Всероссийский конкурс учителей родных языков мастер-класс "Туган тел"

                                                   Эссе

                     «Мои методические находки» 

   Учитель… Педагог. А кто он такой? Учитель не только тот, кто дает уроки, учит детей, проверяет домашние задания. Педагогу нужно всегда быть в центре событий, быть современным, уметь подготовить ребят к взрослой жизни, где они должны быть востребованными, конкурентоспособными, а также научить самим находить и добиваться своего.

   Образование с каждым годом меняется, появляются новые технологии и методы преподавания. Учитель должен успевать все попробовать в своей работе и найти самое лучшее в своей работе.

   Я окончила Чувашский государственный университет им. И.Н. Ульянова, а именно филологический факультет. Работая в школе двадцать девять лет, я выработала главное: привить любовь к родному языку и литературе, как к учебному предмету, повысить языковую культуру, углубить и расширить знания. И сегодня я полностью согласилась с высказыванием великого человека Конфуция «Учитель и ученик растут вместе...».

   Считаю отличной методической находкой использование на уроках интерактивных методов. Особенно хорошо они действуют в технологии групповой работы. Групповая работа эффективна тем, что во время работы каждый ребенок осознает свою ответственность, обязанность и значимость для своей группы. Потому что в этой методике очень важно то, чтобы работали все ребята, а не два или три лидера. И эту работу целесообразнее начать уже с начальных классов.

   Основами своей педагогической деятельности считаю сравнение и сопоставление языковых явлений и художественных произведений чувашского и русского, а также других народов, проживающих на территории нашей огромной страны и использование новых педагогических образовательных технологий, развивающих логическое мышление и коммуникационную компетентность, а также иные ключевые компетенции у учащихся.  Например, при изучении поэмы К. В. Иванова «Нарспи» уместно использование в виде сопоставления трагедии «Ромео и Джульетта» Уильяма Шекспира, при изучении рассказа Ю. Скворцова «Ултăк» уместно использование в виде сопоставления произведение русского писателя К. Паустовского «Зарубки на сердце». Работу можно строить сопоставлением образов главных героев, выявление авторской позиции и проблем произведений. Обучение детей в системе диалог культур прививает любовь и уважение к обычаям и традициям как своего, так и других народов. Необходимо научить детей жить в обществе носителей различных языков и при этом чувствовать себя не «чужими», понимать и принимать их традиции и ценности, но и своих не забывать. Применение на уроках приемов сопоставления и сравнения повышает у учащихся творческое развитие, привлекает их к исследовательской работе. Кроме технологии «диалог культур», часто использую элементы технологии критического мышления через чтение и письмо. Она позволяет  развивать  мыслительные навыки учащихся, которые столь необходимы не только в учебе, но и в обычной жизни. Например, когда учимся задавать вопросы к тексту,  использую приём "Толстые" и "Тонкие "вопросы и приём "Ромашка Блума». И на уроках чувашского языка и литературы использую приём "Интервью". Например, один ученик в роли существительного,  а  все остальные в роли журналистов, которые задают ему вопросы. При подведении итогов темы  часто использую приём "Синквейн", «Фишбоун». Это приём, как я считаю, дисциплинирует учащихся, заставляет их подбирать самые точные слова и выражения. 

   Активно использую в своей работе проектную технологию. Проекты позволяют развивать у учащихся такие качества, как самостоятельность, целеустремлённость, ответственность, толерантность.  Люблю задавать творческие проекты, связанные с семьёй учащегося: "Моя семья", "Моя семейная реликвия". Я считаю, что такие проекты помогают учащимся лучше узнать  свою семью.

