"Аптаах кулуус"
методическая разработка (подготовительная группа)

Аптаах күлүүс

Ыытааччы : Үтүɵ күнүнэн, күндү тɵрɵппүттэр, манна мустубут ыалдьыттар. Бүгүн « ….» оҕо саадыгар ɵссе биир үɵрүүлээх күн. Оҕолорбут барахсаттар улаатан, оскуолаҕа барар саастара буолан, аны күһүн үɵрэх-билии дьиэтин боруогун атыллыахтара.

Эмдэй-сэмдэй кыргыттар,

Чаҕылыспыт уолаттар

Детсад олоҕор уерэнэн

Иитиллэн кэллилэр

Кун бүгүҥҥэ диэритин.

Эттиин-сиинниин сайдан

Элбэх саҥаны билэн,

Бодоруһан-доҕордоһо

Бары бииргэ сырыттылар.

Оҕолорбут улаатан

Детсад дьиэттэн арахсар

Күннэрэ дьэ кэллэ.

(музыка тыаһыгар доҕуһуоллатан биир-биир киирэллэр).

1. Чоҕулуччу көрбүт, моонньоҕоннуу харахтаах килбик кыыс__________________
2. Бастын спортсменмыт _________________________________________________
3. Сайаҕас санаалаах, билиэн-көрүөн баҕалаах______________________________
4. Бастыҥ ааҕааччы______________________________________________________
5. «Сыл арыйыыта» номинант_____________________________________________
6. Сыл бастыҥ талаана___________________________________________________
7. Дьоһуннаах бастыҥа____________________________________________________
8. Истин-утуе сыьыаннаах, сэмэй-кɵрсүɵ кыыспыт_____________________________
9. Сыл бастын ахсаанньыта_________________________________________________
10. «Сыл бастын иитиллээччитэ» ааты ылбыт___________________________________      

Кунду о5олор! Эьигини бу уеруулээх бырааһынньыккытынан, оскуолаҕа барар кэмниткэлбитинэн итиитик-истьинник э5эрдэлиибит. Эһиги ойор күннээх оҕо сааскыт дьиэтиттэн-«Тугутчаан» уһуйаантан арахсан билии-кɵрүү саҥабиэтэгэр - оскуола дьиэ маҥнайгы кылааһыгар киирэҕит. Онно баран ессе элбэх элбэххэ уерэниэххит, угус сананы эбии билэн, 4-5 сыананы ылан ɵрүү дьоҥҥутун үɵрдэ тураарыҥ, элбэх үтүɵ доҕордонуҥ, ыраас кэрэ санааланынҥ доруобай дьон буола улаатыҥ!

1 оҕо: Оскуолаҕа бэлэмнэнэн

О5о саадыгар сылдьабын

Элбэх сананы билэммин

Киэн туттабын, билэбин.

2 оҕо: Уерэтэллэр манна миигин

Болҕомтолоох буоларга

Кɵрсүɵ – сэмэй, кырдьыксыт

Киһи бэрдэ буоларга.

-«Уһуйаан

-«Кинигэ»

-«Тэтэрээт»

-Ырыа бары «Чуораанчык»

3 о5о: Махтанабыт уһуйаан бары үлэһиттэригэр.

Бары: Махтал! Махтал! Махтал! (сибэккилэрин илдьэн туттараллар.Кэлэн миэстэлэригэр тураллар).

Ырыа «Оскуолаҕа барабыт»

«Үɵрэнэ барабыт» (Бүтүүтүгэр дневник сүүрэн киирэр).

Дневник: Оҕолоор, миигин тургэнник саһыарын, сурэҕэ суох Килэҥсэттэн. Кини уруо5ун аа5ыан, толоруон ба5арбат, ол иьин наар куьа5ан сыаналары ылаттыыр, бу, керун.(лиистэрин арыйан кердерер). Мин наьаа кыбыстабын, миэхэ куьа5ан сыананы турарыттан. Билигин миигин кенрдуу сылдьара буолуо, 2 сыанатын туруоруна охсоору, ол иһин куотан кэллим. Онон баьаалыста, саьыарын!

Ыытааччы: кэл, дневник, манна о5олор кэннилэригэр саһан олор. (музыка тыаьыыр.Азбука кыбыныылаах Буратино киирэр).

