Разработки уроков
Здесь можете найти планы-конспекты уроков и технологические карты по родному языку и литературе
Скачать:
| Вложение | Размер |
|---|---|
 5 класс _ Интенациональ сүзләр | 76 КБ |
| 6 класс_Боерык фигыль | 86 КБ |
| 7 класс_Хәл фигыль | 67.68 КБ |
| 6 класс_Алынма сүзләр | 19.12 КБ |
| 5 класс_Алынма сүзләр | 20.93 КБ |
| Мастер класс_Сәнгать | 19.73 КБ |
Предварительный просмотр:
Татарстан Республикасы Түбән Кама районы муниципаль бюджет гомуми белем бирү учреждениесе “14 нче лицей»ның
I категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы Мифтахова Эльмира Флүр кызының
5 нче сыйныфның татар төркемендә татар теле дәресенә технологик карта
Предварительный просмотр:
Татарстан Республикасы Түбән Кама районы муниципаль бюджет гомуми белем бирү учреждениесе “14 нче лицей»ның
I категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы Мифтахова Эльмира Флүр кызының
6 нчы сыйныфның татар төркемендә татар теле дәресенә технологик карта
Тема | Затланышлы фигыльләр. Боерык фигыль. | |||
Максат | 1. Боерык фигыль турында мәгълүмат бирү, аларны таный һәм характеристика бирергә өйрәтү. 2. Укучыларның фикерләү активлыгын, сөйләм телен үстерү. 3. Фәнгә һәм телгә карата кызыксыну уяту. | |||
Көтелгән нәтиҗә | 1. Боерык фигыль эш кушуны, боеруны белдерә. 2. Барлыкта һәм юклыкта булуын ачыклау. 3. Зат-сан белән төрләнүен карау | |||
Төп төшенчәләр | 1. Боерык фигыльнең эш кушуны, боеруны, чакыруны, өндәүне, үтенү-ялынуны, искәртүне белдерүе. 2. Боерык фигыль барлыкта һәм юклыкта килә. 3. Боерык фигыль зат-сан белән төрләнә. 4. Боерык фигыльдә 2 затта басым беренче иҗеккә төшә, юклык формасында ма/мә кушымчасы алдыннан төшә. | |||
Предметара бәйләнеш | Татар теле, уку, әйләнә -тирә белән таныштыру | |||
Ресурслар | 1. Р.К.Сәгъдиева, Р.М.Гарәпшина “Татар теле”, 6нчы сыйныф дәреслеге, §48, 148-150нче битләр. 2. Өстәмә материал: а) Г.Х.Әхәтов “Татар теленең лексикасы”, К: “Мәгариф”, 1995. ә) С.Г.Вәгыйзов “Кызыклы грамматика”, К: “Мәгариф”, 2002. б) М.Корбангалиев, Р.Гәзизов, И.Кулиев “Татарча- русча сүзлек”, К: “Таткнигоиздат”, 1931 | |||
Класс белән эш | Фронталь эш, индивидуаль эш, парлап эш | |||
Дәрес этабы | Укытучы эшчәнлеге | Укучы эшчәнлеге | Универсаль уку гамәлләре (УУГ) | |
I. Оештыру. Эшкә кызыксыну тудыру Максат: дәрес эшчәнлегенә керешеп китү ихтыяҗы булдыру өчен шартлар тудыру. |
| - Исәнмесез укытучы апа! - Дежур рапорты... | Коммуникатив блок. Иптәшеңнең үз-үзен тотышы белән идарә итү гамәле. Укучылар җөмлә ахырында һәрберсе имитация ясап,уңай атмосфера тудыралар. Шәхес буларак блок (әхлакый-этик бәяләү) | |
2 этап. Белемнәрне актуальләштерү. Максаты: фигыль, ясалышы, төркемчәләре турында булган белемнәрен бер системага салу Көтелгән нәтиҗә: фигыль, ясалышы, төркемчәләре турында белү. | 2 этап. Белемнәрне актуальләштерү. 1. Өй эшен тикшерү, үзбәя (189 нчы күнегү) 2. Тест эшләү, парларда тикшерү | 1.Өй эшен тикшерү, үзбәя 2.Тест эшләү, парларда тикшерү | 2 этап. Белемнәрне актуальләштерү. Регулятив эшчәнлек (укчылар тарафыннан белгән яки әлегечә белмәгән күнекмәләрне үзара бәйләү). Танып-белү эшчәнлеге. Коммуникатив эшчәнлек (сораулар куелышы, информация табу, иптәшеңнең үз-үзен тотышы белән идарә итү, үз фикереңне әйтә белү) | |
3 этап. Яңа тема өстендә эш. Максаты: Боерык фигыль турында мәгълүмат бирү, аларны таный һәм характеристика бирергә өйрәтү. Көтелгән нәтиҗә: 1. Боерык фигыль эш кушуны, боеруны, киңәш бирү, өндәүне, үтенү-ялынуны белдерә 2.Барлыкта һәм юклыкта килә 3.Зат-сан белән төрләнә, 2 һәм 3 нче зат формаларында берлек һәм күплектә кулланыла. Аның 1 заты булмый. 4. 2 затның берлек һәм күплек санында басым беренче иҗеккә төшә, юклык формасында басым ма/мә кушымчасыннан алда килгән иҗеккә төшә. |
