Контроль-үлчәү материаллары

Муниципальное автономное общеобразовательное учреждение «Гимназия №5»  городского округа город Стерлитамак Республики Башкортостан

КОНТРОЛЬНО-ОЦЕНОЧНЫЕ МАТЕРИАЛЫ

ПО РОДНОМУ (ТАТАРСКОМУ) ЯЗЫКУ

(приложение к рабочей программе по татарскому языку для 2-4 классов, составленной учителем Каримовой Г.И.)

Разработано учителем Каримовой Г.И.

Количество проверочных и контрольных работ по родному (татарскому) языку

для 2- 4 классов

Нормы проверочных и контрольных работ по родному (татарскому) языку

для 2- 4 классов

2АБВГ классы

1. Словарный диктант

Дәфтәр, мәктәп, колын, көзге, укучы, җир, һава, болыт, үлән (9 сүз).

2. Контрольное списывание по теме “Правописание слов” “Безнең гаилә”.

Шамил укудан кайтты. Ул бик шат. Бүген аңа бишле билгесе куйдылар. Шамил укытучыны игътибар белән тыңлый. Дусларына булыша. Өйдә әнисенә булыша. (21 сүз)

3. Диктант по теме  “ Повторение частей речи”  “Авылда»

Мин авылда  яшим. Авыл  янында урман бар. Җәй көне без җиләккә барабыз. Күлдә балык тотабыз. Мин авылны яратам.(18 сүз)

Нормы и критерии оценки письменных и контрольных работ

 Отметка «5» ставится за безошибочную работу, а также при наличии в ней одной негрубой орфографической или одной негрубой пунктуационной ошибки.

 Отметка «4» выставляется при наличии  трех орфографических и двух пунктуационных ошибок, или двух орфографических и четырех пунктуационных, или пяти пунктуационных при отсутствии орфографических ошибок.

 Отметка «3» выставляется при наличии пяти орфографических и пяти пунктуационных ошибок, или четырех орфографических и пяти пунктуационных ошибок, или девяти пунктуационных ошибок при отсутствии орфографических. 

 Отметка «2» ставится при наличии восьми орфографических и восьми пунктуационных ошибок, или семи орфографических и девяти пунктуационных, или шести орфографических и десяти пунктуационных, или девяти орфографических и семи пунктуационных.
   

2АБВГ классы

 (для детей с ОВЗ)

1. Перепишите слова, вставляя пропущенные буквы.

Д..фтәр, м..ктәп, д..рес, к..лын, к..зге, б..лыт, җир, һ..ва, үл..н.(9 сүз)

2. Контрольное списывание по теме “Правописание слов” “Безнең гаилә”.

Шамил укудан кайтты. Ул бик шат. Бүген аңа бишле билгесе куйдылар. Шамил укытучыны игътибар белән тыңлый. Дусларына булыша. Өйдә әнисенә булыша. (21 сүз)

3. Диктант по теме  “ Повторение частей речи”  “Авылда».

            Задание: списать текст, вставляя пропущенные буквы.

  Мин ав..лда яшим. Авыл янында у..ман бар. Җ..й көне без җил..ккә бар..быз. Күлдә б..лык тотабыз. Мин а..ылны яратам.(18 сүз)

Нормы и критерии оценивания письменных работ для детей с ОВЗ.

 Оценивание письменной работы с  заданиями :

За безошибочную, аккуратно написанную работу ставится "5".

Две-три  орфографические ошибки- "4".

Четыре - пять орфографические ошибки- "3".

Семь орфографических ошибки- "2".

Оценивание контрольного списывания :

Работа выполнена аккуратно, без помарок и ошибок- "5".

Две орфографические, две пунктуационные или одна орфографическая, четыре пунктуационные ошибки- "4".

Четыре орфографические, четыре пунктуационные или три орфографические, шесть пунктуационные ошибки- "3".

Шесть орфографических, шесть пунктуационных или пять орфографических, восемь пунктуационных ошибки- "2".

Ключи к КОМам.

1.Дәфтәр, мәктәп, дәрес, укучы, җир, һава, үлән.

3. Мин авылда  яшим. Авыл  янында урман бар. Җәй көне без җиләккә барабыз. Күлдә балык тотабыз. Мин авылны яратам.

3 АБВ классы

1. Словарный диктанат

Дәфтәр, китап, мәктәп, укучы, укытучы, каләм, дәреслек, бетергеч, көндәлек, сыйныф, өстәл, такта.(12 сүз)

2. Контрольное списывание по теме “Имя прилагательное”.   “Башкортстан - туган илем”.

Без Башкортстанда яшибез. Башкортстан - зур һәм матур республика. Анда куе урманнар, биек таулар, зур елгалар бар. Мин республикамны яратам. (19 сүз)

3. Диктант по теме “ Предложение” “ Яз килә”

  Яз җитте. Урамда кар эри. Елгада боз китә. Яз көне көннәр озыная. Кошлар җылы яклардан кайталар. Яз бик матур ел фасылы. Тиздән җәй җитә.(24 сүз)

Нормы и критерии оценки письменных и контрольных работ

 Отметка «5» ставится за безошибочную работу, а также при наличии в ней одной негрубой орфографической или одной негрубой пунктуационной ошибки.

 Отметка «4» выставляется при наличии трех орфографических и двух пунктуационных ошибок, или двух орфографических и четырех пунктуационных, или пяти пунктуационных при отсутствии орфографических ошибок.

 Отметка «3» выставляется при наличии пяти орфографических и пяти пунктуационных ошибок, или четырех орфографических и пяти пунктуационных ошибок, или девяти пунктуационных ошибок при отсутствии орфографических. 

 Отметка «2» ставится при наличии восьми орфографических и восьми пунктуационных ошибок, или семи орфографических и девяти пунктуационных, или шести орфографических и десяти пунктуационных, или девяти орфографических и семи пунктуационных.
   

3 АБВ классы

 (для детей с ОВЗ)

1.  Перепишите слова, вставляя пропущенные буквы.

Д.фтәр, кит.п, м.ктәп, ук.чы, ук.тучы, к.ләм, д.реслек, бет.ргеч, көнд.лек, сыйн.ф, өст..л, та..та.(10 сүз)

2. Контрольное списывание по теме “Имя прилагательное”.

Башкортстан - туган илем.

Без Башкортстанда яшибез. Башкортстан - зур һәм матур республика. Анда куе урманнар, биек таулар, зур елгалар бар. Мин республикамны яратам. (19 сүз)

3. Диктант по теме “ Предложение” “ Яз килә”

Задание: списать текст, вставляя пропущенные буквы

  Яз җ.тте. Ур.мда кар эри. Елг.да боз к.тә. Яз к.не кө.нәр озыная. К.шлар җылы якл.рдан кайт.лар. Яз бик м.тур ел фасылы. Тиздән җ.й җитә.(24 сүз)

Нормы и критерии оценивания письменных работ для детей с ОВЗ.

 Оценивание письменной работы с  заданиями :

За безошибочную, аккуратно написанную работу ставится "5".

Две-три  орфографические ошибки- "4".

Четыре - пять орфографические ошибки- "3".

Семь орфографических ошибки- "2".

Оценивание контрольного списывания :

Работа выполнена аккуратно, без помарок и ошибок- "5".

Две орфографические, две пунктуационные или одна орфографическая, четыре пунктуационные ошибки- "4".

Четыре орфографические, четыре пунктуационные или три орфографические, шесть пунктуационные ошибки- "3".

Шесть орфографических, шесть пунктуационных или пять орфографических, восемь пунктуационных ошибки- "2".

Ключи к КОМам.

1.Дәфтәр, китап, мәктәп, укучы, укытучы, каләм, дәреслек, бетергеч, көндәлек, сыйныф., өстәл, такта.

3. Яз җитте. Урамда кар эри. Елгада боз китә. Яз көне көннәр озыная. Кошлар җылы яклардан кайталар. Яз бик матур ел фасылы. Тиздән җәй җитә.

4 АБВГ  классы

1. Словарный диктант по теме « Имя прилагательное. Степени сравнения имен прилагательных »

Матур кояш, алтын нурлар, тәртипле бала, биек тау, йомшак кар, батыр малай, кызыл чәчәк, киң дала, үтә кызыл, зәңгәрсу, дөм караңгы, кеп-кечкенә.    (22 сүз)

2. Контрольное списывание по теме “Словосочетание и предложение”

«Салават күпере»

    Эссе көнне болытлар күренде. Яңгыр коя башлады. Тиздән кояш чыкты. Күктә салават күпере калыкты. Ул җиде  төстән тора : кызыл, кызгылт-сары, сары, яшел, күк, зәңгәр, миләүшә төсләр.   (27 сүз)

3. Диктант по теме «Синтаксис» « Яз »

    Яз җитте. Һавалар җылынды. Кар сулары җирне туендырды. Табигать матур төскә керде. Сабан тургайлары , сыерчыклар  туган якларына кайтты.  Чәчәкләр ата башлады.  Зәңгәр күктә аксыл болытлар йөзде. Туган илемә яз килде.(30 сүз)

Нормы и критерии оценки письменных и контрольных работ

 Отметка «5» ставится за безошибочную работу, а также при наличии в ней одной негрубой орфографической или одной негрубой пунктуационной ошибки.

 Отметка «4» выставляется при наличии и работе трех орфографических и  двух пунктуационных ошибок, или двух орфографических и четырех пунктуационных, или пяти пунктуационных при отсутствии орфографических ошибок.

 Отметка «3» выставляется при наличии пяти орфографических и пяти пунктуационных ошибок, или четырех орфографических и пяти пунктуационных ошибок, или девяти пунктуационных ошибок при отсутствии орфографических. 

 Отметка «2» ставится при наличии восьми орфографических и восьми пунктуационных ошибок, или семи орфографических и девяти пунктуационных, или шести орфографических и десяти пунктуационных, или девяти орфографических и семи пунктуационных.
   

4 АБВГ классы  ( для детей с ОВЗ)

      1. Перепишите слова, вставляя пропущенные буквы.

М.тур кояш, алт.н нурлар, т.ртипле бала, би.к тау, й.мшак кар, бат.р малай, к.зыл чәчәк, киң д.ла .    (16 сүз)

      2. Контрольное списывание по теме “Словосочетание и предложение”

«Салават күпере»

    Эссе көнне болытлар күренде. Яңгыр коя башлады. Тиздән кояш чыкты. Күктә салават күпере калыкты. Ул җиде  төстән тора: кызыл, кызгылт-сары, сары, яшел, күк, зәңгәр, миләүшә төсләр.(27 сүз)

3. Диктант по теме «Синтаксис» « Яз ».

Задание: списать текст, вставляя пропущенные буквы

    Яз җит.е. Һа.алар җыл.нды. Кар с.лары җирне ту.ндырды. Т.бигать м. тур т.скә керде. С.бан тург.йлары , сы.рчыклар  туган якл.рына кай.ты.  Чәч.кләр ата б.шлады.  Зә.гәр к.ктә аксыл бол.тлар йөзде. Туг.н илемә яз к.лде.(30 сүз)

Нормы и критерии оценивания письменных работ для детей с ОВЗ.

 Оценивание письменной работы с  заданиями :

За безошибочно-аккуратно написанную работу ставится "5".

Две-три  орфографические ошибки- "4".

Четыре - пять орфографические ошибки- "3".

Семь орфографических ошибки- "2".

Оценивание контрольного списывания :

Работа выполнена аккуратно, без помарок и ошибок- "5".

Две орфографические, две пунктуационные или одна орфографическая, четыре пунктуационные ошибки- "4".

Четыре орфографические, четыре пунктуационные или три орфографические, шесть пунктуационные ошибки- "3".

Шесть орфографических, шесть пунктуационных или пять орфографических, восемь пунктуационных ошибки- "2".

Ключи к КОМам

1. Матур кояш, алтын нурлар, тәртипле бала, биек тау, йомшак кар, батыр малай, кызыл чәчәк, киң дала .

3.Яз җитте. Һавалар җылынды. Кар сулары җирне туендырды. Табигать матур төскә керде. Сабан тургайлары , сыерчыклар  туган якларына кайтты.  Чәчәкләр ата башлады.  Зәңгәр күктә аксыл болытлар йөзде. Туган илемә яз килде.

Рекомендации по оцениванию результатов обучения

Оценка устных ответов учащихся

Устный опрос является одним из основных способов учета знаний учащихся по родному языку. Развернутый ответ ученика должен представлять собой связное, логически последовательное сообщение на определенную тему, показывать его умение применять определения, правила в конкретных случаях.

При оценке ответа ученика надо руководствоваться следующими критериями:

1) полнота и правильность ответа;

2) степень осознанности, понимания изученного;

3) языковое оформление ответа.

Оценка «5» ставится, если ученик:

1) полно излагает изученный материал, дает правильные определения языковых понятий;

2) обнаруживает понимание материала, может обосновать свои суждения, применить знания на практике, привести необходимые примеры не только по учебнику, но и самостоятельно составленные;

3) излагает материал последовательно и правильно с точки зрения норм литературного языка.

