Тоол ийи куске
план-конспект занятия по развитию речи (старшая группа)

Тыва улустун тоолу « Ийи куске»

Сорулгазы:

1. Ооредиглиг. Тыва улустун аас чогаалынын бир хевири тоол деп теманы уругларга ооредир.                                                                                    2.Сайзырадыглыг. Уругларнын угаан медерелин, дыл домаан, идекпейин, база кичээнгейин сайзырадыр,холдарынын салааларын быжыктырар.                                                                   3.Кижизидиглиг. Уругларны бодун шын алдынып билиринге кижизидер.

Дерилгези: Ийи куске дугайында чурук.                                                                  Словарь ажылы: Чимзенип – диленип, чыкпак – чавыс, бедик эвес,  чазый – хоптак, чилчии устур – шаа тонуп калган.  Эшкииш - хуурек

                                 Кичээлдин чорудуу.

Организастыг кезээ                                                                                                          . Куске  кончуг- хензиг- даа  бол,                                                                                      Ында  шылыр,  мында шылыр,                                                                                    Ынаар- мынаар  шылыраан,                                                                                    Кускелер  шылырашкан.

Ам силерге ийи куске деп тоолду чугаалап берейн уруглар.                             Шыяан ам! Ийи куске чурттап чораан чувен иргин. Бир шагда олар чем тыппайн чимзенип чорааш, ээн огге таваржы берип – тирлер. Демги огнун чыкпак кара пажында хайындырган сут бар болган. Кускелер кайызы – даа ол сутту холчок ижиксээн.                                                                                            Долгандыр халчып – ла турганнар. Оон ол кускелернин шала улуу тургаш:      - Манаа мынчап уе эрттирип тургаш чоор бис. Сен мээн кудуруумнун бажындан ызырып алгаш, салбайн тыртып турунда, мен баштай кара паштын эриинден халбактанып алгаш, сутту тоттур ижип алыйн. Оон соонда мен дедир дужуп келиримге, сен ынчаар ижер сен, сээн кудуруун бажын мен ызырып алгаш турар мен шуве! – деп – тир.Бичежек куске тургаш: - Чаа ындыг – ла бооп – тур ийин, - деп чопшээрешкен. Шала улуг куске сутту ижип – ле эгелээн. Бичежек куске оозунун кудуруун ызырып алгаш, чаагынын суу дырынайнып, четтикпейн – не турган. Элээн болганда улуг кускенин – даа ишти – хырны шартайып, аартап эгелээн. Дедир та канчап унуп алыр! – Аа, хупура, мен – даа моон кудуруун хей – ле ызырып алгаш туруп берген эвес мен бе? Бо кончуг чазый кулугур сутту менээ – даа арттырбазы ол – дурр – ла, бодум чуткузумзе, дээре хире – дир – дээш, ызырып алган кудуруун сала капкан. Шала улуг куске сутче мойт – ла дээн соонда, элээн молчурадыр карбап чоруй, шимээн чок барган. Бичежек куске кара пашты долгандыр халып турза – турза аштаан чилчии уступ дора олуп калган – дыр оо!                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  

                                  Айтырыглар

1.Бир шагда ийи куске чуну канчап чорааныл?                                                  2.Кускелер ог иштинден чуну тып алганыл?                                                               4.Бичежек куске шала улуг кускенин кудуруун чуге салыпканыл? 5.Кускелерни эжишкилер деп болур бе?  Чуге?                                                  6.Эжишкилер эви – деми чокта, эки чувеге черле чедирбес.                            Бузурээчел кижи бак сагышты мегени каразып эскербейн баар.

        Сула шимчээшкин.                                                                              Балыктар- эштир,                                                                                                   Пагалар- шураар,                                                                                                   Кускелер маннаар,                                                                                                                  Кушкаштар – ужар,                                                                                                        Угер сылдыс – дээрде,                                                                                                    Угу хундус – удуур.

Салаалар – биле  тоол оюн  «Алды куске» Уругнун адыжынын иштинге тоолдун болуушкуннарын коргузуп ойнадыр.                                                        Адыш хире оран чурттуг, -адыш иштин борбактай шыйып коргузер.         Алды куске чурттап чораан, - алды салаазын кожайтыр тудуп коргузер. Чуртунга кээп хар чаапкан, - адыш иштинге салаалар бажы – биле дээстигилеп чаар.                                                                                                    Шупту эшкеш туруплаткан, - хар эшкенин оттундур коргузер.                             Эргек хире саржаг чыткан, - улуг эргээн айтып кожайтыр.                                      Эн – не бичии куске чипкен, - бичии салаазын кожайтып шимчедир. Элээдизи адааргааштын, - улуг эргекти кожайтып шимчедир.                         Эшкииш – биле ойтур шаапкан, - холду дааштыг чскаптар.

Рефлексия                                                                                                      Кичээл дыка эки солун дээр уруглар шупту часкаар силер, а чалгааранчыг болган дээр уруглар дорт олурар силер.

        Туннел.                                                                                                          Богун кичээлде чуну оорендивис?                                                                                  Бо кичээл силерге солун болду бе?                                                                           Чуну сонуургадынар, чугаалап корунерем?