел чугаага бээриниң падежин ажыглап, шын бижилгениң дүрүмнерин билген турар ужурлуг.

Эртем талазы-биле: боттарының сөс курлавырын чаа падеж кожумактары-биле байыдар

Дерилгези: кичээлге ажыглаар онаалгаларның презентациязы, Хүлүмзүрүг (Смайлик), артында Хүлүмзүрүгден онаалгалар бижээн тыва өгнүң,аъттың, хойларның болгаш малчын эр,кыс кижилерниң чуруктары

. $C:\Users\тыва\AppData\Local\Microsoft\Windows\INetCache\Content.Word\20220224_103402.jpg$

Шиңгээдип алыр термини: бээриниң падежи.

Кичээлдиң

кезектериниң аттары

Кичээлдиң тургузуу

Башкының ажыл-чорудулгазы

Өөреникчиниң ажыл чорудулгазы

Бүгү талалыг өөредилгениң ажыл-чорудулгазын боттандырары (УУД)

I.Организастыг кезээ (2мин.)

1. Ѳөреникчилер-биле мендилежири

-Экии, уруглар! Бөгүн кичээливис өске кичээлдерден онзагай кичээл болуп эртер. Чүге дизе, мен силерге «Билиглерниң бичии хааржакчыгажын» эккелдим. Ында чүү бар деп? (Ѳөреникчилерден айтырар).

-Чүү барын көрээлиңерем че.( Смайликти уштуп көргүзер)

- Бо чүл? (Смайлик)

-Ону тывалап чүү дээрил? (Хүлүмзүрүг)

- Ам бот-боттарыңарже көржүпкеш, хүлүмзүрээн чараш, чаптанчыг шырайларывыс-биле «Экии» деп мендилежиилиңер. «Хүлүмзүрүг дээрге сагыш-сеткилдиң чырыдыкчызы» дээр ышкажыгай.

Ам олуттарыңарга саадапкаш, кичээливисти эгелээлилиңер

- Шупту бис бе?

- Кичээлди эгелеп болур бе?

-Белен бис бе?

-Уруглар, бөгүн кичээлге чаа тема өөренир бис.Кичээлге шупту демниг болгаш найыралдыг ажылдаптар боор бис деп мен силерге идегеп тур мен. Мен силерге бүзүрээр мен, силер шыдаар силер. А Хулумзуруг бистен ыравазын дээш бедик черге азып алыылыңар.

Кады демниг ажылдаарының байдалын тургузар.Уругларнын хей-аъдын көдүрер.

.Кандыг-бир медээни хүлээп алырынга бодун белеткээр.Башкы-биле мендилежир, башкының кылыр дээн чүүлүн кылыр.

Харылзажылганың БѲА: өске кижилерни дыңнап билири.Бот-хуузунуң БѲА: бүгү кичээнгейни кичээлдиң ажыл-чорудулгазынче углаары

II.Онаалга хыналдазы (3 мин.)

Оюн «Читкен кожумактар» (3мин.)

«Билиглерниң бичии хааржакчыгажында» Хүлүмзүрүг чааскаан эвес, эштерлиг болду, уруглар.Ажыдып көрээлиңерем.(Тыва өг чуруу уштуп эккээр). Бо чүл, уруглар? (Ѳг)

- Ѳгге чүнү канчаарыл, кымнар аңаа чурттаарыл? Чүге?

-Ѳгнү чүге борбак кылдыр кылганыл?

-Хүлүмзүрүг өгнү биске чүге арттырып каан кижи боор. Адыр-адыр, артында бижик бар-дыр. Оюн «Читкен кожумактар». Оюнну ойнаптаалыңарам, уруглар.

Даалгазы: Үлегер домактарның кожумактары читкен.Оларны номчааш, кожумактарын тывыңар.(Слайд 1)

Сагыш… бичези эки,

Сава… улуу херек..

Эки аът… бажын бедикке азар,

Эки эш… адын экиге чедирер.

