тезис "Аман Өс"
учебно-методический материал

Үтүө күнүнэн убаастабыллаах дьүүллүүр сүбэ уонна кыттааччылар!

Мин аатым Корякин Дима, 6 саастаахпын. Василий Дмитириевич Лебедев аатынан Орто-Дойду орто оскуолатын бэлэмнэнии бөлөх иитиллээчитэбин. Мин бүгүн эһиэхэ саха ынагын туһунан кэпсиэм. Биһиги бөһүөлэкпитигэр 2021 сыллаахха Старков Албан Иванович саха ынахтарын агалбыта. Уопсайа 7 төбө.

Саха ынага кыра унуохтаах, кылгас атахтаах, кэтит сүүстээх, моонньо суон, улахан истээх, хойуу туулээх. Улахан 50 кыраадыс тымныыга холкутук таһырдьа сылдьаллар, эмиийдэрэ туунэн буруллубут буолан улуйбэт. Учугэйэ диэн саха сүөһүтэ кыраны аһыыр. Күннэ 3-4 киилэ отунан сөп буолар. Сымнагас, иччимсэх майгылаах. Иччилэрэ тугу санарарын барытын өйдүүллэр.

Саха ынага огомсох буолан, сиргэ баран төрүүр идэлээх. Оготун салаан, сытыргалаан мэлдьи бэрийэ, көрө истэ сылдьар. Огото аттыгар баар буоллагына үчүгэйдик иэтэр. Үүтэ агыйах да буоллар, сүрдээх хойуу буолар. Оголоро кэлин улаатан да баран урууларын билинэллэр.

Сайын саха ынага араас оту, тэллэйи, сибэкки араас көрүнүн сиирин сөбулүүр. Сайын элбэхтик хааманнар сүһүөхтэрин тэнитэллэр. Оһогосторо атын сүөһүттэн уһун буолан, кыыдааннаах тымныы кыһыны кыстаан туоруурга анаан бэлэмнэнэн иьигэр элбэх сыаны мунньунар. Этин быыһа бычыгырас сыа буолан «Мраморнай эт» диэн ааттанар. Саха ынагын үүтүн, сүөгэйин, арыытын таһынан киһи доруобуйатыгар туһалаах элбэх белоктаах, битэмииннээх эттээх эбит. Өссө тириититтэн танас-сап, атах танаһа оноһуллар.

Саха ынага баар буолан былыр биһиги өбүгэлэрбит тыыннаах хаалбыттара. Билинни туругунан биһиги бөһүөлэкпитигэр 9 төбө баар, өссө да элбии туруо диэн эрэнэбит. Того диэтэр саха ынага – төрүт баайбыт, өбүгэбит төрүт дьарыга буолар. Ол иһин хайаан да саха ынагын харыстыахха уонна элбэтиэххэ наада дии саныыбын. Болгомтогут иһин махтал!

         Утуо кунунэн убаастабыллаах дьууллуур субэ уонна кыттааччылар!

   Мин аатым Старкова Айсаана  5 саастаахпын. Василий Дмитриевич Лебедев аатынан Орто-Дойду орто оскуолатын улахан болох иитиллээччитэбин.

  Мин бугун эьиэхэ дьиэтээги кыылларым куоскам уонна ытым туьунан кэпсиэм.  Куоскам аата Гром диэн. Кинини миэхэ ийэлээх агам бэлэхтээбиттэрэ. Куоскабын Грому «Кот по имени Гром» мультигы корон баран Гром диэн ааттаабытым. Куоскам ус дьуьуннээх: хара маган борон. Кини эти ууту ууну туохтаагар да ордорор. Куоскабын кытта тэннэ оонньуурбун олуьун диэн астынабын. Кини олус тургэн оонньуу сылдьан куоттаран да кэбиьээччибин.

   Эьиги оссо билэгит? Кини улэлээх  ээ. Холобур биьиги бырааппын кытта уьуйаанна улэлии барабыт. Тороппуттэрбит эмиэ улэлии бараллар. Оттон Гром дьиэ иьигэр улэлиир. Астарбытын хаьаастарбытын кутуйахтартан харыстыыр. Мин санаатахпына оссо Гром биьигини ойдуур курдук. Того диэтэр бырааппын кытта ыарыйдахпытына кини куруук аттыбытыгар сытар. Тэннэ утуйар. Тэннэ аьыыр уонна олонхолуур. Эбэтэр киэьэ улэбититтэн кэллэхпитинэ туннуккэ наар кэтэьэн олорор буолааччы. Куоскалар тустарынан элбэх номох баар: холобура кинилэр куьаган сиргэ сыппаттар ол иьин сана дьиэгэ бастаан куосканы ыыталлар эбит. Оссо устэ дьуьуннээх куоска дьолу доруобуйаны эйэни агалар дииллэр.

 Миэхэ оссо «Бэргэн» диэн ыттаахпын. Хара маган дьуьуннээх. Кини биьиги эрэллээх догорбут буолар  Бэргэн мин кыра эрдэхпиттэн баар. Олус диэн ойдоох ыт. Улэтэ диэн биьиги суох кэммитигэр дьиэбитин харабыллыыр. Сорогор агам бултка балыка илдьэ барааччы. Илдьибэтэгинэ дэлби сонньуйааччы уйатыттан тахсааччыта суох.

Былыр-былыргыттан дьон ыттары ыраах тыага  бултуу бардахтарына байыаннай дьыалага араас сорудахтарга истин догор гына илдьэ сылдьааччылар. Ыттар  оссо доруобуйаларынан хааччахтаах дьонно комо буолаллар кинилэр ол дьонно сирдьит буолаллар. Ыт куотан хаалбат. того диэтэр кини киьи эрэллээх догоро буолар. Оссо собакатерапия диэн эмтиир оно баар эбит. Агыйах мунуутэ ыты имэрийдэххэ ыарыын ааьар. Биьиги кинилэр доруобуйаларын эмиэ коруохтээхпит истиэхтээхпит. Сыл ахсын бэтэринээрдэргэ кордорон сууйа-сото сопко аьата сылдьыахтаахпыт.

Уопсайынан ыттаах куосканы кытта олус диэн бэьиэлэй уонна учугэй. Куоскаларгытын ыттаргытын таптаан харыстаан кинилэр биьиги истин эрэллээх доготторбут диэтэхпинэ сыыспат буолуохтаахпын.

                          Болгомтогут иьин махтал!