Оценка «4» ставится, если ученик дает ответ, удовлетворяющий тем же требованиям, что и для оценки «5», но допускает 1—2 ошибки, которые сам же исправляет, и 1—2 недочета в последовательности и языковом оформлении излагаемого.

Оценка «3» ставится, если ученик обнаруживает знание и понимание основных положений данной темы, но:

1) излагает материал неполно и допускает неточности в определении понятий или формулировке правил;

2) не умеет достаточно глубоко и доказательно обосновать свои суждения и привести свои примеры;

3) излагает материал непоследовательно и допускает ошибки в языковом оформлении излагаемого.

Оценка «2» ставится, если ученик обнаруживает незнание большей части соответствующего раздела изучаемого материала, допускает ошибки в формулировке определений и правил, искажающие их смысл, беспорядочно и неуверенно излагает материал.

Оценка «2» отмечает такие недостатки в подготовке ученика, которые являются серьезным препятствием к успешному овладению последующим материалом.

Оценка «1» ставится, если ученик обнаруживает полно незнание или непонимание материала.

Муниципальное автономное общеобразовательное учреждение «Гимназия №5»  городского округа город Стерлитамак Республики Башкортостан

КОНТРОЛЬНО-ОЦЕНОЧНЫЕ МАТЕРИАЛЫ

ПО РОДНОЙ (ТАТАРСКОЙ) ЛИТЕРАТУРЕ

(приложение к рабочей программе

по родной (татарской) литературе для 2-4 классов,

составленной учителем Каримовой Г.И.)

Разработано учителем Каримовой Г.И

Рекомендации по оцениванию результатов обучения

Оценка устных ответов учащихся

Устный опрос является одним из основных способов учета знаний учащихся по родному языку. Развернутый ответ ученика должен представлять собой связное, логически последовательное сообщение на определенную тему, показывать его умение применять определения, правила в конкретных случаях.

При оценке ответа ученика надо руководствоваться следующими критериями:

1) полнота и правильность ответа;

2) степень осознанности, понимания изученного;

3) языковое оформление ответа.

Оценка «5» ставится, если ученик:

1) полно излагает изученный материал, дает правильные определения языковых понятий;

2) обнаруживает понимание материала, может обосновать свои суждения, применить знания на практике, привести необходимые примеры не только по учебнику, но и самостоятельно составленные;

3) излагает материал последовательно и правильно с точки зрения норм литературного языка.

Оценка «4» ставится, если ученик дает ответ, удовлетворяющий тем же требованиям, что и для оценки «5», но допускает 1—2 ошибки, которые сам же исправляет, и 1—2 недочета в последовательности и языковом оформлении излагаемого.

Оценка «3» ставится, если ученик обнаруживает знание и понимание основных положений данной темы, но:

1) излагает материал неполно и допускает неточности в определении понятий или формулировке правил;

2) не умеет достаточно глубоко и доказательно обосновать свои суждения и привести свои примеры;

3) излагает материал непоследовательно и допускает ошибки в языковом оформлении излагаемого.

Оценка «2» ставится, если ученик обнаруживает незнание большей части соответствующего раздела изучаемого материала, допускает ошибки в формулировке определений и правил, искажающие их смысл, беспорядочно и неуверенно излагает материал.

Оценка «2» отмечает такие недостатки в подготовке ученика, которые являются серьезным препятствием к успешному овладению последующим материалом.

Оценка «1» ставится, если ученик обнаруживает полно незнание или непонимание материала.

Оценка письменных работ учащихся

Оценка диктантов

Диктант — одна из основных форм проверки орфографической и пунктуационной грамотности.

Для диктантов целесообразно использовать связные тексты, которые должны отвечать нормам современного литературного языка,   быть   доступными  по  содержанию  учащимся  данного класса.

Объём диктанта устанавливается: для 6 класса — 50-60 слов. (При подсчёте слов учитываются как самостоятельные, так и служебные слова.)

Нормы оценивания диктанта

При большем количестве ошибок диктант оценивается баллом «1»

Примечание.

При оценке диктанта исправляются, но не учитываются орфографические и пунктуационные ошибки:

1)   в переносе слов;

2)   на правила, которые не включены в школьную программу;

3)   на еще не изученные правила;

4)    в словах с непроверяемыми написаниями, над которыми не проводилась специальная работа;

5)  в передаче авторской пунктуации.

При оценке диктантов важно также учитывать характер ошибки. Среди ошибок следует выделять негрубые, т. е. не имеющие существенного значения для характеристики грамотности. При подсчете ошибок две негрубые считаются за одну.

К негрубым относятся ошибки:

1)   в исключениях из правил;

2)   в   написании   большой   буквы   в   составных   собственных наименованиях;

3)   в  случаях,   когда   вместо  одного  знака   препинания   поставлен другой;

4)   в пропуске одного из сочетающихся знаков препинания или в нарушении их последовательности.

Необходимо учитывать также повторяемость и однотипность ошибок. Если ошибка повторяется в одном и том же слове или в корне однокоренных слов, то она считается за одну ошибку.

Однотипными считаются ошибки на одно правило, если условия выбора правильного написания заключены в грамматических  и фонетических особенностях данного слова.

При наличии в контрольном диктанте более 5 поправок (исправление неверного написания  на верное)   оценка снижается на один балл. В  комплексной  контрольной  работе, состоящей  из  диктанта  и  дополнительного (фонетического, лексического, орфографического,  грамматического) задания, выставляются две оценки (за каждый вид работы).

При оценке выполнения дополнительных заданий руководствоваться следующим:

Оценка «5» ставится, если ученик выполнил все задания верно.

Оценка «4» ставится, если ученик выполнил правильно не менее 3/4 заданий.

Оценка «3» ставится за работу, в которой правильно выполнено не менее половины заданий.

Оценка «2» ставится за работу, в которой не выполнено более половины заданий.

Оценка «1» ставится, если ученик не выполнил ни одного  задания.

Примечание. Орфографические и пунктуационные ошибки, допущенные при выполнении дополнительных заданий, учитываются при выведении оценки за диктант.

2 АБВГ классы

Тест

1 вариант

1.Кем ул Габдулла Тукай?

А) рәссам; Б) шагыйрь; В) җырчы.

2. Бу шигырьне кем язган?

“Әни” диеп язып куйдым

Яңа яуган ак карга.

Таптамагыз!

Һич ярамый

“Әни” сүзен таптарга.

А) Г.Тукай; Б) Ш.Галиев; В) З.Туфайлова.

3. Кыш кайсы айдан башлана?

А) ноябрь; Б) декабрь; В) гыйнвар.

4.Табышмакның җавабын яз.

Яз килсә киенә,

Көз килсә чишенә.

А) кеше; Б)агач; В) җәнлек.

5. Эше барның ашы бар

А) мәкаль; Б) табышмак.

6. Туган илебез ничек дип атала?

А) Башкортстан; Б) Казан;

7. Яз көне нинди бәйрәм була?

А) Әниләр бәйрәме; Б) сабантуй; В) Яңа ел.

8. “Өч кыз”-ул татар халык әкиятеме?

А) Әйе, татар халык әкияте; Б) Юк, рус халык әкияте

9. Җәй көне көннәр нишли?

А) кыскара; Б) озыная; В) берни эшләми.

10. Сабантуй бәйрәме кайсы айда була?

А) май; Б) июнь; В) сентябрь.

2 вариант

1. Габдулла Тукай ничә ел яшәгән?

А) 27; Б) 67.

2. Бу шигырьне кем язган?

И туган тел, и матур тел, әткәм-әнкәмнең теле!

Дөньяда күп нәрсә белдем син туган тел аркылы.

А) Г.Тукай; Б) Ш.Галиев; В) З.Туфайлова.

3. Табышмакның җавабын яз.

Кулсыз, күзсез, буяусыз

Ясый ул төрле бизәк.

Беркем аны өйрәтми,

Ул үзе шундый зирәк.

А) җәй; Б)кыш; В) көз.

4. Кыш кайсы айдан башлана?

А) ноябрь; Б) декабрь; В) гыйнвар.

5. Эшнең боткасы тәмле

А) мәкаль; Б) табышмак.

6. Башкалабыз ничек дип атала?

А) Уфа; Б) Казан;

7. Җәй көне төннәр нишли?

А) кыскара; Б) озыная; В) берни эшләми.

8. Җәй көне нинди бәйрәм була?

А) Әниләр бәйрәме; Б) Сабантуй; В) Яңа ел.

9. “Кәҗә белән бүре”-ул татар халык әкиятеме?

А) Әйе, татар халык әкияте; Б) Юк, рус халык әкияте

10. Сабантуй бәйрәме кайсы айда була?

А) май; Б) июнь; В) сентябрь.

3 БВГ классы.

1. вариант.

1. Кайсы Г.Тукайның шигыре?

А) “Яңа чана, яңа шул”.

Б) “Туган тел”.

В) “Бишек җыры”.  

2.Мәкальнең дәвамын тап. Теле барның, ...

А) иң зур байлык.

Б) иле бар.

В) тыңлый да бел.

3. Бу юллар нинди шигырьдән?

Көннәр якты булсын өчен, әни кирәк!

Йокы татлы булсын өчен, әни кирәк!

Җил-давылдан саклар өчен, әни кирәк!

Усаллардан яклар өчен, әни кирәк!

А) “Дәү әни”.

Б) “Әниемнең кызы юк бит”.

В) “Әни кирәк!”

4.”Минем әбием” дип аталган хикәянең өч җөмләсе бирелгән.

Алар текстта билгеле бер тәртиптә киләләр. Кайсы тәртиптә?

1) Хәзер ул пенсиядә.

2) Минем әбием бар.

3) Аның исеме Әнисә.

А) 1,2,3

Б) 1,3,2

В) 2,3,1

5. Төшеп калган сүзне табыгыз.

... диеп язып куйдым

Яңа яуган ак карга.

Таптамагыз!

Һич ярамый

... сүзен таптарга.

А) әби

Б) әти

В) әни

6. Г.Тукайның бу шигырендә кайсы ел фасылы турында сүз бара?

Кырлар буш кала,

Яңгырлар ява;

Җирләр дымлана -

Бу кайчак була?

А) кыш

Б) яз

В) көз

2. вариант.

1.Кайсы шигырь Г.Тукайныкы?

А) “Туган тел”

Б) “Бишек җыры”.

В) “Әни кирәк”.

2.Мәкальне дәвам ит.

Кем эшләми, ... .

А) тыңлый да бел.

Б) шул ашамый.

В) ашы бар.

3. Бу юллар нинди шигырьдән?

Әниемнең әнисе

Әбием була минем.

Әби генә түгел әле,

Ул минем дәү әнием.

А) “ Дәү әни”.

Б) “Әниемнең кызы юк бит”.

В) “Әни кирәк!”

4.”Минем әнием” дип аталган хикәянең өч җөмләсе бирелгән. Алар текстта билгеле бер тәртиптә киләләр. Кайсы тәртиптә?

1) Минем әнием мәктәптә эшли.

2) Әнием эшен бик ярата.

3 )Ул балалар укыта .

А) 1,2,3

Б) 1,3,2

В)2,1,3

5. Төшеп калган сүзне табыгыз.

... диеп язып куйдым

Яңа яуган ак карга.

Таптамагыз!

Һич ярамый

... сүзен таптарга.

А) әби

Б) әти

В) әни

6. Бари Рәхмәтнең бу шигырендә кайсы ел фасылы турында сүз бара?

Тәңкә карлар сипкән,

Җирне ап-ак иткән;

Чыршы, каен, имән

Кардан чикмән кигән.

А) кыш

Б) яз

В) көз

ч

4 АБВГ классы

Тест

1 вариант

1. Кайсы сүзләрне тәмле сүзләр дип атыйбыз?

а) ак, зәңгәр, сары;

ә) исәнмесез, тыныч йокы, рәхмәт;

б) тәртипле, яхшы, начар.

2. Табышмакның җавабын табыгыз.

Әгәр “Җ”гә башлансам мин, -“Тәмле дә соң!”-дип ашыйсың.

“Җ”не “Ч”гә алыштырсаң, минем белән су ташыйсың.

а) җиләк, чиләк;

ә) җиләк, иләк;

б) чиләк, җиләк.

3. “Җил арба” әкияте нинди әкият?

а) тылсымлы;

ә) хайваннар турында;

б) тормыш-көнкүреш

4. Халык авыз иҗаты әсәре булмаган җавапны табыгыз:

а) табышмак;   ә) әкият;  б) хикәя.

5. “Сак-Сок” бәетендә әниләре улларын ни өчен ачулана?

а) тимер укны рөхсәтсез алган өчен;

ә) кошларны аткан өчен;

б) сугышкан өчен.

6. Мәкаль нәрсә турында?

Белемле кеше югалмас.

а) белем алу турында;   ә) китап уку турында;   б) әдәплелек турында.

7. Татар әдәбиятында мәсәл язучылар:

а)  Г.Тукай, М.Гафури, Ә.Исхак;

ә) Г.Тукай, М.Җәлил, А.Алиш;

б) Ф.Яруллин, Р.Миңнуллин, Р.Вәлиева.