- Кайы падежтиң кожумактары читкен-дир? (хамаарыштырарының падежиниң кожумактары читкен)

- Хамаарыштырарының падежиниң кожумактарын кым адаптарыл? (-ның,-ниң,-нуң,нүң,-дың, диң, дуң,дүң,-тың, -тиң, -туң,-түң)

-Хамаарыштырарының падежиниң кожумактары турар деп канчап билип кагдыңар? ( бичези,улуу, бажын, адын деп турар сөстерге аъттың,эштиң, сагыштың, саваның деп сөстер хамааржып турар, ынчангаш ол сөстерниң аразында хамаарылгазын илередирде, хамаарыштырарының кожумактарын бижиир).

-Хамаарыштырарының падежинде чүве аттарынче айтырыгдан салыңар, домактың кандыг кежигүнү болуп чоруур-дур?

- Ам түңнелден үндүрээлиңер. Хамаарыштырарының падежиниң дүрүмүн кым чугаалаптаптарыл?

( Хамаарыштырарының падежинде чүве ады бир чүвениң кандыг-бир чүвеге хамаарылгазын илередир болгаш –ның…,-дың…,-тың жеп кожумактарнынң дузазы-биле хевирлеттинер.Домакка тодарадылга болур.

-Эр-хейлер! Эрткен кичээлде өөренген теманы шиңгээдип алганыңар эки-дир.Бердинген үлегер домактарның утказын канчаар билип тур силер? Сагыштың бичези деп чүл? ( сагыштың бичези дээрге кижиниң экииргээ, хүндүлээчели, дузааргаа болур)

-Чүге сагыштың бичези эки дээнил? ( сагыжы биче кижини чон хүндүлээр болур).

- Сагыштың бичези деп сөстүң удурланышкак уткалыг сөзү чүл? ( туразы улуг, сеткили улуг). Сеткили улуг кижини чон хүндүлевес, ынчангаш сеткилдиң улуу биске херекчок. Хүлүмзүрүгнүң бирги даалгазын шын күүсеткениңер дээш, четтирдим.

Мурнунда өөренген темазынга даянып алгаш, чаа темаже чоорту кирерин белеткээр.Чуве адының дугайында билиин хынап,катаптап, домак иштинден чуве аттарын тып билирин, чүве адынын темалыг бөлүүн тодарадып, айтырыын салып билирин тодарадып, катаптаарынга онаалганы шупту кууседиринге углаар.Онаалганың шын күүсеттингенин хынаарын организастаар.

Чүве адының дугайында билиин сактып, катаптаар.Ѳөренген билиинге дуушкен онаалганы кууседир.Онаалганы күүседиринге кандыг дүрүмге даянып алгаш, күүсеткенин тодарадып чугаалаар.

Бот-хуузунуң БѲА: бүгү кичээнгейни кичээлдиң ажыл-чорудулгазынче углаары. Билип алырының БѲА: алган билиин быжыглап, ону амыдыралга ажыглап чоруурун болдурар, мурнуку кичээлге алган билиин системажыдар, кол чүүлдү (херектиг, чугула) тодарадып билири, янзы-бүрү деңнелдиг даалгалар-биле ажылдаары, берге айтырыгларны шиитпирлээрде, чүнү кылырын тодаргай тургузуп билири.Бодунуң билир чүүлүнге даянып, хыналда айтырыгларга харыылап билири.

Башкарлырының БѲА: бодунуң болгаш эжиниң чедип алган чүүлүн үнелеп билири,демдекти салып билири.

III. Чаа билиглиг болурун чидиглендирери (5мин)

1.Чагаа-биле ажыл.

-Уруглар, дүүн кандыг байырлалды бүгү Россия демдеглеп эрттиргенил? (Ада-чурттуң камгалакчыларының хүнүн демдеглеп эрттирген).

-Кымнарга байыр чедирдиңер, уруглар?

-Ачаларывыска, кырган-ачаларывыска дээш бүгү-ле эр хиндиктиг кижилерге байырывысты чедирген бис.Мээң бирги классчы оглум ачазынга база байыр чедириишкинниг чагаа кылып алган.Оглумнуң чагаазын чаптап, силерге база номчудуксадым. (Открытканы көргүзер, номчуур) (Слайд 2)

Ачам… ынак мен. Ачам… кадык болурун күзедим.