1.Карточкалар буенча эш. Җиде кат үлчә, бер кат кис. (ЭШ КУШУ, БОЕРУ) Уйнап сөйләмә, уйлап сөйлә. (КИҢӘШ БИРҮ) 2. Дәрес темасы – боерык фигыль икәнлеген җиткерү. 3. Бурычлар билгеләү 4. 344 нче күнегү А) Эш кушуны, боеруны белдерә Б) Барлыкта яки юклыкта килә В) Зат-сан белән төрләнә
| 1.Кагыйдә 2. Дәрес темасы – боерык фигыль икәнлеген әйтү 3. Бурычлар билгеләү 4. Кагыйдә А) Эш кушуны, боеруны, белдерә Б) Барлыкта яки юклыкта килә В) Зат – сан белән төрләнә, аның беренче заты булмый. | 3 этап. Яңа тема өстендә эш. РУУГ: куелган максат-бурычларның үтәлү-үтәлмәвен ачыклау. ШУУГ: үз мөмкинлекләреңне чамалау. РУУГ: кагыйдәләрне истә тоту, шуларга ияреп гамәлләр кылу; куелган максат-бурычларның үтәлү-үтәлмәвен ачыклау. | |
4 этап. Ныгыту. Максаты: алган белемнәрне ныгыту Көтелгән нәтиҗә: Кагыйдәләргә таянып күнегүләр эшләү |
1.346 нчы күнегү. Туп белән уен укытучы фигыль әйтә, бер укучы барлыкта әйтә, икенчесе юклыкта әйтә 2. 347 нче күнегүдәге мәкальләр буенча эш. 3. 348 нче күнегү (җитешсәк) | 1. 346 нчы күнегү. Туп белән уен укытучы фигыль әйтә, бер укучы барлыкта әйтә, икенчесе юклыкта эйтә 2. 347 нче күнегү. Сүзләрне дөрес итеп урнаштырып, мәкальләрне укырга, боерык фигыльне табып басым куярга 3. 348 нче күнегү. Шигырьне укырга, боерык фигыльне табарга, кайсы затта, кайсы санда килүләрен билгеләргә (җитешсәк) | 4 этап. Ныгыту. Регулятив эшчәнлек (алдан фаразлау, контроль). Танып-белү эшчәнлеге (гомуми уку, логик, проблема кую һәм чишү). Коммуникатив эшчәнлек (сораулар куелышы, иптәшеңнең үз - үзен тотышы белән идарә итү,фикереңне әйтә белү, тикшерү, коррекцияләү, информация табу) Шәхес буларак эшчәнлек (әхлакый-этик бәяләү, мәгънә төзелеше) | |
5 этап. Тикшерү күнегүләре. Максаты:үзләштерү дәрәҗәсен тикшерү Көтелгән нәтиҗә: халыкара сүзләрне сөйләмдә куллана белү | 5 этап. Тикшерү күнегүләре. 1.Г.Тукай «Кызыклы шәкерт» шигырен тыңлау 2. Мәкальләр/әңгәмә 4. Тест | 1.Г.Тукай «Кызыклы шәкерт» шигырен тыңлау һәм боерык фигыльләрне язып алу (Өйрән, Тор, Аума, Утыр, Тырыш). 2. Мәкальләр/әңгәмә 4. Тест | 5 этап.Тикшерү күнегүләре Регулятив эшчәнлек (алдан фаразлау, контроль) Танып-белү эшчәнлеге (гомуми уку, логик, проблема кую һәм чишү) Шәхес буларак эшчәлек (мәгънә төзелеше) | |
6 этап. Нәтиҗә һәм бәяләү. Рефлексия Максаты: Дәрестә эшләгән эшләргә нәтиҗә ясау. Көтелгән нәтиҗә: - Боерык фигыльне таный белү һәм аларны сөйләмдә куллана алу. - Алган белемнең куллану өлкәсен күзаллый белү | 6 этап.Нәтиҗә һәм бәяләү. -Боерык фигыль дип нинди сүзләргә әйтәбез? - Боерык фигыль телебезгә керү нәтиҗәсендә нинди кагыйдәләргә буйсына? - Сезнең өчен дәрестә нәрсә авыр булды? - Өй эше - Дәрес бетте. Актив катнашуыгыз өчен бик зур рәхмәт! | 1.Сорауларга җавап бирәләр 2.Өй эше. - 348 нче күнегү -Боерык фигыль кергән 3 мәкаль язарга -“Кошларга ярдәм итик!” темасына хикәя язарга (боерык фигыль) | 6 этап. Нәтиҗә һәм бәяләү. Шәхес буларак эшчәлек (мәгънә төзелеше, укуның дәлилләре) Регулятив эшчәнлек (бәяләү) Коммуникатив эшчәнлек (фикерне әйтә белү) | |
Мәкаль һәм әйтемнәрдән фигыльләрне табарга, төркемчәсен билгеләргә.
Аз сөйлә, күп эшлә.
Йөз сум акчаң булганчы, йөз дустың булсын.
Бүгенге эшне иртәгәгә калдырма.
Намусыңны яшьтән сакла.
Кеше холкын күзәт, үзеңнекен төзәт.
Мал белән бай булма, күңелең белән бай бул.
Тасма телгә ышанма.
Кеше сүзең тыңла, үз акылың тот.
Уйнап сөйләмә, уйлап сөйлә.
