Занятие по развитию речи в средней группе на кабардинском языке "Домашние животные и их детеныши"
план-конспект занятия по развитию речи (средняя группа)

Непосредственная образовательная деятельность

в средней группе «Рябинушка»

МКДОУ «ДЕТСКИЙ САД №5»

Зытеухуар « Унэ псэущхьэхэр, щ1эжьейхэр»

Подготовила и провела: воспитатель Баева Ф.Г.

г. Нальчик

                                                                         2024 год

Зытеухуар « Унэ псэущхьэхэр, щ1эжьейхэр»

Мурадыр: Ц1ык1ухэм я бзэм зегъэужьын, унагъуэ псэущхьэхэр егъэц1ыхун, абыхэм сабэпынагъыу къапык1ыр егъэщ1эн.

Зэрек1уэк1ынур:

Гъэс-м: Ц1ык1ухэ дэ нобэ хьэщ1э лъап1э куэд къытхуэк1уащ. Сэлам едвгъэхыт ди хьэщ1эхэм.

Саб: Фи махуэ ф1ыуэ, ди хьэщ1э лъап1эхэ.

Дыгъэ ц1ык1ум зи1этащ.

Ди щхьэгъубжэм къыдэплъащ.

Псори дэ дызэхуэсащ

Зэныбжьэгъухэр жьы дыхъуащ.

 Гъэс-м: Иджы ц1ук1ухэ, дэ нобэ псори дызэгъусэу хьэщ1ап1э дык1уэнущ.Ауэ абы и пэ къихуэу сэ сыхуейт зы къуажэхь ц1ык1у федэ1уэну, абы ипкъ итк1э фэ къэфщ1энущ дэ дыхдэк1уэнур.

Къуажэхь :

Хэт дэ ф1ыуэ дызылъагъур

Лэкъум хуабэ тхуэзыгъажьэр

Хэлыуэ !эф1хэр дэзыгъэшхыр

!эпл1э гуапэ къытхуэзыщ1ыр. (нанэ)

Гъэс-м: Пэж дыдэщ, ц1ык1ухэ къэфщ1ащ. Дэ нобэ нанэ деж хьэщ1апэ дык1уэну къыдожьэ, ик1и 1эджэ хьэлэмэти тхуигъэхьэзыращ.

Ц1ык1ухэ девгъэплъыт мы анэ къытхуригъэха хьэлэмэтыр  зи1ысыр. (каробкэм автобусыр къырах).

Мыр сыт телъыджэ , хэт ищ1эу п1эрэ мыр зи1ысырсыт?

Саб:    Автобус

Гъэс-м: Пэж дыдэщ , автобусщ. Дэ ди нанэр дэнэт щыпсэур?

Саб: Къуажэм , нанэ щопсо, дэ абы автобуск1эщ дызэрык1уэнур.

Гъэс-м: Нт1э ди автобусыр щыхьэзырк1э фынак1э фынит1ысхьэ. и1эт ди уэрэ ц1ык1ур къыхэдвгъадзэт :

 «П1и-п1и-п1ип1

П1и-п1и-п1ип1»,

Тек1 си гъуэгум, Мут1алиб.

Уэри,Мут1э, уэри П1ут1э,-

Фымыбэлэрыгъ.

Сэиджыри

Си машинэ

Рулыр ф1ыуэ

Схуэмы1ыгъ.

Гъэс-м: Дыкъэсащ ц1ык1ухэ. (звук къуажэ)

Нанэ:  Машинэ макъыр зэхэсхри сыкъыфпежьащ. Хэту п1эрэ зэрызехьэу мы сэ къысхуэк1уахэр. Фыкъеблъагъэ ц1ук1ухэ , сыту ф1ыщэу фыкъэк1уа, сигу фыкъэк1ат, жьы къабзэк1э фыбауэнщ фыджэгунщ.

Гъэс-м: Упсэу ди нанэ дыщэ, ди сабийхэр губзыгъэ защ1эщ .Хуабжьу я нэ къик1ырт уи деж хьэщ1ап1э къэк1уэну.

Звук ( хьэр мэбанэ) ( вопрос фото)

Нанэ: Сеплъынкъэ сэ фэ фызэрыгубзыгъэ защ1эр.Сыт хуэдэ макъ фэ зэхэфхыр ?