-Чагаада кайда чүнү каапкан-дыр мен? (сөстерде кожумактарны каапкан)

- Кандыг кожумакатрны уттупкан-дыр мен, уруглар? ( ачам деп сөске- га деп кожумакты немээрин уттупкан)

-Ам кожумакты немээш. чагааны номчуп көрүңерем.Кожумактыг болгаш кожумак чок домактарның ылгалы кандыг-дыр? (Кожумак чок сөстерлиг домактың утказы билдинмес, а кожумактарлыг домактың утказы билдингир)

-Ынчаарга падеж кожумактары чүнү илереткен болур-дур? (падеж кожумактары домакта сөстерниң харылзаазын илередир, кожумактар чокта, домактың утказы долу,чараш болбас)

-га деп кожумакты сайгарып турарывыс анаа эвес, ол бөгүн өөренир падеживистиң кожумаа болур.Бөгүн чаа падежтиң илередир утказын, харыылаар айтырыгларын, кожумактарын болгаш домактың кандыг кежигүнү болурун өөренир бис. Ам кыдырааштарыңарны ажыткаш, ай, хүннү болгаш теманы бижип алыылыңар.

Февральдың чээрби дөртү.

Тема: Бээриниң падежи.

Чаа билиглерни ажыдарынче, тема, сорулганы тодарадырынче уругларның кичээнгейин углаар.

Чаа билиглерни ажыдарынче, тема, сорулгаларны тодарадырынче угланган ажылдарга киржир,бодунуң бодалдары-биле үлежип чугаалажыр,бодун чаа билиглер шиңгээдип алырынга белеткээр.

Башкарлырының БѲА: башкының дузазы-биле кичээлдиң сорулгазын тодарадып билири, шын шиитпир үндүрүп билири, шилип алган шиитпирин бадыткап билири. Бот-хуузунуң БѲА:өөреникчиниң бодунуң туружу, бодалы, өөредилгеге сонуургалы, бот-идепкейи, бот-медерели, бодунуң мурнунда салып алган сорулгазын, оон чүнү манап турарын медереп билири, бүгү кичээнгейни кичээлдиң ажыл-чорудулгазынче углаары. Харылзажылганың БѲА: өске кижилерни дыңнап билири,бодунуң бодалын шын,тода,долу, четче илередири

IV. Чаа теманың ажыдыышкыны

(13мин.)

1.Номда дүрүм-биле ажыл (4мин.)

-«Билиглерниң хааржакчыгажы» ам база дагжай-дыр. Ажыдып көрээлиңерем, уруглар (баглааш чуруу уштуп эккээр).

-Бо чүл, уруглар?(Баглааш)

-Баглааш каяа чүге турарыл? (Аалга аът баглаар ыяштан чазаан эдилел).

-Хүлүмзүрүг ам база силерге даалга берип турар-дыр, уруглар.

Даалга: Номда дүрүмнү номчааш, айтырыгларга харыылап, таблицаны долдурар (Слайд 3)

1-ги бөлүк	2-ги бөлүк	3-кү бөлүк	4-кү бөлүк
Бээриниң падежинде чүве аттары кандыг кожумак дузазы-биле хевирлеттинерил?	Бээриниң падежинде чүве аттарының илередир утказы кандыгыл?	Бээриниң падежинде чүве аттары кандыг айтырыгларга харыылаарыл?	Бээриниң падежинде чуве аттары домактың кандыг кежигүнү болурул?

2 .Домактар-биле ажыл. Хүлүмзүрүгнүң дараазында даалгазын база идепкейлиг күүседиптээлиңерем, уруглар.( Малчын эр кижиниң чуруун уштуп эккээр). 3 бөлүкке үстүп алгаш, онаалгаларны күүседир.

