День птиц
материал (средняя группа)

Республикæ Цæгат Ирыстон –Алани

7-æм МУНИЦИПАЛОН БЮДЖЕТОН РÆВДАУÆНДОН

МÆРГЬТЫ БОН

астæуккаг къорды №6

Хъомылгæнæг: Реуазты И.М.

Алагир 2025аз.

Сывæллæттæ уæ хорзæххæй байхъусут ма уыци-уыцимæ æмæ зæгъут, цæй тыххæй у.

Æнæ фæрæт, æнæ дзæбуг скæны хæдзар. (Цъиу)

Тынг раст. Абон мах кæй бæрæгбон бæрæг кæнæм?

(Мах абон бæрæг кæнæм æппæтдунеон мæргъты бон.)

Уæ зæрдыл ма æрлæууын кæнут уæ хорзæххæй æмæ зæгъут, кæд бæрæг кæнæм мæргътæн сæ бæрæгбон? (Мæргътæн сæ бæрæгбон бæрæг кæнæм уалдзæджы дыккæгæм мæй фыццæгæм апрелы.)

Цал къорды ис адих кæнæн мæргъты? (Мæргътæ дих кæнынц дыууæ къордыл: зымæгиуатгæнæг мæргътæ æмæ фæлтæхæг мæргътæ.) Тынг раст.

Æмæ цæ цæмæн хонынц зымæгиуатгæнæг мæргътæ? (Зымæгиуатгæнæг мæргътæ зымæг дæр æмæ сæрд дæр уыцы иу бынаты цæрынц)

Фæлтæхæг мæргъты та, цæмæн хонынц афтæ? (Фæлтæхæг мæргътæ фæззæджы атæхынц хъарм бæстæм. Уалдзæджы та фæстæмæ æрбаздæхынц.)

Сабитæ уæ хорзæххæй экранмæ уе ргом раздахут æмæ мæм лæмбынæг байхъусут. Æз уын дзурдзынæн уыци-уыцитæ мæргъты тыххæй, сымах та раст дзуапп куы радтат, уæд экраны фæзындзæн маргъы ныв.

1. Æппæт цъиутæй-саудæр,

Асыгъдæг кæны быдыртæ кæлмытæй. (Сауцъиу)

2. Нæ йæм фæрæт æмæ хырх вæййы,

Нæ дзæбуг æмæ аркъау,

Афтæмæй уалдзыгон хæдзæрттæ аразы. (Зæрваттыкк)

3. Талынджы уыны, рухсы та нæ уыны. (Уыг)

4. Гыццыл цъæх цъиу у уый,

Афтæмæй йæ цъæхснаг зарæг

Фæхъуысы мингай хъæлæстæй. (Булæмæргъ)

5. Тагъд кæны цары ахстон сбийыныл, баныхасыныл. байсæрдыныл.

(Зæрваттыкк)

6. Гыццыл цъиу быдыры зæххæй зулчъытæ къахы. (Хæрдмæдзог цъиу)

Тынг хорз сабитæ, се ппæт мæргътæн сæ нæмттæ базыдтат. Зæгъут ма уæ хорзæххæй, мæргътæн сæ буары хæйттæй иу хуызон цы ис? (Къæхтæ, фындз, цæстытæ, сæр, базыртæ, пакъуытæ) Æмæ уæдæ хицæн та цæмæй кæнынц? (Сæ асæй, хуызæй сæ кондæй) Мæргъты сæ пакъуытæ цæмæн хъæуынц? (Мæргъты сæ пакъуытæ уазалæй дæр æмæ тæвдæй дæр хъахъхъæнынц.)

Сабитæ радзурæм æмбисæндтæ мæргъты тыххæй.

Халон йе уæны кæсы.

Халон халоны дардмæ базоны.

Зæрваттыкк хæдзары адæмимæ цæры.

Зæрваттыкк адæмæн уарзон у.

Булæмæргъ кадджын маргъ у, авд æвзагæй зары.

Бæлоны адæм уарзынц.

Уыг боны рухсæй хъыг кæны.

Уыгæн йæ зæрдæ фæлмæн у.

Зæрваттыкк йæ лæппынтæн, йæ ахстоны фарсмæ зарджытæ фæкæны.

Зæрваттыкк æмæ дзывылдар –хуыцауы уарзон мæргътæ.

Гæркъæраг мæргътæн сæ уасæг.

Хъæдхой хъæды хойы, хойы.

Хъæдæй хъуысы цъиуты зарын.

Булæмæргъы йæ зарджытæ дарынц.

Тынг бирæ æмбисæндтæ зонут мæргъты тыххæй.

Сабитæ хъазын уæ фæнды? Хъазт хуыйны «Сымбырд кæн цъиу».