8. Г.Тукайның “Яшь Агач” мәсәле нәрсә турында?

а) үз-үзеңне артык ярату;   ә) кеше сүзен тыңламау;  б) белем алу турында.

10. Мәкальне дәвам ит. Дөнья – йозак, ачкычы - ... .

а) белем;    ә) китап;   б) хезмәт.

4 нче сыйныф өчен әдәби укудан кереш контроль эшне (тест)

бәяләү нормалары.

Әдәби укудан  тест 10 биремнән тора. Дөрес эшләнгән һәрбер бирем 1 балл белән бәяләнә.

 “5” ле – 9 – 10 балл

“4” ле – 7 – 8 балл

“3” ле – 5 – 6 балл

“2” ле – 0 – 4 балл.

2 вариант

Тест

1. Кайсы рәттә А.Алиш әсәрләре урнашкан?

а) “Койрыклар”, “Чукмар белән тукмар”, “Кемгә кирәк, кемгә кирәкми”.

ә) “Яңгыр”, “Чишмә”, “Себерке”

б) “Ай һәм Кояш”, “Фатыйма белән Сандугач”, Яшь агач”

2. Д. Аппакова “Шыгырдавыклы башмаклар” әсәрендә нинди тема чагыла?

а) бәхетле балачак    ә) батырлык     б) сугыш

3. “Батыр була бары мәрхәмәтле йөрәк ...” . Бу юллар Ф. Яруллинның кайсы әсәреннән алынган?

а) “Бияләй”

ә) “Юылмас хурлык”

б) “Ап-ак иткән”

4. Харис Якупов кем ул?

а) рәссам   ә) язучы  б) җырчы

5. Табышмак, мәкаль,тизәйткеч, санамышларны икенче төрле ничек әйтәләр?

а) халык әсәрләре

б) халык авыз иҗаты әсәрләре

в) кызыклы әсәрләр

6. Ш.Галиевның “Камырша” шигырендәге төп геройның җиңелүенең төп сәбәбе:

а) күп ашый    б) эшләми  в) күп йоклый

7. “Гакыллылар эшен вакытында эшли, Чикерткә кебек тик йөрмәү тиешле”

Бу өзек нинди әсәр жанрына керә?

а) миф   в) бәет  с) мәсәл

8. Кайсы рәттә Г, Тукай әсәрләре урнашкан?

а) “Койрыклар”, “Чукмар белән тукмар”, “Кемгә кирәк, кемгә кирәкми”.

в) “Яңгыр”, “Чишмә”, “Себерке”

с) “Ай һәм Кояш”, “Фатыйма белән Сандугач”, Яшь агач”

9. Нәрсә ул юмор?”

а) әдәби әсәрләрдә чиктән тыш арттырып күрсәтү

в) мәзәк итеп, дусларча тәнкыйтьләп көлү

с) җансыз предметны җанландырып күрсәтү

10. Н. Гыйматдинова “Сертотмас кәҗә ” әсәрендә нинди тема чагыла?

а) бәхетле балачак   ә) батырлык      б) сугыш

11. “Батырлык иң беренче йөрәктә туа” . Бу юллар Ф. Яруллинның кайсы әсәреннән алынган?

а) “Иң бәхетле төн”   ә) “Бияләй”   б ) “Ап-ак иткән”

13. Ш. Галиев кем ул?

а) рәссам     ә) шагыйрь    б) җырчы

14. Ш.Галиевның “Камырша” шигырендәге төп геройның исеме –

а) Тимерша       ә) Камырша    б) Сабир

Тестны бәяләү

14 - 15 – «5»

11 - 13 – «4»

8 - 10 – «3»

Менее 8 – «2»

Контрольно-измерительные материалы

по родному (татарскому) языку

для 5 класса

на 2019-2020 учебный год

Диктант по теме «Повторение изученного в 4 классе»

Безнең бакча.

        Безнең авыл тау буенда утыра. Ерак түгел бер инеш бар. Балык күп анда. Эссе көннәрдә без шул инештә су керәбез.

        Мәктәп янында безнең бакчабыз бар. Анда алмагачлар, чияләр үсә. Аларның утырткан малайларһәм кызлар инде укып чыканнар.

           Әнә җимеш бакчасы. Аны без үзебез үстерәбез. Быел кәбестә,кыяр, суган, помидор бик яхшы үсте.

Контрольный диктант

 по теме «Графика и орфография»

Чаңгы шуу.

        Беренче карны балалар түземсезлек белән көттеләр. Юлдаш чаңгыларын күптән әзерләп куйды. Фәридәнең әтисе Уфадан чаңгылар алып кайтты. Чаңгыда йөрү ноябрь азагына гына мөмкин булды. Ап-ак карны ярып иң алдан Рөстәм бара. Аның артыннан башка укучылар тезелгәннәр. Талгын җил исә, көн җылы. Шушындый көндә чаңгыда шуу нинди күңелле!

Обучающее изложение “Сыерчык килгән”.

        Кыш үтте. Карлар эреп, сулар ага башлады. Җир йөзе кояш нурларына чумды. Җылы якка киткән кошлар әйләнеп кайта башладылар. Менә бер көн мин иртән торуга:

        - Сыерчык килгән! – дигән сүзне ишеттем. Шунда ук урынымнан торып, тәрәзәгә карадым. Чынлап та, сыерчык оясы өстендәге чыбыкка бер пар сыерчык кунган. Алар канатларын кагып талпына –талпына сайрыйлар иде. Безне бик сагынып килгәннәр алар.

        Көннәр торган саен матурланды. Кырларда карлар бетеп, кара җир өсте яшәрә башлады.

Контрольный диктант по теме «Словообразование»

Каен җиләге.

        Безнең урманнарда үскән җиләкләрнең иң иртә өлгергәне – каен җиләге. Ул кояш ярата. Иң эре һәм тәмле җиләкне кояшлы аланнардан эзләргә кирәк. Ямь-яшел яфраклар арасына яшеренеп, җиләк кояш нурлары җыя. Ул алсулана, кызара, өлгерә. Өлгергән каен җиләге чык тамчысын хәтерләтә. Акрын гына кагылуга, хуш исле җиләк учка өзелеп төшә. Авыз ит, җиләкнең тәмен таты!

Рекомендации по оцениванию результатов обучения

Оценка устных ответов учащихся

Устный опрос является одним из основных способов учета знаний учащихся по родному языку. Развернутый ответ ученика должен представлять собой связное, логически последовательное сообщение на определенную тему, показывать его умение применять определения, правила в конкретных случаях.

При оценке ответа ученика надо руководствоваться следующими критериями:

1) полнота и правильность ответа;

2) степень осознанности, понимания изученного;

3) языковое оформление ответа.

Оценка «5» ставится, если ученик:

1) полно излагает изученный материал, дает правильные определения языковых понятий;

2) обнаруживает понимание материала, может обосновать свои суждения, применить знания на практике, привести необходимые примеры не только по учебнику, но и самостоятельно составленные;

3) излагает материал последовательно и правильно с точки зрения норм литературного языка.

Оценка «4» ставится, если ученик дает ответ, удовлетворяющий тем же требованиям, что и для оценки «5», но допускает 1—2 ошибки, которые сам же исправляет, и 1—2 недочета в последовательности и языковом оформлении излагаемого.

Оценка «3» ставится, если ученик обнаруживает знание и понимание основных положений данной темы, но:

1) излагает материал неполно и допускает неточности в определении понятий или формулировке правил;

2) не умеет достаточно глубоко и доказательно обосновать свои суждения и привести свои примеры;

3) излагает материал непоследовательно и допускает ошибки в языковом оформлении излагаемого.

Оценка «2» ставится, если ученик обнаруживает незнание большей части соответствующего раздела изучаемого материала, допускает ошибки в формулировке определений и правил, искажающие их смысл, беспорядочно и неуверенно излагает материал.

Оценка «2» отмечает такие недостатки в подготовке ученика, которые являются серьезным препятствием к успешному овладению последующим материалом.

Оценка «1» ставится, если ученик обнаруживает полно незнание или непонимание материала.

Оценка письменных работ учащихся

Оценка диктантов

Диктант — одна из основных форм проверки орфографической и пунктуационной грамотности.

Для диктантов целесообразно использовать связные тексты, которые должны отвечать нормам современного литературного языка,   быть   доступными  по  содержанию  учащимся  данного класса.

Объём диктанта устанавливается: для 5 класса — 40-50 слов. (При подсчёте слов учитываются как самостоятельные, так и служебные слова.)

Нормы оценивания диктанта

При большем количестве ошибок диктант оценивается баллом «1»

Примечание.

При оценке диктанта исправляются, но не учитываются орфографические и пунктуационные ошибки:

1)   в переносе слов;

2)   на правила, которые не включены в школьную программу;

3)   на еще не изученные правила;

4)   в словах с непроверяемыми написаниями, над которыми не проводилась специальная работа;

5)  в передаче авторской пунктуации.

При оценке диктантов важно также учитывать характер ошибки. Среди ошибок следует выделять негрубые, т. е. не имеющие существенного значения для характеристики грамотности. При подсчете ошибок две негрубые считаются за одну.

К негрубым относятся ошибки:

1)   в исключениях из правил;

2)   в   написании   большой   буквы   в   составных   собственных наименованиях;

3)   в  случаях,   когда   вместо  одного  знака   препинания   поставлен другой;

4)   в пропуске одного из сочетающихся знаков препинания или в нарушении их последовательности.

Необходимо учитывать также повторяемость и однотипность ошибок. Если ошибка повторяется в одном и том же слове или в корне однокоренных слов, то она считается за одну ошибку.

Однотипными считаются ошибки на одно правило, если условия выбора правильного написания заключены в грамматических  и фонетических особенностях данного слова.

При наличии в контрольном диктанте более 5 поправок (исправление неверного написания  на верное)   оценка снижается на один балл. Отличная оценка не выставляется при наличии трех и более исправлений.

В  комплексной  контрольной  работе, состоящей  из  диктанта  и  дополнительного (фонетического, лексического, орфографического,  грамматического) задания, выставляются две оценки (за каждый вид работы).

При оценке выполнения дополнительных заданий руководствоваться следующим:

Оценка «5» ставится, если ученик выполнил все задания верно.

Оценка «4» ставится, если ученик выполнил правильно не менее 3/4 заданий.

Оценка «3» ставится за работу, в которой правильно выполнено не менее половины заданий.

Оценка «2» ставится за работу, в которой не выполнено более половины заданий.

Оценка «1» ставится, если ученик не выполнил ни одного  задания.

Примечание. Орфографические и пунктуационные ошибки, допущенные при выполнении дополнительных заданий, учитываются при выведении оценки за диктант.

Оценка сочинений и изложений

Сочинения и  изложения основные формы проверки умения правильно   и  последовательно  излагать мысли, уровня речевой подготовки учащихся.

С помощью сочинений и изложений проверяются:

1) умение раскрывать тему;

2) умение использовать языковые средства  в соответствии со стилем, темой и задачей высказывания;

3) соблюдение языковых норм и правил правописания.  

Примерный объём текста для  изложения в 5 классе 50-65, письмо 55-45 слов.

Рекомендуется следующий примерный объём классных сочинений: в 5 классе — 1/3-1/2 страницы.

Любое сочинение и изложение оценивается двумя отметками: первая ставится за содержание и речевое оформление, вторая — за грамотность, т. е. за соблюдение орфографических, пунктуационных и языковых норм.

Содержание   сочинения   и   изложения   оценивается   по   следующим критериям:

- соответствие работы ученика теме и основной мысли;

- полнота раскрытия темы;

- правильность фактического материала;

- последовательность изложения.

При оценке речевого оформления сочинений и изложений учитывается:

- разнообразие словаря и грамматического строя речи;

- стилевое единство и выразительность речи;

- число речевых недочетов.

Грамотность оценивается по числу допущенных учеником ошибок — орфографических,  пунктуационных  и  грамматических.

Контрольно-измерительные материалы

по родной (татарской) литературе

для 5 класса

на 2019-2020 учебный год

5. нче сыйныфның татар төркеме укучылары өчен татар әдәбиятыннан тест

1. Халык аваз иҗатына нәрсә керми?

А) тизәйткечләр Ә) мәкаль Б) повесть.

1. Тылсымлы әкиятне билгеләгез.

А) “Ак байтал”

Ә) “Хәйләкәр төлке”

Б) “Солдат балтасы”

3.“Кыссаи Йосыф” әсәренең авторы кем?

А) Мөхәммәдьяр

Ә) Кол Гали

Б) Каюм Насыйри.

4.        “Төлке һәм йөзем җимеше” әсәре нинди жанрга карый?

А) әкият

Ә) шигырь

Б) мәсәл.

5.  “Төлке белән Торна” әсәре нинди әкият?

А) тылсымлы

Ә) хайваннар турындагы

Б) көнкүреш әкияте.

6. К.Насыйри язган әсәрне билгеләгез.

А) “Нуры содур”

Ә) “Кыйссаи Йосыф”

Б) “Әбүгалисина”

7. Халык авыз иҗатына нәрсә керә?

А) повесть

Ә) роман

Б) такмак

8.Г. Тукай ничәнче елда туган?