Даалга:

1-ги бөлүк	2-ги бөлүк	3-кү бөлүк
Б.падежинде чүве аттарын чагырып турар кылыг сөстери-биле ушта бижиир	Чүве аттары болгаш кылыг сөстери чүнү илередип турарын тодарадыр	Б.падежинде чүве аттарының кожумактарын шыйгаш, айтырыын салыр

Кежээлерде кырган-авазы үргүлчү оглунга чараш, солун тоолдарны ыдып берип турган.Алдын-оол ону кырган-ачазынга тоолдап бээр.(Слайд 4)

Чаа билиинге даянып, ол билиин ажыдарынче, ажыглаарынче,хынаарынче уругларны углаары.

Шиңгээдип алган чаа билиин ажыдарынче, ажыглаарынче, хынаарынче угланган ажылдарга киржири.Билиин,шилип алган харыызын, бодалын тайылбырлаар,шынзыдар. Дүрүмнерге болгаш онаалгаларга даянып алгаш, түңнелди үндүрер. Бодунун дурумун тургузуп, шенээр

Башкарлырының БѲА: бодунуң болгаш эжиниң чедип алган чүүлүн үнелеп билири, салдынган сорулгаларга даянып алгаш, бодунуң ажылын планнап билири, шын шиитпир үндүрүп билири, шилип алган шиитпирин бадыткап билири.Кичээлде өөреникчи чаа чүнү билип алганын медереп билири.

Бот-хуузунуң БѲА:өөреникчиниң бодунуң туружу, бодалы, бот-идепкейи, бот-медерели, бодунуң мурнунда салып алган сорулгазын, оон чүнү манап турарын медереп билири, бүгү кичээнгейни кичээлдиң ажыл-чорудулгазынче углаары, бот-хуузунда туңнел үндүрери.

Билип алырының БѲА: ном-биле ажылдап билири, кол чүүлдү (херектиг, чугула) тодарадып билири, янзы-бүрү деңнелдиг даалгалар-биле ажылдаары. .Бодунуң билир чүүлүнге даянып, даалгаларны кылып билири.

Харылзажылганың БѲА: өске кижилерни дыңнап билири,бодунуң бодалын шын,тода,долу, четче илередип, туружун камгалап билири.

V.Бирги быжыглаашкын

1.Домактар-биле ажыл.Хүлүмзүрүгнүң 4-кү онаалгазын бот-боттарывысче хулумзуруп оргаш, кылыптаалыңар, уруглар.( Малчын кыс уруг чуруу уштуп эккээр).

Даалга: Домактарда карартыр парлаан кылыг сөстеринден чүве аттарынче айтырыгларны салгаш, башкарып чоруур чүве аттары-биле ушта бижиңер.

Аңчының аъды-даа, ыттары-даа ээзинге өөренген. Авам, ачам болгаш аалдың ээлери Хартыгага ынаныр бис.(Слайд 5)

2.Мергежилге 313 арын 158 ( «Билиглерниң хааржакчыгажындан» аът чуруу уштуп эккээр)

Кадыкшыл минутазы (1мин.)

Салаалар сула шимчээшкини. (Слайд 6) «Матпаадыр» деп оюн.Алтай болгаш тыва дылдарда салааларның аттарын деңнеп айтыр.

Матпаадыр (Башпарак) паштанзын,

Бажы-Курлуг (Бажы-Кырлу) маназын,

Ортаа-Мерген (Орто-Мерген) одагланзын,

Уваа-Шээжең (Обо-Чечен) уруктазын,

Биче-Мөөмей (Чычалык, Кичинек-Пекпейек, Кичу-Бий) бүүрек чизин,

Арбай хоор, арбай хоор!

$C:\Documents\Методика тув.языка\Для сайта мои работы аттест. 2019г\мои фото кдд\IMG-29e31ae2544c2bf6f81e15a7d74aaf55-V.jpg$

Мага-ботту дыштанырынче, сергедиринче уругларны углаары.

Башкының даалгазы-биле мага-бот сергедир, дыштандырар ажылга бодун белеткээри, киржири.

Бот-хуузунуң БѲА: бүгү кичээнгейни кичээлдиң ажыл-чорудулгазынче углаары.

VI.Билиг хынаарының ажылдары

(7минут)

1.Ѳөредилге дугайында кыска харылзаалг чугаа. («Билиглер хааржакчыгажындан» хой чуруу уштуп эккээр).