Буратино: дорооболорун! Хайа миигин биллигит дуо? Аатым –суолум ким диэний?(оҕолор этэллэр). Сɵ-ɵп! Миигин мастан кыьан онорбут папа Кало дьиэтигэр аптаах ааны буллум, ону сатаан астахпына билии-кɵрүү дойдутугар барабын. Онно Тортилла чарапаахы бу кулуус биэрбитэ да манан кыайвн аспатым.(кыра кулуус кердерер).

Ыытааччы: кулуускун Карабас-Барабас уларыппыта буолуо, аан аьыллыбатын диэн. Билии0-керуу дойдута диэн оскуола, кини куруук о5олору куутэр. Биьиги о5олорбут эмиэ аны куьун оскуола5а бараллар. Ама, хаьан да5аны ол ааны аьар аптаах кулууьу булбаппыт буолуо дуо?

Дневник: мин оҕолорго аптаах буларга кɵмɵлɵһүɵм. Холобур: бу 2-тордуоҕа, оттон бу 1-тоһоҕото, холбуу туттахха күлүүс буолар.(Буратиноҕа биэрэр, ааны аһа сатыыр да аһыллыбат).

Буратино: Баһыыба, утуе санаалаах Дневник. Ол гынан баран, эн күлүүһүн сатаан аспат эбит. Бэртээхэй 5 сыананы хантан эрэ хостоон буларбыт буоллар аһыа этэ. (кэтэҕин тарбарнар).

Ыытааччы: буратино, 5 сыана хантан да хостоммот. Кинини үүнээйи курдук олордубаттар, алмаас курдук хостооботтор. 5 сыананы оскуолаҕа үчүгэй үɵрэх иһин биэрэллэр. Иһит эрэ, оскуола5а баран, учугэйдик уерэннэхтэринэ 5 сыананы ылан, уерэн-кетен кэлэллэрин туьунан хоьоону иьит эрэ.

«Биэһи ыллахпына»

Ыытааччы: ϴссɵ иһит, биир хоьоону «Оскуолаҕа уерэниэм»-

Ыытааччы: Иһиттиҥ дуо, Буратино?! Оҕолор оскуолаҕа баран үчүгэйдик үɵрэннэхтэринэ 5 сыананы ылалларын? Ити азбуканы аҕал эрэ, мин маҥнай эһиэхэ таабырын таайтарыам, суот суоттатыам, болҕойон истиҥ:

1. Маҕаһыынтан Крокодил

Мороженнай атыыласта:

Иккини кыыһыгар,

Иккини уолугар

Уонна эбии бэйэтигэр.

Хайа, ким аахта

Хас мороженнайы ылбытый?

2. Эбээлэрэ саһылчаан

Баайар үс сиэнигэр

Илиилэрэ тоҥмотун диэн

Биирдии пара үтүлүк.

Хайа, ким аахта

Хасүтүлүгү баайарын?

3. Сэргэстэьэн иһэр да суола кɵстүбэт,

Бардаххына барар,

Турдаххына турар баар үһү?

Ыытааччы: билигин болҕомтолоох буоларга оонньуохпут. Оонньуубут «Оскуолаҕа наадалаах, эбэтэр наадата суох тээбириннэр» диэн. Мин ааттаабыт тээбириним наадалаах буоллаҕына мээчиги хаба5ыт, наадата суох буоллаҕына олороҕут. Ким наадата суохха хаппыт оонньууттан туоруур. Эһигиттэн аҥааргыт хааллаҕына 5 сыана ылаҕыт. Чэйиҥ, саҕалыаҕыҥ: (ручка, тэтэрээт, автобус, миксер, кинигэ о.д.а.) маладьыастар, эрэллээхтик 5 сыананы ыллыгыт. Мэ, Буратино, аптаах күлүүһүҥ- бу 5 сыана, кытаат, билии-кɵрүү дойдутун аанын ас. Оттон, эйиэхэ, Дневник, биһиги 5 сыана туруорабыт..

Дневник: Миэхэ дуо? Уо-ай, үɵрдэхпиэн, баһыыбаларыҥ, 5 сыана үчүгэйиэн!

(залга 1,2 сыаналары иилиммит Килэҥэ киирэн кэлэр. Дневнигы тута сатыыр. Дневник куотан ыытааччы кэннигэр саһар).

