Долгандыр турар хурээлел болгаш чугаа сайзырадылгазынын оюн-тоглаалыг кичээли: «Ойнаар-кыстын ужуралдары.»
методическая разработка (младшая группа)

Достак Алена Окал-ооловна

Темазы:  «Ойнаар-кыстын ужуралдары.»

Сорулгазы: тыва улустун аас-чогаалыннын хевирлери, когудуг болгаш опей ырыны ажыглавышаан,  уругларнын торээн дылынга сос курлавырын байыдар.

Даалгалары:

1.Ооредиглиг даалга: аас-чогаалдын хевирлерин уругларга шээжи-биле чугааладып, идик-хеп, чемгерип, чулундуруп турар уелерде чугаалап, билиринге ооредир.

2.Сайзырадыр даалга: оюннар таварыштыр оннерни быжыглаар, сос курлавырын байыдар, чугаазын сайзырадыр, ол ышкаш бичии чаштанын мага-бодунун сайзыралын шимченгирин быжыктырар.  

3.Кижизидер даалга: уругларнын  сагыш – сеткили омак сергек,  чазык  чаагай  болурун  кижизидер. улуг улустун даалгаларын, кууседиринче идекпейлиг болгаш сонуургалдыг болурун деткиир.

 

Коргузуг дерилгези:  магнитофонга тыва аялгалар, ойнаар-кыс Оюмаа, анаа кедирер тыва «шыва» тон, «хап» идиктер; 4 ангы оннуг тогерик хевирлиг тыва огнун чураан  чуруктары, ыглап турар бичии уругнун унун тыртыргаш дыннадыры, салфетка, аяк-сава делгээн бичии столчугаш.

 Улээр дерилгези: уруг бурузунге оннуг кажыктар (кызыл, сарыг, ногаан,кок)

Скачать:

ВложениеРазмер
Файл azhyk_kicheel_oynaar-kys_oyumaanyn_aaldap_kelgeni.docx30.36 КБ

Предварительный просмотр:

Барыын-Хемчик кожуунун Кызыл-Мажалык суурнун муниципалдыг

бюджеттиг школа назы четпээн холушкак хевирнин «Чечек» уруглар сады

Долгандыр турар хурээлел болгаш чугаа сайзырадылгазынын оюн-тоглаалыг кичээли
«Ойнаар-кыс Оюмаанын аалдап келгени»

Ийиги  бичии  болуктун
кижизидикчи башкызы:

Достак Алена Окал-ооловна.

2018 чыл январь ай.

Темазы:  «Ойнаар-кыс  Оюмаанын аалдап  келгени»

Сорулгазы: тыва улустун аас-чогаалыннын хевирлери, когудуг болгаш опей ырыны ажыглавышаан,  уругларнын торээн дылынга сос курлавырын байыдар.

Даалгалары:

1.Ооредиглиг даалга: аас-чогаалдын хевирлерин уругларга шээжи-биле чугааладып, идик-хеп, чемгерип, чулундуруп турар уелерде чугаалап, билиринге ооредир.

2.Сайзырадыр даалга: оюннар таварыштыр оннерни быжыглаар, сос курлавырын байыдар, чугаазын сайзырадыр, ол ышкаш бичии чаштанын мага-бодунун сайзыралын шимченгирин быжыктырар.  

3.Кижизидер даалга: уругларнын  сагыш – сеткили омак сергек,  чазык  чаагай  болурун  кижизидер. улуг улустун даалгаларын, кууседиринче идекпейлиг болгаш сонуургалдыг болурун деткиир.

Коргузуг дерилгези:  магнитофонга тыва аялгалар, ойнаар-кыс Оюмаа, анаа кедирер тыва «шыва» тон, «хап» идиктер; 4 ангы оннуг тогерик хевирлиг тыва огнун чураан  чуруктары, ыглап турар бичии уругнун унун тыртыргаш дыннадыры, салфетка, аяк-сава делгээн бичии столчугаш.

 Улээр дерилгези: уруг бурузунге оннуг кажыктар (кызыл, сарыг, ногаан,кок)

                                                           Кичээлдин чорудуу.

1.Организастыг кезээ.  Ойнаар-кыс Оюмаанын аалдап келири.

- Бо хун биске дыка-ла хой аалчылар келген-дыр, оларнын-биле экилежип, мендилежип корээлинер. (Уруглар тыва ёзу-биле аалчыларга баргаш экилежип, мендилежирлер).

(Экилешкен соонда, эжиктен соктаан дааш дынналыр. Ойнаар-кыс Оюмаа аалдап кирип келир. Уруглар-биле мендилежир)

- Мен бичии Оюмаа деп аттыг ойнаар-кыс мен. Менээ чааскаан бажынымга олурары чалгааранчыг апарды уруглар. Силернин-биле кады ойнаар, хоглээр дээш, оон-даа хой солун, ажыктыг чуулдерни силерден ооренип билип алыйын деп бодалдыг келдим уруглар.

