Дәрес эшкәртмәләре

Авторы:Сафина М.Р.-учитель татарского языка и литературы,

Родыгина И.В.-учитель марийского языка и литературы

Интегрированный урок развития речи  татарской литературы и марийской литературы в 5  классе в марийской группе по УМК

1.Кузнецова В.В.Марий литератур 5 класс, 2009 ий.   Марий книга савыктыш  Йошкар Ола .                                            

 2.Р.З.Хәйдәрова Татар теле: Рус телендә белем бирүче дүртьеллык башл. Мәкт. 5 нче с-фы өчен д-лек (рус телендә сөйләшүче балалар өчен). – Казан: Мәгариф, 2009. -150 б.

Тема: «Времена года. Весна»

Цели: знакомство с народными приметами о весне

           познакомить с новыми словами по теме урока;

           отрабатывать навыки владения монологической и диалогической формами речи;  

Планируемые результаты: Выбирать действия в соответствии с поставленной задачей, и условиями её реализации.

Использовать общие приёмы решения задач, оценивать процесс и результат действия.

Осуществлять анализ информации, аргументировать свою позицию и координировать её с позиции одноклассников.

Задачи:

1.Образовательная –

-познакомить с новыми словами по теме урока и активизировать ;

-отрабатывать умения работы с картиной

-отрабатывать навыки владения монологической и диалогической формами речи;

2.Развивающие:

-развивать познавательную активность, память, внимание, наблюдательность;

-развивать умение работы в парах;

3.Воспитательные:

-воспитывать доброжелательные отношения друг к другу;

- воспитывать любовь к природе.

Здоровьесберегающая: обеспечить необходимые условия для продуктивной познавательной деятельности учащихся, снятию умственного и физического напряжения.

        Оборудование: мультимедийный проектор, экран,  компьютер, презентация к уроку», учебники, карточки – заготовки для самостоятельной работы.

       Цели урока направлены на достижение учащимися:

       личностных результатов:

       - принятие и освоение социальной роли обучающегося, развитие мотивов учебной деятельности и формирование личностного смысла учения;

       - навыки сотрудничества с учителем и сверстниками в различных социальных ситуациях, умение не создавать конфликтов и находить выходы из

        ситуаций;

       - установка на безопасный, здоровый образ жизни, мотивация к творческому труду, к работе на результат.

      метапредметных результатов:

- делать выводы о результате совместной работы класса и учителя;

- производить логические операции;

- формировать собственное мнение и позицию - договариваться и приходить к общему решению в совместной деятельности;

 - осуществлять взаимный контроль и оказывать в сотрудничестве необходимую помощь;

- слушать и понимать речь других;

- договариваться и приходить к общему решению в совместной деятельности с одноклассниками, в том числе в ситуации столкновения интересов;

- видеть разницу между двумя заявленными точками зрения, двумя позициями и понимать необходимость присоединиться к одной точке зрения.

- освоить способ проверки парных согласных на конце слов;

 - уметь формулировать, принимать и сохранять учебную задачу;

- определять цель деятельности на уроке с помощь учителя;

- учиться работать по предложенному учителем плану;

- учитывать выделенные учителем ориентиры действия в новом учебном материале в сотрудничестве с учителем;

- оценивать правильность выполнения действия на уровне адекватной ретроспективной оценки.

    предметных результатов:

  - анализировать устную речь;

Тема: «Времена года. Весна»

Дәреснең темасы: Исемнәр темасын кабатлау.

Дәреснең максатлары:

1. Белем бирү максаты - Укучыларның исем темасы буенча алдагы дәресләрдә өйрәнгән белемнәрен: мәгънәсен, сорауларын, кушымчаларын, килешләрен искә төшерү, башка сүз төркемнәреннән аеру, сөйләмдә дөрес куллана белү күнекмәләре булдыру.

2. Фикер сәләтен үстерү максаты - Укучыларның логик фикерләү сәләтен, мөстәкыйльлекләрен, иҗади активлыкларын һәм танып-белүне үстерүгә ярдәм итү.

3. Тәрбияви максат -аралашу һәм коллективта хезмәттәшлек итү күнекмәләрен формалаштыру.

Җиһазлау: компьютер, проектор, экран, тема буенча мультимедиа презентация, кагыйдәләр, карточкалар, рәсемнәр, татар теле дәреслеге.

Дәреслек: Сщгьдиева Татар теле: Рус телендә төп гомуми белем бирү мәктәбенең 6 нчы сыйныфы өчен дәреслек (рус телендә сөйләшүче балалар өчен). – Казан: Татар. кит. нәшр., 2011.

Дәрес барышы

1.Оештыру.

Исәнләшү. Уңай психологик халәт тудыру. Хәерле көн теләү. Кунаклар белән исәнләшү.

Укучы: (Укучылар басып исәнләшәләр!)

Исәнмесез, укытучы апа, хәерле көн сезгә!

Укытучы: Укучылар бүген дәрестә кемнәр юк?