Ыытааччы сүрэҕэ суохтары биһиги манна ыҥырбатахпыт. Дневниккын

4. Ким оскуола5а уерэтэрий?
5. Сааскы маннайгы сибэкки?
6. Саха сирин киин куората?
7. Ы уонна А аһаҕас дорҕооннор ханнык дифтону үɵскэтэллэрий?
8. ϴрүс улахан дуу, үрэх дуу?
9. Ыытааччы: Маладьыастар. Билигин дьууллуур субэ тумук таьаарарыгар кɵрдɵһүɵҕүҥ. Түмүк тахсыар диэри оҕолор хоһоон ааҕыахтара.

«Наш детский сад»

«Улаатарым буоллар»

«Учууталбын хомотуом»

Ырыа «Үɵрэнэ барабыт»

« Оскуола чугдаарар чуораана ыраахтан ыҥырар угуйар»

Ыытааччы:Үтүɵ күнүнэн күндү оҕолор, убаастабыллаах тɵрɵппүттэр, детсад үлэһиттэрэ.

 Бүгүн биьиги оҕолорбутун оскуолаҕа атаарар үɵрүүлээх, эмиэ да хомолтолоох күннэригэр муһуннубут. Үɵрүүлээх, тоҕо диэтэххэ оҕолорбут улаатан, оскуолаҕа барар саастара буолан, аны күһүн үɵрэх-билии дьиэтин боруогун атыллыахтара. Хомолтолоох…. Тоҕо диэтэххэ аны детсадка сүүрэн-кɵтɵн, кэпсээн-ипсээн, кɵрɵн-истэн чаҕылыһан сарсыарда аайы киирэн кэлбэттэр. Ол эрэн, олох хардыытынан бириэмэ ааһан, оскуолаҕа барар чаастара тиийэн кэлбит.

Чэйиҥ, ытыс дохсун тыаһынан кɵрсүɵххэйиҥ, быйылгы 2011 сыл выпусниктарын.

 (музыка тыаһыгар биир-биир киирэллэр).

Ыытааччы:Күндү оҕолор,эһиги үɵрүүлээх бырааһынньыккытынан итиитик-истиҥник эҕэрдэлиибит. Эһиги, чɵмчүүк сааскыт ааһан уһуйаан дьиэтиттэн арахсан, билии-кɵрүү саҥа биэтэгэр - оскуола дьиэ маҥнайгы кылааһыгар киирэҕит.Онно баран үгүс эгэлгэ саҥаны, элбэх билиини ылыҥ  элбэх үтүɵ доҕордонуҥ, ыраас кэрэ санааланыҥ. Доруобай буолуҥ,  дьоһун дьон буола улаатыҥ!

«Тоҕочооннор»

Үчүгэй-куһаҕан

Баай- дьадаҥы

Сымнаҕас-кытаанах

Түүн-күнүс

Саҥа-эргэ

Ыытааччы: ϴйбүтүн эрчийэ түстүбүт. Аны,оҕолор, эппитин-хааммытын үҥкүүлээн эрчийэ түһүɵҕүҥ ( үҥкүү).

Ыытааччы:оонньуубутун салгыыбыт. Билиҥҥ түɵһүмэхпит аата «Буочукаттан садаачалар».

«Билээйилэр»

1. Кус оҕолоругар ежик тирии саппыкы тигэн бэлэхтээбит. Этиҥ эрэ, оҕолоор хас кус оҕото баар эбитий? (3)
2. Катя 5 кэмпиэттээх, 3 кэмпиэтин Алешаҕа биэрбит. Катяҕа хас кэмпиэтэ хаалбытый? (2)    «Тоҕочооннор»

1. Икки куоска хас харахтаахтарый?
2. Аҕам быйыл 8 куһу ɵлɵрдɵ. 4 күһүн ыалбытыгар бэристибит. Этиҥ,хаһа хаалбытый?

Ыытааччы: Маладьыастар, ахсаан дьарыгын кытары ыкса доҕордуу эбиккит. Салгыы баран иһиэҕиҥ эрэ. Оонньуубут аата «Эн- миэхэ,мин- эйиэхэ». Үɵрэххэ сыһыаннаах таабырын таайсыы.

«Билээйилэр»

1. Отой тыла суох окур-бокур о5олор кэккэлэьэ эрэ турдаллар, кэпсээбитинэн бараллар үһү?
2. Хара хонуу устун манан куобах ойуолуурүһү?