А) 1913

Ә) 1886

Б) 1887

9.  “Эш беткәч уйнарга ярый” шигырендә малайны кем уйнарга чакырмый?

А) Алмагач

Ә) Сандугач

Б) Песи

10. Г.Тукай туган авылы?

А) Кырлай

Ә) Өчиле

Б) Кушлавыч.

Әдәби укудан  тест 10 биремнән тора. Дөрес эшләнгән һәрбер бирем 1 балл белән бәяләнә.

 “5” ле – 9 – 10 балл

“4” ле – 7 – 8 балл

“3” ле – 5 – 6 балл

“2” ле – 0 – 4 балл

        5 нче сыйныфның татар төркеме укучылары өчен татар әдәбиятыннан йомгаклау  тесты

1. Әсәр исемнәрен авторлары белән туры китерегез.

Н.Дәүли “Телефонлы кәҗә”

Ф.Садриев “Кар нинди җылы”

А.Гыймадиев “Зөһрә кыз – безнең авылдан”

Л.Лерон “Тургай ни дип җырлый?”

2. М.Җәлилнең шигырен билгеләгез.

А) “Колын”

Ә) “Җырларым”

Б) “Үз илемдә”

3. “Хөкем алдыннан” картинасының авторы кем?

А) Х.Якупов

Ә) А. Пластов

Б) И.Шишкин.

4. Г.Кутуйның “Сагыну” әсәре нинди жанрга карый?

А) нәсер

Ә) шигырь

Б) хикәя

5. Ф. Хөснинең “Чыбыркы” әсәрендәге төп геройның исеме ничек?

А) Илдар

Ә) Азат

Б) Рәшит.

6. “Бүреләр, аһ... ләкин бүреләр

Бу кадәр үк ерткыч түгелләр!” – дигән шигъри юлларны кем язган?

А) Н.Дәүли

Ә) Ф.Кәрим

Б) М.Җәлил.

7.Нинди шагыйрьнең “Моабит дәфтәрләре” исемле шигырьләр җыентыгы бар.

А) Г.Тукай

Ә) М.Җәлил

Б) Ф.Кәрим.

8. М.Җәлил ничәнче елда җәзалап үтерелә?

А) 1943

Ә) 1944

Б) 1945.

9. Кайсы әсәр М.Җәлилнеке түгел?

А) “Кызыл ромашка”

Ә) “Кыр казы”

Б) “Бүреләр”.

10. “Тургай ни дип җырлый?” әсәрендәге кызның исеме ничек?

А) Нәсимә

Ә) Нәзифә

Б) Нәфисә.

11. Әсәр исемнәрен авторлпры белән туры китерегез.

Н. Исәнбәт “Үз илемдә”

Г.Зәйнәшева “ Башка берни дә кирәкми”

С.Хәким “Туган ил”

М.Әгъләмов “ Матурлык минем белән”

12. Кайсы әсәрдә Бөек Ватан сугышы сурәтләнә?

А) “Колын”

Ә) “Бәхет”

Б) “Татарстан шуннан башлана”

13. “Табигать баласына” шигыре нинди темага багышланган?

А) Бөек Ватан сугышы

Ә) Табигатькә сакчыл караш

Б) Әниләрне ярату

14. М.Әгъләмов шигырен табыгыз.

А) “ Табигать баласына”

Ә) “Туган җиреңнән китмә”

Б) “Матурлык минем белән”.

15. .“Зәңгәр күлдә ай коена” әсәрендә Ай кемгә ярдәм иткән?

А) Айсылуга Ә) Айгөлгә Б) Айнурга.

Тестны бәяләү

14 - 15 – «5»

11 - 13 – «4»

8 - 10 – «3»

Менее 8 – «2»

э

Рекомендации по оцениванию результатов обучения

Оценка устных ответов учащихся

Устный опрос является одним из основных способов учета знаний учащихся по родному языку. Развернутый ответ ученика должен представлять собой связное, логически последовательное сообщение на определенную тему, показывать его умение применять определения, правила в конкретных случаях.

При оценке ответа ученика надо руководствоваться следующими критериями:

1) полнота и правильность ответа;

2) степень осознанности, понимания изученного;

3) языковое оформление ответа.

Оценка «5» ставится, если ученик:

1) полно излагает изученный материал, дает правильные определения языковых понятий;

2) обнаруживает понимание материала, может обосновать свои суждения, применить знания на практике, привести необходимые примеры не только по учебнику, но и самостоятельно составленные;

3) излагает материал последовательно и правильно с точки зрения норм литературного языка.

Оценка «4» ставится, если ученик дает ответ, удовлетворяющий тем же требованиям, что и для оценки «5», но допускает 1—2 ошибки, которые сам же исправляет, и 1—2 недочета в последовательности и языковом оформлении излагаемого.

Оценка «3» ставится, если ученик обнаруживает знание и понимание основных положений данной темы, но:

1) изла¬гает материал неполно и допускает неточности в определении понятий или формулировке правил;

2) не умеет достаточно глубоко и доказательно обосновать свои суждения и привести свои примеры;

3) излагает материал непоследовательно и допускает ошибки в языковом оформлении излагаемого.

Оценка «2» ставится, если ученик обнаруживает незнание большей части соответствующего раздела изучаемого материала, допускает ошибки в формулировке определений и правил, искажающие их смысл, беспорядочно и неуверенно излагает материал.

Оценка «2» отмечает такие недостатки в подготовке ученика, которые являются серьезным препятствием к успешному овладению последующим материалом

Контрольно-измерительные материалы

по родному (татарскому) языку

для 6 класса

на 2019-2020 учебный год

Диктант по теме «Повторение изученного в 5 классе»

Дуслар.

        Песнәк каен агачына оя ясады.Ул ояга йомыркалар салды. Чирәмнәр арасыннан каен агачына таба елан шуышты.Песнәк еланны күреп калды.Аның йөрәге ярылырга җитеште. Песнәк-акыллы кош. Ул еланның нәрсә уйлаганын белә. Менә хәзер елан каен агачындагы оясына менәр.Ул йөмыркаларны ватып эчәр. Керпе елан өстенә ташланып йомыркаларны коткарды.

Контрольный диктант по теме “Имя прилагательное”

Дәү әни

        Дәү әни! Нинди матур сүз! Дәү әни миңа әнием кебек ук якын һәм кадерле. Аның белмәгән нәрсәсе юк! Миңа дәресләр әзерләргә булыша. Мин аны яхшы укуым белән шатландырырга тырышам. Яхшы билгеләр аласы гына килеп тора. Дәү әнием безне эшкә дә өйрәтә. Җылы сүзләре белән безне гел мактап тора.

Выборочное изложение.

Әнием.

        Нәни каенга Мәдинә эч серләрен ачты.

Берәр атнага булса да әнием янына кайтып килер идем. Кочагыма алып, кысып-кысып сөяр идем үзен, иркәләр идем. Куаныр иде дә соң әнием!

        Нинди ягымлы, сөйкемле ул минем әнием. Ә үзе нинди олы җанлы. Шул кечкенә генә әнием берсеннән-берсе таза, берсеннән-берсе чибәр дүрт егет, бер кыз үстергән. Мине ул әле һаман, нәнием, ди. Мин — аның төпчек кызы! Шуңадырмы, мине һаман кечкенә итеп күрәсе килә.

        Әнием инде бик картайган. Сугышта үлгән әтием белән олы абыемның сагышы аның йөзендәге алсулыкны гомергә җуйган, чәчләренә чал кергән. Никадәр генә яхшы тәрбиядә яшәсә дә, көннән-көн картайган төсле күренә. Аны иркәлисе, ягымлы сүзләр әйтеп, күңелен юатасы килә.

Контрольный  диктант по теме “Местоимение”

Каен

                Мин тәрәзәдән урамдагы каенга карарга яратам. Кышын каен көмеш бәс белән каплана. Аңа шаян кызылтүшләр куна.

        Язын каенда кечкенә яфраклар барлыкка килә. Аның нәзек ботакларын кечкенә яшел ботаклар бизи.

        Җәй – иң матур ел фасылы. Җәен каен купшы яшел күлмәк кия.

        Көзен агачның яшел бөдрәсендә сары толымнар барлыкка килә.

Рекомендации по оцениванию результатов обучения

Оценка устных ответов учащихся

Устный опрос является одним из основных способов учета знаний учащихся по родному языку. Развернутый ответ ученика должен представлять собой связное, логически последовательное сообщение на определенную тему, показывать его умение применять определения, правила в конкретных случаях.

При оценке ответа ученика надо руководствоваться следующими критериями:

1) полнота и правильность ответа;

2) степень осознанности, понимания изученного;

3) языковое оформление ответа.

Оценка «5» ставится, если ученик:

1) полно излагает изученный материал, дает правильные определения языковых понятий;

2) обнаруживает понимание материала, может обосновать свои суждения, применить знания на практике, привести необходимые примеры не только по учебнику, но и самостоятельно составленные;

3) излагает материал последовательно и правильно с точки зрения норм литературного языка.

Оценка «4» ставится, если ученик дает ответ, удовлетворяющий тем же требованиям, что и для оценки «5», но допускает 1—2 ошибки, которые сам же исправляет, и 1—2 недочета в последовательности и языковом оформлении излагаемого.

Оценка «3» ставится, если ученик обнаруживает знание и понимание основных положений данной темы, но:

1) излагает материал неполно и допускает неточности в определении понятий или формулировке правил;

2) не умеет достаточно глубоко и доказательно обосновать свои суждения и привести свои примеры;

3) излагает материал непоследовательно и допускает ошибки в языковом оформлении излагаемого.

Оценка «2» ставится, если ученик обнаруживает незнание большей части соответствующего раздела изучаемого материала, допускает ошибки в формулировке определений и правил, искажающие их смысл, беспорядочно и неуверенно излагает материал.

Оценка «2» отмечает такие недостатки в подготовке ученика, которые являются серьезным препятствием к успешному овладению последующим материалом.

Оценка «1» ставится, если ученик обнаруживает полно незнание или непонимание материала.

Оценка письменных работ учащихся

Оценка диктантов

Диктант — одна из основных форм проверки орфографической и пунктуационной грамотности.

Для диктантов целесообразно использовать связные тексты, которые должны отвечать нормам современного литературного языка,   быть   доступными  по  содержанию  учащимся  данного класса.

Объём диктанта устанавливается: для 6 класса — 50-60 слов. (При подсчёте слов учитываются как самостоятельные, так и служебные слова.)

Нормы оценивания диктанта

При большем количестве ошибок диктант оценивается баллом «1»

Примечание.

При оценке диктанта исправляются, но не учитываются орфографические и пунктуационные ошибки:

1)   в переносе слов;

2)   на правила, которые не включены в школьную программу;

3)   на еще не изученные правила;

4)    в словах с непроверяемыми написаниями, над которыми не проводилась специальная работа;

5)  в передаче авторской пунктуации.

При оценке диктантов важно также учитывать характер ошибки. Среди ошибок следует выделять негрубые, т. е. не имеющие существенного значения для характеристики грамотности. При подсчете ошибок две негрубые считаются за одну.

К негрубым относятся ошибки:

1)   в исключениях из правил;

2)   в   написании   большой   буквы   в   составных   собственных наименованиях;

3)   в  случаях,   когда   вместо  одного  знака   препинания   поставлен другой;

4)   в пропуске одного из сочетающихся знаков препинания или в нарушении их последовательности.

Необходимо учитывать также повторяемость и однотипность ошибок. Если ошибка повторяется в одном и том же слове или в корне однокоренных слов, то она считается за одну ошибку.

Однотипными считаются ошибки на одно правило, если условия выбора правильного написания заключены в грамматических  и фонетических особенностях данного слова.

При наличии в контрольном диктанте более 5 поправок (исправление неверного написания  на верное)   оценка снижается на один балл. В  комплексной  контрольной  работе, состоящей  из  диктанта  и  дополнительного (фонетического, лексического, орфографического,  грамматического) задания, выставляются две оценки (за каждый вид работы).

При оценке выполнения дополнительных заданий руководствоваться следующим:

Оценка «5» ставится, если ученик выполнил все задания верно.

Оценка «4» ставится, если ученик выполнил правильно не менее 3/4 заданий.

Оценка «3» ставится за работу, в которой правильно выполнено не менее половины заданий.

Оценка «2» ставится за работу, в которой не выполнено более половины заданий.

Оценка «1» ставится, если ученик не выполнил ни одного  задания.

Примечание. Орфографические и пунктуационные ошибки, допущенные при выполнении дополнительных заданий, учитываются при выведении оценки за диктант.

Оценка сочинений и изложений

Сочинения и  изложения основные формы проверки умения правильно   и  последовательно  излагать мысли, уровня речевой подготовки учащихся.

С помощью сочинений и изложений проверяются:

1) умение раскрывать тему;

2) умение использовать языковые средства  в соответствии со стилем, темой и задачей высказывания;

3) соблюдение языковых норм и правил правописания.  

Примерный объём текста для  изложения в 6 классе 65 – 75, письмо 55-65 слов.