Даалга: Бердинген сөстер-биле бээриниң падежинде чүве аттарын ажыглап, харылзаалыг чугаадан тургузуңар.

Ѳөренир, чаңчыгар, ижигер

2.Мергежилге 317 арын 159 ((«Билиглер хааржакчыгажындан» ийиги хойнуң чуруун уштуп эккээр).

Билип алган билиин хынаарынче,делгемчидеринче уругларны углаар.

Даалганы билиинге даянып күүседир, күүсеткен ажылының түңнелин шын тодарадыр, шынзыдар.

Бот-хуузунуң БѲА:өөреникчиниң бодунуң туружу, бодалы, өөредилгеге сонуургалы, бот-идепкейи, бот-медерели, бүгү кичээнгейни кичээлдиң ажыл-чорудулгазынче углаары, чедиишкинниг болганын азы болбаанын чогумчалыы-биле миннип, бот-хуузунда туңнел үндүрери.

Билип алырының БѲА: чаа алган билиин быжыглап, системажыдар.БодунуҢ билир чүүлүнге даянып, даалганы кылып билири

VII.Рефлексия (3 мин.)

1.Айтырыг-харыы.(2 мин.)

- Уруглар бөгүн кайы падежти өөрендивис?

- Бээриниң падежиниң дугайында чүнү билип алдыңар?

-Кичээлден чүнү сонуургадынар? (Хүлүмзүрүгнү болгаш ооң даалгаларын сонуургадывыс)

- Чүнү билбейн бардыңар?

-Теманы эки билип алган кижи Хүлүмзүрүгнүң херелдерин барып немээр. Солун, берге даалгаларын берип, бѳгүнгү кичээливистиң аалчызы Хүлүмзүрүгге өөрүп четтирдивис. Даалгаларын эки күүсеткениңер дээш, Хүлүмзүрүгнүң сеткили улам өөрүп, аалының кырында силерже чырык херелдерин чажып, хүлүмзүрүп тур.Силерниң аал-коданыңарны база Хүлүмзүрүг кагбайн чорзун! Идепкейлиг, эки үре-туңнелдиг ажылдааныңар дээш четтирдим!

2.Демдектер салыры.(1 мин.)Бөлүктер ажылынга шылгараан бөлүкке «5», өскезинге «4» демдекти салыр.Бот-хуузунда ажылдаан өөреникчилерге база чогуур демдектерни салыр.

Уругларның кичээнгейин төнчу түңнелче угландырар, кичээлдиң темазын билип алырынга бодунуң билиин шын тодарадып, ону үнелээринче уругларны углаар.

Кичээлде бодунуң чедип алган билиин, күүсеткен ажылынының төнчү түңнелин шын тодарадыр. Бергедешкен айтырыгларынче ээп кээп, ону өөренип алган билиинге даянып алгаш, күүседип, шынзыдар.

Башкарлырының БѲА: бодунуң болгаш эжиниңчедип алган чүүлүн үнелеп билири, салдынган сорулгаларга даянып алгаш,шын шиитпир үндүрүп билири, шилип алган шиитпирин бадыткап билири.Кичээлде өөреникчи чаа чүнү билип алганын медереп болгаш кичээлдиң ниити түңнелин үндүрүп билири.

VIII. Онаалга бээри (1 мин.)

1.Мергежилге 319 арын 160

2.Бердинген сөстерни падежтерге өскертир: даг, пароход, тей, чон,гараж.

Онаалганы канчаар күүседирининиң тайылбырын чорудар.

Бажыңга онаалгазын бижиир.

Бот-хуузунуң БѲА: бот-хуузунда туңнел үндүрери,

Билип алырының БѲА: кичээлге алган билиин системажыдар,бодунуң билир чүүлүнге даянып,онаалганы күүседири.

