«Нуучча уонна саха өһүн хоһооннорун уруһуйунан көрдөрүү»

Саха Республикатын Үөрэ5ин министерствота

Бүлүү улууһун 1 Күүлэт орто оскуолата

«Инникигэ хардыы» научнай практическай конференция

«Нуучча уонна саха өһүн хоһооннорун уруһуйунан көрдөрүү» 

     Үлэни толордо:

             3 кылаас үөрэнээччитэ

             Семенова Юлия

             Салайааччы: саха тылын уонна

           литературатын учуутала

         Петрова Анна Ивановна  

1 Күүлэт, 2012.

Үлэ актуальноһа:

Билиңңи үйэ5э о5о барыта компьютерынан үлүһүйэн, кинигэни аахпат буолла, норуот тылынан уус-уран айымньыта диэн тугун  билбэттэр. Онтон фольклор биир көрүңэ – өс хоһооно – сиэр-майгы суруллубатах сокуона диэн ааттанар. Ол иһин биһиги, өс хоһооннорун уруһуйдаан, альбом оңорон таһаарарга холонон көрдүбүт.

Үлэ сыала:

Нуучча уонна саха өһүн хоһооннорун уруһуйдаан альбом оңоруу

Үлэ соруктара:

1. Саха өһүн хоһооннорун билии

2. Сахалыы өс хоһоонноругар нууччалыы тылбааһын булуу

3. Нуучча уонна саха өһүн хоһооннорун туһунан билиини кэңэтии

4. Өс хоһооннорун уруһуйдаан көрдөрүү, альбом оңорон таһаарыы

Олох туһунан, киһи быһыытын, майгытын туһунан а5ыйах тылынан этэр бэргэн, сытыы айымньы өс хоһооно диэн ааттанар.

        Үксүгэр икки этииттэн турар. Бу этиилэр бэйэ-бэйэлэрин ситэрсэн, чуолкайдаан биэрэллэр. Холобура,

1. Арба5ас иһигэр абааһы баар.

В тихом омуте черти водятся.

2. Ат сүүрдэ5инэ, ыт хаалбат.

За иголкой нитка.

3. Балыктаа5ар кэлэ5эй, сымыыттаа5ар бүтэй.

Тише воды, ниже травы.

4. Былыргыны былыт саппыта, аныгыны ардах сууйбута.

Что было, то сплыло.

5. Муңнаах булугас, эрэйдээх этигэс.

Голь на выдумки хитра.

6. Сытар дүлүң анныгар уу киирбэт.

Под лежачий камень вода не течет.

7. Күөскүн эрдэттэн өрүнүмэ.

Не говори «гоп», пока не перепрыгнешь.

8. Көрдөөбүт көһүйэ көмүһү булар.

Кто ищет, тот всегда найдет.

9. Олорор мутуккун кэрдимэ.

Не руби сук, на котором сидишь.

10.  Кырдьыктан харах саатар.

Правда глаза колет.

11.  Дьахтар санаата аһынаа5ар кылгас.

У бабы волос долог, да ум короток.

12.  Буруй эрэ Моттойо5о диэбиккэ дылы.

На бедного Макара все шишки летят.

13.  Киһи тыла уоттаа5ар абытай.

Злые языки страшнее пистолета.

14. Чараас хааһах иһигэр бүргэс баппат.

Шила в мешке не утаишь.

15.  Кыталык кынатын төбөтүгэр кыырпахтаа5ар дылы.

И солнце не без пятен.

16.  Мин да ытыспар тураах саахтыа.

Будет и на нашей улице праздник.

17.  Ыт ыксаан-ыксаан икки хара5а суох о5ону төрөтөр.

Поспешишь, людей насмешишь.

18.  Оңорбукка остуойута суох.

Овчинка и выделки не стоит.

19.  Өлөөрү гыммыт өлөңтөн тардыһар.

Утопающий хватается за соломинку.

20.  Биир бэйэң бэрт буолуоң суо5а.

Один в поле не воин.

21.  Биэтэк тахсыыта билиэ5э.

Цыплят по осени считают.

22.  Быа синньигэһинэн быстар, быһах уһугунан тостор.

Где тонко, там и рвется.

23.  Атас туһугар атах тостор.

Друзья познаются в беде.

24.  Ба5а бэйэтин бадараанын хай5ыыр.

Всяк кулик свое болото хвалит.

Түмүк

Онон, үлэни толорон баран, маннык түмүккэ кэлэбит:

1) Cахалыы  өс хоһоонноро нууччалыы өс хоһоонноругар майгынныыр эбиттэр.

2) өс хоһоонноро киһи тылын-өһүн байыталлар.

3) өс хоһооннорун уруһуйдаан көрдөрүөххэ сөп.

4) уруһуйдаатахха, өс хоһооннорун чэпчэкитик өйдүүгүн.

Туһаныллыбыт литература

• 1.Аникина В.П.  Русские пословицы и поговорки. «Художественная литература», Москва, 1988.
• 2.Даль В.И. Русский народ: Пословицы, поговорки и присловья. ЭКСМО, Москва, 2005.
• 3.Слово меткое – стрела острая. Пословицы и загадки для детей старшего и среднего школьного возраста./Горохов С.И., Ефремов П.Е., Ойунская С.П.- Якутск, 1982.
• 4.Стручкова И.И. Меткое якутское слово: Учебное пособие. Якутск, «Бичик», 1997.
• 5.Нохсорова-Прокопьева М.М. Пословицы и поговорки о вредных привычках. Якутск, 2000.
• 6.Загадки и пословицы для детей./А.П.Оконешникова. Якутск, 1991.
• 7. Саха өһүн хоһоонноро. Якутские пословицы. Дьокуускай, 2005.
• 8. Өс хоһоонноро. Пословицы./Попова Л.Н. Якутск, 2011.