1.Боерык фигыль
а) затланышлы б) затланышсыз.
2. Җөмләдән фигыльне табыгыз. Ул нинди фигыль?
Һич күләгә төшермә син җаныңдагы
Туган илең, Туган җирең яктысына.
а) хәл фигыль б) хикәя фигыль в) боерык фигыль
3. Кайсы раслау дөрес?
а) Боерык фигыль заман белән төрләнә.
б) Боерык фигыль заман белән төрләнми.
4. Ә син курыкма, батыр бул! Бу җөмләдә боерык фигыль нинди мәгънә төсмере белдерә?
а) эш кушу, боеруны б) киңәш бирүне в) үтенүне
5. Боерык фигыльнең юклык төре нинди кушымчалар ярдәмендә ясала?
а) –да, -дә; б) –ма, -мә; в)–та; -тә;
Дөрес җаваплар.
1. а 2. В 3. Б 4. Б 5. б
1.Нинди сүз төркеме фигыль дип атала?
А) предметны белдерә;
Б) предметның билгесен белдерә;
В) предметның эшен, хәрәкәтен, хәлен белдерә;
2.Фигыль нинди сорауларга җавап бирә?
А) нинди? кайсы?
Б) ничә? күпме?
В) кем? нәрсә?
Г) нишли? нишләде? нишләгән?
3.Кайчы сүз фигыльне белдерә?
А) урман;
Б) кайта;
В) яшел;
4.Кайсы сүз артык?
А) бара;
Б) Азнакай;
В) уйнады;
Г) кайтыр
5. Ясалышы ягыннан фигыльләр .......... булалар.
А) тамыр, парлы, тезмә, ясалма
Б) тамыр, тезмә, кушма, ясалма, парлы
В) тамыр, ясалма, кушма, тезмә
6. Фигыль зат-сан белән төрләнү-төрләнмәвенә карап ............ булалар.
А) Затланышсыз
Б) Затланышлы
Предварительный просмотр:
Татарстан Республикасы Түбән Кама муниципаль районы
муниципаль бюджет гомуми белем бирү учреждениесе «14 нче лицей»
Ә.З.Рәхимовның иҗади үсеш технологиясенә корылган,
7 нче сыйныфның татар төркемендә үткәрелгән
татар теле буенча дәрес эшкәртмәсе
Тема: Хәл фигыль
Укытучы: Мифтахова Эльмира Флүр кызы
Түбән Кама шәһәре, 2017
Тема: Хәл фигыль
Татар теле дәресе. 7 класс. Татар төркеме.
Максат: Затланышлы һәм затланышсыз фигыльләр турында белгәннәрне искә төшерү; хәл фигыль төшенчәсен формалаштыру; фикерләү, сөйләм күнекмәләрен һәм төркемдә эшли белүне ныгыту; туган телгә мөнәсәбәт тәрбияләү.
Дәрес тибы: уку мәсьәләсен кую һәм чишү.
- Ориентлашу-мотивлаштыру.
- А) психологик уңай халәт тудыру;
Б) өй эшен тикшерү
2. Белемнәрен тигезләү. Төркемнәрдә эш.
- Үткән дәреснең УМ искә төшерегз. Модельне тутырыгыз.
Фигыль
Көтелгән җавап: Затланышлы фигыльләр: боерык, теләк, хикәя, шарт
Затланышсыз фигыльләр: сыйфат, хәл, исем, инфинитив
Фигыль
Көтелгән җавап: зат-сан, юнәлеш, барлыкта-юклыкта, заман, дәрәҗә
*Үзбәя.
- Уку мәсьәләсен кую.
- Сезнең алда карточкалар. Шуннан ничек, нишләп, нишләгәч, нишләгәнче сорауларына җавап биргән сүзләрне табыгыз.
1. Бу таллар бер көн үсеп җитәрләр —
Яшьләр бакчаны мактап үтәрләр. (М.Җәлил)
2.Җырлый – җырлый Дилбәр күлмәк тегә,
Кулларында – көмеш энәсе. (М.Җәлил)
3.Илгә кайткач, урының түрдә булыр,
Яшь балалар алыр уратып. (М.Җәлил)
4.Ул җиңеп кайтканчы,
Мин калдым аерылып. (М.Җәлил)
- Укытучы сүзләрне балалар артыннан тактага яза бара: усеп, мактап, җырлый-җырлый, кайткач, уратып, җиңеп, аерылып
- Бу сүзләрнең кушымчаларын әйтегез.
- Бу сүзләр кайсы фигыль төркемчәсенә керә дип уйлыйсыз?
Көтелгән җавап: Хәл фигыль.
*Үзбәя
Укытучы: Темадан чыгып максат куйыйк. Без бүген дәрестә нишләрбез?
Укучы: Хәл фигыльләрне кабатларбыз, белемнәрне ныгытырбыз.
Укытучы: Игътибар иттегезме, сез укыган шигырь юлларының авторы кем? Сез аның турында нәрсәләр беләсез?
Көтелгән җавап: Муса Җәлил - ….
- Уку мәсьәләсен адымлап чишү.
1 нче бирем. 116 нчы күнегү.
Көтелгән җавап: Алар сөйләшә-сөйләшә ашыйлар (эш яки хәлнең үтәлү рәвешен). Алар кычкырып сөйләшәләр (эш яки хәлнең үтәлү рәвешен). Алмаз йоклаганчы юына (эш яки хәлнең үтәлү вакытын).
