НОД "Малчынын самаразы
план-конспект занятия (старшая группа)

Тема: «Малчыныҥ самаразы»

Балдардыҥ jажы: 5-6

Амадузы: Ат - ол алтай кижиниҥ эҥ jуук болушчызы деп, оҥдомолды оноҥ ары улалтар, балдарды аттыҥ эҥ керектӱ тöс jепселдердиҥ аттарын билерин тереҥжидер ле быжулаар, аттыҥ эди-каныныҥ бöлӱктерин ле ээр-jепселдердиҥ адын чын айдарына ӱредер, сöзлигин байыдар.

Кош амадулары:

1. Атты-алтай кижи тооп ло баалап jат деп, сöстöрди чокымдаар.
2. Аттыҥ ээр-jепселдердиниҥ аттарын билерин быжулаар.
3. Балдарды эрмек-куучынын тилин темиктирер, сурактарга толо кару берерге албаданары, сöзлигин байыдары, бой-бойына килеҥкей болорына таскамал берер.
4. Тындуларга jуреги буурзак, jымжак болорына таскадар.

Занятиениҥ бӱдӱми: билгирлерин быжулаары.

Таскамал уулантылар:

1. Билгирлерин тереҥжидери ле быжулаары.
2. Эрмек куучынын темиктирери ле сöзлигин байыдары.
3. Су-кадыгына темигӱ берери.
4. Ич-jӱреги тындуларга буурзак, чебер болорына таскадар.

Тузаланар эдимдер:

Кулгазын кайырчак, кичинек кайырчак, jакылталарлу самара, ат jуралган jурук, мольберт, ойынчык ат ла ээр-jепселдери, армакчы, чаазынныҥ кезилген аттар, пластилин, доскалар кажы ла балага, чыкту салфеткалар, аудиозапись «Алтай кӱӱ».

Озолондыра öткӱрилген иш: Алтай улуста ат-эҥ ле jуук ла болушту тындулардыҥ бирӱзи деп, jартамалдары улалтар, тереҥжиде кöрöр; аттыҥ ээр-jепселдериле элбеде таныжар, олор керегинде табышкактарла, кеп сöстöрлö таныжар.

Ӧйи: 25 мин.

Балдарла öмö-jöмö иштиҥ öдöр аайы.

I. Балдарды билгирге ууламjылар бöлӱк.

Токыналу кӱӱ ойнойт. Алтай кеп-кийимин кийген таскаадачы ла балдар бöлӱкке кирет. Эбиреде тургузылган отургыштардыҥ jанына келип тургылайт.

-Jакшылар, балдар! (балдар jакшылажат)

- Слердиҥ бӱгӱн кӱӱн-таап jакшы ба?

- Эмди бу jакшы кӱӱн-таап бой-бойыска öтсин деп, кол-колдордоҥ тудуныжып, бой-бойыска jылу кӱлӱмзиренип ийектер.

II. Тöс бöлӱк. Курч сурактарды тургузары.

Таскадаачы балдарга баштанат.

-Балдар, мен бӱгӱн бистиҥ турачакка кирип келериме, jараш кайырчак туру.

- Кайырчактыҥ ичинде не барын кöрöктöр бö?

(балдар таскадаачыла кожо кайырчакты ачып, аjыктагылайт)

- Не jадыры, балдар?

- База кичинек кайырчак, самра.

- Балдар кичинек кайырчакты ачып кöрöктöр?

(бир-бир балага кайырчакты таскадаачы ачарга берет, кайырчакты бала ачалбайт)

- Эмди самараны кычырып кöрöктöр бö?

(Балдар jöпсингилейт, таскадаачы кычырат)

Jакшылар, балдар!

Слерге кöп jылдарга малчы болгон, Айдар деп кижи бичип jат, Экинур jурттаҥ. Мен канча jылдарга jылкы мал кабыргам, jӱгӱрӱк аргымак аттар ӱреткем. Кару болчомдор, слерди мал керегинде билгирлереди тереҥжидип, аттыҥ ээр-jепселдердиҥjакшы билзин деп, толу jакылталар ийип jадым. Бу jакылталарды ӱзе чын бӱдӱрзер, кичинек кайырчак ачылар.

Ондо слерди сый сакыйт.

- Кичинек кайырчак оныҥ учун ачылбай турган туру не?

- Ол jук ӱзе jакылталарды бӱдӱрзес, ачылар эмтир.

- Балдар, слер jакылталарды бӱдӱрерге белен бе?

(Балдар белен деп, айткылайт)

III. Билгирин эске алып, чокымдаары.

1. Jакылта:

- Балдар, баштапкы jакылтаны бӱдӱрерге, «Куучынчы бултанаш» деп, толуктöн барактар.

(балдар тургузылган такталарга, jергележе отургылайт, мольберте аттыҥ jуругы тескери jанынаҥ илинген)

- Балдар, мольберте кандый да тындуныҥ jуругы илинген, оны табышкакты тапсар билерер.

- Табышкакты табыгар.

Бек-белен, беристе-jӱгӱрӱк (Ат)

- Аттар кандый öҥдӱ болот?

(jеерен, боро, кара, калтар, öлö)

- Аттыҥ эди-каныныҥ бöлӱктерин адап, кöргӱзип берер?

(баажы, мойны, арказы, бутары, туйгактары, куйругы)

- Ат кандый болужын кижиге jетирет?

(кой, уй кабырат, öлöҥ, агаш-таш тартат, сӱдинеҥ кымыс эдилет)

2. Jакылта:

Бу jакылтаны бӱдӱрерге «Бултанаш» толукка барактар.

(балдар тегерик столды айландыра тургулайт, ортозында ойынчык ат, оны айландыра ээр-jепселдери салынган).

- Балдар табышкактарды табып, ол ээр-jепселди адап, атка кийдирер керек.

Тепкеним-тепкиш

Отурганым-ойдык. (ээр ле ӱзеҥи)

Теҥериниҥ уулы

Темир саҥыт чайнайт. (сулук)

Амыраай öй:

- Эмди, балдар, эмеш амырап, ойын ойноп ийектер. Ойынныҥ ады «Армакчы».

Маргаанныҥ öдöр аайы ла ээжилери: Балдар эки бöлӱкке теҥ-тай бöлӱнер. Бöлӱкте балдар бой-бойыныҥ кийнинеҥ туруп алар. Бöлӱктердиҥ ортозына чийӱ тартар. Узун кендир армакчыны чöйö тартала, эки бöлӱкке эки учын берер. Кажы ла бала армакчынаҥ тудуп алар. Jöптöшкöни аайынча кажы ла бöлӱк армакчыны бойы jаар тартар. Бöлӱктердиҥ ортозында чийӱни кажы бир бöлӱктиҥ баштап турган балазы ажыра баскан болзо, ол «олjолодып», удура бöлӱкке кöчӱп jат. Кажы бöлӱк удура тургандарынаҥ кöп балдарды «олjолозо», jеҥил алган болор.

3. Jакылта.

-Ӱчӱнчи jакылтаны «Торко-чачак» толукка барып, столго отурып бӱдӱрерис. (Тургузылган такталарлу столдоргго отурат)

- Чаазынныҥ кезилген аттыҥ сӱрлерин, кем кандый эп-аргала ээртерге турган. Ол кажы ла баланыҥ бойыныҥ санаазында.

(ээрди, токумды – пластилинди jалбактап jапшырадыс; ӱйгенди, тискинди, ӱзеҥини- пластилинди чичкерте тулкулап jапшырадыс)

(Балдар иштенип jатса, араай алтай кӱӱ ойнойт).

- Эмди аттарысты «Шулмузак» толукка илип койокто. Малчы Айдар бир кӱн келип, слердиҥ иштереерди кöрӱп ийер.

- Колдорысты чыкту салфеткала арчып кажы ла бала иштенген jерин jуунадып jат.

(Ойто балдар кайырчакту столдыҥjанына айландыра тургулайт)

- Балдар,бис Айдар малчынаҥ jакылталардын ӱзе бӱдӱредис пе?

- Эмди барып, кайырчагыстыҥ ичинде кичинек кайырчакты ачып кöрöктöр.

(Кичинек кайырчакты бир-бир бала ачып кöрöт, кайырчак ачылат).

- Кöрзööрдö балдар, кайырчак ачыла берди. Мында сыйлар, аттыҥ такаазы сувенирлер.

(Сувенирлер кажы ла балага ӱлелет)

- Аттыҥ такаазы кижиниҥ jӱрӱминиҥ jолы ачык, ырысту болорын темдектеп jат. Оныҥ учун малчы Айдар слерге бу аттыҥтакааларын сыйлаган.

- Jаан быйанысты малчы Айдарга келзе, айдарыс па?

(Ийе деп, балдар jöпсингилейт)

IV. Рефлексия.

Бӱдӱрген ишти ле билгирлерди кемjиири ле чокымдаары.

- Балдар, слерге малчы Айдардыҥ jакылталары jарады ба?

- Кандый jакылталарды бӱдӱрерге jеҥил болгон?

- Кандыйын бӱдӱрерге кӱч болгон?