• Главная
  • Блог
  • Пользователи
  • Форум
  • Литературное творчество
  • Музыкальное творчество
  • Научно-техническое творчество
  • Художественно-прикладное творчество

Проект "Улегер домактар - чуртталганын корунчуу"

Опубликовано Чечена Петровна Сарыглар вкл 24.10.2016 - 17:21
Чечена Петровна Сарыглар
Автор: 
Монгуш Аюш

2015-2016 ооредилге чылында Каа-Хем суурнун Ниити билиг ортумак школазынын 4 "а" клазыны оореникчизи Монгуш Аюштун "Улегер домактар - чуртталганын корунчуу" деп шинчилел ажылы.

Скачать:

ВложениеРазмер
Файл ayush.pptx469.96 КБ
Предварительный просмотр:
Чтобы пользоваться предварительным просмотром презентаций создайте себе аккаунт (учетную запись) Google и войдите в него: https://accounts.google.com

Подписи к слайдам:

Слайд 1

Тыва дылда шинчилел ажылы Шинчилелдин темазы : « Улегер домактар-чуртталганын корунч vv » 4 «а» клазынын оореникчизи Монгуш Аюш куусеткен

Слайд 2

Сорулгазы : - улегер домактын дузазы -биле тыва кижинин эскериичел чоруун коргузер , - амгы уенин улегер домактарлыг оюннарын ооренип коор . - Шинчилел ажылдын туннелил кылыр .

Слайд 3

Шинчилелдин объектизи : тыва чоннун улегер домактары

Слайд 4

Шинчилелдин предмеди : тыва чоннун улегер домактарга хаамаарыштыр медерели , хамаарылгазы .

Слайд 5

Шинчилелдин чаа чуулу дээрге – мен шаандакы улегер домактарнын дузазы – биле амгы шагнын негелдезинге дууштур чаа улегер домактарны харылзаштырып турарым болур .

Слайд 6

Актуалдыы : улегер домактарны чугаага шын , чазыг чок ажыглаары -- кижизидиглиг чорук .

Слайд 7

Шинчилелдин п родуктузу Улегер домактарлыг номчугаш

Слайд 8

Тыва улустун аас чогаалы - чоннун чус-чус чылдарда чогаадып тургускан байлак эртинези – дир . Улегер домак дээрге аас чогаалдын бир хевири . Ол хун буру амыдыралды чеченчиткен,чурталганын янзы - буру байдалдарарын кочу чокка , ооредиглиг уткалыг , чонну кижизиг , хундулээчел , биче сеткилдиг болурунга ооредир , кижизидер .

Слайд 9

Хоочун салгалдарнын билиг-мергежилинге амыдыралчы арга-дуржулгазынга ундезилеттинген сургаал уткалыг домактарын салдары,ужур-дузазы дыка улуг . Ада- иевисти , улуг назылыг огбелеривистин улегер домактарны дамчыштыр бистерни чоптуг болгаш чоптуг эвес чуулдерни ылгап билиринге , быжыг туруштуг , арыг ак сеткилдиг , шынчы чорукка ооредип турар кижизидикчи шынарлары хой .

Слайд 10

Кижинин чараш мозу-шынарлыг хевирлеттинери долгандыр турар хурээлелден , чоок кижилеринден дыка хамааржыр . Бистин ог-булевиске кандыг-даа ажылды кылырда авам мынча дээр кижи : Чыдында чыргал чок , олутта олча чок , уругларым . Демнежип ажылывысты будуруп кааптаалынар-дээрге кижинин алыс сеткил-хоону сергек , чайгаар ажылче ижигип киржиксээзи дораан кели бээр . Ындыг хевирлиг бистин ававыс ажы-толун кижизидерде улегер домактарны чугаазынга бо -ла ажыглай кааптары -биле улегерлиг . улегер домактарнын кучу- кужу , улегерлери -биле чон мурнунга алдынып билир , бурунгаар коруштуг , тура- соруктуг кижилер кылдыр остуруп чоруурун унелээр мен.

Слайд 11

Улегер домактарнын шынарлары : а ) эрте чажындан эки мозу-шынар , аажы-чанга хевирлээр б) куш- ажылга тура- соруккур , эрес-кежээ болурунга кижизидер в) ус- шевер , дарган , чогаадыкчы болурунга ооредир г) эртем-билигге сонуургалдыг , бурунгаар коруштуг болурунга ажык-дузалыг д) эш-оорзурек , эп-найыралдыг чорукка кижизидер дээш оон-даа оске .