Алмаз юынгач йоклый (эш яки хәлнең үтәлү вакытын). 4 төре бар.
Хәл фигыль эш яки хәлнең үтәлү рәвешен белдерә.
*Үзбәя
2 нче бирем. 124 нче күнегү
Көтелгән нәтиҗә: Хәл фигыльнең 4 төре бар
*Үзбәя
3 нче бирем. 137 нче күнегү.
Көтелгән җавап:ып/еп/п формалы хәл фигыль, рәвеш кебек чагыштыру яки артыклык дәрәҗәсендә кулланыла.Барлык хәл фигыльләрне дә дәрәҗә белән төрләндереп булмый
*Үзбәя
Укытучы:Хәзер ял итеп алыйк.Музыка астында хәрәкәтләнәбез.Сораудагы җавап санынча берләшәбез.
- Хәл фигыльнең ничә төре бар? (4)
- Хәл фигыльнең ничә төре юклыкта булмый? (1)
- Кабатлаулы формасы ничә сүздән тора? (2)
- Татар телендә ничә фигыль төркемчәсе бар? (7)
4 нче бирем. Укытучы аңлата-аңлата яңа теманы сөйләде. Укытучы аңлатмыйча гына яңа тема буенча эш бирде. Марат укытучы аңлатып сөйләсә дә теманы үзләштерә алмады. Укытучы аңлатмыйча сөйләде, шуңа күрә Марат теманы аңламады. Мәктәпкә баргач, яңа теманы яңадан дустыннан сорады. Мәктәпкә бармагач, яңа теманы үзлектән укыды. Дәрескә кергәнче тагын бер кат тенманы кабатлады.
Көтелгән җавап: I төр барлык формасының кушымчалары- п, -еп/-ып; юклык формасының –мыйча/-мичә. II төр барлык формасының кушымчалары- а/-ә, -ый/-и; юклык формасының –мыйча/-мичә, - мый/-ми. III төр барлык формасының кушымчалары – гач/-гәч, - кач/-кәч , -еп/-ып; юклык формасының –ма/-мә. Һәм IV төр барлыкта гына килә. Барлык формасының кушымчалары- ганчы/-гәнче, -канчы/-кәнче; юклык формасы юк
*Үзбәя
5 нче бирем. 141 нче күнегү.
Көтелгән нәтиҗә: әйткәнче (эшлә)-4 нче төр хәл фигыль, барлыкта, затланышсыз фигыль.
*Үзбәя
- нчы бирем. Модельләштерү .
- Хәзер хәл фигыльгә модель яки икенче төрле әйткәндә схема төзик әле.
Хәл фигыль (Ничек? Нишләгәч? Кайчан? Кайчанга тикле (чаклы)? Нишләгәнче?) |
*Үзбәя
- Рефлексия.
- - Нинди уку мәсьәләсен куйдык?
- Уку мәсьәләсен ничек чиштек?
2. Дәрескә гомуми бәя кую.
3. Өй эше:
а) Модель буенча сөйләргә;
б) 136 нчы күнегү;
в) 150 нче күнегү.
Дәрескә анализ
Татар теле, 7нче сыйныф.
Дәреснең темасы: Хәл фигыль
Дәреснең тибы: уку мәсьәләсен кую һәм чишү.
Дәресемә түбәндәге максатларны куйдым:
- Затланышлы һәм затланышсыз фигыльләр турында белгәннәрне искә төшерү;
- Хәл фигыль төшенчәсен формалаштыру;
- Фикерләү, сөйләм күнекмәләрен һәм төркемдә эшли белүне ныгыту;
- Туган телгә мөнәсәбәт тәрбияләү.
Дәреснең төзелеше:
I. Ориентлашу-мотивлаштыру.
II. Уку мәсьәләсен адымлап чишү.
III. Рефлексия.
Эш программасында хәл фигыльне өйрәнүгә 5 сәгать бирелгән. Бүгенге дәрес - соңгы 5 нче дәрес. Дәреснең беренче өлешендә ориентлашу-мотивлаштыру һәм белемнәрне тигезләүгә игътибар ителде. Моның өчен укучылар тарафыннан затланышлы һәм затланышсыз фигыльләргә модельләр төзелде һәм модельләр буенча белгәннәрне бер системага салу максатыннан фикерләр тыңланылды.
Әлеге дәрес Ә.З.Рәхимовның иҗади үстерешле технологиясе буенча, уку мәсьәләсен адымлап чишүгә таянып төзелде. Теманы бирүдә проблемалы эзләнү методы элементларын кулландым, балалар күнегү чишү аша теманы һәм дәрес максатын, эш тәртибен үзләре билгеләде. Уку мәсьәләсен адымлап чишү этабында 5 төрле күнегү өстендә эш алып барылды. Һәр бирелгән күнегүләрне чишү аша нәтиҗәләр чыгарылды һәм һәр кагыйдәгә модельләр төзелде. Дәреснең соңгы этабы булып дәрес буенча җыелган кагыйдәләрне бергә җыеп хәл фигыльгә укучылар тарафыннан модель төзелде.
Дәресне балаларның яшь үзенчәлекләрен, яңа дәреснең заманчалыгын, тормыш белән бәйләнешен исәпкә алып төзелде. Белем һәм тәрбия бирүгә комплекслы якын килеп, дәресемдә балаларның тәрбиялелеген күтәрү өстендә дә эшләргә тырыштым.