Укучы: Дәрестә барысы да бар!

Укытучы:Урамда һава торышы нинди?

Укучы: Урамда көн бик матур, аяз.

Укытучы: Бүген атнаның ничәнче көне?

Бүген атнаның беренче көне, дүшәмбе!

Укытучы: Бик яхшы.

2.Актуальләштерү.

Укытучы: Укучылар, үткән теманы искә төшерү өчен, сез слайдта язылган хәрефләр арасыннан А, Ә, Б, Д, хәрефләрен  сызарга тиеш.

Слайд 1.  Такта

ӘДАИБАДӘСӘБАДЕДБӘМА

Нинди сүз килеп чыкты? Исем. (Слайд 2)

Фонетик күнегү эшләп алыйк.

И хәрефе кергән сүзләр  әйтегез (итәк, ишек, ике һ.б.)

Фамилиясендә с хәрефе булган малайлар басыгыз.

Е хәрефе кергән сүзләр әйтегез (елга, ел, ерак, елан һ.б.)

Безнең сыйныфта кемнең исемнәрендә м хәрефе бар басыгыз.

Укытучы: Укучылар, димәк, без нинди теманы өйрәндек?

Слайд 3.

Укучы: Без исем темасын өйрәндек.

Слайд 4.

Укытучы: Укучылар, сез исем турында ниләр беләсез? Әйдәгез, шуны тикшереп карыйк әле.

МОДЕЛЬ ФРЕЙЕР  (Frayer  Model)

Укучылар, сезнең алда альбом битләре ята, башта аны икегә, аннан тагын икегә бүләбез. Шул бүленгән кисәкнең бер почмагын әз генә бөклибез һәм альбом битен вертикаль рәвештә ачып каршыбызга куябыз. Әлеге биттәге бөкләнгән урыннарны карандашлар белән кабатлап чыгабыз һәм уртага исем дип язабыз. Беренче баганага исемнең билгеләмәсен, икенче баганага характеристика, өченче баганага мисаллар, дүртенче баганага капма-каршы мисалларны язабыз. Һәр кәгазь битен мөстәкыйль рәвештә тутырабыз. Cезгә барлыгы дүрт минут вакыт бирелә.

Слайд 5.

       Билгеләмә        Характеристика

Исем – предмет һәм затны белде               Килеш, тартым, зат-сан белән

рә кем? нәрсә? сорауларына                    төрләнә. Уртаклык (имена нарицательные)

җавап бирә.                                             һәм  ялгызлык (имена собственные)

                                                         исемнәре була. Берлек һәм күплек

                                                          санда килә.

        ИСЕМ

     Мисаллар                                                       Капма-каршы мисаллар

туп                            бара

өстәл                               сөйли

урындык                            ике

каләм                               матур

дәфтәр                                    җырлый

агач                                җиде

бетергеч                                килә

3. Ныгыту.

Слайд 6.  Дәфтәргә чиста, матур итеп бүгенге числоны, теманы язып куегыз. (Тактада)

Укучылар: (дәфтәргә язалар)

Сорауны ачыклаудан башлыйбыз. (Сюжетлы рәсемнәр күрсәтелә).  Сорау-җавап.

Слайд 7. Бу кем?

Слайд 8. Укучы: Бу малай.

Слайд 9.  Укытучы: Бу нәрсә?

Слайд 10. Укучы: Бу йорт.

Слайд 11. Укытучы: Ә бу нәрсә?

Слайд 12. Укучы: Бу кош.

Укытучы: Ни өчен нәрсә соравы куйдыгыз?

Слайд13.

 Укучы: Чөнки татар телендә кешеләргә генә кем? соравы куябыз. Мәсәлән, әти.

Слайд 14.

Укытучы: Ә рус телендә ничек?

Укучы: Рус телендә барлык җанлы предметларга кем? соравы куябыз. кто? Кошка.

Укытучы: Димәк, татар телендә кешеләргә кем? соравы, кем? укытучы, ә хайваннарга нәрсә? соравын куябыз, нәрсә? такта, нәрсә? эт, ә рус телендә барлык җанлы предметларга кем? кто? соравы куябыз. Кто? Собачка.

Слайд 15. 

Укытучы: Сезнең һәрберегезнең дә алдында карточка ята. Шушы карточкаларга нинди дә булса, берәр исем языгыз.

Слайд 16.

Хәзер парларда эшлисез, шушы карточкадагы исемнәрегезгә сораулар куегыз (кем? яки нәрсә?) һәм бер-берегезне тыңлагыз, хаталарыгызны төзәтегез.

Бер парны тикшерәбез.

Бик яхшы, димәк алга таба исемнәргә дөрес сорау куя белерсез дип уйлыйм.

Физкультминут

МИКС – ФРИЗ – ГРУП (Mix-Freeze-Group)

Ә хәзер укучылар бераз ял итеп алабыз. Укучылар, без хәзер барыбыз да бер әйләнә ясап басабыз. Музыка кушыла, сез шул музыкага бии-бии әйләнәсез. Музыка туктагач, сез бер урында басып каласыз. Шуннан соң мин сезгә сорау бирәм, сез шул сорауның җавабын миңа укучылар саны ярдәмендә күрсәтергә тиеш буласыз.