Слайд 12

Улус мурнунга хундуткелди куш- ажылдын туннелинде чедип алыр азы бисти куш- ажылга чажындан дадыгар , кандыг-даа ажыл хундуткелдиг , уре-туннелдиг болур . Кижи сонуургаачал , кылган ажылын эчизинге чедирерин сургап турар . Бурун шагдан бээр кижизиг аажы -чан, мозу-будуш тыва чоннун онзагай бот- шынары бооп келген . Кижи эртем -ном, билиг чокта чуну-даа чедип ап шыдавас , ылангыя амгы уеде эртем -ном кижиге чалгын-чакпа болуп чоруур деп башкывыс бо -ла чугаалаар,ынчангаш бис улегер домактарны кичээлдерде ажыглап база чараш бижилге минуталарында бижип турар бис.Чижээ :

Слайд 13

Чижээ : Эртинени черден казар , Эртемнерни номдан тывар Эртем чокта , Эртен-даа дун . Эки кылган ажыл-элеп читпес алдар дээш оон-даа оске .

Слайд 14

Чангыс классчыларга айтырыг : Кандыг-кандыг темалыг улегер домактарны хойу -биле ажыглап турар силер ?

Слайд 15

Ада- иелерге айтырыг : Уруглар кижизидилгезинге кандыг-кандыг улегер домактарны ажыглап турар силер ?

Слайд 16

Улегер домактар –биле оюннар « Улегер домакты чыг » Чагаа хавынга улегер домактарны сугар , чугле оларнын чартыы кезип каан болур , оларны кончуг дурген чыыптар . « Уламчыла » Улегер домакты эгелеп карга, ону тондурер . Аныяандан ( адын камна .) Кидистин экизи ( салыжында ), Кижинин экизи ( будужунде .) Сагыштын ( бичези херек ,) Саванын ( улуу херек .)

Слайд 17

Оореникчилер Ада- иелер ажыл – 5 ооредилге - 4 Угаан-медерел -- 1 найырал – 7 Ажыг-агый дугайында : Эки кылган ажыл – элеп-читпес алдар . Чуртталганын сорулгазы – 4 ажыл – 8 Ог -буле – 6 Угаан-медерел-5 Ажыл-агый дугайында : Сделал дело, гуляй смело. О семье: В дружной семье и в холод тепло. :

Слайд 18

Т уннел Улегер домактарны ажыглап чорууру кижиге улуг ооредиглиг кижизидилгенин база бир дээштиг аргазы деп унелеп чоруур бис.Туннеп коорумге улегер домактарнын ажык-дузазы , ролю дыка улуг-дур . Кижи бурузу тыва улустун аас чогаалынын улегерлери -биле ажыглаары бо уеде дыка чугула деп санап турар бис.Ол бирээде , ада- огбелеривисти хундулеп турарывыс болур , ийиде , дыл-домаавыс,чугаа-соодувус сайзыраарынга улуг ужур-дузалыг .

Слайд 19

Амыдыралда улегер-домактар колдуунда -ла дараазында темаларлыг болур : ажыл дугайында эртем-билиг дугайында Найырал дугайында Ог -буле дугайында болгаш оон-даа оске .

Слайд 20

Ажыл кылган кижиге , чем безин аажок чаагай .

Слайд 21

Чалгаапайга – хун дурту таан узун .

Слайд 22

Амгы уенин улегер домактары . Оон боттарывыс улегер домактарны уенин аайы -биле чаа , солун хевирлерин чогаадып турар апарган бис. Чижээ : Эртем чокта эртен база каникул. Биче думаа , улуг думаага чедирер . Але дээр кижи авыяастыг , Алё дээр кижи телефоннуг . Чечен менде , Чечек ооренип олур . Аскын -биле кадаг -маска соктава , Дылын -биле садыг эжии ажытпа . Дээш оон-даа хойну чогаадып болур .

Слайд 23

Спасибо за внимание !

Поделиться:

Фотографии кратера Королёва на Марсе

Красочные картины Джастина Геффри

Философские стихи Кристины Россетти

Волшебная фортепианная музыка

Растрёпанный воробей