   Использование разных технологий на уроках обеспечивает реализацию системно- деятельностного подхода к обучению в соответствии с новыми образовательными стандартами. Это в свою очередь повышает качество предметных знаний и развивает личностные качества ученика. У каждого из нас свой жизненный путь, своя судьба, своя профессия. Я считаю, что линию жизни мы не можем изменить, но верю: человек может управлять своей судьбой, добиваться новых свершений в профессиональной деятельности. Линии творческого роста, профессиональной деятельности, объединяясь, составляют неповторимый рисунок жизни Учителя. Свои успехи мы, учителя, оцениваем успехами учеников. Успешны дети не только на уроках, но и во внеурочной деятельности. Я рада, что мои ученики, участвуя в муниципальных, республиканских, Всероссийских творческих конкурсах и олимпиадах не только добиваются хороших результатов, но и получают какой-то жизненный опыт и обогащают свой внутренний мир, мировоззрение.

    Закончу свое эссе замечательными словами доктора педагогических наук, профессора, основоположника этнопедагогики Геннадия Никандровича Волкова «…Человек должен воспитываться как представитель своего народа, своей культуры, но нельзя замыкаться только в своей культуре, развитие происходит только в интеграции культур, на основе общечеловеческих отношений».

Урок теми:  Валерий  Туркайăн «Ниме» сăвă: тема, сăнланă ĕçсен йĕрки.

Урок тĕсĕ: лирика хайлавне вуласа тишкермелли хутăш урок.

Сапăрлăх тĕллевĕсем:

1) этемĕн çĕр çинче виçĕ тивĕç пулнине ăнлантарасси (йывăç лартни, çурт туни, ача пăхса ÿстерни);

2) ушкăнпа тунă ĕç хаваслăхне, ĕç ĕсĕмлĕхне туйма пулăшасси;

3) «пĕччен çурт тăвасси ансат маррине», «пĕччен пăтă çиме, йышпа авăн çапма лайăх» тенĕ ваттисен сăмахĕн пĕлтерĕшне ăнлантарасси.

Пĕлÿ тĕллевĕсем:

1) лирика хайлавĕсен темине палăртма вĕрентесси;

2) сăнарлă чĕлхепе сăнланнă ĕçсен йĕркине ăнланма, туйма хăнăхтарасси.

Илемлĕх (аталантару) тĕллевĕсем:

1) сăвва илемлĕ, палăртуллă вулама вĕрентесси;

2) ниме йăли çинчен вĕреннĕ май халăх мешехисене юратма хавхалантарасси.

Урок мелĕсемпе меслечĕсем:

- учителĕн илемлĕ вулавĕ;

- ыйту-хурав;

- цитатăллă план туни;

- словарь ĕçĕ;

- танлаштаруллă характеристика тăвасси;

- тĕп шухăша уçса паракан йĕркесене вулаттарни;

- сăвва тишкересси;

- проблемăллă калаçу ирттересси (пĕччен çурт тума йывăрри, ушкăнра – вăй);

- кĕнеке выставкипе паллашни;

- слайдпа, сăн ÿкерчĕкпе усă курни;

- фонохрестоматипе ĕçлени.

Пуплеве аталантарамалли хăнăхусем:

– сăвва илемлĕ вулама хăнăхтарасси;

– сăвă тытăмне палăртма хăнăхтарасси;

– çавран содержанине калама вĕрентесси;

– цитатăллă план тума хăнăхасси;

– темăна уăса паракан йĕркесене тупма вĕрентесси;

– илемлĕх мелĕсене туптарасси.

Словарь ĕçĕ:

 а) ăнлантармалли сăмахсем:

 ниме – ял-йышпа уйрăм çынна пысăк ĕç тума йышпа укçасăр пулăшни;

 таса хута хурат – хут çине çыр;

 тар тăк – тарличчен ĕçле;

 ансат мар – çăмăл мар;

ă) çырма вĕрентмелли сăмахсем:

 апла-тăк;

 мĕнле-тĕр.

Литература теорийĕ: 

тема – хайлавра мĕн çинчен каласа кăтартни;

тĕп шухăш – автор сăвăра çырса кăтартнă сăнлăхсем урлă мĕн каласшăн пулни;

састаш – сăвă вĕçĕсем пĕр пек черетленсе вĕçленни;

çавра – рифмăллă сăвă строфи.