1. Татар телендә ничә килеш бар? (6)

2. Мәктәп сүзендә ничә тартык аваз бар? (4)

3. Урман сүзендә ничә сузык аваз бар? (2)

4. Иялек килешенең ничә кушымчасы бар? (2)

5.  Күплек сан кушымчасы ничәү? (4)

6. Әни сүзендә ничә нечкә сузык бар? (2)

Слайд 18.  

Укытучы: Укучылар, экранга карагыз әле. Анда 3 рәткә сүзләр язылган. Хәзер сез шулар арасыннан кайсы сүз калганнарына охшамаган, шуны әйтергә тиешсез. Сез ул сүзләрне дәфтәрләрегезгә язып куегыз.

Слайд 19. Ә хәзер дөреслеген тикшерәбез.

Артык сүзне әйтегез: Яр Чаллы (Ялгызлык исем), урам (Уртаклык исем), Татарстан (Ялгызлык исем).

Укытучы: Укучылар, димәк, исемнәр нинди ике төргә бүленә?

Укучы: Исемнәр, ялгызлык һәм уртаклыкка бүленә.

Укытучы: Ялгызлыкка нинди исемнәр керә?

Укучы: Ялгызлык исемнәргә: шәһәр, авыл, республика, кибет, китап, елга, кеше исемнәре керә.

Укытучы: Ялгызлык исемнәр белән уртаклык исемнәрне бер-берсеннән ничек аерырга?

Слайд 20.

Укучы: Ялгызлык исемнәр – баш хәрефтән, уртаклык исемнәр – юл хәрефтән язылалар.

Укытучы: Бик яхшы, утырыгыз. Исемнәр тагын нәрсә белән төрләнә?

Укучы: Исемнәр тагын сан белән төрләнә.

Укытучы: Нинди сан белән төрләнә?

Слайд 21.

Укучы: Исемнәр берлек һәм күплек санда була.

Укытучы: Берлек сан исемнәрнең кушымчасын әйтегез әле?

Укучы: Берлек сан исемнәргә кушымча ялганмый.

Мисал китерегез. (дәфтәр, китап, әни һ. б.)

Укытучы: Күплек сан исемнәргә нинди кушымчалар ялгыйбыз?

Укучы: Күплек сан исемнәргә –лар, -ләр, -нар, - нәр кушымчалары ялгыйбыз.

Укытучы: Нинди очракта -нар, -нәр кушымчасын ялгыйбыз?

Укучы: Исемнәр -м, -н, -ң хәрефләренә бетсә -нар, -нәр кушымчасын ялгыйбыз.

Укытучы: Мисаллар китерегез. (Урамнар, идәннәр һ.б.)

Укытучы: -лар, -ләр кушымчасын нинди очракта ялгыйбыз?

Укучы: Калган очракта -лар, -ләр кушымчаларын ялгыйбыз.

Укытучы: Мисаллар китерегез. (Такталар, дәфтәрләр һ. б.)

Слайд 22.

 Хәзер сезнең исемнәрнең берлек һәм күплек саннарын белүегезне тикшерер өчен дәфтәрләрдә дәреслектәге 48 нче битнең 1 нче күнегүен эшлибез.

Укытучы:  Укучылар, исемнәр тагын нәрсә белән төрләнә?

Слайд 23.

Укучы: Исемнәр тагын килеш белән төрләнә.

Укытучы:  Татар телендә ничә килеш бар?

Укучы: Татар телендә алты килеш бар.

Сорауларын һәм килеш исемнәрен искә төшерик әле. (1-2 укучы басып килешләрне кабатлый).

Укытучы:  Укучылар, сезнең алда текст, карточкалар куелган. Сез шул тексттагы исемнәргә күп нокталар урынына  тиешле килеш кушымчаларын куеп языгыз.

Слайд 24.

Көн бик салкын. Марат урамга чыкты. Аның күзе өй янындагы агачка төште. Агач төбендә бер чыпчык ята иде. Чыпчык ачлыктан хәлсезләнгән, туңган. Марат чыпчыкны кулына алды, өйгә алып керде. Чыпчык  кышын өйдә яшәде. Яз көне Марат кошны иреккә җибәрде.

Слайд 25.  

Укытучы:  Ә хәзер укучылар текстны бергәләп тикшерик.

5. Йомгак.

Укытучы: Укучылар, димәк без бүгенге дәрестә  нәрсә өйрәндек?

Укучы: Исемнәр мөстәкыйль сүз төркеме, алар предметны белдереп, кем? нәрсә? сорауларына җавап бирә. Ялгызлык һәм уртаклыкка бүленә, берлек һәм күплек сан белән, килеш белән төрләнә.

Әйе, бик дөрес.

Слайд 26.