Саб: Хэр мэбанэ.

Нанэ: Хэт къызжи1эн , хьэм сыт хуэдэ сабэпынагъ пылъ?

Саб: Хьэм унэр ехъумэ.

Нанэ: Хьэр дэнэ-т1э щыжейр?

Саб: Хьэр хьэгъуэм щ1эсщ.

Нанэ: Хэту п1эрэ хьэм и гъусэр?

Саб: хьэм хьэпшыр игъусэщ.

Гъэс-м: Нанэ дэ ди Ахьмэд, хьэм теухуауэ усэ цIыкIу къыбжиIэнущ.

Нанэ: ИIэт, си гуапэ дыдэу седэIуэнущ.

Саб.:

ЦIыкIунитIэщ

Си хьэ Тузик.

Ар си къуагъым

Къыкъуэмыщ.

Цыбэ цIыкIущи

АпхуэдизкIэ,

И ни и пи

Къыхэмыщ.

Ар мэдаIуэ,

Ар мэбанэ,

Ар мэпамэ,

Ар мэжей.

УкъимыщIэу

Уэ ди куэбжэм

КъыIухьэфыт,

ЛIым я лей!

Нанэ: Упсо дахэ дыдэу зэбгъэщIащ. Иджы цIыкIухэ мы си блынышкIэ фыкъаплъэт.

Игра (Ин-цIыкIу)

Нанэ: ИIэт цIыкIухэ мы хьэ цIыкIухэм я унэхэр зэхэдвгъэхыт. Шхыни едывгъэтыт.

Нанэ: Фыпсоухьэ цIыкIухэр тэмэму зыхуей  хуэвгъэзащ.

Гъэс-м:  ФыдаIуэт хэт и макъ фэ зэхэфхыр?

Саб.:  Джэду макъ.

Гъэс-м:  Пэж дыдэщ ар джэду макъщ. Хэт а джэдум и гъусэр?

Саб.:  Джэду шыр.

Нанэ: ЦIыкIухэ къызжевIэт сыткIэ сэбэп джэдур?

Саб.:  Джэдур дзыгъуэ йощэ

Нанэ: Шха нэужь дэнэ зыщигъэпсэхурэ?

Саб.: Джэдур шха нэужь, щхьэнтэм щожей.

Гъэс-м:  Нанэ, Дисанэ усэ джэду цIыкIум теухуауэ къыджиIину.

Саб.:  

Джэду цIыкIур къэушащ,

И кIэр задэу иIэтащ,

И бгыр лъагэу къыдишащ,

Ар ин дыдэу къэхущхьащ.

Къэушами жейбащхъуэнэщ,

И нэ цIыкIухэр зэтепIащ,

И жейбащхъуэр трихуну,

ЗитхьэщIыну къэтIысащ.

Игра (хьэт и кIапэ)

Нанэ: Мы си блынымкIэ фыкъаплъэт. Джэдумрэ, хьэмрэ я кIапэхэр пыдвгъэлъхьэжыт.

Гъэс-м:   Феплъэт, фыдаIуэт ди экранымкIэ. Сыт хуэдэ макъ зыхэфхыр?

Саб.:   Адакъэ макъщ.

Гъэс-м:   Пэжщ. Хэт адакъэм и гъусэр.

Саб.:   Джэд, джэджьей.

Гъэс-м:   Пэж дыдащ. ЦIыкIухэ дывгъэджэгу. Фэ джэджей цIыкIухэу сэ сы джэд анэу сыщытынщ.

Ди джэд анэр къэушащ

Яужь иту джэджьей ц1ык1ухэр

Теуэ тепк1эк къыщ1эжащ

Теуэ тепк1эк къыщ1эжащ

Ко-ко-ко-ко-ко

Жыжьэ фы1умык1

Лъакъуэк1э вгъэбатэ

Жылэхэр къэфщап.

Гъэс-м:   Фыплъэт мо экранымкIэ. Хэт фэ флъагъур?

Саб.:   Гуэгуш

Гъэс-м:  Хэт абы и гъусэр?

Саб.:   Гуэгуш шыр

Гъэс-м:   Сыт хуэдэ усэ цIыкIу дэ тщIэрэ гуэгушым теухуауэ?

Гуэгушыхъу.