Минем фикеремчә, дәрескә куелган барлык максатларга ирешелде. Укучыларны дәрестә пассив тыңлаучы итеп түгел, ә танып белү процессында актив катнашучы итеп күрә белү, дәрестә минем төп бурычым иде. Укучыларны дәрескә кызыксындыру максатыннан, актуализация этабында тормыш белән бәйләдем. Дәрестә һәр баланың фикерен тыңланылды. Бу исә укучыларны үзләрен шәхес итеп тоярга мөмкинчелек бирә. Дәрес барышында укучыларның белемнәрен, күнекмәләрен, осталыкларын мөстәкыйль рәвештә куллана белү эзлеклелеге тәэмин ителде. Яңа идеялар булган белемнәргә нигезләнеп бирелде, тормыш белән бәйләнеш күздә тотылды. Укучыларның белемнәрен бәяләү объектив булды. Дәреснең һәр этабыннан соң укучылар тарафыннан үзбәя үткәрелде һәм дәрес ахырында уртак билге чыгарылды. Өй эше бирү алдыннан әзерлек эше алып барылды. Гомумән алганда, дәреснең тәрбияви, белем һәм үсешле укыту ягыннан әһәмияте зур булды, дип уйлыйм.
Предварительный просмотр:
Тема: Алынмалар.
Сыйныф: 6 класс
Дәреслек: Шәкүрова М.М., Гыйниятуллина Л.М., Хисамов О.Р.Төп гомуми белем бирү оешмалары өчен дәреслек (татар телен туган тел буларак өйрәнүче укучылар өчен). 6 нчы сыйныф. 1 кисәк.
Максатлар:
Белем бирү: алынма төшенчәсен ныгыту, укучыларда татар теленең сүзлек составында алынмаларның урыны, аларның телдә кабул ителү үзенчәлекләре турында күзаллау булдыру
Үстерелешле: укучыларның анализлау, чагыштыру, гомумиләштерү, төрле форматлы мәгълүматны аңлау, бәяләү күнекмәләрен үстерү
Тәрбияви: укучыларда ике дәүләт теленнән тыш тагын бер чит телне өйрәнү, белү кирәклеген аңлау өчен җирлек тудыру
Планлаштырылган нәтиҗәләр:
Шәхескә кагылышлы нәтиҗә: бүгенге заманда телләр белүнең кирәклеген, әһәмиятен аңлау
Метапредмет нәтиҗә: объектларны чагыштыра, анализлый, нәтиҗә ясый белү, гипотезаларны тикшерү максатыннан тикшеренү-эзләнү эше оештыра белү
Предмет нәтиҗә: рус һәм рус теле аша кергән алынма сүзләрнең әйтелеш-язылыш үзенчәлекләрен аңлата белү, алынмаларны текстта таный, аларны сүзлекләр ярдәмендә билгели белү.
Дәрес тибы: яңа материалны аңлату
Җиһазлау: презентаөия, интерактив такта.
Дәрес барышы:
Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге | |
I. Ориентлашу, мотивлаштыру этабы | ||
Исәнләшү. Уңай психологик халәт тудыру. | Исәнләшәләр. Дәрескә әзерлекне күрсәтәләр. | |
| ||
Дәрескә уку мәсьәләсен билгеләү өчен, интерактив тактада төрле алфавитлардан хәрефләр тәкъдим итәм. Татар алфавиты хәрефләрен җыеп дәрес темасын чыгарырга кирәк була | Көтелгән җавап: Димәк, бүгенге дәреснең темасы: “Алынмалар”. | |
| ||
II. Уку мәсьәләсен чишү этабы | ||
| ||
Дәресне Борынгы Болгар дәүләте турында видеофрагмент караудан башлыйбыз. | 922 ел ислам динен кабул итү һәм сәүдәгәрләр килү турындагы сүзләргә игьтибар итәбез. | |
1 нче бирем. Гарәп-фарсы алынмалары | ||
Укучылар, ислам динен кабул иткән чорда Болгар дәүләтендә нинди графика кулланылган икән? Димәк, телебезгә күбрәк нинди алынмалар кергән икән? Сәүдәгәрләр белән нинди алынмалар килгән? Без бу алынмаларны телебездә ничек белә алабыз? Сорауга җавап бирү өчен, кагыйдәне карыйк. 11 нче күнегү. 106 бит (телдән) | Гарәп графикасы Гарәп алынмалары Фарсы алынмалары Фарсы алынмалары: -гир компоненты: җиһангир -кар, -кяр компоненты: хәйләкәр на- , би- алкушымчасы: надан, бичара -ханә, -стан, - намә компоненты -гәр компонеты: сәүдәгәр Гарәп алынмалары: Сүз уртасныда кистереп әйтү: маэмай Сүз башында р- тартыгы: рәхим -а/ә, ат/әт, ият кушымчалары ялганган сүзләр: әдәбият Сүз ма/мә, мө, тә кушымчаларына башлана: мәктәп -ый/и кушымчаларына бетә: хәрби | |