Рекомендуется следующий примерный объём классных сочинений: в 6 классе — 1/3-1/2 страницы.

Любое сочинение и изложение оценивается двумя отметками: первая ставится за содержание и речевое оформление, вторая — за грамотность, т. е. за соблюдение орфографических, пунктуационных и языковых норм. Обе оценки считаются оценками по родному языку, за исключением случаев, когда проводится работа, проверяющая знания учащихся по литературе. В этом случае первая оценка (за содержание и речь) считается оценкой по литературе.

Содержание   сочинения   и   изложения   оценивается   по   следующим критериям:

- соответствие работы ученика теме и основной мысли;

- полнота раскрытия темы;

- правильность фактического материала;

- последовательность изложения.

При оценке речевого оформления сочинений и изложений учитывается:

- разнообразие словаря и грамматического строя речи;

- стилевое единство и выразительность речи;

- число речевых недочетов.

Грамотность оценивается по числу допущенных учеником ошибок — орфографических,  пунктуационных  и  грамматических.

Контрольно-измерительные материалы

по родной (татарской) литературе

для 6 класса

на 2019-2020 учебный год

э

э

э

э

6нчы сыйныф өчен татар әдәбиятыннан арадаш аттестация эше

Белмим,

Әллә күпкә,

Әллә бик озакка,

Ахры, мәңге оныта алмамын

Тамбов урманнары уртасында

Усак яфраклары  шаулавын...

Алар мәңге минем хыялымда

Шаулый-шаулый  яфрак ярырлар,

Карт имәннәр, калмый минем арттан,

Кая барсам, озатып барырлар...

1.        Өзек кайсы шигырьдән алынган? ( Шигырьнең исемен яз!)

2.        Шигырьнең авторы кем?

3.        Төп геройлары кем?

4.        Мокамай кем ул?

5.        Шигырь нәрсә турында? (саранлык турында, мәхәббәт турында, дошманлык турында, дуслык турында)

6 нче сыйныфның татар төркеме укучылары өчен татар әдәбиятыннан йомгаклау  тесты

А-1. Халык авыз иҗаты әсәрләренең авторы кем?

а) язучы               ә) халык           б) су иясе                в)шагыйрь

А-2. Халык авыз иҗаты әсәрләрен кая язганнар?

а) китапларга         ә) язмаганнар         б) телдән сөйләгәннәр           в) дәфтәрләргә

А-3.  Халык авыз иҗаты жанры гына булган рәтне билгеләгез

а) мәкаль, әйтем, әкият;        ә) хикәя, роман, такмак;           б) җыр, хикәя, табышмак;

А-4. Сөмбелә бәйрәме ул-...

а) татар халкының йола бәйрәме;   ә) рус халкының йола бәйрәме;    б) чуваш халкының йола бәйрәме

А-5. М.Гафуриның “Ана” шигыре нәрсә турында?

а) ананың баласын яратуы турында;      ә) ананың баласына уенчыклар алуы турында;  

 б) баланың анага булышуы турында;

А-6. Г.Тукай Шүрәлене

а) үзе уйлап тапкан      ә) әзер мифны гына алып язган        

б) халык мифларындагы Шүрәлегә яңа сюжет уйлап тапкан

А-7. М.Җәлил “Чәчәкләр” шигыре белән нәрсә әйтергә тели?

а) чәчәкләрнең матурлыгы       ә) батырларның үлемсезлеге     б) табигать турында

А-8. М. Җәлилнең шигырьләр җыентыгы ни өчен “Моабит дәфтәре” дип атала?

а) шул исемдәге шигырь бар         ә) төрмә исеменнән         б) шәһәр исеме

А-9. Ә.Еники-ул...

а) шагыйрь       ә) язучы      б) драматург

А-10. “Әбугалисина “ әсәрен кем язган?

а) Абдулла Алиш       ә) Каюм Насыйри       б) Фәнис Яруллин

А-11. “Мокамай” поэмасында Мокамай кем ул?

а) автор үзе         ә) авторның дусты       б) авторның абыйсы

А-12. Мокамайның чын исеме:

а) Мөхәммәтҗан         ә) Мөхәммәтшакир      б) Мөхәммәтһади

А-13. Гомәр Бәширов кем ул?

а) халык язучысы      ә) халык җырчысы          б) халык рәссамы

А-14. “Туган ягым-яшел бишек” әсәрен кем язган?

а) Р.Әхмәтҗанов        ә) Г.Бәширов        б) Г.Рәхим

А-15. Гомәр Бәширов кайда туган?

а) Казанда        ә) Башкортстанда      б) Әлмәттә

Тестны бәяләү

14 - 15 – «5»

11 - 13 – «4»

8 - 10 – «3»

Менее 8 – «2»

Рекомендации по оцениванию результатов обучения

Оценка устных ответов учащихся

Устный опрос является одним из основных способов учета знаний учащихся по родному языку. Развернутый ответ ученика должен представлять собой связное, логически последовательное сообщение на определенную тему, показывать его умение применять определения, правила в конкретных случаях.

При оценке ответа ученика надо руководствоваться следующими критериями:

1) полнота и правильность ответа;

2) степень осознанности, понимания изученного;

3) языковое оформление ответа.

Оценка «5» ставится, если ученик:

1) полно излагает изученный материал, дает правильные определения языковых понятий;

2) обнаруживает понимание материала, может обосновать свои суждения, применить знания на практике, привести необходимые примеры не только по учебнику, но и самостоятельно составленные;

3) излагает материал последовательно и правильно с точки зрения норм литературного языка.

Оценка «4» ставится, если ученик дает ответ, удовлетворяющий тем же требованиям, что и для оценки «5», но допускает 1—2 ошибки, которые сам же исправляет, и 1—2 недочета в последовательности и языковом оформлении излагаемого.

Оценка «3» ставится, если ученик обнаруживает знание и понимание основных положений данной темы, но:

1) излагает материал неполно и допускает неточности в определении понятий или формулировке правил;

2) не умеет достаточно глубоко и доказательно обосновать свои суждения и привести свои примеры;

3) излагает материал непоследовательно и допускает ошибки в языковом оформлении излагаемого.

Оценка «2» ставится, если ученик обнаруживает незнание большей части соответствующего раздела изучаемого материала, допускает ошибки в формулировке определений и правил, искажающие их смысл, беспорядочно и неуверенно излагает материал.

Оценка «2» отмечает такие недостатки в подготовке ученика, которые являются серьезным препятствием к успешному овладению последующим материалом

Контрольно-измерительные материалы

по родному (татарскому) языку

для 7аб класса

на 2019-2020 учебный год

э

э

э

Диктант по теме “Спрягаемые глаголы”.

Ясмин гөле.

        Фәтих Кәрим ясмин гөлен бик яраткан. Хатыны һәм кызлары аның җуелмас истәлеге итеп шул гөлне кадерләп үстерәләр. Фәтих Кәрим ясмин гөле кебек нәфис, нечкә табигатьле кеше булган. Каһарман көрәшчешагыйрь буларак та ул үлемсез.

        Гөлгә тәрбия кирәк булган кебек, шагыйрьнең иҗади мирасына да кадерләү, ярату кирак. Фәтих Кәрим безнең бәхетебез өчен соңгы тамчы канын да кызганмады. Шагыйрьне онытмыйк!

Контрольный диктант по теме “Причастие”.

Аккүл.

        Аккүл.Безнең авылдан ерак та түгел Аккүл дигән зур күл бар. Җәй көннәрендә күлнең тирә-ягы яшел үләннәр һәм төрле игеннәр белән уратып алына. Шуңа күрә тау башыннан караганда күл хәтфә палас өстендә яткан түгәрәк көзге кебек ялтырап ята. Камышлар арасында төрле су кошлары яши. Алар тирә-якны яңгыратып тора.Көз көне күл әллә нинди моңсу бер хәлгә керә. Кыр үрдәкләре һәм башка кошлар җылы якка китәләр. Кояш нурында уйный торган балыклар да су астына төшәләр.

Сжатое изложение.

 Унбиш яшьлек герой

        Бөек Ватан сугышы башланганда, Толя унөч яшьтә генә була. Алар яшәгән шәһәргә фашистлар басып керә.

Гитлерчыларның ерткычлыгына Толяның йөрәге әрни, фашистлардан үчалырга уйлый. Ул разведчиклар ротасына керә, дошманнар урнашкан урыннардан кирәкле мҽгълүматлар алып кайта.Толя үзен чын разведчик итеп күрсәтә. Берничә тапкыр иптәшләрен үлемнән саклап кала.

           1943нче елның көзендә каты сугышларда разведчиклар камалышта калалар. Ләкин берәү дәкулындагы коралын ташламый. Кинәт солдатлар өстенә немец пулеметы үлем уты ача. Толя озак уйлап тормый, утка каршы йөгерә һәм дошман пулеметын күкрәге белән каплый. Ватан батыр улын онытмады. Аның туган шәһәрендәге бер урам Анатолий Комар исемен йөртә.

Контрольный диктант

Дим елгасы.

           Дим –Башкортстанның озын һәм матур елгаларының берсе ул. Дим исемле кечкенә генә авыл янындагы урманлы сөзәк таудан башлана. Аннан Ырынбур далаларыначыгып агып бара да яңадан Башкортстан җиренә агып килә. Дим ярларында усак, тирәк, тал агачлары, карлыган, гөлҗимеш, балан куаклары күп үсә. Димнең ике як ярлары буйлап тугайлыклар, болынлыклар, иген басулары җәйрәп ята. Тугайда һәм болында печән шәп була. Шимбә һәм якшәмбе көннәрендә Дим буе ял итүчеләр белән тулы була. Монда Бәләбәй, Туймазы шәһәрләреннән дә ялга киләләр.

Рекомендации по оцениванию результатов обучения

Оценка устных ответов учащихся

Устный опрос является одним из основных способов учета знаний учащихся по родному языку. Развернутый ответ ученика должен представлять собой связное, логически последовательное сообщение на определенную тему, показывать его умение применять определения, правила в конкретных случаях.

При оценке ответа ученика надо руководствоваться следующими критериями:

1) полнота и правильность ответа;

2) степень осознанности, понимания изученного;

3) языковое оформление ответа.

Оценка «5» ставится, если ученик:

1) полно излагает изученный материал, дает правильные определения языковых понятий;

2) обнаруживает понимание материала, может обосновать свои суждения, применить знания на практике, привести необходимые примеры не только по учебнику, но и самостоятельно составленные;

3) излагает материал последовательно и правильно с точки зрения норм литературного языка.

Оценка «4» ставится, если ученик дает ответ, удовлетворяющий тем же требованиям, что и для оценки «5», но допускает 1—2 ошибки, которые сам же исправляет, и 1—2 недочета в последовательности и языковом оформлении излагаемого.

Оценка «3» ставится, если ученик обнаруживает знание и понимание основных положений данной темы, но:

1) излагает материал неполно и допускает неточности в определении понятий или формулировке правил;

2) не умеет достаточно глубоко и доказательно обосновать свои суждения и привести свои примеры;

3) излагает материал непоследовательно и допускает ошибки в языковом оформлении излагаемого.

Оценка «2» ставится, если ученик обнаруживает незнание большей части соответствующего раздела изучаемого материала, допускает ошибки в формулировке определений и правил, искажающие их смысл, беспорядочно и неуверенно излагает материал.

Оценка «2» отмечает такие недостатки в подготовке ученика, которые являются серьезным препятствием к успешному овладению последующим материалом.

Оценка «1» ставится, если ученик обнаруживает полно незнание или непонимание материала.

Оценка письменных работ учащихся

Оценка диктантов

Диктант — одна из основных форм проверки орфографической и пунктуационной грамотности.

Для диктантов целесообразно использовать связные тексты, которые должны отвечать нормам современного литературного языка,   быть   доступными  по  содержанию  учащимся  данного класса.

Объём диктанта устанавливается: для 6 класса — 50-60 слов. (При подсчёте слов учитываются как самостоятельные, так и служебные слова.)

Нормы оценивания диктанта

При большем количестве ошибок диктант оценивается баллом «1»

Примечание.

При оценке диктанта исправляются, но не учитываются орфографические и пунктуационные ошибки:

1)   в переносе слов;

2)   на правила, которые не включены в школьную программу;

3)   на еще не изученные правила;

4)    в словах с непроверяемыми написаниями, над которыми не проводилась специальная работа;

5)  в передаче авторской пунктуации.

При оценке диктантов важно также учитывать характер ошибки. Среди ошибок следует выделять негрубые, т. е. не имеющие существенного значения для характеристики грамотности. При подсчете ошибок две негрубые считаются за одну.

К негрубым относятся ошибки:

1)   в исключениях из правил;

2)   в   написании   большой   буквы   в   составных   собственных наименованиях;

3)   в  случаях,   когда   вместо  одного  знака   препинания   поставлен другой;

4)   в пропуске одного из сочетающихся знаков препинания или в нарушении их последовательности.

Необходимо учитывать также повторяемость и однотипность ошибок. Если ошибка повторяется в одном и том же слове или в корне однокоренных слов, то она считается за одну ошибку.