Өй эше язабыз: Сезгә 2 вариантта өй эше тәкъдим итәм. Берсен сайлап эшләгез.

1. Исемнәр кергән 4 җөмлә язарга.

2.  Шигырь язып алырга, исемнәрнең астына сызарга.

Слайд 27.

Укучылар, бүгенге дәресне “5”легә кемнәр үзләштерде? Кемнәр үз эшчәнлегенә “4” ле куя, кемнәр “3”ле куя?

Тырышлык булса, уңышлар да булыр!

Сау булыгыз, укучылар!

Татарстан  Республикасы

Кукмара  муниципаль  районы

“Починок  Кучук урта  мәктәбе”

Проект дәреснең темасы

Табигатьне саклау-һәркемнең изге бурычы

(9нчы сыйныфның рус төркеме)

Сафина Минзилә Рәҗәп кызы

II категорияле татар теле һәм

әдәбияты укытучысы

                                              2012 ел

Дәреснең максаты:1.Табигатьһәм кеше бербөтенлеген аңлату,кеше һәм табигатьнең үзара бәйләнеше проблемалары буенча белемнәрне гомүмиләштерү.

2.Укучыларның үз фикерләрен матур итеп сөйли белү күнекмәләрен, иҗади эшләү сәләтен үстерү.

3.Табигать байлыкларын саклау буенча җаваплылык хисләре,туган як табигатенә мәхәббәт тәрбияләү.

Җиһазлау:мәкаль һәм әйтемнәр язылган плакатлар,табигать  турында китаплар күргәзмәсе, Кызыл китап,укучыларның иҗади эшләре,компьютер презентац иясе,стена газетасы,буклет

Дәрес барышы.

I Оештыру.

II Актуальләштерү.

Укытучының кереш сүзе.

Укучылар,табигать  диюгә без үзебезнең туган үскән җирне,әйләнә-тирәбездәге урман,күл,чишмә,болыннарны күз алдына китерәбез.

(Слайдта табигатькүренешләре.)

Кеше белән табигать  арасындагы бәйләнеш нидән гыйбәрәт?

(Укучыларның җаваплары тыңлана)

-Кеше тормышы җир,табигать  ,белән аерылгысыз.Халык туган якны,аның табигатен ямьле булганга,рухи һәм табигый байлыкларга (эчәргә су,туеныр өчен ризык,кием-салым чималы,җылынырга агач,нефть ,газһ.б.) юмарт булганга ярата,мәхәббәт хисен җырларга салып җырлый.Димәк,табигать-анабыз-безне туендыручы,яшәргә көч-дәрт бирүче дә.Шуңа күрә һәр кеше табигатьне яратырга ,аны саклау өчен көрәшергә тиеш.

Бүгенге дәресебезнең темасы да “Табигатьне саклау-һәркемнең изге бурычы ” дип атала.( Слайдта дәреснең темасы).Бурычыбыз- бүгенге дәресебездә табигать һәм кешенең аерылгысыз булуын эзләнү-тикшеренү эшләребез аша дәлилләү,проектларны яклау,тәкъдим итү,төркемдәге эшчәнлеккә бәяләмә бирү.

III Проект өстендә эш.

Укытучы.Беренче төркемгә сүз бирәбез.

1нче укучы. Безнең тема “Табигать  һәм кеше”.

Кеше тормышы табигать  белән тыгыз бәйләнгән.Табигать  безгә азык,кием,торыр урын бирә.Җирдән без файдалы казылмалар алабыз,кырларда иген үстерәбез.Урман безгә агач,җиләкләр һәм гөмбәләр бирә.Димәк,тормыш өчен кирәк әйберләрне кеше табигатьтән ала,шуңа күрә аны сакларга кирәк.Табигатьне саклау-һәркемнең изге бурычы.Табигатьне саклау турында дәүләт законы бар.”Туган җирнең табигатен саклау,табигый байлыклардан дөрес файдалану һәр кеше өчен мәҗбүри” дип язылган анда. Хәзерге вакытта табигатьне саклау проблемасы аеруча мөһим.Моның сәбәпләре бик күп:

-төрле радиоактив матдәләр

-завод-фабрикалардан чыккан төтен

-иген уңышын арттыру өчен басуларга химик ашламалар сибелә

-без яшелчәләргә ,бәрәңгегә кортларга каршы агу сиптерәбез

-кайбер кешеләр көндәлек тормышта кулланылган чүп-чарны тиешле урынга ташламыйлар

Кеше табигатькә зыян китергән икән,димәк,ул үзенә зарар китергән дигән сүз.Шуңа күрә һәр кеше табигатьне саклау өчен көрәшергә тиеш.

2нче укучы.Табигать  һәм кеше тыгыз бәйләнештә тора.Табигатькә чыгу ул кәефне яхшыртаһәм без үзебезгә кирәкле әйберләрне җыеп кайтабыз.

Мәсәлән,без быел сыйныфыбыз белән нарат бөресе җыярга бардык.