2 нче бирем. Рус алынмалары | ||
Экранда Казан ханлыгы. Иван Грозный. 1552 ел. Ни өчен экранда 1552 ел Казанны яулап алу күрсәтелгән икән? | Иван Грозный тарафыннан Казанны яулап алгач күп кенә рус алынмалары кергән. | |
Экранда чыккан сүзләрне русча-татарча әйтеп барабыз: тәлинкә, кәбестә, мунчала, эшләпә, эскәтер, өстәл, ваза, касса Чагыштырып карау өчен, аларның рус телендәге эквивалентларын әйтегез.Чагыштырыгыз һәм нәтиҗә ясагыз. | Тәлинкә-тарелка, кәбестә – капуста, мунчала – мочалка, эшләпә – шляпа, эскәтер – скатерть, өстәл – стол. Беренче нәтиҗә: Сүзләр сингармонизм законына буйсынып үзләштерелгән. Икенче нәтиҗә: Татар телендә басым соңгы иҗеккә төшкәнгә, алынма сүзләрнең басымы да үзгәргән. Өченче нәтиҗә: ике тартык сүз башында килә алмаганга сузык өстәлгән (эпентеза). Гомуми нәтиҗә: димәк, бу сүзләр татар теленең әйтелеш закончалыкларына буйсынып үзләштерелгәннәр. Кайбер сүзләр үзгәрешсез кергәннәр. | |
ФИЗКУЛЬМИНУТКА | ||
3 нче бирем. Татар телендә халыкара алынмалар | ||
Алсуга кафеда чит ил студенты белән аралашырга туры килде, ләкин ул телне белми, укучылар Алсу аңлый алырмы икән? Guten Morgen, Anna! – Morgen, Tom! Was mőchtest du zum Frühstück essen? – Ich mőchte ein Butterbrot und einen Gemüsesalat. – Bitte. Und was wirst du trinken? – Vielleicht, eine Tasse Milchkafee ohne Zucker. (Анна подаёт). – Danke. – Guten Appetit! | Бутерброд, салат, кофе сүзләре аша аңлый ала | |
4 нче бирем. Сүзлек белән эш. | ||
Бирелгән сүзләрне аңлатмалы сүзлектән табып кайсы телдән кергә булуын әйтергә кирәк. | 1т. Витамин, бассейн, аппетит, спорт 2т. Вирус, мандарин, салат, спорт | |
Укучылар халыкара (интернациональ) сүзләр татар теленә ничек кабул ителә икән: | Халыкара (интернациональ) сүзләр рус телендәгечә әйтелә. Алар татар теленә рус теле аша керә. | |
4 нче бирем. Киңәш бирү | ||
Сәламәтлек – зур байлык темасына бирелгән сүзләрне кулланып киңәшләр бирергә | Иммунитетны ныгытыр өчен витамин эчәргә кирәк. Бассейнда йөзү сәламәтлек өчен файдалы. | |
III.Рефлексия, бәяләү этабы | ||
Бүгенге дәрестә нәрсә турында сөйләштек? Дәресебезнең УМ нинди иде? Нәрсәләр эәләдек? | Укучыларның җаваплары тыңлана. | |
| ||
Татар теленә бүгенге көндә дә бик күп сүзләр керә. 10 сүз яз 10 сүз һәм җөмләләр яз. 10 сүз белән хикәя яз. | ||
Предварительный просмотр:
Тема: Алынма сүзләр
Сыйныф: 5 класс
Дәреслек: Шәкүрова М.М., Гыйниятуллина Л.М., Хисамов О.Р.Төп гомуми белем бирү оешмалары өчен дәреслек (татар телен туган тел буларак өйрәнүче укучылар өчен). 5 нче сыйныф. 1 кисәк.
Максатлар:
Белем бирү: алынма сүзләр төшенчәсенә аңлатма бирү, укучыларда татар теленең сүзлек составында алынмаларның урыны, аларның телдә кабул ителү үзенчәлекләре турында күзаллау булдыру.
Үстерелешле: укучыларның анализлау, чагыштыру, гомумиләштерү, төрле форматлы мәгълүматны аңлау, бәяләү күнекмәләрен үстерү
Тәрбияви: укучыларда ике дәүләт теленнән тыш тагын бер чит телне өйрәнү, белү кирәклеген аңлау өчен җирлек тудыру
Планлаштырылган нәтиҗәләр:
Шәхескә кагылышлы нәтиҗә: бүгенге заманда телләр белүнең кирәклеген, әһәмиятен аңлау.
Метапредмет нәтиҗә: сүзләрне чагыштыра, анализлый, нәтиҗә ясый белү, тикшеренү-эзләнү эшен оештыра белү.
Предмет нәтиҗә: рус һәм рус теле аша кергән алынма сүзләрнең әйтелеш-язылыш үзенчәлекләрен аңлата белү, алынмаларны текстта таный, аларны сүзлекләр ярдәмендә билгели белү.
Дәрес тибы: яңа материалны аңлату
Җиһазлау: презентация, интерактив такта.
