«Çурхи садри мыскара»-юмах
методическая разработка

Чặваш Республикин

Муркаш муниципаллă округĕн

«Москакассинчи пӗтӗмӗшле пӗлӳ паракан вӑтам шкул»

муниципаллă пӗтӗмӗшле пӗлӳ паракан бюджет учрежденийӗ

«Ҫурхи садри мыскара»

(пуçламăш шкула çӳрекен ачасем валли йĕркеленĕ урок тулашĕнчи заняти)

Хатĕрлекенĕ:

Терентьева И.Ю. -учитель

Москакасси ялӗ, 2026ҫ.

Тĕллевсем:

• тĕрлĕ юмахсем урлă чăваш чĕлхине тата культурине юратма хăнăхтарасси;
• ачасен творчествăллла пултаруллăхне аталантарасси;
• тĕрлĕ сăнарсене сăнарлама вĕрентесси;
• ҫутҫанталăка юратма, упрама хăнăхтарасси.

Темăн çивĕчлĕхĕ. Ачасене воспитани парас ĕçре эпир никĕс хывакансем. Ача аталанăвĕ, тавра-курăмĕ пиртен-учителсенчен нумай килет. Чăнах та, пирĕн питĕ яваплă ĕç. Ачасем чăвашла ăнланма, калаçма, сăвă-юрă калама, шухăшлама, пĕр-пĕринне тăван чĕлхепе хутшăнма пултарччăр тесен пирĕн питĕ нумай вăй хумалла. Ку ыйту хальхи вăхăтра пирĕн обществăра питĕ çивĕч тăрать.

Тĕл пулу юхăмĕ

Ачасем зала хавас кĕвĕпе кĕреççĕ.

Ерт.-Ылтăн хĕвел, сар хĕвел

Ирĕлтерет шур юра

Шăнкăр-шăнкăр шыв юхать

Пирĕн кассри урамра.

Ача- Палюк урам варринче

Пĕчĕк пĕве пĕвелет

Сарă хĕвел ăшшинче

Юрла, юрла вăл ĕçлет.

Ерт.-çут шыв тулать пĕвене

Палюк чунтан савăнать

Ярать пĕчĕк карапне

Шывра карап ярăнать.

-Аван-и туссем, хăнасем! Вăт çапла хавас кăмăлпа пуçлас терĕмĕр эпир хамăрăн çурхи уява.

Эх! Мĕн пек хĕрӳ те ырă вăхăт хуçаланать пирĕн таврара. Çуркунне хĕвел те хĕрӳрех пăхать, хĕвел ăшшине туйса кайăк-кĕшĕксем те уççăнрах, илемлĕрех юрланăн туйăнать.

Ачасем те вĕсенчен юлмаççĕ. Апла çуркуннене саламласа çапла юрлар.

«Çурхи вăрманта»-юрă

Ерт.- çуркунне путек-сурăх та сиккелет те, ача-пăча вылямасăр епле чăтĕ.

«Кашкăр тата качака путеккисем»-вăйă

Ерт.-Малалла сăвăсен ярăмĕ пулĕ.

Сăвăсем-6-7 сăвă

Ерт.-шăнкăр шыв пек уçă саслă

Кăмăлсем ялан хаваслă

Юр юрлатпăр уявра

Çурхи куншăн савăнса!

«Атьăр, ачасем»-юрă

Ерт.-Ачасем, кайăк-кĕшĕксем, хурт-кăпшанкăсем мĕнле хĕл каçрĕç-ши? Кам пĕлет? Кам каласа парать?

Ача- Хурт-кăпшанкă-пĕчĕк чун

Ытла нумай ĕçĕ ун

Ларса канма пĕлмеççĕ,

Пĕрмай темĕн ĕçлеççĕ.

Ерт.-Вир-вир кукамай кăна

Тем вăранмасть, вот те(бе) на!

Çуркунне-çке урамра,

Мĕн чуль ĕç кĕтет умра.

(зала Уяр вĕçсе кĕрет, чечек çинчен чечек çине ларать, йывăçсем тавра çаврăнать.)

Кăткă-Уяр тусăм, аван-и?

Чылай пулать курманни!

Уяр- Кичем мана ытла та

Пĕр юлташ та çук тата

Эх, вылясччĕ, савăнасччĕ

Курăк çинче выртасччĕ.

Кăткă- Вĕçĕм выляс тетĕн-и?

Кахаланас тетĕн-и?

Ман ак вуççех вăхăт çук

Ун пекки пуçра та çук.