Анда урманчы Наил абыйны күреп сөйләштек. Ул безне урманнар белән таныштырды,безне кызыксындырган сорауларга җавап бирде.Ел саен агач утырту,урманны чистарту эшләрендә катнашабыз.

Табигатьне кадерләп тормасаң ул авырый башлый,ә авырса ,урманнар корыр,елгалар,чишмәләр кибәр.Ул чагында җир йөзендә кеше дә яши алмас.Шуңа күрә ,табигатьнең бар байлыгын саклап калырга һәм кадерен белеп яшәргә кирәк.

3нче укучы.Минем туган ягым Княгор авылы табигатьнең бик матур җирендә урнашкан.Олылар сөйләве буенча,безнең авыл урынында зур болын булган һәм бу болында аллы-гөлле чәчәкләр үскән.Шуңа күрә авылның исеме дә “кнә” маричадан “ал”дигән сүзне аңлата,ә “гор” русча “тау”дигән сүз.

Безнең авылдан ерак түгел бер агачлык бар.Анда чыршы,нарат,усак агачлары үсә.Бу агачлыкның исеме марича“Күгү сий” дип атала,ә русча “Великое угощение,татарча “Изге урын” дибез.Бу урынга төрле авыллардан корбан чалырга,дини бәйрәмнәрдә дога укырга киләләр.Монда чәчәкләр җыярга,агачлар сындырырга, таптап йөрергә ярамый.Һәркем өчен дә үзенең туган як табигате кадерле буладыр дип уйлыйм мин.Шуңа күрә аны сакларга кирәк( Слайдта туган ягым табигате)

Укытучы.Рәхмәт ,укучылар булдырдыгыз.Ә хәзер сүзне икенче төркемгә бирәбез.

1нче укучы.Безнең тема ”Су-яшәү чыганагы”

”Су–табигать күрке” дип әйтә халкыбыз.Су безгә тереклек,яшәү өчен кирәк.Безнең организмның 2/3 өлеше судан тора,кан составында да су бар.Тире аша парга әйләнеп,су безнең тән температурасын көйләп тора  

Мисал өчен:

1. Кеше 70 ел эчендө 8000 кг га якын су куллана
2. Бер тәүлеккә кеше бөере аша 100 кг сыеклык куыла.
3. Организмда барысы көненә 6 кг су тотыла.
4. Организмдагы суның 20/25 %ын югалткан очракта ,ул үләргә мөмкин.

Кызганычка каршы,суны саклап ,кирәгенчә генә тотмау очракларын күрергә туры килә(краннарны ,башняны ачык калдыралар һ.б.)

Һәрбер кеше суга сакчыл карарга кирәклеген онытмасын иде.Су турында мәкаль һәм әйтемнәр:

• Кул пычыранса су белән юарсың,су пычыранса ни белән юарсың.
• Су күмичә интеккәнеңне онытма.
• Агар суның кадере юк.
• Җирегез күпме?-дип сорама,суыгыз күпме?-дип сора.

2нче укучы.Безнең Кукмара районы су белөн аз тәэмин ителгән районнар арасына керә. Эчәр өчен һәм башкаларга күбрәк грунт сулары кулланыла. Безнең колхоз аша Кнә елгасы ага. Бу елга урмандагы кечкенә елгалардан башлана.Озынлыгы 20км.,киңлеге 8-10м., тирәнлеге 0,7м.га кадәр.Тирә як авылларга исемне дә шушы елга биргән (Кнәбаш,Иске Кенә,Княгор,Кече Кенә авыллары).Елганың ике җирендә бөяләр бар:Синерь һәм Тегермән бөяләре.Элек кешеләр су эзләп йөри торгач Синерь  бөясенә килеп чыкканнар.Аларга су ерактан ялтырап көмеш төсле булып күренгән(синерь  маричада “көмеш” дигән сүз).Шуннан бөягә Синерь  бөясе дип исем биргәннәр.Тегермән бөясендә элек ,олылар сөйләве буенча,су тегермәне булган.Монда күп авыллардан тегермән тартырга килгәннәр.Шуннан Тегермән бөясе дигән исем киткән.Кызганычка каршы,бу бөягә терлек фермасыннан пычырак су ага иде.Авыл җирлеге рәисе әйтүе буенча бу инде туктатылган һәм “Чүп ташламаска ”дигән язу да куелган.

Җәйге ял вакытларнда кешеләр сулыкларга ашыга .Елгалар һәм бөяләр –ял итү өчен иң матур урыннар.Чиста агымсу кешене тынычландыра.Су табигатькә ямь  өсти.Аны пычранудан саклагыз.( Кенә елгасы турында фотоальбом күрсәтелә)

3нче укучы.

Челтер-челтер чишмә ага,

Көмеш төсле сулары.

Су өстендә җем-җем итә

Көннең алтын нурлары

Безне чишмә борыла-борыла,.

Зур инешкә коела.

Идел суы шундый бик күп

Чишмәләрдән җыела.

Тау астында чишмәбез,-

Су алырга төшәбез

Татлы суын без аның

Бик яратып эчәбез.

