Мои публикации

Нагаса эжымни нэрэ мүнхэ

Майн юhэн! Илалта!   Агууехэ дайнай үнгэрhөөр 80 жэлэй ой тэмдэглэгдэхэнь.

Минии  нагаса эжы Никульшеева Мария Басаевна -  Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай ветеран, олон медалнуудаар шагнагдаhан.   Тотхон соогоо  эгээл хүндэтэй хүн байhан.  

 Хорин гурбатайхан нагаса эжымни   дайнай эхилхэдэ   Эрхүү хотодо сэрэгшэдэй госпитальда хүдэлжэ байгаа. Тэрэ  82-дохи эмнэлгын ба санитарна батальондо алба хэhэн.  Халхын гол дээрэхи зүрилдөөнһөө боложо тэдэнэй батальон Харануур эльгээгдээ. Тэндэhээ  Даури станцида абаашагдажа, байлдаанай дүүрэһэнэй удаа Москва эльгээгдэжэ, Подольск шадар, удаань Смоленск шадар байлдаануудта хабаадаа.   Нагаса эжымни  дайнай газарһаа шархатаһан сэрэгшэдые ээм  дээрээ үргэжэ гаргадаг байгаа. 1943 ондо Мария Басаевна контузи абаад, гэртээ бусаа.

 Нагаса эжымни  дайнhаа бусаад, Харат нютагта эмнэлгын газарта хүдэлөө. Тэндэ  минии нагаса абатай  танилсаад, хадамда гараа.  Павел Дмитриевич  Мария Басаевна хоёр Тотхон нютагтаа олон жэл соо хамта ажаhууhан,  долоон басагадтай , нэгэ хүбүүтэй олон аша зээнэртэй болоhон.

          Би нагаса эжытэеэ томо болоhон хүнби. Нагаса эжымни  hайн абари зантай,  сэсэн зугаатай,  олон үгэ хэлэдэггүй байhан. Нэгэшье хүниие муушалжа байдаггүй, харин   хүнэй   эгээл һайн талыень    оложо  хэлэхэ гэжэ оролдодог  hэн. «Хүбүүтэй хүн хүнэй хүбүү   хэлэхэ хэрэггүй, басагатай хүн хүнэй басага   хэлэхэ хэрэггүй», -гэжэ хэлэдэгыень мүнөөшье hанагшаб.  

Нагаса эжымни  хөөрөөн соогоо үшөө олон  хошоо ба оньhон үгэнүүдые хэрэглэдэг байhан. «Хүн хүндэ туhалдаггүй, хүн өөртөө туhалдаг», «Эртэ бодоhон үдэртэ туhатай, эртэ гэрлэhэн үедэ туhатай», «Yгы болгохо, бии болгохо танай дуран»,  «Турайн мангад тухагүй»,   «Уhан саhан болотороо», «Шарга тэргэ  хүлэхэ», «Урагша хойшонь болгохо» гэхэ мэтэ.  Мүнөөшье Тотхондоо аша зээнэрынь суглархадаа «Һананагши, манай баабуу тиигээд хэлэдэг hэмнай», - гэжэ  хөөрэлдэдэгбди.

Арбан хургаараа олоhон юумэн юунhээшье үнэтэй гэжэ үхибүүдтэйшье, аша зээнэртэйшье нагаса эжымни  ойлгуулжа үгэhэн. Мария Басаевна ехэ ажалша хүн байгаа. Зүгы баряад, бүхэли жэл соо  бултандамнай  бал эдюүлдэг hэн.  Хонидоо хайшалаад, нооhоорнь маанадтаа оймhо нэхэдэг байгаа. Хониной арhа элдээд,  бээлэй, малгай оёдог бэлэй.  Yнеэгээ hаагаад зөөхэй тоhоор маанадаа эдеэлдэг hэн.  Нагаса эжынгээ  иимэ юумэ  хэхэдэнь  бидэ ходо хажуудань туhалдаг байгаабди, тиигээд  мүнөө булта нэгэшье хүдэлмэриhөө  айдаггүйбди.  

Мария Басаевна  дайн тухай тиимэ ехээр юумэ хөөрэдэггүй байгаа. Байд гээд асуухада дайн гээшэ ехэл муухай юумэн гэхэ.  Өөрынгөө нюдөөрөө дайн  хараhан хадаа «Таамни дайн гээшые үзөө, хараа үгы hаатнай hайн байгаа», - гэжэ хэлэгшэ hэн.

Манай баабуу бултанаймнай зүрхэн соо ходо  байхань болтогой!

Дашидондокова Е.А., зээ басагань,

 Буряад Уласай габьяата багша

Публикации в сборниках материалов конференций и печатных СМИ