- Мени болуунерже хулээп ап коор силер бе уруглар?

Башкы – Хулээп ап коор бис бе уруглар?  (Ие)

            - Бир дугаарында «Кажыктар чанынар» деп оннерге хамаарышкан оюнувусту ойнаптаалынар уруглар. Оюмаа бистин-биле ойнап хоглезин уруглар.

Уруг бурузу бодунга бир-ле онуг кажыктарны холунга башкыдан ап алырлар. (Уруг бурузу бир оннуг кажыктыг боор).

Дорт ангы оннуг (кызыл, сарыг, ногаан, кок) оглернин чураан чуруктарын уругларга коргузуп тургаш тайылбырлаар:

- Мен бо оглерни 4 ангы талага салыптарымга, холунарда кажыынар-биле домей оннуг огже халып баргаш туруп алыр силер.

-Ог бурузунун уруглары оонун болгаш кажыынын онун ыыткылдыр адаарлар.

 (Оюн  соонда, уруглар  олуттарын ээлеп олуруптарга, хенертен ойнаар-кыс Оюмаа  ыглап  эгелээр)

2. Ыглай берген ойнаар-кыс Оюмааны когудери.

- Оюмаа оонун онун таппайн ыглап турар-дыр уруглар. «Чарашпайым ыглава» деп когудуун кым аргалап , чугаалаптарыл?

Чарашпайым ыглава

Чаагынны суйбап каайн,        (АЮШ )

Карак чажы багай

Калдар апаар, чудек!

Уругларга айтырыглар:

- Оюмаа чуге ыглай бергенил?

- Ыглавас болза кандыгыл?

3.Ыглап каапкан Оюмаага  суга чунуп  алыр когудуг.

- Ойуруглар!  Оюмаага арнын арыг чараш кылдыр суга канчаар чунурун коргузуп тургаш «Сугжугаш»деп когудуувусту аянныг кылдыр чугаалап берээлинер уруглар!

А)Сугжугаг,         сугжугаш,

Мээн арным эки чундур,        (ШУПТУ 2 катап)

Мээн карам кыланназын.

Мээн чаактарым долбанналзын,

Мээн аскым каттырзын

Мээн дижим ызырзыннар!

Уругларга айтырыглар:

- Оюмаага чуу деп аттыг когудуг чугаалап бердивис?

- Уруглар чулунмас болза кандыгыл?

- А силер чунурунга ынак силер бе?

Б) Шимченгир-состерлиг оюн : «Четинчипкеш ойнаалы»

- Оюмаа ам ыглавайн барган,  арыг-силиг кылдыр чунуп база алганда, тогериктей турупкаш, шулук-состерлиг оюнувусту ойнап берээлинер.

(Оюмааны тогерик иштинге сандайга олуртур. Уруглар ону долгандыр кылаштап ойнаарлар)

Башкы-биле кылаштаал

Бажывысты донгайтыыл!

Холдарывыс часкап-часкап,

Кончуг дурген кодурээл.

Черже куду бадыргаш,

Четинчипкеш оору шураал,

Дээскиндир маннаалы,

Дегийт черле тура душпээл!

4.Ойнаар-кыс Оюмааны чемгерери.

(Кулаанга туткаш Оюмаа башкыга сымыраныр )

Оюмааны чулундургаш, ойнадып база алдывыс, ам чемгерээлинерем уруглар.

- Чем чиксеп, аштай бердим деп Оюмаа сымыранып тур уруглар.

- Айзаты чалап аалынар уруглар, ол когутпушаан шулуктеп тургаш эки чемгерип алыйын деп бодап турар-дыр.

( Салфетка болгаш аяк-сава дерээн стол артынга олурткаш, чемгербишаан Айзат когудуун шулуктээр)

Аван, ачан чемненди

Акын, угбан база – ла

А сен бо кадыктан        (АЙЗАТ)

Ам, ам деп кор , хензигбей

Амданыын, амданыын!

Ам, ам деп кор хензигбей!

5. Ойнаар – кыс Оюмааны удудары. 

(Ойнаар-кыс башкыга уйгум кээп-тур, удускап тур мен деп сымыраныр.  Ийи уруг опей ырыны ырлавышаан, чайгап тургаш удудар)

(Ырлавышаан чайгап, чайгап орунга  (кавайга)  удудуп чытырар)

Кавайымнын ооой–ооой,                       Опей-опей оой-оой,

Опей ырын ооой-ооой,                           Авазынын оой-оой,

Тааланчын ооой-ооой,                            Опей-опей оой-оой,

Дынналыныр ооой-ооой!                        Ачазынын оой-оой!

