Обучение детей в ДОО "Говорим на башкирском языке "

Сөләймәнова Әлиә Ғилмитдин ҡыҙы

 

Обучение башкирскому языку в ДОУ основывается на принципе коммуникативности.

 

Методы обучения направлены на изучение башкирского языка, как  средства общения.

Обучение башкирскому языку ставит перед собой следующие задачи:

1. Обогащение словарного запаса.

2. Правильное произношение звуков, свойственных только башкирскому языку.

3. Составление предложений.

4. Развитие связной речи.

5. Ознакомление детей с башкирской литературой и фольклором, культурой башкирского народа (традициями, национальной одеждой, праздниками, декоративно-прикладным искусством и т.д.).

     Изучение башкирского языка начинается с запоминания отдельных слов, правильное их произношение и умение использовать их в предложении. Материал объясняется с помощью демонстрационного материала (картин, игрушек, муляжей), наглядных пособий, мимики, жестов и телодвижений.

     Как известно, в жизни детей дошкольного возраста главный вид деятельности – игра. Поэтому на занятиях башкирского языка для закрепления знаний и умений используются различные игры (словесные, дидактичекие,     сюжетно-ролевые, подвижные и т.д.) Например, изучая темы «Посуда», «Части тела», «Продукты» целесообразно организовывать сюжетно-ролевые игры «Семья», «Больница», «Магазин».

    «Балалар баҡсаhында башҡорт йолаларына həм уйындарына өйрəтеʏ»/ «Обучение башкирским обрядам и играм в ДОУ».       

«Ҡояш саҡырыу» йолаһы.

Ямғырҙар оҙаҡҡа һуҙылһа, элек башҡорттар «Ҡояш саҡырыу» йолаһын үткәргәндәр.

Был йола үҙендә шулай уҡ тимер көсөнә ышаныуҙы сағылдыра: тимерҙән эшләнгән һауыт-һаба, ураҡ, салғылар тышҡа сығарылған.

Артабан ҡояшҡа өндәшкәндәр:

Ҡояш апай, ҡалҡ, ҡалҡ!

Һалҡын еҙнәй, кит, кит!

Һимеҙ тәкә һуйырмын,

Майын һиңә бирермен!

"Ямғыр саҡырыу" йолаhы.

Ямғыр яу, яу, яу,

Майлы бутҡа бирермен,

Тәтәй ҡашыҡ бирермен,

Тәтәй ҡашыҡ баҙарҙа,

Майлы бутҡа ҡаҙанда!

Дождик, лей, лей, лей,

Кашу с маслом дам,

Красну ложку дам,

Красна ложка на базаре,

Каша с маслом в казане!

*«майлы бутҡа» («каша с маслом») означает пожелания богатства и изобилия.

 

"Ҡарға бутҡаһы  йолаһы"

 

Тәбиғәтте ололау «Ҡарға бутҡаһы» йолаһында ла асыҡ сығылған.
Яҙ башланып, ҡоштар ҡайта башлағас халыҡ мәжлескә әҙерләнә башлай.
Ҡарға бутҡаһы йолаһында бер яҡтан яңы уянған тәбиғәт менән бәйләнеш булдырыла, икенсе яҡтан тәбиғәттең иң изге йәндәренә махсус мөрәжәғәт итеп, мул уңыш, именлек булыуына теләк әйтәләр:
Эй, ҡарғалар, ҡарғалар,
Ҡаңғылдашып килегеҙ,
Киләһе йыл уңышы өсөн
Доға ҡылып ҡалығыҙ!
 
«Аҡ тирәк, күк тирәк» уйыны.
Ике рәткә теҙелеп ҡапма-ҡаршы тораһың (алтышармы, һигеҙәрме унда, күпме ҡыҙ бар, шунса). Рәттәр араһында йүгереү өсөн бер 15-20 метр урын ҡалырға тейеш. Теҙелеп бөткәс, бер яҡ рәттән күмәкләп ҡысҡыралар:
— Ҡабыр, ҡабыр, ҡабырсаҡ,
Ат арҡаһы кимерсәк.
Аҡ тирәк, күк тирәк,
Беҙҙән һеҙгә кем кирәк?
Икенсе яҡ рәттән:
— Аҡ тирәк, күк тирәк,
Ҡашаяғын йыумаған,
Түләкте Асылыкүл аҫтынан яр ситенә сығарып ташлатҡан. Заятүләк күл ситендә ҡайғырып, ҡайҙа барырын белмәй торғанда, аҡ һаҡаллы ҡарт килеп:
– Эй, улым! Бер ҙә ҡайғырма! Балҡантауға бар! Хоҙай Балҡан тауын һинең өсөн яратҡан,– тигән.
Һыуһылыу, Заятүләккә ҡарап:
– Эй, йәнем, тау башына менеп етмәй тороп, бер ҙә артыңа әйләнеп ҡарама! Ҡараһаң, бергә эйәреп килә торған мал-тыуарҙы харап итерһең,– тип әйткән.
Түләк атына менеп, Һыуһылыу әйткәнсә, артына әйләнеп ҡарамай, тауға ҡарап йүнәлгән. Балҡантауға етер саҡта, күңеленә ҡурҡыу төшөп, тауыш сыҡҡан яҡҡа әйләнеп ҡарай. Күл төбөнән бик күп мал сығыуын күргән ул. Әммә Заятүләк әйләнеп ҡарағас та, ҡурҡышып, Асылыкүлгә кире сумғандар. Ҡалғандары бик аҙ ҡалған.
Бына шул ваҡыттан бирле Сәрмәсән һәм Дим йылғалары буйындағы малдарҙы Һыуһылыуҙың артынан сыҡҡан һыу йылҡыһы, тиҙәр.
Ҡалған малдары менән улар Балҡантауға барып ғүмер итә башлағандар.