Однотипными считаются ошибки на одно правило, если условия выбора правильного написания заключены в грамматических  и фонетических особенностях данного слова.

При наличии в контрольном диктанте более 5 поправок (исправление неверного написания  на верное)   оценка снижается на один балл. В  комплексной  контрольной  работе, состоящей  из  диктанта  и  дополнительного (фонетического, лексического, орфографического,  грамматического) задания, выставляются две оценки (за каждый вид работы).

При оценке выполнения дополнительных заданий руководствоваться следующим:

Оценка «5» ставится, если ученик выполнил все задания верно.

Оценка «4» ставится, если ученик выполнил правильно не менее 3/4 заданий.

Оценка «3» ставится за работу, в которой правильно выполнено не менее половины заданий.

Оценка «2» ставится за работу, в которой не выполнено более половины заданий.

Оценка «1» ставится, если ученик не выполнил ни одного  задания.

Примечание. Орфографические и пунктуационные ошибки, допущенные при выполнении дополнительных заданий, учитываются при выведении оценки за диктант.

Оценка сочинений и изложений

Сочинения и  изложения основные формы проверки умения правильно   и  последовательно  излагать мысли, уровня речевой подготовки учащихся.

С помощью сочинений и изложений проверяются:

1) умение раскрывать тему;

2) умение использовать языковые средства  в соответствии со стилем, темой и задачей высказывания;

3) соблюдение языковых норм и правил правописания.  

Примерный объём текста для  изложения в 6 классе 65 – 75, письмо 55-65 слов.

Рекомендуется следующий примерный объём классных сочинений: в 6 классе — 1/3-1/2 страницы.

Любое сочинение и изложение оценивается двумя отметками: первая ставится за содержание и речевое оформление, вторая — за грамотность, т. е. за соблюдение орфографических, пунктуационных и языковых норм. Обе оценки считаются оценками по родному языку, за исключением случаев, когда проводится работа, проверяющая знания учащихся по литературе. В этом случае первая оценка (за содержание и речь) считается оценкой по литературе.

Содержание   сочинения   и   изложения   оценивается   по   следующим критериям:

- соответствие работы ученика теме и основной мысли;

- полнота раскрытия темы;

- правильность фактического материала;

- последовательность изложения.

При оценке речевого оформления сочинений и изложений учитывается:

- разнообразие словаря и грамматического строя речи;

- стилевое единство и выразительность речи;

- число речевых недочетов.

Грамотность оценивается по числу допущенных учеником ошибок — орфографических,  пунктуационных  и  грамматических.

Контрольно-измерительные материалы

по родной (татарской) литературе

для 7 класса

на 2019-2020 учебный год

7нче сыйныф өчен татар әдәбиятыннан арадаш аттестация эше

1.Туфан Миңнуллинның (1935-2012) туган төбәге: (1 балл)

А) Кама Тамагы районы Олы Мәрәтхуҗа авылы

Ә) Мордва Республикасының  Рыбкино районы Иске Аллагол авылы

Б) Арча районының Кушлавыч авылы

2. “Йолдызлы малай” хикәясендә төп геройның исеме ничек? (1 балл)

  А) Мөнир

  Ә) Надир

  Б)  Илгизәр

3. “Мәк чәчәге” нәсеренең авторы?  (1 балл)

А) Гомәр Бәширов

Ә) Әмирхан Еники

Б) Галимҗан Ибраһимов

4. Кайсы әсәр сугыш турында түгел? (1 балл)

     А) “Кем җырлады?”

     Ә) “Рәссам”

     Б) “Табигать балалары”

2. “Алсу” поэмасының  авторы кем? (1 балл)

       А) Габдулла Тукай

       Ә) Һади Такташ

       Б) Мәхмүт Хөсәен

3. Гадел Кутуй әсәрен билгеләгез. (1 балл)

А) “Нигез”

Ә) “Миңа унтугыз яшь иде”

Б) “Рәссам”

7. Бу өзек кайсы әсәрдән? Аның исемен һәм авторын атагыз.  (2 балл)

“Борыннар тартылды, каләмнәр кыштырдый башлады. “Җиңел генә” дигән эш шактый авыр булып чыкты.

Зур газаплар белән, унар сүз язылып бетте. Күзлекле парта араларында йөри башлады. Ул һәр кешенең дәфтәрен алып, күз йөртеп чыга.”

8. Бу юллар кайсы әсәрдән алынган? Авторын яз. (2 балл)

“Саратский яшел гармун,

Көмеш кыңгыраулары,

Бу көмеш кыңгырауларның

Кичке яңгыраулары

Әллә нишләтә күңелне,

Үксеп елыйсы килә...

Елау-егет эшемени?!-

Эх, бер җырлыйсы килә!..

7 нче сыйныф өчен татар әдәбиятыннан йомгаклау контроль эш биремнәре

              1. “Болгар каласының корылуы турында”, “Сихерче кыз”, “ Казан кайда корылган?” әсәрләрен халык авыз иҗатының нинди төренә керә?    

а) дастан                                               ә) риваять

б) легенда                                             в) әкият

2. Габдулла Тукай кайда һәм кайчан туа?а) 1886 нчы елда Арча районы Кырлай авылында;  б) 1886 нчы елда Арча районы Кушлавыч авылында;в) 1886 нчы елда Арча районы Өчиле авылында.  

             3. “Бәләкәй Апуш ”картинасын кем ясаган?          

а) Х. Казаков                                      ә) И. Шишкин

б) М. Покалёв                                     в) Р. Заһидуллин

4. Дөрес билгеләмәне табыгыз.

Гипербола -  ...

а) җанлы әйберләрдә була торган үзенчәлекләрне җансыз әйберләргә, табигать күренешләренә күчереп сурәтләү ;

б) күренешне, предметны үз исеме белән атамыйча, аңа вакыт, урын я  материал исеме белән бәйләнештә торган икенче нәрсә исемен әйтү;                                                                                                                                                                      

    в) әсәрдә предмет, күренеш, әйберне бик нык арттырып, зурайтып күрсәтү.

                        5. Әсәрләрнең авторларын  туры китереп языгыз.  

      “Монда тудык, монда үстек” драмасы                    Габдулла Тукай

      “Милли моңнар” шигыре                                          Әмирхан Еники

      “ Кем җырлады” хикәясе                                          Туфан Миңнуллин      

      “Сөһәйл вә Гөлдерсен” дастаны                               Мөхәммәт Мәһдиев        

      “Без – кырык беренче ел балалары” повесте           Сәйф Сараи

6. Поэманың авторын һәм исемен күрсәтегез.

Тагын ике юлын хатасыз язып бетерегез.

Ул үзенә үзе хуҗа бүген ,

Үзе акыллы, үзе сөйкемле,

Үзе усал,  

    _______________________

     7. Кош оясы кебек, авыл улларын-кызларын ерак-еракларга очыртып җибәрә дә киредән үзенә җыя. Буыннан-буынга шулай кабатланган. Буыннан–буынга шулай кабатланыр...

    Әсәрнең авторын, исемен языгыз.                                                                             Әсәрнең жанрын билгеләгез.                                                                                                

Муниципальное автономное общеобразовательное учреждение «Гимназия №5»  городского округа город Стерлитамак Республики Башкортостан

КОНТРОЛЬНО-ОЦЕНОЧНЫЕ МАТЕРИАЛЫ

ПО РОДНОМУ (ТАТАРСКОМУ) ЯЗЫКУ

(приложение к рабочей программе

по родному (татарскому) языку для 5-9 классов,

составленной учителем Каримовой Г.И.)

Разработано учителем Каримовой Г.И

Рекомендации по оцениванию результатов обучения

Оценка устных ответов учащихся

Устный опрос является одним из основных способов учета знаний учащихся по родному языку. Развернутый ответ ученика должен представлять собой связное, логически последовательное сообщение на определенную тему, показывать его умение применять определения, правила в конкретных случаях.

При оценке ответа ученика надо руководствоваться следующими критериями:

1) полнота и правильность ответа;

2) степень осознанности, понимания изученного;

3) языковое оформление ответа.

Оценка «5» ставится, если ученик:

1) полно излагает изученный материал, дает правильные определения языковых понятий;

2) обнаруживает понимание материала, может обосновать свои суждения, применить знания на практике, привести необходимые примеры не только по учебнику, но и самостоятельно составленные;

3) излагает материал последовательно и правильно с точки зрения норм литературного языка.

Оценка «4» ставится, если ученик дает ответ, удовлетворяющий тем же требованиям, что и для оценки «5», но допускает 1—2 ошибки, которые сам же исправляет, и 1—2 недочета в последовательности и языковом оформлении излагаемого.

Оценка «3» ставится, если ученик обнаруживает знание и понимание основных положений данной темы, но:

1) излагает материал неполно и допускает неточности в определении понятий или формулировке правил;

2) не умеет достаточно глубоко и доказательно обосновать свои суждения и привести свои примеры;

3) излагает материал непоследовательно и допускает ошибки в языковом оформлении излагаемого.

Оценка «2» ставится, если ученик обнаруживает незнание большей части соответствующего раздела изучаемого материала, допускает ошибки в формулировке определений и правил, искажающие их смысл, беспорядочно и неуверенно излагает материал.

Оценка «2» отмечает такие недостатки в подготовке ученика, которые являются серьезным препятствием к успешному овладению последующим материалом.

Оценка «1» ставится, если ученик обнаруживает полно незнание или непонимание материала.

Оценка письменных работ учащихся

Оценка диктантов

Диктант — одна из основных форм проверки орфографической и пунктуационной грамотности.

Для диктантов целесообразно использовать связные тексты, которые должны отвечать нормам современного литературного языка,   быть   доступными  по  содержанию  учащимся  данного класса.

Объём диктанта устанавливается: для 6 класса — 50-60 слов. (При подсчёте слов учитываются как самостоятельные, так и служебные слова.)

Нормы оценивания диктанта

При большем количестве ошибок диктант оценивается баллом «1»

Примечание.

При оценке диктанта исправляются, но не учитываются орфографические и пунктуационные ошибки:

1)   в переносе слов;

2)   на правила, которые не включены в школьную программу;

3)   на еще не изученные правила;

4)    в словах с непроверяемыми написаниями, над которыми не проводилась специальная работа;

5)  в передаче авторской пунктуации.

При оценке диктантов важно также учитывать характер ошибки. Среди ошибок следует выделять негрубые, т. е. не имеющие существенного значения для характеристики грамотности. При подсчете ошибок две негрубые считаются за одну.

К негрубым относятся ошибки:

1)   в исключениях из правил;

2)   в   написании   большой   буквы   в   составных   собственных наименованиях;

3)   в  случаях,   когда   вместо  одного  знака   препинания   поставлен другой;

4)   в пропуске одного из сочетающихся знаков препинания или в нарушении их последовательности.

Необходимо учитывать также повторяемость и однотипность ошибок. Если ошибка повторяется в одном и том же слове или в корне однокоренных слов, то она считается за одну ошибку.

Однотипными считаются ошибки на одно правило, если условия выбора правильного написания заключены в грамматических  и фонетических особенностях данного слова.

При наличии в контрольном диктанте более 5 поправок (исправление неверного написания  на верное)   оценка снижается на один балл. В  комплексной  контрольной  работе, состоящей  из  диктанта  и  дополнительного (фонетического, лексического, орфографического,  грамматического) задания, выставляются две оценки (за каждый вид работы).

При оценке выполнения дополнительных заданий руководствоваться следующим:

Оценка «5» ставится, если ученик выполнил все задания верно.

Оценка «4» ставится, если ученик выполнил правильно не менее 3/4 заданий.

Оценка «3» ставится за работу, в которой правильно выполнено не менее половины заданий.

Оценка «2» ставится за работу, в которой не выполнено более половины заданий.

Оценка «1» ставится, если ученик не выполнил ни одного  задания.

Примечание. Орфографические и пунктуационные ошибки, допущенные при выполнении дополнительных заданий, учитываются при выведении оценки за диктант.

5 АБ классы

Диктант по теме «Повторение изученного в 4 классе»

Белем бәйрәме.

Беренче сентябрьне барыбыз да сагынып көтеп алабыз. Чөнки ул – Белем бәйрәме көне. Шул көннән яңа уку елы башлана.  Бик күп малайлар, кызлар Белем иле кешеләренә әйләнәләр. Аларны бу илдә әллә никадәр яңалык көтә! Йөз, мең, миллион...

Саумы, дуслар, саумы, мәктәп – якты Белем йортыбыз!  (43 сүз)

Контрольный диктант

 по теме «Графика и орфография»

Чаңгы шуу.

        Беренче карны балалар түземсезлек белән көттеләр. Юлдаш чаңгыларын күптән әзерләп куйды. Фәридәнең әтисе Уфадан чаңгылар алып кайтты. Чаңгыда йөрү ноябрь азагына гына мөмкин булды. Ап-ак карны ярып иң алдан Рөстәм бара. Аның артыннан башка укучылар тезелгәннәр. Талгын җил исә, көн җылы. Шушындый көндә чаңгыда шуу нинди күңелле! (47 сүз).

Обучающее изложение “Сыерчык килгән”.