Иртенпе чылай ĕç турăм,

Мĕн чуль хăма саваларăм

Çĕн пӳрт лартас тетпĕр-ха,

Пура тăвас тетпĕр-ха!

Пирĕн йăхра кахал çук

Кахал пулма майĕ çук!

Садра та халь ĕç нумай

Хуртсем тапăнаç пĕрмай

Ĕнтĕ халь эпĕ каям

Хамăн ĕçсене тăвам. (тухса каять)

Уяр- сыхламалла, тасатмалла

Ытла тем те пĕр тумалла

Эй, эп апла тăваяс çук

Ун пек ытла та канăç çук.

Выртам пĕрехут, канам

Хĕвел çинче ăшăнам. (канма выртать)

Ерт.-Ачасем, итлĕр-ха, ку Уяр çурхи кун çулталăк тăрантарни çинчен нимĕн те пĕлмест пулмалла. Ачасем, калăр-ха, çуркунне ҫĕр улмие, сухана лартаççĕ е кăлараççĕ?

Ерт.- тĕрĕс каларăр, эпир те вăхăта сая ямасăр сухан çитĕнтерме вĕренер!

Аттракцион-«Сухан лартасси»

Уяр- Кичем мана ытла та

Пĕр юлташ çук тата

(Лĕпĕш вĕçсе кĕрет, Уяр унпа алăран тытса вĕçет)

Уяр-ытла та çăмăл вĕçен –çке,

Ытла илĕртетĕн-çке

Атя иккĕн паллашар,

Паллашар та туслашар!

Лĕпĕш- паллашма эп хирĕç мар

Ĕçсене ĕҫлем вăр-вар

Перле туслăн канашлар

Пурне те сӳтсе явар.

Улма çырла тытăнасси

Пиртен пит нумай килет

Эпир пурте тăрăшсассăн

Халăх пылпа чей ĕçет.

Уяр- Эс ĕçрен пушăнасса

Кĕркуннеччен кĕтес-и?

Хĕвеллĕ ăшă кунсем

Çапла кичем иртччĕр-и?

(Лĕпĕш вĕçсе тухса каять, Ăман кĕрет, аллинче пĕчĕк кĕреçе)

Ăман-кунĕ ырă, вăй-хал пур

Ĕçлеме те кăмăл пур

Çемçетем клумбăсене,

Акăпăр чечексене!

Уяр-Ăман, эсĕ-çке, салам!

Пĕр суймасăр эп калам!

Вăйу интереслĕ сан

Кĕреçӳ те чаплă сан!

Ăман- эп çĕре кăпкалататăп

Кунĕн-çĕрĕн тăрăшатăп

Тымарсем сывлаччăр теп,

Чечексем ешерччĕр теп!

Ан çилен-ха, эп васкап. (тухса каять)

Уяр- ах, кичем, кичем мана

Темĕскер çитмест мана

Манран ним усси те çук

Ман пек кахалли те çук!

(Тлясем килсе кĕреççе)

Тли- Эпир сад сăтăрçисем

Çулçă кăшлаканĕсем

Пур çĕре те çитетпĕр

Темĕн те пĕр çиетпĕр.

Улма пур-и, грушă-и,

Сирĕн слива тутлă-и?

Çиес, кăшлас та ташлас!

Çак тĕллеве пурнăçлас!

Уяр- Сире кам чĕннĕ кунта

Эп Уяр-хуçа кунта

Кăтартам сире улма!

Шутланă вĕсем кулма.

(Тлясем сабльăсемпе çапăçу тăваççĕ-«в пещере горного короля» кĕвĕ усă курма пулать)

Ерт.- Уяр тус, эсĕ чăн-чăн командир!

Уяр- «ĕçле, ĕçле, ĕçле çи, ĕçлемесен ан та çи»-теççĕ-çке халăхра! Паян çакна пит лайăх ăнлантăм эпĕ!

Ерт-Уяр тус, «ĕçлеме пĕл, канма та вăхат туп» тенине илтнĕ-и тата!

Уяр тус йăлтах ăнланни савăнтарать. Тинех пĕрле юрлăпăр та ташлăпăр!

Уяр-Ушканĕпе вăй выляр,

Çурхи куншăн савăнар!

«Карусель»-вăйă

Уяр- Ачасем, пирĕн тĕлпулу хаваслă та усăллă иртрĕ. Çу-каçа сирĕнпе нумай тĕл пулăпăр-ха. Халĕ вара сирĕнпе сывпуллашатăп. Чипер юлăр!