                                                                                               АЛИНА

Опей-опей оой-оой

Опей сарыым оой-оой,

Ору корем оой-оой,

Айнын чырыын оой-оой!                                                       Айзанак

6. Онаар-кыс Оюмаа удуп чыдырда , хогжумнуг  танцы – саамын кууседир.

Холдарывыс танцылаан

та-та-та, та-та-та!

Шак-ла мынчаар танцылаан

та-та-та, та-та-та!

Буттарывыс танцылаан

та-та-та, та-та-та!

Шак-ла мынчаар танцылаан

та-та-та, та-та-та!

7. Ойнаар – кыс Оюмааны агаарлааашкынче хекперип,  кедирери.

(Уруглар самнап – ырлажырга ойнаар – кыс Оюмаа оттуп келир. Ол уругларны агаарлаарынче чалаар).

 (Кулаанга сымыраныр).

- Даштыгаар унуп агаарласкап турар-дыр.

- Кым когудуун чугалавышаан хекперип, кедириптерил?

-  Саймиржигеш «Теп,  теп тевенек» - деп когудуп корем Саймиржигеш.

Теп –теп тевенек,

Теве саар идиктиг,

Хап –хап хаванак,                                    (САЙМИР)

Ак – саар идиктиг кыс!

Теп, теп кежээкей

Теве сарыг идиктиг,                               (АЙЗАНАК)

Топ, топ кежээкей

Тонун кет чарашпай!

Башкы:

- Шупту эр-хейлер! Дыка-ла чараш, онза кылдыр ырлап, танцы-самнап билир уруглар-дыр силер Оюмаажык силерден дыка-ла хой ооредиглиг чуулдерни ооренип билип алган-дыр уруглар! Силер эн-не угаангыр, сагынгыр болгаш тывынгыр уруглар болдунар, эр-хейлер!

8. Туннел :

- Оюн-тоглаавыска кым аалдап кээп чорааныл?

- Ойнаар-кыс Оюмаага чуну коргускен бис уруглар?

- Оюмаа-биле эртирген оюн-тлглаалыг кичээливис солун болду бе уруглар?


По теме: методические разработки, презентации и конспекты

Долгандыр турар бойдус - биле таныжылга кичээли. Темазы: Торээн черим даштары – амыдыралда, каасталгада.

Сорулгазы:1.     Уругларга долгандыр бойдуста даштарын дугайында тайылбырлап билиндирер, улусчу чанчылдар дугайында эге билиглерни хевирлээр.2.     Уругларга да...

Ажык кичээл «Тоол оранынче аалдашкын» (ийиги бичии болук уругларынга чугаа сайзырадылгазынын кичээли)

Тема: Тоол оранынче аалдашкын.Сорулгазы: Азырал куш дагаа дугайында болгаш оон оолдарынын дугайында бидиндирип ооредири.Азырал кушту танып, оон онзагай шын шынарларын билирин сайзырадыры.Уругларнын то...

Долгандыр турар хурээлел болгаш чугаа сайзырадылгазынын оюн-тоглаалыг кичээли «Кырган-ачам хойлары».

Сорулгазы: Уругларга алгы биле чуну кылырын таныштырары; Ажы-толду алгы биле дукту тудуп тургаш ангылап ооредири; Оон кижиге ажык — дузазын билиндирип, алгыдан дараан тыва тонну, коргузуп оореди...

Долгандыр турар хурээлел болгаш чугаа сайзырадылгазынын оюн-тоглаалыг кичээли «Кадык амыдыралды уругларга хевирлээри».

Кадык амыдыралды уругларга хевилээри.Оюн-кичээл:  «Аарыгны эмнээринден сагындырары белен». Сорулгазы: 1. Уругларга кадыын камнап база доктаамал камнанырынга өөредир. 2....

03.11.2021г ОО "Речевое развитие" Тувинский язык. Тема: «Ойнаар-кыс. Ойнаар-кыстын мага боду. Оюн «Бо чуу-дур»»

Дата: 03.11.2021г.Кичээлдиң темазы: : «Ойнаар-кыс. Ойнаар-кыстын мага боду. Оюн «Бо чуу-дур»»Кичээлдиң хевири: чаа билиглер «ажыдарының» кичээли.Сорулгазы: уругларн...

Кичээл "Ойнаар-кыстын мага-боду"

занятие ойнаар кыстын мага-боу. знакомство с частями тела человека...

2-ги чаш уруглар болуунге тыва дылда чугаа сайзырадылгазынын ажык кичээли. Тема: Азырал дириг амытаннар. Оюн: «Дириг амытаннар канчаар эдерил?»

Кичээлдиң темазы Азырал дириг амытаннар. Оюн: «Дириг амытаннар канчаар эдерил?»Кол сорулгазы Уругларга  азырал дириг амытаннар дугайын таныштырып билиндирер.Башкының ажыл-чо...