        Кыш үтте. Карлар эреп, сулар ага башлады. Җир йөзе кояш нурларына чумды. Җылы якка киткән кошлар әйләнеп кайта башладылар. Менә бер көн мин иртән торуга:

        - Сыерчык килгән! – дигән сүзне ишеттем. Шунда ук урынымнан торып, тәрәзәгә карадым. Чынлап та, сыерчык оясы өстендәге чыбыкка бер пар сыерчык кунган. Алар канатларын кагып талпына –талпына сайрыйлар иде. Безне бик сагынып килгәннәр алар.

        Көннәр торган саен матурланды. Кырларда карлар бетеп, кара җир өсте яшәрә башлады.

Контрольный диктант по теме «Словообразование»

Каен җиләге.

        Безнең урманнарда үскән җиләкләрнең иң иртә өлгергәне – каен җиләге. Ул кояш ярата. Иң эре һәм тәмле җиләкне кояшлы аланнардан эзләргә кирәк. Ямь-яшел яфраклар арасына яшеренеп, җиләк кояш нурлары җыя. Ул алсулана, кызара, өлгерә. Өлгергән каен җиләге чык тамчысын хәтерләтә. Акрын гына кагылуга, хуш исле җиләк учка өзелеп төшә. Авыз ит, җиләкнең тәмен таты!

6 АБВГ классы

Диктант по теме «Повторение изученного в 5 классе»

Дуслар.

        Песнәк каен агачына оя ясады. Ул ояга йомыркалар салды. Чирәмнәр арасыннан каен агачына таба елан шуышты.Песнәк еланны күреп калды.Аның йөрәге ярылырга җитеште. Песнәк-акыллы кош. Ул еланның нәрсә уйлаганын белә. Менә хәзер елан каен агачындагы оясына менәр.Ул йөмыркаларны ватып эчәр. Керпе елан өстенә ташланып йомыркаларны коткарды.

Контрольный диктант по теме “Имя прилагательное”

Дәү әни

        Дәү әни! Нинди матур сүз! Дәү әни миңа әнием кебек ук якын һәм кадерле. Аның белмәгән нәрсәсе юк! Миңа дәресләр әзерләргә булыша. Мин аны яхшы укуым белән шатландырырга тырышам. Яхшы билгеләр аласы гына килеп тора. Дәү әнием безне эшкә дә өйрәтә. Җылы сүзләре белән безне гел мактап тора.

Выборочное изложение.

Әнием.

        Нәни каенга Мәдинә эч серләрен ачты.

Берәр атнага булса да әнием янына кайтып килер идем. Кочагыма алып, кысып-кысып сөяр идем үзен, иркәләр идем. Куаныр иде дә соң әнием!

        Нинди ягымлы, сөйкемле ул минем әнием. Ә үзе нинди олы җанлы. Шул кечкенә генә әнием берсеннән-берсе таза, берсеннән-берсе чибәр дүрт егет, бер кыз үстергән. Мине ул әле һаман, нәнием, ди. Мин — аның төпчек кызы! Шуңадырмы, мине һаман кечкенә итеп күрәсе килә.

        Әнием инде бик картайган. Сугышта үлгән әтием белән олы абыемның сагышы аның йөзендәге алсулыкны гомергә җуйган, чәчләренә чал кергән. Никадәр генә яхшы тәрбиядә яшәсә дә, көннән-көн картайган төсле күренә. Аны иркәлисе, ягымлы сүзләр әйтеп, күңелен юатасы килә.

Контрольный  диктант по теме “Местоимение”

Каен

                Мин тәрәзәдән урамдагы каенга карарга яратам. Кышын каен көмеш бәс белән каплана. Аңа шаян кызылтүшләр куна.

        Язын каенда кечкенә яфраклар барлыкка килә. Аның нәзек ботакларын кечкенә яшел ботаклар бизи.

        Җәй – иң матур ел фасылы. Җәен каен купшы яшел күлмәк кия.

        Көзен агачның яшел бөдрәсендә сары толымнар барлыкка килә.

7АБВГ классы

Диктант по теме “Спрягаемые глаголы”.

Җәнлекләр.

Урманны кышын йоклый диләр. Бу беренче карашка гына шулай. Кәгазьдәй ак карда җәнлекләр эзен укырга була. Игътибар белән карасаң, әнә кылый күз куян куак тирәли әйләнеп үткән. Төлке, вак-вак атлап, йомшак  карда чылбыр сыман эзләр калдырган. Бүре дә хәзер урманда тик ятмый, кырда йөри. Төннәрен ул, абзарларга керергә чамалап, авылга да килгәли.

       Хәзер пошиларга да урманда җиңел түгел. Ашарга табуы кыен. Әмма кеше аларга ярдәм итә, аларны кулга ияләштерә.

Контрольный диктант по теме “Причастие”.

Аккүл.

        Аккүл. Безнең авылдан ерак та түгел Аккүл дигән зур күл бар. Җәй көннәрендә күлнең тирә-ягы яшел үләннәр һәм төрле игеннәр белән уратып алына. Шуңа күрә тау башыннан караганда күл хәтфә палас өстендә яткан түгәрәк көзге кебек ялтырап ята. Камышлар арасында төрле су кошлары яши. Алар тирә-якны яңгыратып тора.Көз көне күл әллә нинди моңсу бер хәлгә керә. Кыр үрдәкләре һәм башка кошлар җылы якка китәләр. Кояш нурында уйный торган балыклар да су астына төшәләр.

Сжатое изложение.

 Унбиш яшьлек герой

        Бөек Ватан сугышы башланганда, Толя унөч яшьтә генә була. Алар яшәгән шәһәргә фашистлар басып керә.

Гитлерчыларның ерткычлыгына Толяның йөрәге әрни, фашистлардан үчалырга уйлый. Ул разведчиклар ротасына керә, дошманнар урнашкан урыннардан кирәкле мҽгълүматлар алып кайта.Толя үзен чын разведчик итеп күрсәтә. Берничә тапкыр иптәшләрен үлемнән саклап кала.

           1943нче елның көзендә каты сугышларда разведчиклар камалышта калалар. Ләкин берәү дәкулындагы коралын ташламый. Кинәт солдатлар өстенә немец пулеметы үлем уты ача. Толя озак уйлап тормый, утка каршы йөгерә һәм дошман пулеметын күкрәге белән каплый. Ватан батыр улын онытмады. Аның туган шәһәрендәге бер урам Анатолий Комар исемен йөртә.

Контрольный диктант

Дим елгасы.

           Дим –Башкортстанның озын һәм матур елгаларының берсе ул. Дим исемле кечкенә генә авыл янындагы урманлы сөзәк таудан башлана. Аннан Ырынбур далаларыначыгып агып бара да яңадан Башкортстан җиренә агып килә. Дим ярларында усак, тирәк, тал агачлары, карлыган, гөлҗимеш, балан куаклары күп үсә. Димнең ике як ярлары буйлап тугайлыклар, болынлыклар, иген басулары җәйрәп ята. Тугайда һәм болында печән шәп була. Шимбә һәм якшәмбе көннәрендә Дим буе ял итүчеләр белән тулы була. Монда Бәләбәй, Туймазы шәһәрләреннән дә ялга киләләр.

8Б класс

Контрольные  диктанты

Хатлар яздым утырып.

Безнең кайсыбыз хат алырга яратмый икән? Ә язарга? Башкалардан хат аласың килсә, үзеңә дә язарга кирәк, билгеле. Ерактагы якын кешеңнән хат килү – үзе бәйрәм бит ул.

Бигрәк тә дусларың белән хат алышу күңелле. Яраткан егетең яки кызың җибәрсә, ул хатлар тагын да кадерлерәк була.

Әти-әниегезгә, укытучыларга җибәргән хатларыгыз башкача булырга тиеш. Фикерегезне төгәл аңлатып, ышандырып языгыз. Хатыгыз ачык һәм аңлаешлы булсын. Кызыл юлны һәм юл араларын дөрес калдырыгыз. Бу адресатка ихтирамыгызны сиздерер.

Үзегезгә килгән хатны башкаларга укып мактанмагыз. (80 сүз)

                                                                    (“Ялкын” журналыннан)

                                                      Чуар тавык һәм Җамал әби.

Ай күрде, кояш алды дигәндәй, көннәрнең берсендә, чуар тавык каядыр югалды. Эзләмәгән урынны калдырмадылар, бөтен дөньяны актардылар, һичкайдан да таба алмадылар.

Эзләп-эзләп тә тапмагач, ашарга да кайтмагач, Җамал әбинең инде өмете тәмам өзелгән иде.

Ләкин бер дә көтмәгәндә, амбар алдында җим чүпләгән башка тавыклар арасында кыртлап йөрүче чуар тавык күренде. Җамал әби белән Гата аны күрделәр дә: “Чуар тавык утыра башлаган икән”, - диделәр.

Җим ашап туйгач, берничә тамчы су да эчеп куйгач, чуар тавык борынын бер-ике тапкыр җиргә ышкыды.

“Утыра торган йомыркаларым суынмасыннар”, - дип, оясына ашыкты чуар тавык.  (90 сүз)   (А.Алиштан)

                                              Контрольное изложение

                                Подробное изложение прослушанного текста

                                            Алиш белән очрашулар.

Тагын бераздан безнең түгәрәккә Язучылар берлегеннән ярдәмгә даими шеф та билгеләделәр. Бу кеше Абдулла Алиш иде. Бу вакытта мин, зурдан кубып, завод уйлап табучылары турында повесть язарга керештем. Алиш катнашкан утырышларның берсендә бу әсәремнән бер өзек укыдым. Хәзер аңлыйм: әлбәттә, ифрат шәфкатьле шефыбыз бу эшне мине дәртләндерү өчен эшләгәндер. Әмма шунысы хак: ул мине үтереп мактады. “Мин бу иптәш әсәрен укыганда ук кул чапмакчы идем, тик аны бүлдерәсем килмәде”, - диде. Аның шул сүзләреннән соң минем күңелем күкнең җиденче катына очты, һәм мин һәр буш вакытымны повестька багышладым. 
      Абдулла Алишның кара хәтфәдәй күзләре, тыныч йөз-кыяфәте, икегә ачып таралган чәчләре  – барысы да бүгенгедәй күз алдында. Урта буйлы, нык бәдәнле, матур кеше иде. (110 сүз)

9Б класс

Контрольные  диктанты

Беренче кар.

Кичтән әле ул-бу юк иде. Мәктәптән кайтканда без кара җиргә басып кайттык. Ә менә иртәгәсен дөнья үзенә бертөрле ямьгә төренеп уянды. Кай арада килеп өлгергән диген, без иртән йокыбыздан торганда, тәрәзәбез каршына кыш килеп баскан. Җир ак мамыкка төренгән, эре-эре кар бөртекләре ашыкмый гына уйныйлар.

Уйныйлар-уйныйлар да, инде бераз ял итеп алыйк дигән кебек, өй түбәләренә, агач ботакларына, урамнан узып баручыларның эшләпәләренә килеп куналар.

Беренче кар. Безгә яңа шатлыклар алып килүче, безнең белән урамда бәйрәм итеп йөрүче беренче кар. Сәлам, сәлам, сиңа! (83 сүз)

Тормыш дәвам итә.

Мусалар юк инде...

Ә җирдә тормыш дәвам итә, көн була да төн җитә, күктә болытлар агыла да агыла. Хәзер аларга бүтән шагыйрьләр карый. Аларда мәңгелек хәрәкәт белән мәңгелек сер бар. Дөньяның бик күп шагыйрьләре аларны үзләренчә ачарга тырышкан, әмма ачып бетерә алмаган.

Муса да аларга, нәүмизләнеп, озак-озак карап торган. Нәрсәләр күргән, нәрсәләр ачкан ул аларда?  Моны инде кешеләргә аның шигырьләре генә сөйләр. Тик алар әле юлда, ә юллары бик-бик озак, бәлки әле тагын төрмәләргә керерләр, ә сугыш беткәч, батыр солдатлар кебек, илләр һәм чикләр аша туган якка – Идел буйларына кайтырлар. Аларны анда сагынып көтәләр бит.  (96 сүз) (Г.Әпсәләмовтан)

Контрольное изложение

Подробное изложение прослушанного текста

Туган  як.

Кеше  күңеле өчен туган як кирәк. Еракка китсә, сагыныр өчен, картайса, балалыгына кайтыр өчен, дошман керсә, яклар өчен. Ерак җирләрдә йөргәндә кеше читтәге матурлыкны әнә шул үзенең туган ягы белән чагыштыра. Туган ягы аңарга биеклеккә сикерү ноктасы, гүзәллек үрнәге булып хезмәт итә. Әлфия менә шушы гүзәллек үрнәген Дамирлар авылыннан тапты. Рухи яктан ул шушында туды. Кошларның сайравына, урманнарның серле шаулавына беренче тапкыр шушында сокланды. Кешеләргә сөйләмәгән уй-хыялларын җырчы усакларга, иркә юкәләргә сөйләде. Табигать аны читкә какмады, аңлады һәм серен бүлеште, тиле хыялларын хуплады. Кирәкмәгән сораулар биреп йөдәтмәде.