«Тоҕочооннор»

1. Уһун синньигэс коробкаҕа, харандааскын эн угуоҥ, уруучукаҕын, эрэһиинкэҕин эмиэ онтон булуоҥ (пенал).
2. Хараҕа суох киһини көрөр оҥорор баарүһү?

Ыытааччы:Үɵрэххэ сыһыаннаах таабырын таайдыбыт. Аны билигин «Оскуолаҕа барабыт» хоһоону ааҕыаҕыҥ.

Ыытааччы: Болҕойуҥ, болҕойуҥ!Оҕолоор биһигибары оонньуурбутун, ыллыырбытын-туойарбытын олус сɵбүлүүбүт. Ол эрэн саамай сэргиирбит остуоруйа буоларын бары билэбит. Биһиги остуоруйаларбытыгар сир сэттэ дьикти кɵстүүтэ, ап-хомуһун барыта баар. Күн, былыт, таас хайа киһилии кэпсэтэллэр, биэдэрэлэр атахтанан бэйэлэрэ сүүрэллэр. Билиҥҥи күрэхпит аата «Остуоруйа геройун таай?»

«Билээйилэр»

1. Бу уолчаан биэдэрэтин күөлгэ уу бастаара ыытан баран, бэйэтэ оһох үрдүгэр утуйар эбит. Кинини ким билэрий, аата ким этэй? (Емеля)
2. Эмээхсин соҕотох ынаҕын өлөрөн баран, таалын эрэ ордорон ардьаахха хатара уурбут уонна уу баһа киирбит. Таайыҥ, эмээхсин аата ким этэй? (Таал-таал эмээхсин)  

«Тоҕочооннор»

1. Эмээхсин алаас сыһыыга ынахтарын сылгылыы сылдьан биэс салаалаах бэрдигэс оту туерэн ылбыт, силиьин да, лабаатын алдьаппакка хоонньугар уктубут. (Бэйбэрикээн эмээхсин).
2. Ханнык остуоруйа геройа буолабын, аатым ким диэний? Эйэҕэс майгылаах,  өрүү гармошка кыбыныылаах, уулусса устун ыллыы-ыллыы хаамсарЧебурашка бастыҥ доҕоро.

Ыытааччы: Оонньуубут интириэһинэй өттүгэр тиийэн эрэбит. Билинни түһүмэхпит аата «Хараҥа ат» (Крокодил Гена ырыата тыаһыыр) бу  остуоруйаһа куһаҕан санаалаах эмээхсинаата ким этэй? Таайыҥ эрэ, оҕолор, бүгүн биһиэхэ ким ыалдьыттыы кэлбитин?

Шапокляк киирэн кэлэр.

Шапокляк: Уу, туох элбэх дьоно муһунна. Хайа, бу туох бырааһынньыгар муһуннугут?

 Ыытааччы: Убаастабыллаах Шапокляк биһиэхэ бүгүн бырааһынньык. Оҕолорбут 7 саастарын туолан, оскуолаҕа атаарар бырааһынньыкпыт.  

 Шапокляк: Оо, бырааһынньык, бырааһынньыкк аһара үчүгэй. Ол аата ас арааһа, бадаарак эгэлгэтэ буоллаҕа дии. Мин минньигэс аһы уонна олбу тиэхэни-дьээбэни оҥорорбун олус сɵүлүүбүн.

Ыытааччы: хайдах буоллуҥ,Шапокляк, ол ханныкдьээбэ-тиэхэ туһунанэтэҕин? Хата оҕолорбутун бырааһынньыгынан эҕэрдэлээ.

Шапокляк: Оо, эҕэрдэлээн бɵҕɵ буоллаҕа. Бадаарак да бэлэхтиэм. Үчүгэй оҕолорго мин туохпун да кэрэйбэппин.

1. Мэ, тоойуом бу аракаайка. Чыычаахтары ытыалаар
2. Бу тыастаах уустаах бэстилиэтинэн оҕолору соһуталаар
3. Бубаалканан далбаатанан кулахачыйдаххына эйиэхэ кутанан ким да чугаһыа суоҕа.

Ыытааччы: хайа, бу туохтарый? Оҕолоор эһиэхэ маннык подароктар наадалар дуо? (суох)Шапокляк:  Чэ, ылбат буоллаххытына ылымаҥ уонна тугу да бэлэхтиэм суоҕа.