Дәрес барышы:
Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге | |
I. Ориентлашу, мотивлаштыру этабы | ||
Исәнләшү. Уңай психологик халәт тудыру. | Исәнләшәләр. Дәрескә әзерлекне күрсәтәләр. | |
| ||
Дәрескә уку мәсьәләсен билгеләү өчен, интерактив тактада төрле алфавитлардан хәрефләр тәкъдим итәм. Татар алфавиты хәрефләрен җыеп дәрес темасын чыгарырга кирәк була | Көтелгән җавап: Димәк, бүгенге дәреснең темасы: “Алынма сүзләр”. *танышабыз * сөйләмдә кулланабыз * үзенчәлекләрен билгеләрбез. 2 минут | |
| ||
II. Уку мәсьәләсен чишү этабы | ||
| ||
Дәресне Борынгы Болгар дәүләте турында видеофрагмент караудан башлыйбыз. | 922 ел ислам динен кабул итү һәм сәүдәгәрләр килү турындагы сүзләргә игьтибар итәбез. 1 минут | |
1 нче бирем. Гарәп-фарсы алынмалары | ||
Укучылар, ислам динен кабул иткән чорда Болгар дәүләтендә нинди графика кулланылган? Димәк, телебезгә күбрәк нинди алынма сүзләр кергән? Бу алынма сүзләрне татар сүзләреннән аера беләсезме? | Гарәп графикасы Гарәп -фарсы алынмалары 43 нче күнегү, 117 бит Гарәп-фарсы алынма сүзләре: Китап Галәм *рәт гармониясенә буйсынмаган *Өч тартык килү юлы белән ясалган: - г л м: гыйлем, галәм, галим; - к т п: китап, котып, сәркатип.
Китап галим-телсез мөгаллим. 6 минут | |
2 нче бирем. Рус алынмалары | ||
Экранда Казан ханлыгы турында видеофрагмент. Казан ханлыгын Иван Грозный яулап алгач телебезгә ниниди алынма сүзләр кергән, укучылар? | Иван Грозный тарафыннан Казанны яулап алгач күп кенә рус алынмалары кергән. 1 минут | |
Экранда чыккан сүзләрне русча-татарча әйтеп барабыз: тәлинкә, кәбестә, эскәтер, өстәл, лимон, витамин Чагыштырып карау өчен, аларның рус телендәге эквивалентларын әйтегез.Чагыштырыгыз һәм нәтиҗә ясагыз. | Тәлинкә-тарелка, кәбестә – капуста/ эскәтер – скатерть, өстәл – стол/ лимон, витамин Беренче нәтиҗә: Сүзләр рәт гармониясенә буйсынган Икенче нәтиҗә: ике тартык сүз башында килә алмаганга сузык өстәлгән (эпентеза). Өченче нәтиҗә: үзгәрешсез кергәннәр Китаптан *кагыйдә*** 3 минут | |
ФИЗКУЛЬМИНУТКА | ||
3 нче бирем. Татар телендә халыкара алынма сүзләр | ||
Рус теле аша кергән сүзләр | 45 нче күнегү, 118 бит -укыйбыз -әңгәмә -алынма сүзләрне икегә аерып язабыз 1 кызыл юл: космонавт, апрель, корабль, космос, минут, восток/галәм 2 кызыл юл: космонавт, эксперимент, космонавт, станция, космик/һава, һөнәр 3 минут | |
4 нче бирем. Сүзлек белән эш. | ||
Бирелгән сүзләрне аңлатмалы сүзлектән табып кайсы телдән кергә булуын әйтергә кирәк. | 1 кызыл юл: космонавт-рус, апрель-латин, корабль -француз, космос- грек, минут –латин галәм - гарәп 2 кызыл юл: Космонавт - рус, Эксперимент - латин, Станция -латин, Һава - гарәп, Һөнәр-фарсы 5 минут | |
Рус теле аша кергән сүзләр | Халыкара сүзләр Алар татар теленә рус теле аша керә. | |
4 нче бирем. Киңәш бирү | ||
Бәйләнешле сөйләмдә алынма сүзләрне куллану | 1 төркем: сораулар төзибез -Юрий Алексеевич, космонавт булу теләге кайчан туды ? - Юрий Алексеевич, космонавт булыр өчен ничек укырга кирәк ? 2 төркем: сораулар төзибез. - Юрий Алексеевич, космосны өйрәнер өчен кайсы фәннәрне белергә кирәк? - Юрий Алексеевич, космонавт нинди булырга тиеш? 2 минут | |
III.Рефлексия, бәяләү этабы | ||
Бүгенге дәрестә нәрсә турында сөйләштек? Дәресебезнең УМ нинди иде? Нәрсәләр эшләдек? | Укучыларның җаваплары тыңлана. | |
| ||
Татар теленә бүгенге көндә дә бик күп сүзләр керә. 10 сүз яз 10 сүз һәм җөмләләр яз. 10 сүз белән хикәя яз. | ||
Ю.А. Гагарин сүзләре:
1. Хәерле көн, укучылар! Мин мәктәптә укыганда ук космонавт булу турында хыялландым. Хыял чынга ашсын өчен, космонавт булыр өчен яхшы укырга, спорт белән шөгыльләнергә кирәк. Космосны өйрәнер өчен барлык фәннәрне дә белергә кирәк. Космонавт акыллы, тырыш, кыю, көчле, сабыр булырга тиеш. Китаплар укыгыз, чөнки китап – галим, телсез мөгаллим. Ә галим булсаң, галәм синеке.
Предварительный просмотр:
"Критик фикерләү технологиясе" "Сәнгать"
Мастер-класс (Автор: Мифтахова Эльмира Флуровна)
Укытучы сүзе
-Исәнмесез, хәерле көн, хөрмәтле хезмәттәшләр!Мастер классны башларга рөхсәт итегез (Видео).... Дөрес, тырышлык белән ирешелгән дәрәҗә ул – үзе бер сәнгать. Сүземне дәллилләп, мастер класымда тәнкыйди фикерләү технологиясенең алтыпочмаклык алымын да сәнгать аша күрсәтәсем килә.