И пэр к1ыхьу пылэлауэ,

И к1эр ину бырыбауэ,

И дамит1ыр щ1ым елъэф,

Гъусэу и1эхэр къефыхь...

Зигъэщ1агъуэу къэгубжьами,

 «Гурэ-гурэр» !уролъэлъ,

И пэр нэхъри пегъэлэл

Игра найти яйцо

Нанэ: Упсо Дисанэ, сыту дахэу укъытхуеджа.

Гъэс-м: Ц1ык1ухэ феплъыт мо экранымк1э.

Сыт хуэдэ макъ зэхэфхыр, сыт абы щыфлъагъур?

Саб: Бабыщ, Бабыщ шыр.

Гъэс-м: Пэж дыдэщ ц1ук1ухэ.Хэт къызжи1эн, дэнэ

Быбыщым и шыр ц1ык1ухэр здишэр?

Саб:1 Ахэр псым ешэ, псым тесыфу ирегъасэ.

Саб:2 Псы щ1агъым щ1эс хьэп1ац1эхэр яшх.

Гъэс-м: Хадижа бабыщым теухуауэ зы усэ ц1ук1у къытхуеджэт.

Бабыщ ц1ык1уу шырэ-шыпрэ,

Мыщэ щхьэк1э умышынэ.

Ар зэранхэращ зэдзакъэр -

Илъагъу хъуркъым ли адакъэр.

Игра следы , (следы животных птиц )

Гъэс-м: Ц1ык1ухэ псори мыбык1э фыкъаплъэт, дэ нанэ дыбгъэдэсыху, нанэ и унэ псэущхьэхэмрэ и джэд къазхэмрэ зэбгырыжащ.

Гъэс-м: Дыдэвгъэ1эпыкъуи нанэ и джэд къазхэр щхьэхуэу , и унэ псэущхьэхэри , 1эщхэри я щд1эжьейхэр я гъусэу , я 1уэм идывгъэубыдэжыт.

Джэгуак1э: Хэт зи щ1эжьейр

Гъэс-м: Иджы Ц1ык1ухэ нанэ и псэущхьэ ц1ык1ухэр дывгъэгъашхэт.

Жэмым, мэлым, шым, бжэным - мэкъу ират .

 Джэд къазхэм нартыху хуапхъыр.

Нанэ: Сыту фыгубзыгъэ защ1э.Сытуи куэд фагъэщ1а а сабий сад фыздэк1уэм. Къуажэм фыкъэк1уэжмэ дэ1эпыкъуэгъуф1 дыдэ фыхъунущ фэ ц1ык1ухэр.

Сэ ц1ык1ухэ нобэ сыдеж фыкъызэрык1энур сщ1эти , мы матэ ц1ык1уит1ыр фхуэзгъэхэзыращ.

Зы матэм илъщ мэгъэм мо си дэ жыгейм къыпык1адэхэр.\Адрей матэм си пэш хьэкумк1э згъэжьа дэ тхъуэплъ ц1ык1ухэр ., мэт къафщтэт.

Гъэс-м: Упсэу ди нанэ дыщэ.Дэри демыжьэж щ1ык1э зы уэрэд ц1ык1у бжет1энут.

Анэш нанэ.

Сэ анэшым

Сыщы1а,Сыщы1а.

Анэш нанэ

 Згъэгуф1а,

Згъэгуф1а.

Сэ гуф1апщ1э

Къызита,

Къызита.

Дэ дэ матэ

къыдитащ

къыдитащ.

Нанэ: Фыпсо ц1ык1ухэ, сэ иджыри  сынывожьэ. Узаншэу фыщытхэ  ( прощаются , нана уходит)

Гъэс-м: Ц1ык1ухэ хэт деж дэ нобэ дыздэк1уар? Фигу ирихьа? Сыт фэ абы къыщыфлъэгъуахэр?, Сытк1э дызэрык1уар?.

Саб:1 Дэнобэ нанэ деж дык1уащ.

Саб:2 Дэ абы унэ псэущхьэхэр щытлъэгъуащ.

Саб:3 Джэд къазхэр тлъэгуащ.

Саб:4 Дэ автобуск1э къуажэм дык1уащ.

Гъэс-м: Аращи ди дерсыр абдежым щызэхуэтщ1ыжынщ.

Фигу ирихамэ ди гуапэщ узыншэу фыщыт.