рефрен - сăвă çаври умĕн е хыççăн пĕр пек сăмахсем тĕл пулни.

Илемлĕх мелĕсем:

эпитет – куçăмлă пĕлтерĕшлĕ определени;

ассонанс – предложенири уçă сасăсен янăравлăхĕ;

аллитераци – хупă сасăсен янăравлăхĕ.

Курăмлăх хатĕрĕсем:

В.Туркай портречĕ, поэтăн кĕнекисем,

Тимаков В.П. Сăмах илемне туйсан. Шупашкар, 1980,

фонохрестомати («Нимене» чăваш халăх юрри),

М.И.Скворцов. Чăваш уявĕсемпе мешехисем, Шупашкар, 1991,

мультимеди проектор, компьютер, слайдсем,

Урок эпиграфĕ: 

                                                Пĕччен сурать – типсе пырать,

                                                халăх сурать – кÿлĕ пулать.

                                                                  Ваттисен сăмахĕ.                                                          

Урок юхăмĕ:

   I.    Класа урока йĕркелени.

  II.   Урокăн темипе, тĕллевĕсемпе паллаштарни

        III.  Литература теорийĕ.

              Мĕн вăл калав? Унăн тĕсĕсемпе тĕп паллисене палăртни

              Калав - çын пурнăçĕнчи пĕр-пĕр ĕç е пулăм çинчен калакан пысăках мар прозăллă хайлав.

Калав тĕсĕсем

                     психологиллĕ                                          дидактикăллă

        (чун-чĕре хусканăвне, ыратăвĕпе        (ăса вĕрентсе калаççĕ, вĕрентнине

                   савăнăçне кăтартаççĕ)                       ваттисен сăмахĕсемпе пĕтĕмлетеççĕ)

         IV. 1) Валерий Туркай çинчен каласа хăварни.

               Сăнÿкерчĕкне кăтартни, кĕнекесен выставкипе паллаштарни

   2) Ниме йăли çинчен ăнлантарни, «Нимене» халăх юррине (фонохрестомати)  итлени (6 слайд).

  3) «Ниме» сăвва вĕрентекен илемлĕ, палăртуллă вулани.

Вĕренекенсен вулас ăсталăхне аталантарас тĕлĕшпе ĕçлени, сăмахсене тĕрĕс те уçăмлă вулама сĕнни, сасса кирлĕ çĕрте улăштарса вулама ыйтни.

 4) Ачасене вулаттарни.

 5). Словарь ĕçĕ туса ирттерни

ниме – помочь (коллективная помощь кому-либо)

таса хута хурат – хут çине çыр

тар тăк – тарличчен ĕçле

ансат – çăмăл

апла тăк – апла пулсан

мĕнле-тĕр –

            6) «Ниме» сăмах ытти чĕлхесенче мĕнле илтĕнет-ши?

7) Сăвă темине палăртни (сăвăра поэт чăвашсен ниме йăли çинчен çырса кăтартнă).

8) Сăвă çаврисенчи шухăша калаттарни.

1-мĕш çаврара - автор ниме халăхĕн хаваслă ĕçне сăнани çинчен çырать.

2-мĕш çаврара - ниме çыннисем çурт туни çинчен пĕлтерет.

3-мĕш çаврара - поэт халăх ыр йăлана манманшăн савăннине палăртать.

4-мĕш çаврара - сăвăç та йышпа пĕрле ĕçлесшĕн пулни палăртать.

5-мĕш çаврара - автор хăй те нимен хĕрÿ ĕç шавне хутшăнни çинчен пĕлтерет.

   V. 1) Вĕрентекен литература теорийĕн пĕлĕвне ыйтусем парса тĕрĕслени:

• Сăвă састашне (рифмине) палăртăр. (састаш – сăвă вĕçĕсем пĕр пек черетленсе вĕçленни). 

           Абаб, хĕреслĕ рифма.

• Ассонанснпа аллитераци тĕслĕхĕсене тупăр.

ассонанс – предложенири уçă сасăсен янăравлăхĕ;

аллитераци – хупă сасăсен янăравлăхĕ.

                  1-мĕш çаврари 3-мĕш йĕркере («Йăтаççĕ кирпĕч. Тăм çăраççĕ») аллитераци Ç  сасăран йĕркеленнĕ, ассонанс вара Ă, Ĕ сасăсенчен пулнă.

• Сăвăра миçе çавра, çаврасене миçе йĕрке çине пайланă?

 (çавра – рифмăллă сăвă  строфи).

            5 çавра, вĕсем пилĕк йĕркерен тăраççĕ.

• Çавра тĕсне палăртăр?  

        Çаврара 5 йĕрке, ăна пеон теççĕ.

• Сăвă çаври пĕр пек пуçланнине мĕн тесе калаççĕ?

         Рефрен – сăвă çаври умĕн е хыççăн пĕр пек сăмахсем тĕл пулни.

2) Чĕлхе мелĕсене тупса палăртни, мĕнле тĕллевпе усă курнине ăнлантарни.

• обращенипе междомети çыхăнăвĕ:

    «Эй, паттăр халăх!» – сăвăçăн халăхпа ĕçе хутшăнас кăмăлĕ палăрать.

• риторикăллă чĕнÿ (кăшкăруллă предложени):

    авторăн кăмăлĕ çĕкленÿллĕ, хаваслă пулнине палăртать.

• фразеологизмсем:

    «таса хута хурат», «тар тăк».

         VI. Кану саманчĕ  (физкультминутка).

        VII.  Ачасем сăвва мĕнле ăнланнине цитатăллă план туса тĕрĕслени.

Цитата – шухăша çирĕплетме пĕр-пĕр текстран улăштармасăр илнĕ ют çын сăмахĕ, ăна яланах кавычкăра илеççĕ.

                Цитатăллă план:

1. «Ялта ниме. Хĕрÿ ĕç шавĕ».

2. «Çурт тăвасси ансат ĕç мар вăл».

3. «Пурăнасшăн, пурăнать ман халăх».

4. «Йышпа пĕрле эп тар тăкасшăн».

5. «Эпир пурнас тесе пурăнатпăр».

VIII.     Ушкăнпа ĕçлени.

  Ытти   ачасем 2 ушкăна пайланаççĕ те литература диктанчĕ çыраççĕ.

«Ниме» сăвă

тăрăх хатĕрленĕ литература диктанчĕ.

Предложени пуçламăшĕ тăрăх  малалла тĕрĕс çырăр.

1. Сăвă авторĕ çынсене ниме………………………………………………………………..
2. Чăвашсене ниме тума …………………………………………………………………….
3. «Ниме» сăвăн тĕп шухăшĕ ……………………………………………………………….
4. Сăвăри тĕп сăнар …………………………………………………………………………
5. «Таса хута  хурат» тени ………………………………………………………………….

                       IX.       Суяпа ĕçченлĕх çинчен ваттисен сăмахĕсене туптарса вĕсен пĕлтерĕшне уçса пани: 

• Паян тăвас ĕçе ырана ан хăвар.
• Куç хăрать те ал тăвать.
• Кая юлсан каю шăтать.
• Ĕç ал  çумне çыпçăнмасть.
• Алăра ĕç вĕремесен хуранта яшка вĕремĕ.
• Аллу ĕç тумасан хырăм тăранасса ан шан.
• Ăслă çыннăн ĕç нумай, ухмахăн – сăмах.

        X.  Килти ĕç:  Виçĕ енлĕ дневник тумалла.

       ХI. Урока пĕтĕмлетни. 

       Урока пĕтĕмлетме синквейн тăватпăр.

        XII. Ачасен пĕлĕвне хаклани.