Педагогическая находка
план-конспект занятия (старшая группа)

Министерство образования и науки Республики Тыва

Муниципальное бюджетное дошкольное   общеобразовательное учреждение

села Владимировка Тандинского кожууна

«Черим чуртум чемиштиг эм унужу-пөш!»

Улуг бөлүк уругларынга

            Кылган башкы: Хуна О.В

Владимировка 2020

Темазы: «Черим чуртум чемиштиг эм унужу-пөш!»

Сорулгазы: Уругларга бойдустун бир өӊнуг чурумалы, мөңге ногаан унужу-пөшту таныштырып, оон эм шынарын, ажык-дузузын билиндирер. Бойдуска хумагалыг, ынак болурунга кижизидер.

Материал: Тоорук чочагайы, сайы, чуруктар, улегер-домактар.

Кичээлдин чорудуу

1. Уругларны карактарын шийдирип алгаш, савада тооруктун сайын суйбадып, туттурар. Карактарын коруп келирге, таныдып чугааладыр. Самбырада улегер-домакты номчааш, чуруктарда унуштерни уругларга таныдар.

Амылыг болгаш амы чок бойдуска хамааржыр чуулдерни чугаалажыр.

2. Пөш дугайында силерге кысказы- биле  чугаалаайн. Пош – чараш болгаш хонну-сынныг ыяш. Анаа чугле хады болгаш шивини деннеп болур.

- Пош кандыг унуш-тыр, уруглар?

- Пош ногаан хонну сынныг.

 Пош 500 чыл чедир чуртаар унуш бооп турар –дыр. Поштуг арга-эзимнерде чурттап, амыдырап чоруур киш, диин, адыг, хоорук. Черлик хаван, кээрен болгаш оске –даа ан, куштар куску, кышкы уеде пош тооруун кол чем кылдыр ажыглап турарлар.

Поштун эн-не унелиг чуулу-оон тооруу. Тоорук дагаа чуургазындан, инек эъдинден, хаван чаандан артык шынарлыг болуп турар-дыр, уруглар.

- Пош торуу чуу чувелерден артык шынарлыг-дыр?

- Хаван чаандан, дагаа чуургазындан, инек эъдинден.

Потшун тооруун шоколад, конфеталар кылыр будурулгелерде ажыглап турар.

 Тоорук эн шынарлыг. Ону нерв аарыглары эмнээринге ажыглап турар.

 Нерв – хорадаачал, ажыныычал аза эъди-кежи чымыраар, холу будунун шимчээри багай апаар дээн чижектиг аарыглар дыр.

Ындыг аарыглыг кижилер тооруктун чочагайын, сайынын картын казып каапкан сайларны шай кылдыр хайындырып ижерге нервини оожуктурар, дыштандырар.

-Тоорук кандыг аарыг эмнээр-дир?

-Нерви аарыын.

Бистин чурттувуста эн-не нептеренгей аарыг- окпе аарыын эмнээринге кончуг ажыктыг-дыр.

-окпе дээрге кижиде эн-не кол органнарнын бирээзи. Окпе кижинин хорээнин 2 талазын ээлеп чоруур тыныш органы.

- Уруглардан окпе дугайында айтырып, чугаалажыр.

А поштун чугу- орттенген, ириннээн черлерни эккиртир.

- Поштун чугун чулер эмнээринге, эккиртиринге ажыглап турар-дыр?

-Уругларнын харыылары. 2-3 уруглдар тооруктун эм шынарларын, кандыг аарыглар эмнээрин сактып чугаалаарлар.

Оон ынай поштун унун (ыяжын) будурулгелерде карандаштар сывы кылырнга, чымчак чараш ( хону) ыяжындан хогжум херекселдери-игил, бызаанчы, гитара база ары чигири чыыр, шыгжаар доскаарлар кылып турар.

-Кандыг херекуселдер кылырынга ажыглап турарыл, поштун ыяжын?

-Уругларнын харыылары.

А тыва уран-шеверлер ог иштинге дериг-херексели: аптара, улгуурге (чем шкавы), ог эжии кылырынга ажыглап чорааннар.

Уруглардан айтырыглар.

Чапсар.

Салгынчыгаш, хады-хады

Поштер, поштер сагланназын,

Салгынчыгаш, оожум-оожум

Поштер-поштер оссун-оссун.

3. Экологтуг кижизидилге.

Поштуг арга-эзимнер ан-мен, куштар-биле байлак. Чингир-ногаан он-биле бойдусту каастап турар.

 Бистин тайгаларывыста пош элбек. Бис анаа чоргаарланыр бис. Поштун тоорун ойлеп, оон будуктарын сыкпайн чыып алыр бис. Ынчалза-даа ийи-чангыс тотчеглекчи кижилер бары хомуданчыг. Олар пошту кам-хайыра чок кезип,сыйып, ужуруп турар. Дыка хой поштер орттен узуткаттынып турар.

Ол бугуну болдурбас дээш чуну канчаар ужурлуг бис?(уругларнын билир шаа-биле харыылары).

 Бойдустун, унуштерни камгалаары-биле бодуун дурумнерни утпаза эки:

1.унуштерни сыйбас,чулбас

2. от-биле ойнап, кайы-хамаан чок одагланмас.

3.арга-арыг, хемнер, холдерни бокталдырбас.

4. аннар. Куштар дузактавас, тутпас, дажап-сокулавас.

Бойдус, унуштер биске агаар, амыдыралды берип турар.

« Бойдус-биле кижинин хини тудуш,

Кижи – бойдустун толу!».

Уругларга пош дугайында шулук азы тывызыкты сонуургадыр.

(Уругларнын кузели-биле доктаадыр).

Тывызык.

 Човурээ хааржак

Човурээ хааржак иштинде

Ыяш хааржак.

Ыяш хааржак иштинде,

Саазын хааржак.

Саазын-хааржак иштинде

Узум-чигир.

Узум-чигирде-Ус.

 Шулук