Тема: Сәнгать
Максат:
1. Сәнгать төшенчәсен ачыклау, төрле аспектлардан күзаллау;
2. Сәнгать төшенчәсе аша тәкыйди фикерләү технологиясенең алтыпочмаклы алымы белән эшчәнлеге төрләре аша телдән сөйләм күнекмәләрен ныгыту; мөстәкыйль һәм иҗади фикер йөртү, чагыштыру, нәтиҗә ясау кебек күнекмәләрне формалаштыру.
Җиһазлау: презентация, аудиозапись, индивидуаль битләр, кәгазъ битләре, карандаш.
1.Оештыру.
- Хөрмәтле коллегаларым, ә сез нинди сәнгать төреннән ләззәт аласыз? ????
(Без һәрберебез төрле-төрле, шулай ук фикерләребез дә төрле)
Катнашучыларның кызыксынуын, эшчәнлеген активлаштыру өчен, ясалма фәһем ярдәмендә ясаган видеоязмага күз салыйк.
- Бөек шагыйребез “Ике кояш” шигырендә кемгә мәдхия җырлый?
- Гомәр Бәширов калфаклы сандугач дип кем турында әйтергә тели?
- “Очучы татар” дип кем турында әйтелә?
- Татар сәнгате тарихында тирән эз калдырган бөек шәхесләребез күп. Вакытлар узу белән, аларның исемнәре тагын да яктырак яна. Күргәнегезчә халкым рухы, якты тарихы, шәхесләр язмышы бүген безнең белән...
2.Төп өлеш.
3 группа, һәр группага биремнәр аша гексалар белән эш төрләре күрсәтелә:
1 группа – сәхнә кояшы, код ярдәмендә бирелгән план буенча гексаларга кирәкле мәгълүматны туплыйлар.
2 группа – калфаклы сандугач, фильм карап бирелгән план ярдәмендә гексаларга кирәкле мәгълүматны туплыйлар.
3 группа – очучы татар, әзер мәгьлуматны дөрес эзлеклелектә урнаштырып, гексларга туалыйлар.
Укытучы сүзе (коллегалар эшләгән арада):
- Тәнкыйди фикерләүнең алтыпочмаклы укыту алымы бүгенге көндә Бөекбританиядә актив кулланыла. Әлеге методиканың авторы инглиз укытучысы Рассел Тарр. Россия педагогларын элеге алым белән Армавир дәүләт педагогия академиясе галиме, тарих фәннәре кандидаты Георгий Аствацартуровның “Белем бирү технологиясе буларак алтыпочмаклы укыту” дигән мәкаләсе таныштырды. Бу алым укучыларның иҗади фикерләвен үстерә, фантазияләрен баета, укучыларның бәйләнешле сөйләм телләре үсә.
1 төркем - код ярдәмендә бирелгән план буенча буш алтыпочмакларга кирәкле мәгълуматны тутыралар. Бу алым кыска төшенчәләр, җымләләр кулланып, укыган материал буенча нәтиҗә чыгарырга ярдәм итә. Һәр категориягә яңа пунктлар өстәп тә була.
2 төркем – Бу алым материалны өйрәнеп үзлектән һәрбер катнашучы яки группа үз алтыпочмаклыкнларны тутыра. Аннан соң җыйган мәгьлуматны берләштерәләр. Төрле бәйләнешләр чыгарга мөмкин.
3 төркем - Укучылар монда бары әзер материалдан пазл җыя. Дөрес эзлелелеккә куеп бирелгән мәгьлумат белән таныша. Төрле вариантлар булырга мөмкин. Гексаларга сүзләр, сүзтезмәләр, җөмләләр язырга була. Укучы биремне үти һәм алтыпочмакларны тоташтыра.
Укытучы сүзе:
- Эшебез нәтиҗәсе булып, театр сәнгате һәм мәшһүр язучылар турындагы мәгълүматны төсле алтыпочмакларга урнаштырдык, шунысы аеруча әһәмияткә ия - һәрбер төс аерым категориягә карый, шулай булса да аларның уртак яклары да бар. (сәнгать, беренче).
- Сәнгать - халык күңелен, аның тормышын чагылдыра торган иҗади хезмәт. Шуңа күрә күпчелек очракта халык тарихын һәм хәзерге хәлен сәнгать аркылы өйрәнү, танып белү аеруча кызыклы, мөһим.
- Күргәнегезчә тәнкыйди фикерләү технологиясе – уңышка бер юл. Ул укытучылар алдында торган күп санлы сорауларга, ягъни ничек бирелгән вакыт эчендә материалларны гомумиләштерергә һәм системага салырга, төп төшенчәләр һәм вакыйгаларның бәйләнешләрен табарга, исбатларга һәм алгоритм төзергә, группа белән ничек эшләргә, дәрестә укучыларның эшчәнлеген ничек активлаштырырга дигән күп санлы сорауларга туктала.
Яраткан эшеңдә уңай нәтиҗәләргә ирешү өчен безгә – укытучыларга, өч сыйфат кирәк: баланы ярату, ышандыра белү, мавыктыра алу.