Чишмә җир астыннан бәреп чыга торган су.Урманда,басуларда,болыннарда йөреп сусагач,чылтырап аккан чишмә буена килеп чыксаң суның чисталыгына карап хәйран калып карап торасың,ә аның суын эчеп карасаң,нинди тәмле икәнен тоясың.Чишмә элек-электән тылсым көченә ия булган.Кеше дә гомер башын чишмә белән тиңләгән.Чыннан да,чишмә чыга да акрын гына чылтырап ага.Күп еллар үзенең саф суы белән кешеләрне сүендерә..елгаларны тукландыра.Чишмә тавышын ишетү әллә никадәр куаныч бирә,аларның үз җыры бар.Туган авыл ,әти-әни дә чишмә суларыннан башлана.(Слайдта чишмә рәсеме)

4нче укучы.

Тау башына салынгандыр безнең авыл

Бер чишмә бар якын безнең авылга ул

Авылыбызның ямен.суы тәмен беләм,

Шуңа күрә сөям җаным тәнем белән.

Безнең авылыбыздан ерак түгел “Изгеләр чишмәсе ”бар.Бу чишмәнең суына төрле җирләрдән киләләр.Бу чишмәнең суын эчсәң дәва алган кебек буласың,чөнки ул изге урында чыга.Кай гы килгәндә бу чишмәгә барып сөйләсәң җиңелерәк булып китә.Без бу чишмәне чистартып торабыз.Менә бу суны да Изге чишмәдән алып килдек,авыз итми калмагыз.

Укытучы.Булдырдыгыз,балалар,рәхмәт.Ә хәзер сүзне 3нче төркемгә бирик.

1нче укучы.Безнең тема”Урман –зур байлык”

Безнең яклардагы урманнар Мишәбаш урманчылыгына керә.Кайсы авыл янына урнашуына карап бу урманнарны авыл исемнәре белән генә атап йөртәләр: Кәшкәрә,Синерь  урманнары.Урманнарда усак,имән,каен ,юкә,чыршы агачлары үсә.Агачларның уртача биеклеге 20-25 м.Куаклардан балан,чикләвек бик күп. Олылар әйтүе буенча элек куе агачлык  булган урыннарда хәзер агачлар аз калган.Шуңа күрә бу урыннар печән чабу,терлек көтү урыннары булып калган.

2нче укучы.Урманда ,болында,басуда күп төрле дару үләннәре үсә.Табигатькә зыян китермичә җыйганда,тиешенчә киптергәндә һәм саклаганда,шулай ук куллану кагыйдәләрен истә тотканда,алар кешеләргә бик күп авырулардан дәваланырга ярдәм итә.Үсемлекләрне тамыры белән йолкымагыз һәм дәвалану өчен кирәкле урыннарын гына алыгыз.Дару үләннәрен коры көндә җыялар.Җыелган үсемлекләрне вакларга ярамый.

Аларны киптереп коры ,чиста урынга куярга кирәк.Юл кырыйларыннын җыярга ярамый..Ә хәзер кайбер дару үләннәре белән танышыйк.(Дару үләннәре турында китап күрсәтелә.)

3нче укучы.Татарстанның Кызыл китабы Татарстан фәннәр академиясе,Казан дәүләт университеты галимнәре ,әйләнә-тирә мохитне һәм табигый байлыкларын саклау министрлыгы тарафыннан язылган.Бу китапка  241 төрле үсемлек,29 төр гөмбә,9 төр балык,107 төр умырткасыз  хайван кертелгән.Бу китапка кертелгән хайваннар ,үсемлекләр,балыклар,гөмбәләр безнең туган ягыбызда да бар .Аларга тияргә ярамый,аларны сакларга кирәк.Моның өчен штраф та каралган.Мәсәлән,1 соры аюны юк итү 45 минимал  хезмәт хакына тора,ә аерым кошлар өчен 35-40 минималь  хезмәт хакы күләмендә штраф түләтелә.

Мин тәкъдим итәм барыгызга да бу китап белән танышып чыгарга.Ул безнең мәктәп музеенда саклана. Әйдәгез табигатькә карата сак булыйк!

(Кызыл китап күрсәтелә)

Укытучы.Рәхмәт,укучылар,булдырдыгыз.

III Йомгаклау этабы.

1.Укучыларның  эшләрен бәяләү.

2.Укытучы сүзе

Укучылар,бүген сезнең әзерләнгән проектлар якланды.Төркемнәрдә эшләүчеләр үз фикерләрен ачык,аңлаешлы итеп әйттеләр ,нәтиҗәләр чыгардылар.Табигать   һәм кеше һәрвакыт аерылгысыз .Табигатьне гүзәл,матур итеп саклау өчен һәрбер кеше үзенең өлешен кертергә тиеш.һәрбер кеше үзенең туган җирен яратсын һәм киләчәге турында уйланып яшәсен.”Бәхет-ул табигать  белән бергә булу,аны күрү,аның белән сөйләшү”,дигән бөек рус язучысы Л.Н.Толстой.

