• Главная
  • Блог
  • Пользователи
  • Форум
  • Литературное творчество
  • Музыкальное творчество
  • Научно-техническое творчество
  • Художественно-прикладное творчество

Проект "Бору оъду"

Опубликовано Сат Дарья Чассыг-ооловна вкл 23.02.2017 - 12:26
Сат Дарья Чассыг-ооловна
Автор: 
Ооржак Кежик, 2 класс

Сорулгазы:

1.  Бору оъдунун танып оорениири, ону шинчилээри, амыдыралга ажыглаарынга ооредир;

2.  Бору оъду – кайгамчык эм унуш дээрзин билиндирер;

3.  Бойдустун эм унуштеринге хумагалыг болурунга кижизидер.

 

 

Скачать:

ВложениеРазмер
Файл boru_odu.docx21.52 КБ

Предварительный просмотр:

Алдан – Маадыр ортумак школазы

Шинчилел ажыл:

«Бору оъду –кайгамчык эм унужувус»

Алдан-Маадыр ортумак

2 –ги клазынын

оореникчизи Ооржак Кежик

удурткан башкы:Алдан-Маадыр

ортумак школазынын эге класс

башкызы Сат Дарья Чассыг-

ооловна

2015 чыл

Сорулгазы:

  1. Бору оъдунун танып оорениири, ону шинчилээри, амыдыралга ажыглаарынга ооредир;
  2. Бору оъду – кайгамчык эм унуш дээрзин билиндирер;
  3. Бойдустун эм унуштеринге хумагалыг болурунга кижизидер.

Торээн ие, торээн бойдус

Толдеринге домей эргим

Тыва Республика Сибирь девискээринде бойдустун боду буткен чурумалдыг чараш черлери,дириг амытаннары,ылангыя эм унуштер  аймаа-биле эн-не байлак.Оон иштинде эм унуштерини медицинада  хереглеп турар. Республиканын девискээринде 25 ажыг хевирнин эм унуштеринин элбээ-биле эм кылыр будурудулгелерге чыып белеткээр аргалар бар.

Шаг шаандан тура ада-огбелеривис янзы-буру аарыгларга эм унуште,а чамдык уелерде оларны ажыглаары ковей чораан.Амгы уеде эм-тан аймаа сайзырап турар-даа болза,чон эм унуштерни ажыглап чоруур.Ол эм унуштеринин бирээзин,бору оьдун шинчилеп,оон эм дузазын силерге таныштырайн.

Бору оьду-кайгамчык эм унуш. Ону чуне ынчаар адааныл? Чамдык улус боруну ойзу кокай-даа дижир. Оон аайы-биле бо унушту кокай оъду дижир улус кайы хой. Чуге дизе, бору араатан ан. Ол кезээде эът-биле чемненир болгаш бодундан бичии амытаннарны тудуп чиир. А оор борулер улуг-даа дириг амытаннарны  тудуп чиптер. Ол амыдырал дээш демисел уезинде олар бо-ла балыгланы бээр. Ынчан бору халывышаан баргаш, бо эм унушту казып чиир. Анаа ундезилээш бо унуштун ады бору оъду болганы таварылга эвес.

Бору оъду кончуг эм шынарлыг. Ол дыка хой аарыгларны эмнээр. Чижээ: балыгларга,ижин-баар аарыгларынга, соокка алысканда, гастритке, чодулге, ракка, ыжыкка, кокке болгаш херээжен улустун аарыгларынга дыка дузалаар.

Бору оъду бистин кожууннун девискээриндеэлбээ-биле озуп турар. Бистин суурувустун чоок-кавы тайгаларында, арга-арыгларында хой. Ол боду дыка улуг эвес унуш. Чечээ кок оннуг. Бурузу шойбек, уну бокперлешкек, чер кырында чыдар. Сывы дорт, 30-40 см. чеде бээр. Чечектери сывынын бажында унуп турар. Эм кылдыр оон чечээн, бурулерин, сывын ажыглаар. Ону чыыр уези -  август, сентябрь айлар.

Бору оъдундан хандыны белеткээри: 1 стакан сугга 1 омааш ишти кургаткан унушту азы 4-5 буруну каапкаш хайындырыптар. Оон 10-15 минута иштинде турнуктур тургускаш, марля-биле оске саваже шууреп кудуп алыр. Ханды белен.

  Бору оъдунун калбак бурузун балыгга чыпшыр шарып эмненир. Ол балыгнын дурген экирииринге дузалаар. Балыгны хуулдурбас, ириннетпес шынарлыг. Аптекада бору оъдундан кылган эмнерни кылып турар.

Бору оъдун эм кылдыр ишкеш дурген сегээн улус хой. Чангыс чижек: улуг огбем (ам бистин аравыста чок) Семис Айдыновна бис чодуре бээривиске бору оъдун хайындыргаш ижиртиптер турган. База бир чижек, мээн авам Чечек Чассыг-ооловна бору оъдун бо-ла чыып, кургадып алыр. Хол-будувусту балыглап алырывыска кадырып каан бору оъдун чылыг сугга чымчаткаш балыгга чыпшыр шарып бээр, оон балыывыс дораан экирий бээр. Эмчи кижи болгаш бо унуштун ажыктыын биске чугаалап ооредип чоруур. Авам бодунун ханынын базыышкыны улгады бергенде бору оъдунун хандызын ижер кижи. Ону ижерде хойну ишпес, шопулак иштин ижер деп чагыыр. Бору оъдун чыып, кургадырын Манчуректин «Кургаг-адыр» деп черде чайлаавыска тургаш корген мен. Ону кожеривис мурнунда, август айда, чыггаш, холегелиг черге кургаткаш, пос хапка шыгжап суп алыр.

Тывавыста озуп турар бо кайгамчык унушту таны ап, оон-биле эмненип, кан-кадык болурунарны кузедим.


Поделиться:

Золотая хохлома

Астрономический календарь. Ноябрь, 2018

Мальчик и колокольчики ландышей

Снеговик

Глупый мальчишка