Тæлыйы хуылфы ис цъиуты нывтæ цалдæр хайыл дихкондæй. Сымах хъæуы сымбырд кæнын цъиу æмæ зæгъын йæ ном. Тынг хорз ахъазыдыстæм.

Ныр та радзурæм æмдзæвгæтæ.

Зæрватыкк, æнæхъыг

Æнæмаст цæрæг.

Дæ зарæг – нæ дарæг, нæ уалдзæггæнæг.

Хъæдæй хъуысы тъупп-тъупп-тъупп,

Тулдзы цъар фæхуынчъытæ.

Хъæдхой уидзы къупп-къупп-къупп

Зæронд тулдзы зулчъытæ.

Хъæдхой-дохтыр.

Низтæ сафы.

Бæластæн кæнын æз хос.

Рынчын бæлас æз ссарын,

Æмæ æркæсын хорз.

Булæмæргъ

Райсомæй нæ кæртмæ Хъусын æз йæ зардмæ

Булæмæргъ тæхы. Рудзынгæй дзæбæх.

Хъæлдзæг у йæ зæрдæ, Були – були, дардмæ

Зарджытæ кæны. Макуыуал фæтæх!

Ратæх – ма нæхимæ,

Ма фæтæрс мæнæй!

Ам цæрдзыстæм иумæ,

Зардзыстæм фæрнæй.

Сывæллæттæ. куыд хъуыды кæнут, мæргътæ цы пайда хæссынц? (Адæмæн сæ зарынæй сæ зæрдæ барухс вæййы, бæлæстæ дзæбæх кæнынц, быдыртæ алыхуызон зулчъытæй асыгъдæг кæнынц.)

Æнæ мæргътæй дуне цавæр уаид? (Бæстæ уаид æнкъард)

Сабитæ уæ хорзæххæй бакæсæм цыбыр равдыстмæ, мæргътæ цы пайда сты æрдзæн.

Зæрватыкк: Зæгъ – ма, булæмæргъ, цæмæн фæзæгъынц афтæ ”Булæмæргъы йæ зарджытæ дарынц”,

Булæмæргъ: Æз æрбадын къалиуыл, мæ цыргъ бырынкъ фегом кæнын æмæ зарын райдайын. Мæ хъуырæй хъарм уæлдæф ракæлы. Уыцы уæлдæфмæ къогъотæ сæхæдæг мæ дзыхмæ тæхын байдайынц, ме взагыл аныхæсынц.

Зæрватыкк: Ничи кæсы ацы зондабимæ, заргæ дæр кæны йæ зæрдæйы дзæбæхæн, хæргæ дæр йæ гуыбыны æхсызгондзинадæн.

Булæмæргъ: Зæрватыкк, дæу та «уалдзæджы фидиуæг» цæмæн хонынц?

Зæрватыкк: Æз куы æрбатæхын хъарм бæстæйæ, уæд æй фæзонынц адæм: зымæг фæци, ралæууыд уалдзæг. Райхъал æрдз. Бæстæ дидинæг фестад. Азæлыд уалдзыгон зарæг. Зарæг бæрзонд систон мæ базыртыл æмæ фæтæхын быдырты, кæмтты, хæхты сæрты.

Хæрдмæдзог цъиу: Æллæх, æллæх, хъæдхой, дæ къупп - къуппæй та бæстæ куы байдзаг кодтай. Цымæ дæ хъæды дохтыр цæмæн хонынц? Дæ къупп - къуппæй хъустæ куы акъуырма вæййынц.

Хъæдхой: Сымахмæ гæсгæ, дзæгъæлы тухæн кæнын райсомæй-изæрмæ. Бæлас куы фæрынчын вæййы, уæд ын йæ зулчъытæ æз асыгъдæг кæнын æмæ йæ хъæнтæ байгас вæййынц, йæ низтæ фесæфыынц. Ды та цы пайда хæссыс æрдзæн?

Хæрдмæдзог цъиу: Уый та куыд загътай, быдырты æмæ фæзты бирæ зианхæссæг зулчъытæ æмæ къуыдыркæлмытæ ис. Уыдонæй чи фервæзын кæны зæхх? Æз - хæрдмæдзог цъиу.

Азарæм зарæг «Цъиу æмæ сывæллæттæ»

Тынг хорз азарыдыстут.

Сабитæ нæ бæрæгбон кæронмæ æрхæццæ. Абоны бæрæгбоны уæ зæрдæмæ тынгдæр цы фæцыдис? Зын та уын цы фæкастис? Æз дар уын зæгъын стыр бузныг, иттæг хорз зонындзинæдтæ кæй равдыстат уый тыххæй!