Интегрированное НОД по речевому развитию с использованием НРК
презентация к уроку по развитию речи (подготовительная группа)

Кужугет Анисья Артис-ооловна

На современном этапе одним из актуальных вопросов речевого развития является рассматривание картины, формирование связной речи.Массовое явление ,связанное с низким уровнем речевого развития детей.Потребность речевого общения  удовлетворяется недостаточно.Разговорная речь бедна,малословна.Игрушки,телевидение,компьютеры заменили собой живое речевое общение. Поэтому целенаправленное  формирование связной речи  имеет важнейшее значение в общей системе дошкольного образования.

Скачать:


Предварительный просмотр:

Муниципалдыг автономнуг школа назыны  четпээн  уругларнын   ооредилге албан  чери Тыва Республиканын Барыын-Хемчик кожууннун  Кызыл-Мажалык сумузунун  холушкак хевиринин  «Аяс» аттыг уруглар сады

Ортумак болукке долгандыр турар ниитилел- биле таныштырар методиктиг чогаадып кылган ажыл-чорудулга  

 Бойдузувус камгалаар бис!

   

        Тургускан:

Кужугет Анисья Артис-ооловна

логопед башкы

с.Кызыл-Мажалык - 2022чыл

        

Сорулгалары :

Ооредиглиг : бойдуска дириг амытаннарга,куштарга,теректерге  камныг хумагалыг чорукка ооредир, билиин байыдар;

Сайзырадыр : бойдус дугайында бодалын  илередип,деннеп,ылгап,сайгарып туннээрин сайзырадыр; кичээнгейин угаан, медерелин сайзырадыр;

Кижизидилгелиг : бойдуска ынак камныг хумагалыг  чорукка ,бугу-ле дириг чуулдерге  кичээнгейлиг болгаш сагыш - човаашкынныг болурунга кижизидер.

Методиктиг аргалары :  чечен чогаал,тывызыктар,оюннар,

тайылбыр,коргузуг ажылдары, сула шимчээшкин,аялгалыг уделге,шулук.

Коргузугге  херек чуулдери : слайдыда кылган аргада боктар,теректер, черлик дириг амытаннар, куштарнын чуруктары, чагаа, ватманга чыпшырар саазындан кылган хуннун херелдери, пластилин, тавакчыгаштар, аржыылчыгаштар, арга - арыгнын уну,даажы,боктар.

Баш удур чорудар ажылдар: долгандыр турар чуулдер-биле таныштырылганын  араг- арыг дугайында холушкак кичээлдери,шулуктер ооредилгези, кус ,куштар,черлик дириг амытаннар  дугайында билиглер. Дидактиктиг оюннарга киржилгези «Кым кайда чурттап турарыл?», «Кым чунун – биле чемненирил?» , «Чылдын уелери».

Куш-ажылга ооредилге : агаараашкын уезинде садиктин даштында бокту аштап,арыглаар.

Бок-сурээ дугайында чугааны чорудар : бок кайыын кээрин ,боктар кандыг хевирлиг болурун база боктун хоразынын дугайында.

Словарьлыг ажыл: арга даамылы,бок-сурээ,конгул.

Билиглер адырынын холушкаа: чугаа сайзырадылгазы, социал- харылзаалыг чугаа сайзырадылгазы,долгандыр турар ниитилел-биле таныштырар  сайзырадылгазы, куш-культуранын сайзырадылгазы,уран- чараш чуулдер  сайзырадылгазы.

                               

Кичээлдин чорудуу:

1 Организастыг кезээ:

- Уруглар, бот- боттарывыс – биле мендилежиптээлинерем.

Оюн «Экии!»

Экиивенер, адыштарым !  Хлоп,хлоп,хлоп !( адыштарын часкаар)

Экиивенер ,буттарывыс ! Топ,топ,топ! ( буттарын депсээр)

Экиивенер, чаактарывыс ! Плюх,плюх,плюх! ( чаактарын суйбаар)

Экиивенер, эриннеривис! Пап,пап,пап ! ( эриннерин тудуштур шимчедир)

Экиивенер, диштеривис ! (Шок,шок,шок! ( диштерин ызырныр)

Экии,думчуум бип,бип,бип! ( думчуун айтыр салаазы – биле идер)

Экии,шупту! ( холдарын мурнунче сунар).

Бот-боттарывыска кадыкшылдын белээн алдывыс уруглар.

Хуулгаазын  алган чуул .

- Уруглар,  биске почтачы чагаа эккеп берген- дир  бо (коргузер) силер билип алыксап тур силер бе,кым чоргускан дээр силер?(Ийе)

- Ам дыннанар уруглар номчуп берейн:

- Эргим уруглар,мен арга – даамылы – арганы кадарып турар ээзи,аргада оорлерим – биле чурттап турар мен. Мындыг айыылга таваржы бердим ! Аргага дыштанып келген кижилер,арга-арыывысты бокталдырып чигген чемнеринин хаптарын,банкаларын,соктарынын хаптарын,шылыргай хаптарын  шуптузун октапкан-дыр .Шупту дириг унуштер,аннар,куштар хорап , ымыраа-сээк чидип,хун безин хуневесткп калды. Арыг сугларны канчап  коор мен,кылаштаар  арыг чер чок шупту хирлиг бок апарган,канчап эш-оорумну коор мен.Чугле силер менээ дузалажыр силер уруглар. Силер арга –арыгга ынак ,эптиг-найыралдыг,дидим,тывынгыр,хоглуг болзунарза арга-арыывыска дузалажып кээп корунер!