Ыытааччы: Шапокляк, кыыһырыма. Бу маллароҕолорго олох наадалара суохтар. Кинилэргэ суумка, пенал, тэтэрээт, ручка наада. Дьэ кɵр эрэ,оҕолор оскуолаҕа хайдах хомунан баралларын. «Суумка хомуйуу»  Шаполклякоҕолорго мэһэйдиир.

 Ыытааччы: Кɵрдүҥ дуо,Шаполкляк,оҕолор эн мэһэйдииргин ылымматылар, бэйэлэрэ оскуолаҕа үɵрэнэ барарга туох наадатын олусүчүгэйдик билэллэр.

Шапокляк: маарыҥҥаттан оскуола да, оскуола! Онно баран тугу гынаҕыт? Уруок үɵһэ уруок. Айакка да айака.

Ыытааччы: Үɵрэхтээх киһи хаһан да салгыбат ээ. Оскуолаҕа хайдах курдук интириэһинэйин,үчүгэй  буолуоҕун туһунан билигин оҕолор ырыаларын, хоһооннорун истээр эрэ.

Шапокляк: Оскуолаҕа үɵрэнэр диэн олус куһаҕан. Мин олох сɵбүлээбэппин.

Ыытааччы: хайа,Шаполкляк, туох-туох диигиний?Үɵрэх диэн сир үрдүгэр баар саамай кэрэ кылаат буолар ээ.

Шапокляк: мин сɵпкɵ этэбин. Ким оскуолаҕа, үɵрэх-билии диэннэрин айбытай? Итилэр суохтара буоллар аһара  үчүгэй буолуо этэ.

Ыытааччы:Чэ, эрэ оҕолоор Шапоклякка оскуола, үɵрэх, билиитуһунан быһааран биэриэҕиҥ!Оҕолор:

1. Үɵрэх диэн сырдык, үɵрэх суох хараҥа.
2.  Үɵрэх-билии кыһата.
3. Үɵрэх баар- бараммат баай.
4. Үɵрэх хаһан баҕрар туһалаах.

«Детсадка»-хоһоон

Шапокляк: син биир туһата суох. Мин саҥа «Буортулаах үɵрэх оскуолатын» аһыам. Оскуолабар эксээмэнэ суох уонна буор босхо  ылабын. Ким киирэр, суруттарыҥ.

Ыытааччы: ол оскуолаҕар туохха үɵрэтэҕин?

Шапокляк: Мин оҕолору сатаан этиһэргэ, охсуһарга, үɵхсэргэ, сымыйалыырга, үҥсэргэ, киһиргииргэ, куһаҕаны оҥорого үɵрэтиэм.

Ыытааччы: Сɵп буолуо, сɵп буолуо Шаполкляк. Оҕолоор , эһиги Шапокляк оскуолатыгар үɵрэнэ бараҕыт дуо? …….. иһиттиҥ дуо, оҕолор эйиигин кытта сɵбүлэспэттэр. Кинилэр номнуо үчүгэй үɵрэх оскуолатыгар суруйтарбыттара.

«Школа двери открывай» хоһоон

Шапокляк: Чэ,ээх. Бараҕа оскуолаҕыт.

Ыытааччы: туох, туох диигиний? Сатаан ɵйдɵɵбɵтүбүтдии.

Шапокляк:Бараҕа оскуолаҕыт дииьин дии. Мин буккуллум тылынна, онон билигин кыһыйым тɵбɵтɵ.

Ыытааччы: Оҕолоор Шапокляк кэпсээниттэн тугу эмит ɵйдɵɵүгүт дуо? Кини туох диэбитэ буолуо? Бараҕа оскуолаҕыт  (Оскуолаҕа бараҕыт).  Буккуллум тылынна (тылым буккуллунна).кыһыйым тɵбɵтɵ.( тɵбɵм кыһыйда). О5олордуун кɵннɵрүү

Шапокляк: Чэ, ээх. Эһиги да букуубаларгытын бутуйан  атын тылы таһаараргыт буолуо.

Ыытааччы: Суох биһиги оҕолорбут бары сɵпкɵ саҥараллар. Чэ, эрэ оҕолоор, Шапоклякка кɵрдɵрүɵҕүҥэрэ

Тыл таһаарыы (кинигэ, азбука)

Шапокляк: ээ, миэхэ күү баар, онон үɵрэх наадалара суохтар.