$C:\Users\тыва\AppData\Local\Microsoft\Windows\INetCache\Content.Word\20220224_120655.jpg$ $C:\Users\тыва\AppData\Local\Microsoft\Windows\INetCache\Content.Word\20220224_120647.jpg$ $C:\Users\тыва\AppData\Local\Microsoft\Windows\INetCache\Content.Word\20220224_120635.jpg$ $C:\Users\тыва\AppData\Local\Microsoft\Windows\INetCache\Content.Word\20220224_120801.jpg$ $C:\Users\тыва\AppData\Local\Microsoft\Windows\INetCache\Content.Word\20220224_120743.jpg$ $C:\Users\тыва\AppData\Local\Microsoft\Windows\INetCache\Content.Word\20220224_120728.jpg$

Предварительный просмотр:

Подписи к слайдам:

Слайд 1

Муниципалдыг бюджеттиг ниити өөредилгени ң албан чери Та ң ды кожуунну ң Кызыл-Арыг ортумак ниити өөредилгени ң школазы «Бээрини ң падежи » Чаа билиг ши ң гээдип алырыны ң кичээли Тыва дыл болгаш чогаал башкызы Куулар Долаана Доржуевна тургускан. Кызыл-Арыг- 2022 чыл

Слайд 2

Оюн «Читкен кожумактар» Сагыш… бичези эки, Сава… улуу херек. Эки аът… бажын бедикке азар, Эки эш… адын экиге чедирер.

Слайд 3

Оюн «Читкен кожумактар» Сагышты ң бичези эки, Саваны ң улуу херек. Эки аътты ң бажын бедикке азар, Эки эшти ң адын экиге чедирер.

Слайд 4

Д үрүм: Хамаарыштырарының падежинде чүве ады бир чүвениң кандыг-бир чүвеге хамаарылгазын илередир болгаш –ның, -ниң, -нуң,нүң, -дың,-диң, -дуң, -дүң,- тың,- тиң,-туң,-түң деп кожумактарның дузазы-биле хевирлеттинер.

Слайд 5

Байыр чедириишкинниг чагаа Ачам… ынак мен. Ачам… кадык болурун к үзедим.

Слайд 6

Ачамга ынак мен. Ачамга кадык болурун к үзедим.

Слайд 7

Падеж кожумактары домакта с өстерниң харылзаазын илередир. Домак иштинде сөстерге кожумактар чокта, ооң утказы долу, чараш болбас.

Слайд 8

Дүрүм-биле ажыл 1-ги б өлүк 2-ги б өлүк 3-к ү б өлүк 4-к ү б өлүк Бээрини ң падежинде ч үве аттары кандыг кожумактар дузазы-биле хевирлеттинерил? Бээрини ң падежинде ч үве аттары кандыг утканы илередирил? Бээрини ң падежинде ч үве аттары кандыг айтырыгларга харыылаттынарыл? Бээрини ң падежинде ч үве аттары домактың кандыг кежигүнү болурул?

Слайд 9

Домактар-биле ажыл 1-ги бөлүк 2-ги бөлүк 3-кү бөлүк Бээриниң падежинде чүве аттарын чагырып турар кылыг сөстери-биле ушта бижиир Чүве аттары болгаш кылыг сөстери чүнү илередип турарын тодарадыңар Бээриниң падежинде чүве аттарының кожумактарын шыйгаш, айтырыын салыр

Слайд 10

Домактар-биле ажыл Аңчының аъды-даа, ыттары-даа ээзинге өөренген .Авам, ачам болгаш аалдың ээлери Хартыгага ынаныр бис.

Слайд 11

«Матпаадыр» «Матпаадыр Тыва дылда Алтай дылда Матпаадыр Башпарак Бажы-Курлуг Бажы-Кырлу Ортаа-Мерген Уваа-Шээжең Орто-Мерген Обо-Чечен Биче-Мөөмей Чычалык,Кичинек-Пекпейек , Кичу-Бий

Слайд 12

Ѳөредилге дугайында кыска харылзаалыг чугаа Ѳөренир, чаңчыгар, ижигер

Слайд 13

Бажыңга онаалга Мергежилге 319 арын 160 Бердинген сөстерни падежтерге өскертир: даг, пароход, тей, чон, гараж

Навигация

Всероссийский мастер-класс учителей родного, включая русский, языков

Муниципальный этап 2022 год

Скачать:

Предварительный просмотр:

Предварительный просмотр:

Предварительный просмотр:

Подписи к слайдам: