Сценарий "Аҥдардыҥ маргааны"
методическая разработка (старшая группа)

                          МБДОУ «Усть-Канский детский сад»    

             Сценарий

«Аҥдардыҥ маарганы»

                         Тургузаачы:

Алтай тилдиҥӱредӱчизи

Иркитова Аруна Петровна

Инструктор по физической культуре

Адабасова Елена Николаевна  

                                                              2023ј

Бу сценарийди кандыйла байрамга кийдирип ойнорго јараар. 6-7 јашту балдарга.

Амадузы: Јерлик тындулар керегинде билгирин элбедип, су-кадыгын тыҥыдар айалга тӧзӧӧри.

Кош амадулары:  1. Балдардыҥ јерлик тындулар керегинде билгирин чокымдаары.

2. Сӧзлигин байыдары, тилин темиктирери.

3. Су-кадыгын тазыктыраары.

4.  Ар-бӱткенди чеберлерине таскадаары.

Ойнор улус: Сартакпай, Сыгын, Бӧрӱ, Айу, Шӱлӱзӱн

Тузаланар эдимдер:

1. Јымжак бӧстӧҥ эдилген 2 таар

2. Узун отыргыш

3. Чаазынаҥ эдилген сӧктӧр лӧ ӧлӧҥдӧр

4. Скакалка, буу, кӧнӧктӧр, мечик

5. Суулу пластмасс стакандар

6. Кажыктар

7. Аҥдардыҥ амалдайлары

Ӧдӧр аайы

Ойын залда эмезе тышкары ӧдӧр аргалу. Залды озолондыра агаштарла јарандырар (кайыҥ, чиби, агаштарда кучыйактар). Маарган башталардаҥ озо жюри тудулат.

Алтай кай угулат, балдар залга кирип, эки бӧлӱкке бӧлӱнет. Баштапкы бӧлӱк «Ӧлӧҥ јиир аҥдар», экинчи бӧлӱк «Казыр аҥдар»

Сартакпай: Бийик тууныҥ эдегинде, чакпынду сууныҥ јарадында «Казыр аҥдар» ла «Ӧлӧҥ јиир аҥдар» јуулужып, бой-бойы ортодо сӧс блаажып, алтайдыҥ тайгазында кандый аҥдар эҥ кӱчтӱ ле санаалу деп чуркуражып баштады.

(Ойнор улус тындулардыҥ табыжын ӧткӧнип ӱнденип табыштанып јат)

Сартакпай: Токтогор, тындулар, угар мени. Мен алтай баатыр, Сартакпай, слерге маарган јарлап јадым.

Сартакпай : Чакпынду сууны кечире мӧҥӱн кӱр салып койгон. Ол мӧҥӱн кӱрдиҥ эки кырында ташту эки таар турат. Ол таарды алып кӱрдиҥ тал ортозына туруп бойордыҥ кӱчерди кӧргӱзигер. Кем кӱрдеҥ тӱже берер ол аҥ ойнодып јат.

(1 ойын: Јымжак бӧстӧҥ эки таар, узун отыргыштыҥ эки кырына салынат. Отыргыштыҥ тал ортозына эки кижи јастыктарды тудунып бой-бойын тӱжӱре ийдер керек. Кем отыргыштаҥ тӱжер ол ойнодот)

Сартакпай: Је бу маргаанда изӱ тартыжу болды. Ойноп алган аҥдарга сый.

Кайрал: Казыр аҥдарга – сӧк

Ӧлӧҥ јиир аҥдарга –  ӧлӧҥ

Андар ойто ло чуркуражат . Олордыҥ ортозында ӧлӧҥ јиир аҥдардаҥ Сыгын чыгып айтты: - «Алтайдыҥ тайгазы јаан. Бийик кырлар, бийик боочылар, койу, јыш аркалар, биске оны ӧдӱп, бойыстыҥ санаагысты, эпчилисти, бӧкӧгисти кӧргӱзип, алып чыгар керек. Бистиҥ алдыгыста тереҥ јууканы (овраг) ажыра калып, оноҥ ары Кадын сууны кечире чичке кӱрди кечип ийзес, оноҥ ары орык јолдо кырдаҥ кӧчкӧлӧнгӧн таштар, ол јолды таштардаҥ арчып, озолоп чыккан аҥдар јеҥӱни алар!»

(2 ойын: Узун отыргыштыҥ ӱстиле скакалкала калып чыгала, бууныҥ алдыла јылып чыгала, колло мечикти алып кӧнӧккӧ кийдире чачаар).

