Проект «Мæ чысыл бæстæ - Ирыстон».
проект (старшая группа)

Республикæ Цæгат Ирыстон - Алани

7 – æм МУНИЦИПАЛОН БЮДЖЕТОН РÆВДАУÆНДОН

Проект

«Мæ чысыл бæстæ - Ирыстон».

Подготовила:

воспитатель по осетинскому языку

Плиева Альбина Эльбрусовна

г. Алагир

2026 г.

Проекты актуалондзинад

Нæ дынджыр дунейы алы адæймагæн дæр ис йæхи чысыл  райгуырæн  бæстæ. Уарзондзинад нæ райгуырæн бæстæмæ мах нæ  зæрдæты хæссæм цалын мæ цæрæм уæдмæ .  

Адæймаг кæм райгуыры, кæм фæцæры, уый хоны йæ чысыл бæстæ. Алы адæмыхаттæн дæр йæ нацийы бæрæггæнæнтæ сты, йæ мадæлон æвзаг, культурæ, цардыуаг, зондахаст æмæ цæрæнбынат.

Кæд нæ фæнды цæмæй нæ кæстæр фæлтæр æнувыд уæй, уарзой, аргъ кæной нæ райгуырæн бæстæйæн, уый тыххæй, хъуамæ мах, хистæртæ нæ размæ æрыварæм уыцы хæс. Сывæллонмæ рæвдауæндоны карæнæй фæстæмæ мах хъуамæ гуырын кæнæм уарзондзинад, цымыдисдзинад нæ райгуырæн зæххмæ. Уый тыххæй мах хъуамæ пайда кæнæм ахæм хъæугæ æрмæгæй. Зæгъæм: Зонгæ сæ кæнæм рагон ирон цардыуаджы хабæрттимæ, æгъдæутимæ, традицитимæ, амонын сын ирон адæмон кафтытæ, зарджытæ, хъæзтытæ æмæ æндæртæ.

Ахæм зонындзинæдтæ куы райса сывæллон йæ гыццылæй йæ дынджырмæ уæд уарздзæн, аргъ кæндзæн æмæ сæрбæрзонд уыдзæн кæм райгуырд уыцы райгуырæн зæххæй.

Нысантæ:

• Сывæллæттæм рæзын кæнын уарзондзинад  нæ чысыл райгуырæн бæстæмæ.
• Сæ зонындзинæдтæ сын парахат дæр кæнын кæм райгуырдысты æмæ кæм цæрынц уыцы горæты, республикайы тыххæй.
• Сабитæн æмбарын кæнын, цæмæн хонæм Ирыстон нæ чысыл райгуырæн бæстæ.
• Ирыстоны æрдзмæ уарзондзинад гуырын кæнын æмæ йыл ауыдын.

Ахуырадон хæслæвæрдтæ:

• Сбæрæг кæнын сывæллæтты зонындзинæдтæ нæ чысыл райгуырæн бæстæйы тыххæй.
• Базонгæ кæнын сывæллæтты Ирыстоны  адæмон культурæимæ, æгъдæуттимæ  æмæ традицитимæ.
• Бакæсын сабитæн радзырдтæ, æмдзæвгæтæ, таурæгътæ нæ чысыл бæстæйы тыххæй.
• Базонгæ кæнын сывæллæтты Ирыстоны номдзыд адæмимæ.
• Равдисын æмæ сæ базонгæ кæнын нæ горæты цыртдзæвæнтимæ, зынгæбынæттимæ.
• Базонгæ сæ кæнын ирон бæрæгбæттимæ.
• Ирон ныхасæй пайда кæнгæйæ фæхъæздыг дæр кæнын сывæллæттæн сæ дзырдуат.
• Сывæллæтты базонгæ кæнын рæвдауæндоны цы музей ис, уыцы рагон ирон дзаумæттимæ.

Рæзын кæныны хæслæвæрдтæ:

• Рæзын кæнын нæ иумæйаг сфæлдыстадон куыст, куыд сывæллæттимæ  афтæ  хистæртимæ дæр.
• Сывæллæттæм рæзын кæнын «æгъдау æмæ патриотон хъомылад».
• Рæзын кæнын сывæллæттæн сæ мысынад, сæ хъуыдыкæнынад æмæ сæ хъуыдытæ раст дзурын.
• Цæстуынгæ æрмæгæй пайда кæнгæйæ, сабитæн рæзын кæнын сæ логикон хъуыдыкæнынад, ныхасы рæзт æмæ сæ лæмбынæг хъусдард.