Әтисе аңардан ни өчен китәргә теләмәвен кабатлап сорагач:

• Минем монда дусларым бар! – дип кенә әйтә алды.

Дуслар рәтенә  ул шушы төбәкнең җирен, күген, күктә йөзгән яшенле болытларын, урманда мәң иткән кырмыскаларын, җырлый-җырлый бал ташучы умарта кортларын – һәммәсен кертә иде.  (111 сүз)  (Ф.Яруллиннан)

Муниципальное автономное общеобразовательное учреждение «Гимназия №5»  городского округа город Стерлитамак Республики Башкортостан

КОНТРОЛЬНО-ОЦЕНОЧНЫЕ МАТЕРИАЛЫ

ПО РОДНОМУ (ТАТАРСКОМУ) ЯЗЫКУ

(приложение к рабочей программе по татарскому языку для 10-11 классов, составленной учителем Каримовой Г.И.)

Разработано учителем Каримовой Г.И.

Рекомендации по оцениванию результатов обучения

Оценка устных ответов учащихся

Устный опрос является одним из основных способов учета знаний учащихся по родному языку. Развернутый ответ ученика должен представлять собой связное, логически последовательное сообщение на определенную тему, показывать его умение применять определения, правила в конкретных случаях.

При оценке ответа ученика надо руководствоваться следующими критериями:

1) полнота и правильность ответа;

2) степень осознанности, понимания изученного;

3) языковое оформление ответа.

Оценка «5» ставится, если ученик:

1) полно излагает изученный материал, дает правильные определения языковых понятий;

2) обнаруживает понимание материала, может обосновать свои суждения, применить знания на практике, привести необходимые примеры не только по учебнику, но и самостоятельно составленные;

3) излагает материал последовательно и правильно с точки зрения норм литературного языка.

Оценка «4» ставится, если ученик дает ответ, удовлетворяющий тем же требованиям, что и для оценки «5», но допускает 1—2 ошибки, которые сам же исправляет, и 1—2 недочета в последовательности и языковом оформлении излагаемого.

Оценка «3» ставится, если ученик обнаруживает знание и понимание основных положений данной темы, но:

1) излагает материал неполно и допускает неточности в определении понятий или формулировке правил;

2) не умеет достаточно глубоко и доказательно обосновать свои суждения и привести свои примеры;

3) излагает материал непоследовательно и допускает ошибки в языковом оформлении излагаемого.

Оценка «2» ставится, если ученик обнаруживает незнание большей части соответствующего раздела изучаемого материала, допускает ошибки в формулировке определений и правил, искажающие их смысл, беспорядочно и неуверенно излагает материал.

Оценка «2» отмечает такие недостатки в подготовке ученика, которые являются серьезным препятствием к успешному овладению последующим материалом.

Оценка «1» ставится, если ученик обнаруживает полно незнание или непонимание материала.

Оценка письменных работ учащихся

Оценка диктантов

Диктант — одна из основных форм проверки орфографической и пунктуационной грамотности.

Для диктантов целесообразно использовать связные тексты, которые должны отвечать нормам современного литературного языка,   быть   доступными  по  содержанию  учащимся  данного класса.

Объём диктанта устанавливается: для 6 класса — 50-60 слов. (При подсчёте слов учитываются как самостоятельные, так и служебные слова.)

Нормы оценивания диктанта

При большем количестве ошибок диктант оценивается баллом «1»

Примечание.

При оценке диктанта исправляются, но не учитываются орфографические и пунктуационные ошибки:

1)   в переносе слов;

2)   на правила, которые не включены в школьную программу;

3)   на еще не изученные правила;

4)    в словах с непроверяемыми написаниями, над которыми не проводилась специальная работа;

5)  в передаче авторской пунктуации.

При оценке диктантов важно также учитывать характер ошибки. Среди ошибок следует выделять негрубые, т. е. не имеющие существенного значения для характеристики грамотности. При подсчете ошибок две негрубые считаются за одну.

К негрубым относятся ошибки:

1)   в исключениях из правил;

2)   в   написании   большой   буквы   в   составных   собственных наименованиях;

3)   в  случаях,   когда   вместо  одного  знака   препинания   поставлен другой;

4)   в пропуске одного из сочетающихся знаков препинания или в нарушении их последовательности.

Необходимо учитывать также повторяемость и однотипность ошибок. Если ошибка повторяется в одном и том же слове или в корне однокоренных слов, то она считается за одну ошибку.

Однотипными считаются ошибки на одно правило, если условия выбора правильного написания заключены в грамматических  и фонетических особенностях данного слова.

При наличии в контрольном диктанте более 5 поправок (исправление неверного написания  на верное)   оценка снижается на один балл. В  комплексной  контрольной  работе, состоящей  из  диктанта  и  дополнительного (фонетического, лексического, орфографического,  грамматического) задания, выставляются две оценки (за каждый вид работы).

При оценке выполнения дополнительных заданий руководствоваться следующим:

Оценка «5» ставится, если ученик выполнил все задания верно.

Оценка «4» ставится, если ученик выполнил правильно не менее 3/4 заданий.

Оценка «3» ставится за работу, в которой правильно выполнено не менее половины заданий.

Оценка «2» ставится за работу, в которой не выполнено более половины заданий.

Оценка «1» ставится, если ученик не выполнил ни одного  задания.

Примечание. Орфографические и пунктуационные ошибки, допущенные при выполнении дополнительных заданий, учитываются при выведении оценки за диктант.

10 АБ КЛАССЫ

Контрольные  диктанты

Әти.

Авыл башындагы такта түбәле йорттан бер малай белән бер олы кеше килеп чыкты: олысы киң җилкәле, сарырак сакаллы, күрер күзгә кырык-кырык биш тирәсендәге Галиулла исемле кеше булып, малай Галиулланың җиде-сигез яшьләрдәге улы Хәлим иде. Җилкапкадан урамга килеп чыгуга, малай, атасының зур адымнарыннан калышмаска тырышып, кәҗә бәтие кебек сикергәләп бара башлады. Рәхәт тә соң шушы олыларга тагылып йөрүе! Ник шунда биш ата каз өстенә ташланмый? Бар дип тә белмисең, ичмаса. Югары оч малайлары да арттан таш атып, тузан сибеп кала алмыйлар.  (80 сүз)

Бирем.  Авыл сүзенә фонетик анализ ясарга. 

Дуслык.

Дуслыкның гүзәл хис икәнен аңлау өчен, философ булу кирәкми дә. Ышаныч, түземлелек, уртак сөенеч, күпмедер дәрәҗәдәкөнләшү  хисе — дуслыкка бар да сыя.

Дуслар серләрен яшерми. Балачактан без иң якын кешебезне дус-сердәш дип саныйбыз. Башкаларга кирәк тә булмаган нәрсәне арада олы бер сер итеп саклаган булабыз. Ул, аерым гына кинога китсә дә, үпкәлибез. Әмма болар бар да вакытлыча гына бит. Еллар үтәр, карашлар үзгәрер. Дусларыбыз артыр. Кем беләндер әдәбият-сәнгать турында гәпләшербез, кем беләндер яңа әйбер алганда киңәшербез, кемнәндер кыен чакта ярдәм сорарбыз.

Чын дуслык — гомерлек. Шөгыльләребез яңара, танышларыбыз алышына, үзебез дә үзгәрәбез. Яңа дуслар да табыла. Якын дус та мәңгелек түгел — моның белән килешергә туры килә. (103 сүз.) (Матбугат битләреннән).

Ипекәй.

Бала, теле ачылганда, иң тәү башлап  нинди сүзне әйтә: “әннә” диме, әллә “мәм-мәм” дип әйтәме? Кайсын гына башлап әйтмәсен, бу ике сүз – адәм баласының иң беренче сүзләре, шушы сүзләр белән аның теле ачыла. Ана һәм ризык. Ризык – адәм баласы өчен ана шикелле үк иң кадерле нәрсә. Ана – җан бирүче, ә ризык – яшәтүче. Ана белән ризыктан башка Җир йөзендә тереклек булмас иде.

Ризык дигәнебез, - барыннан да элек, икмәк ул. Икмәк барлык ризыклардан өстен тора, бик күп ризыклар икмәктән башлана.

Икмәк бөтен байлыклардан да кирәгрәк, кыйммәтлерәк нәрсә икән.

Икмәк - илнең иң зур байлыгы, дәүләтнең төп куәте дип тә санала.

                                                                                   (97 сүз)  (Ә.Еникидән)

Контрольное изложение

Подробное изложение прослушанного текста

Моң агыла.

Безнең авыл шактый зур.  Авылымның нәкъ уртасыннан саф, чиста сулы инеш ага. Каз-үрдәкләр, рәхәтләнеп йөзеп, җәй буе шунда чупырдашалар. Эссе көннәрдә бала-чага да инеш буеннан кайтып керми.

Менә шундый җылы матур көннәрнең берсендә әни мине авылның икенче башында яшәүче туганнарыбызга йомыш белән җибәрде. Көн кичкә авышкан. Җил юк. Тып-тын. Уйларыма бирелеп, авылыбызның табигате матурлыгына сокланып, әкрен генә атлыйм.

Колагыма гармун тавышы ишетелә башлады. Кемдер өздереп-өздереп дәртле көй уйный. Бу кадәр үзәкләрне өзәрлек итеп кем уйный икән? Авылыбызда гармунчылар күп. Кайсысы уйный икән? Мин аларның уйнауларын аера, таный белә идем. Ә бу моң иясен әйтә алмыйм.

Гармунчы Гарифулла абый икән ләбаса! Ул Чечняда барган сугыштан сукыраеп кайтты: ниндидер көчле шартлау күзләренә зыян китергән. Гармун тавышына сугышта күргән кайгы-сагышлар да өстәлеп, үзәкләрне өзәрлек моң агыла. (125 сүз) 

11 АБ КЛАССЫ

Контрольные  диктанты

Миләшләр.

Кояшлы эссе көннәрдә миләшнең куе ябалдашлары келәт түбәсен күләгәләп тора. Монда җиләс, монда рәхәт... Яфрак арасында кайчан кояш нурлары көмеш энәдәй чагылып-чагылып китә. Могҗиза түгел диген син моны: бармак башы тикле бөреләрдән җәй саен ничаклы җилпәзә ачыла, ничаклы тәлгәшләр барлыкка килә! Малайның моны әллә ничә тапкыр сокланып күзәткәне бар. Баштарак бөреләр бүртә, “черт” итеп кабыгын сала. Аннары сабый бала йодрыгыдай йомарланып килгән нәни яфраклар берәм-берәм бармакларын ача башлый. Хәзергә алар әрем төсендәрәк. Карыйсың, берничә көннән ботак саен җилпәзә-яфраклар пәйда була. Алар көн арты көн һаман яшелләнә, ныгый, зурая баралар. Нечкә саплы чөмкәләрдә исә тары бөртеге хәтле генә миләшләр күренә.

Ямь-яшел, ачы миләш ничек, ни рәвешле алсуланып пешә – хәзергә монысы табышмак. (110 сүз)  (Р.Низамиевтан)

                                          Контрольное изложение

                            Подробное изложение прослушанного текста

Себер энҗесе.

Көннәр җылы, кояшлы иде. Ләкин байкалда коенырга ашкынып торучыларыбыз булмады. Суга керсәң, ничек чыкканыңны да сизми каласың – җир астыннан агып чыккан чишмә суы кебек салкынча ул. Суы шулкадәр чиста, кырык метр тирәнлеккә хәтле ап-ачык булып күренә.

Яшь ягыннан Байкал чал карт инде, аңа егерме биш-утыз миллион яшь чамасы дип исәплиләр. Үзендәге тереклекнең гаҗәеп бай булуы белән аерылып тора. Күлдә ике меңгә якын тереклек иясе бар. Аларның кайберләре бер җирдә дә очрамый. Монда голомянка дигән балык яши. Бу балык, бүтәннәрдән аермалы буларак, ак була һәм үтәдән-үтә күренә, хәтта сөякләре дә аермачык беленеп тора. Тәңкәләре юк, канатлары чикерткәләренә охшаш.

Бу балык турында безгә кызыклы бер вакыйга сөйләделәр...

Бер төркем галимнәр сәяхәткә чыгалар. Алар арасында поляк журналисты да була. Кунакның бәхете булгандыр, күрәсең, җәтмәгә егерме сантиметрлар озынлыгындагы голомянка балыгы эләгә.  Балыкны газетага салгач, поляк журналисты гаҗәпләнүдән телсез кала, чөнки газетадагы сүзләр ярылып ята һәм балык аша рәхәтләнеп укыла.  Журналист фотоаппаратын алырга каютага йөгерә.

Ә Себер кояшы кыздыра да кыздыра...

Байкал безнең хәтердә ярларының матурлыгы һәм кояшлы көннәре белән кереп калды. Аны “Себер энҗесе” дип атаулары да юкка гына түгелдер шул...  ( 176 сүз)  (Н.Хәкимуллинның “Илебез матур, илебез киң” исемле китабыннан)

Контрольное сочинение

“Милләтемнең асыл сыйфатлары”