Кайрал: «Казыр аҥдар» - сӧк

                «Ӧлӧҥ јиир аҥдар» - ӧлӧҥ

Сартакпай: Кӱн Алтайдыҥ ӱстин изӱ чокторыла изидип турды, аҥдар какшап, суузай бердилер. Кӧрӱп турар болзо, агаштардыҥ ортозынаҥ мӧҥӱн чилеп Аржан суу јалтырап агып јатты. Аҥдар сууны кӧрӱп ачаптанып, карамдажып баштады. Казыр аҥдардаҥ Айу чыгып мынайда айтты:

- Кем эҥ ле кӧп сууны бойыныҥ јанына тажып, экелген, ол аҥдар эҥ тӱргени болор, олор сууны озо ичер.

(3 ойын  Балдар эчий-дечий пластмасс суулу стакандарды тиштенип, куру кӧнӧктӧргӧ сууны урар.(1 мин туркунына) кем кӧп суу экелер олор јеҥӱни алар)

Кайрал: «Казыр аҥдар» - сӧк

               «Ӧлӧҥ јиир аҥдар» - ӧлӧҥ

Сартакпай: Аҥдар ару суунаҥ ичип, јаланга јада бердилер. Бу ла ӧйдӧ Бӧрӱ ле Сыгын сӧс блаажа бердилер, кем аҥдардаҥ эҥ санаалу деп.

- Нениҥ учун Бӧрӱ куйругын минет - деп Сыгын сурады.

- Кандый аҥ мӱӱзин ӧрӧ кӧдӱрип, каҥкайа базат – деп Бӧрӱ айтты.

Сартакпай: Је аҥдар, ондый болзо, мен слерге Алтайыс керегинде маарган јарлап јадым!

Сурак берип јадым, кем озо ло чын каруузын јандырар, олор эҥ санаалу аҥдар деп чотолор.

( 4 Интелетуальная викторина)

1. Кандый кушкаш мӧштиҥ кузугын сӱӱп, је оныҥ ундунчагы нениҥ учун тузалу?

Каруузы: Тарал, тарал кезик кузук јажырган јерин ундып салат. Оныҥ учун ӧскӧ јаҥы мӧштӧр ӧзӧт.

2. Республика Алтайдыҥ кызыл бичигине кандый аҥдар кирип турган тоолоп берер?

Каруузы: Ирбис, торгы, мааны, кочкор, теке,

3. Республика Алтайдыҥ сууларын ла кӧлдӧрин тоолоп берер?

Каруузы: Кадын, Чолушман,Чарыш, Бий, Алтын Кӧл.

4. Алтайдыҥ эҥ бийик тууныҥ адын адап берер?

Каруузы: Ӱч – Сӱмер

5. Тайгада каандый агаштар ӧзӧт?

Каруузы: кайыҥ, чет, тыт, каргай, мӧш, чиби…

6. Кандый јиилектер ӧзӧт?

Каруузы: тийиҥгат, кайаҥат, кызылгат, броҥот, јер-јиилек…

Кайрал: кажыла чын айткан карууга бирдеҥ сӧк эмезе ӧлӧҥ.

Сартакпай: Аҥдар ойто ло сӧс блаажып уружа бердилер. Олордыҥ ортозынаҥ Шӱлӱзӱн чыгып айтты:

- Је мен бӱдӱмимле јаан эместе болзом, эбеш кискеге де тӱҥей болзом, је алаканым мениҥ кӱчтӱ, кол јыгыжып ийектер бе?

Аҥдар ончозы јӧп болды.

(5 ойын «Кол Јыгыш»)

Кайрал: Кажы бӧлӱкте јеҥген аҥдарга сӧк эмезе ӧлӧҥ.

Сартакпай: Эмди эҥ ле чечен ле эпчил, кандый аҥдар, кӧрӧргӧ турум.

Чечен ле эпчил јогынаҥ тайгада јӱрӱп болбос. Оныҥ учун «Кажык чачыш» деп ойын јарлап јадым.

(Балдар ойноп јатканча жюри чотонып јат, эҥартык бӧлӱктин бирӱзин чыгарат)

Сартакпай: Бистиҥ маарган учына јетти. Слер аҥдар ончогор санаалу, бӧкӧ, кӱчтӱ, сӱмелӱ, эпчил, чечен эмтирер. Мен сӧсти кӱндӱлӱ жюриге берип јадым.

Жюри эҥ артык бӧлӱкти јарлайт.

Аҥдар јӧпсинип, бой-бойлорыла эзендежип туш башка јӱргилей берди.