Хъомылкæнынады рæзт:

• Сывæллæтты хъомыл кæнын, цæмæй аргъ кæной æмæ сæрбæрзонд уæй нæ чысыл райгуырæн бæстæйæ. Нæ республикæйы цы æндæр адæмыхæттытæ  цæры, уыдонмæ цæмæй  хорз зæрдæйы уаг дарой.
• Гуырын кæнын сабитæм уарзондзинад сæ райгуырæн бæстæмæ, архайын цæмæй сабитæн сæ митдунейы æнкъарæнтæ æрвылбон уæй хъæлдзæг æмæ цы зонындзинæдтæ райстой уыдонæй райгонд уæй.

Проекты архайынц: хистæр къорды сабитæ æмæ сæ ныййарджытæ.

Проект у - «агъдау æмæ патриотон хъомылад» цыбыр рæстæгмæ(март-май).

Æнхъæлмæкæсыны фæстиуæг:

• Сывæллæттæ цæмæй уарзой сæ чысыл райгуырæн бæстæ, аргъ кæной, æмæ сæрбæрзонд уæй нæ ирон æгъдæуттæй, традицитæй æмæ культурæйæ.
• Зоной нæ горæты цы уыгтæ æмæ зынгæбынаттæ ис уыдон.
• Саразын æркаст сывæллæтты æмæ ныййарджыты иумæйаг куыстæн проекты темæмæ гæсгæ.
• Сабиты базонгæ кæнын Ирыстоны зынгонд адæмимæ,æнæхъæн дунейыл сæ ном кæмæн айхъуыст ахæмтимæ.

Проекты этаптæ:

1 этап: Цæттæгæнæн

• Ахуыр кæнын методикæ æмæ хъæугæ литературæ, проекты темæмæ гæсгæ.
• Пайда кæнын æвдисæн æрмæгæй (презентацитæ, интеллектуалон картæтæ, къамтæ).
• Проекты темæмæ гæсгæ сывæллæттимæ ахъазын иууон дидактикон хъазтытæй: «Сымбырд кæн ирон националон костюм».
• «Ирон орнаментæй срасугъд кæнын мигæнæн».
• Сывæллæттæн равдисын къорды цы патриотон къум ис уый, сæ зæрдыл сын æрлæууын кæнын Ирыстоны символтæ.

2 этап: Сæйрагдæр.

Мæ проектыл кусгæйæ æз пайда кодтон алы ахуырадон рæзт-æй дæр.

1. Социалон-коммуникативон рæзт (социально-коммуникативное развитие). (æгъдау, хæлардзинад, хистæртæн аргъ кæнын, хиныхастæй аргъæттæ, радзырдтæ дзурын, ныхас кодтам диалоджы хуызы).

2. Зонынадон рæзт (позновательное развитие).

Сывæллæтты зонындзинæдтæ парахатдæр кæнын нæ ирон æгъдæуттæ æмæ традициты тыххæй. Базонгæ сæ кæнын нæ чысыл райгуырæн бæстæйы цавæр цæрæгойтæ ис уыдонимæ.

3. Ныхасы рæзт (речевое развитие).

Ахуыр кодтам æмбисæндтæ, æмдзæвгæтæ, зарджытæ, кастæн сын хъæугæ литературæ.

4. Аивадон-эстетикон рæзт (художественно-эстетическое развитие).

Сывæллæттæ ныв кодтой «Мæ горæт». Алы хуызон ахорæнтæй пайда кæнгæйæ аив кодтой ирон националон дарæс.  Ирон орнаментæй аив кодтой мигæнæнтæ. Сывæллæттæ байхъуыстой Цæгат Ирыстоны гимнмæ, сахуыр кодтой зарæг «Мæ горæт».

5. Физикон рæзт (физическое развитие).

Хъазыдыстæм ахæм змæлгæ хъæзтытæй:

• «Бæндæнæй хъазт»
• «Куырм арс».
• «Бирагъ æмæ хъазтæ».

3 этап: Кæронбæттæн.

• Æркаст, сывæллæттæ сæ ныййарджытимæ цы иумæйаг куыст бакодтой уыдонмæ.
• Равдисын гом ахуыр проекты темæмæ гæсгæ хистæр къорды сабитимæ.

Пайда кодтон ахæм литературæйæ:

1. Р.С.Бзаров «История Осетий».
2. Р. Кучиев «Правила поведения для младших».
3. «Сказки о животных» О.Н.Т.
4. К.Челехсаев «Осетия и осетины».
5. С.Г.Гагиев «Осетинские национальные игры».
6. Х. Ф.Цгоев «Башня предков».