- Уруглар ,канчаар  бис арга-даамылынга дузалажыр бис бе?(Ийе)

- Аргада машина-биле чоруур бис. Шупту чолаачылар кылдыр хуулуп алыылынар уруглар.

- Дугуйларынар урдуруп алынар : Ш-Ш-Ш.

- Бактарны ажыткаш бензинден кудуп аалынар : С-С-С-С.

-  Машинавыс ходелдирээлинер : Д-Д-Д-Д.

- У-У-У ! Машиналар халдып чорупкан.

Шулук:

 Машинада чолаачы

Машиназын мунупкаш,

Шолду эрткеш,хемни кешкеш

Шаргай аргага чедип келген. (Машиналар турупкан)

- Уруглар,  аргада  чедип келдивис!

2 Кол кезээ:

- Уруглар ,бис ам арга иштинде чедип  келдивис .

(Слайдыда )Боктуг арганын  чуруун коргузер.

- Ой,мунгаранчыын,чалгаранчыын,карангы,хирлиг уруглар.Куштарнын уну  ырызы безин дынналбас.Арга - арыгга албан дузалажыр . Дузалажыр бис бе?

- Арга-даамылынын даалгаларын кууседиптээлинер уруглар .

- Уруглар даалганы  шын кылыптар болзувусса аргавыс арыг болгаш чырык апаар.

Бирги даалга: Кустун чуруун коргузер(Слайдыга)

- Уруглар,чылдын кайы уези-дир?(Кус)

- Кустун уелери кандыг болурул? (Эрте кус,алдын кус,орай кус)

- Ам кандыг уезил ? (орай кус)

- Эр-хейлер! Бирги даалганы  шын кылып куусеткен силер.Хуннун бир дугаар херели коступ келген ( мольбертке  бир1 дугаар херелди  ватманга чыпшырар)

Ийиги даалга: Аргада теректер хой . Терек дээрге чул? (терек эн улуг унуш)

- Оон кезектерин адап корунерем уруглар ( дазылы,уну,будуктары,бурулери)

- Канчаар бодап тур силер ,терек дириг бе, уруглар?(ийе)

- Чуге? ( чуге дээрге озуп,чемненип турар)

- Теректерге хамаарыштыр кандыг дурумну сагыыр ужурлуг бис?

( теректерже унуп болбас,будуктарын уреп,сыкпас,аргага от кывыспас теректер ортени берип болур)

- Эр-хейлер! Ийиги даалганы кылыпкан бис. Хуннун 2 дугаар херели унуп келген. (чыпшырар)

Ушку даалга : - Уруглар аргада кымнар чурттап турарыл?(черлик дириг амытаннар)

(Слайдыга ) Черлик дириг амытаннар чуруу коргузер.

- Ам тывызыктарны тып корунерем уруглар:

1 Хава калбак,

Караа сыгыр,

Кудуруу чолдак (Адыг)

2 Дугде кызаш,

Мында кызаш,

Дугу кызыл,

Боду кызыл (Дилги)

3Бичии хензиг анчыгаш,

Дыттан дытче халыыр ,

Конгулда чурттап турар,

Тоорукка  ынак (диин)

4 Суур кулактарлыг,

Кара  карактарлыг,

Боду кортук ,

Халыыры кашпагай . ( Кодан)

5.Кок оннуг, коргунчуг, каржы

Кезээде аштап чоруур

Койгуннар тудуп чиир. (Бору)

-Уруглар, черлик дириг амытаннарга хамаарыштыр кандыг дурумнер сагыырыл,канчап болбазыл?

- Кажан-даа ховаганнар, шартылаалар ,ымыраа-сээк,курт-кымыскаяктар тудуп  хинчектеп олуруп  болбас; куштар уялары урегдевес ,дириг амытаннар унгурлери уревес ; кажан-даа черлик  дириг амытаннарны бажынынче ап болбас; куштарны  олурбес,сокулавас,атпас; арга иштинге одаглар кывыспас,ожурер.

- Эр-хейлер! Дыка угаанныг чараш уруглар –дыр силер. Даалганы кууседипкен . Хуннун 3 дугаар херели унуп келген(чыпшырар)

-Ам бичии дыштаныптаалынар  уруглар.

Сула шимчээшкин.Оюндан ойнаптаалынарам.

Ам менээ коргузуп беринерем уруглар :

Диинчигеш канчаар шураар,

Кажар дилги канчаар кылаштаар,

Койгунчугаш канчаар шураар,

Боружугеш канчаар халыыр,

Адыгжыгаш канчаар кылаштаар ?( Уруглар шупту аннарны аялга - биле оттунерлер)

Дортку даалга :

- Уруглар чугаалап корунерем кузун чылыг чурттарже ужуп чоруптар куштарны кандыг куштар дээр бис?  (чанар куштар)

Чанар куштар чуруу.( Слайдга  коргузер).