Әйдәгез,шул бәхетне югалтмыйк.

                       Татарстан  Республикасы

                  Балык  Бистәсе  муниципаль районы

               Урахча  төп  гомуми  белем  бирү  мәктәбе

 “Татар халык ашлары”

2нче сыйныфның рус төркемендә үткәрелгән дәрес

Укытучы: Беренче  категорияле

    татар  теле  һәм әдәбияты укытучысы

Сафина М.Р.

           Тема:   Татар халык ашлары.

Дидактик  максат:  1.тема буенча лексик күнекмәләрне камилләштерү,

                                   2.сүзлек запасын баету,                                      

                                    3.сорауларга аңлап җавап бирү

Үстерелешле максат: хәтерне яхшырту, логик фикерләүне  камилләштерү

Тәрбияви максат:   татар халкына ихтирам хисе тәрбияләү

Предмет нәтиҗәләре:  Татар халык ашлары исемнәрен әйтә белү,истә калдыру. 

Метапредмет нәтиҗәләр:

Регулятив универсаль уку гамәлләре:  укытучы ярдәме белән бурычларны  билгели белү,укытучының күрсәтмәләрен аңлап үти белү.

Танып белү  универсаль уку гамәлләре:  Фикерләрне  логик чылбырга салу,классификацияләү өчен уртак билгеләрне билгеләү.

Коммуникатив универсаль уку гамәлләре:әңгәмәдәшеңнең фикерен тыңлый белү,аралашу күнекмәләрен формалаштыру.

Дәреслек:Р.З.Хәйдәрова, Н.Г.Галиева,Г.М.Әхмәтҗанова “Күңелле татар теле”   2нче сыйныф өчен дәреслек

Җиһазлау:  ноутбук  һәм экран; презентация  “Татар  халык ашлары”   темаларына төсле рәсемнәр; кечкенә күләмле итеп пешерелгән татар халык ашлары – чәкәчәк, бавырсак, кош теле, бәлеш, өчпочмаклар, кыстыбый, гөбәдия;  

Дәреснең барышы

I. Дәресне оештыру:

 1. Сәламләшү.

                                    - Исәнмесез!Хәерле көн!

                                    - Исәнмесез!Саумысез!

                                    - Кәефләрегез ничек соң?

                                    - Кояшлы иртә  кебек!

           Татар  телен, тукай  телен  өйрәнергә дип килдек.

   2. Дежур укучы рапорты

Укытучы:         

        Укучылар! Бер-беребезгә  елмаешып алыйк. Дәресебезне күтәренке кәеф белән  башлап җибәрик.

-Уң як  иптәшегезгә Кояшлы көн теләгез,

- Каршыдагы иптәшегезгә

Хәерле көн теләгез,

-  Бер-берегезгә яхшы теләкләрегез өчен рәхмәт әйтегез.

Укытучы: Кәефләрегез күтәрелдеме? Дәресебезне башлыйбыз.

II. Актуальләштерү. 

    Укучылар  сезнең алдыгызда өй тора. Ләкин  ул  буш, нидер  җитми. Алдагы  дәрестә  өйрәнгән  сүзләрне  кулланып, без аны хәзер  тулыландырырбыз.Мин сезгә рәсемнәр таратам.Анда сүзләр язылган. Таныш булган сүзләрне шул өйгә беркетегез. Таныш булмаганнарын  такта янына  тезегез. (Таныш сүзләр- әни,әти, абый, сеңел, апа, әби, бабай. Таныш түгел сүзләр- өчпочмак, кыстыбый, чәк-чәк, бәлеш, кош теле.)

(Балалар рәсемнәрне беркетәләр.Тәрҗемә итәләр.

Тәрҗемә итә алмаганнарын  такта   янына тезәләр.

Балалар укыйлар. Яңа сүзләрне таныйлар.)

Укытучы: Әлеге сүзләрне кертеп  җөмләләр төзеп карагыз әле.

Укучылар үзләре   төзегән  җөләләрне укыйлар.

  Ишек шакыйлар. Почтальон ролендә –укучы.

Укучы:  Исәнмесез! Бу 2 сыйныфымы?

Укучылар: әйе. 2сыйныф.

 Укучы:  Сезгә хат бар.

Укытучы: ( хатны ала)  зур рәхмәт.

Укучы:  Сау булыгыз!

Укучылар:  Сау булыгыз!                

Укытучы: укучылар, хатны укыйбызмы?

Укучылар: укыйбыз. Тыңлагыз!

                        Исәнмесез, 2 сыйныф  укучылары!

    Минем исемем Алсу. Мин Почкучук мәктәбендә 2 нче сыйныфта   укыйм. Мин сезнең белән танышырга телим. Сезгә кунакка киләм. Сау булыгыз!

                        Алсу

Укытучы: Укучылар,  Алсуны кунак  итәбезме?

Укучылар: Әйе

Укытучы:  Алсу  килүенә табыныбыз  әзер  түгел бит. Табынга  нәрсәләр  куярбыз  икән  соң? Мин сезгә берничә табышмак әйтәм. Уйлап карагыз әле.

Бәрәңге, ит, тоз салып

Почмаклар  ясаганнар.

                       ( өчпочмак)

Камыр  эчендә  бәрәңге

Я, уйлап  кара  әле.

                       ( Кыстыбый)        

Вак кына  итеп  кисеп,

Өяләр  аны  таудай.

                             ( чәк-чәк)

Калганнарын  слайдтан  укыйбыз.

Укучылар: Балалар  укыйлар.

Бәлеш

Гөбәдия

Пәрәмәч

Кош теле

Укытучы: Бу нәрсәләр?

Укучы: Ашамлыклар

Укытучы:Нинди  ашамлыклар? Кемнәр  пешерә?

Укучы: Национальные блюда, татарские  национальные блюда(  җаваплар  төрле)

III.  Уку мәсьәләсен кую

Укытучы: Шулай  итеп , без   бүген  нәрсә  турында  сөйләшәчәкбез?

Укучылар: татарские  национальные блюда.

Укытучы:Бүгенге  дәресебезнең  темасы: Татар халык ашлары.

(“Татар халык  ашлары” тапшыруының  көе  яңгырый)

Укытучы: Әйдәгез бергәләп  татар  халык  ашларын кабатлыйбыз. 2 нче күнегү.89 бит

 (такта янында  укучылар  тезеп  калдырган  рәсемнәр белән эш )

Рәхмәт, булдырдыгыз. Хәзер уйнап алабыз.

“Бик яратам” уены. Такта янындагы  рәсемне алып нәрсә яратуыңны әйтү.

Укытучы:  Укучылар, сез кайсын яратасыз?

-Укучылар  җавап  бирә

IV.  Уку мәсьәләсен чишү.

Укытучы:  Укучылар,   Алсу  килеп  тә  җитте бит.

Айдарны  ничек каршы  алабыз.

Укычылар: Исәнме, Алсу.Хәерле көн!

Укытучы:Ничек кунак итәбез?

Табын артына  ничек дәшәрбез?

Укучылар: Алсу, табынга рәхим ит!

Укытучы: Әйдәгез, укучылар дәреслекнең 90 нчы  битен  ачтык. Алсу  безне  тыңлап  торсын.“  Айдар  бездә  кунакта”  тексты белән  танышабыз.

-Үрнәк уку.

-Текстны сәнгатьле  итеп  уку

Укучылар: Текстны чылбырлап  укыйлар, тәрҗемә  итәләр.

Укытучы: Текст буенча сорауларга җавап бирәбез.

Айдар кая бара?

Әни  нәрсәләр  пешерде?

Әнинең исеме  ничек?

Укучылар:  җавап  бирә.

V. Ял  минуты

- Әйдәгез бераз ял итеп алыйк .Мин музыка куям һәм сез класс буенча биеп йөрисез. Музыка беткәч, сез туктап каласыз, мин әйткән сүзләрдә ничә иҗек, шулкадәр кеше җыелып басасыз: кой- мак, бә- леш, өч-поч-мак, ә-ни.)

 Ә хәзер барыбызда торабыз.Урындыкларны этеп куябыз. Музыка. 

Укучылар:биремне  үти.

Укытучы: Ә хәзер  мин  атаган  татар  халык  ашларын  кулланып,  түбәндәге  эшне  башкарабыз.

VI. Яңа белем һәм күнекмәләрне куллану

1.Спроси у друга:

Любит ли он триугольники?

Любит ли он чак-чак?

Любит ли он  балеш?

Что готовит мама

2. Ә хәзер карточкадагы биремнәрне эшлибез.  

Төшеп калган хәрефләрне куярга. (А тамгасы астында утырган укучы башлый, биремне аңлатып эшли, В тамгасы астында утырган укучы карап тора, дөрес булса мактый. Шулай чиратлап дәвам итә.)

3. Китап белән эш.

90 нчы бит, 6нчы күнегү

VII.  Рефлексия

Афәрин, укучыларым! Булдырдыгыз.  Барыбыз да яхшы эшләдек дип саныйм. Әйдәгез, хәзер үзебезне тикшереп  карыйк  әле.

-Cез , бүгенге дәресне ничек үзләштердегез  икән? Аның өчен без хәзер тест эшлибез.Тест бик җайлы. Әйе(+) яки юк(-) дип кенә җавап бирәсе.Бу безнең дәрестән чыгу билеты булып торыр.

• Бәяләү

VIII.  Өй эше

1 нче вариант. Берәр татар халык ашын рәсемгә төшереп килергә.

2 нче вариант. Берәр татар ашын пешерү тәртибен язып килергә.  

Дәрес файдалы булдымы?

Дәрес ничек  үтте?  Партагызда  яткан  смайликларны  сайлап    тактага  ябыштырыгыз.

Сау булыгыз!