- Чуге чылыг чурттарче ужуп чоруптарыл ? ( чугге дээрге кыжынсоок, соокта чем тып чиири берге)

- Ынчалза –даа сооктан кортпас биске кыштаар куштарывыс бар . Олар кайнаар –даа ушпас  соокту тоовас  чуртун черле кагбас.

-  Ол куштарны бис кыштаар куштар деп адаар бис.

Кыштаар куштар чуруктары ( слайдыга коргузер).

- Ам тывызыктарны  тыптаалынар уруглар ол чуу деп кыштаар куштар чувел?  

1. Бора он чучактыг,

Боску ак богаалыг,

Чыжырткайндыр эдер,

Чуртун черле кагбас

Ол чуу деп кушкаш-тыр? (бора-хокпеш)

2 Агы актан артык,

Каразы киштен кара ( ала-сааскан)

3 Каразы хооден кара ,

Кар-кар-кар деп алгырар ( каарган)

4 Кара борттуг ,

Хорээ сарыг ( кок –хокпеш)

5 Хар чааптарга ужуп кээр,

Чывар сооктан кортпас

Рябина деп каттарга

Чыглып оруптарлар

Ол чуу деп куштарыл? ( кызыл-хорек)

- Уруглар, аргага куштарны коруп кааш кандыг дурумну сагыыр  бис?

 ( оларны коргудуп алгырбас, дааш- шимээн ундурбес )

- Бистин суурувуска  кыштаар куштарга канчаар дуза кадар бис ? (оларны чемгерер)

- Ам кыштаар куштарга чемден белеткеп бээр  бис бе, уруглар?

Столдарже чедип келинер. Столдарда тавактарда пластилиннерни бичии –бичии кылдыр ускулээш . Борбак-борбак тараалар кылдыр куштарывыска кылып берээлинер.Оон – биле  агаарлап тургаш куштарывыс чемгерер бис.

- Эр-хейлер ! Хуннун 4 дугаар херели унуп келген ( чыпшырар)

Бешки даалга :

- Ой, уруглар бис шупту даалгаларны куусеттивис ,а ам-даа богувус артып калган .Ам ол боктарны шоодайже чыыптаалынар уруглар ,арыг болур кылдыр.

- Шупту даалгаларны кууседип аштап арыглаптывыс аргавыс  чырык,арыг аппарды. Куштар уну дынналып , ырлажып эгеледи.

Хунчугеживис херелдери четчележип хунувус унуп келди.

- Эр-хейлер уруглар!Шупту даалгаларны шын эки кылдынар.

3 Туннел кезээ.

- Ам бойдузувус дугайында мээн -  биле кады   шулукту чугаалаалынар  уруглар:

Чугле бешке ооренир бис,

Чугле бешке ажылдаар бис.

Торээн  чараш бойдузувус

Чугле бешке камгалаар бис!

- Ынчангаш  силер чараш бойдузувустун камгалакчылары –дыр силер уруглар,бугу-ле дириг амытаннарга,унуштерге  ынак ,кичээнгейлиг болуп камгалаар ,карактаар ужурлуг бис.

- Богун шупту дыка эки айтырыгларга харыылап идекпейжи болган силер.

- Эр-хейлер,уруглар!

- Ам дедир садивиисте чоруулунар. Долганыпкаш,боолденипкеш садиивисте чедип келдивис.

- Бистин аян –чоруувус силерге солун болду бе ,уруглар? Каяа чордувус ? Аргага чуну канчалдывыс?

- Арга даамылынга дузалажып боктарны аштап арыглап  берген бис.Ынчангаш арга даамылы  оорээш  четтиргенин илередип ,бисти  чигирзиг белээ –биле хундулээн.

Эки кичээлдээнинер дээш шуптунарга  четтирдим уруглар!

 

Методиктиг ажыл- чорудулгага коргузугге херек чуулдер:

                            

       https://i.pinimg.com/originals/f3/6f/aa/f36faa5502423a99c49962307a861bf5.png

               



Предварительный просмотр:

Барыын-Хемчик кожууннун Кызыл-Мажалык  суурунун  Муниципалдыг автономнуг хандырылгалыг  школа назыны четпээн холушкак хевирнин ооредилгелиг  уруглар албан чери «Аяс » аттыг уруглар сады

Чугаа сайзырадылгазынга тургускан холушкак кичээл

                              «Тыва чурукчулар С.К Ланзы «Портрет матери »

(Школага белеткел болуунун уругларынга)

        

                                                                                                                                                                                       Тургускан:

                                                                                                                                                   Кужугет Анисья Артис-ооловна

                                                                                                                                                              Логопед башкы

                                                                             с. Кызыл-Мажалык -2022 чыл

Сорулгалары:

Ооредиглиг: чуруктун утказын шын билип, салган айтырыгларга тода билдингир  харыылап ,чурукта коргускен чуулдернин шынарын,онзагай байдалдарын айтып чугаалаарынга ооредир; уругларнын дыл домаан сайзырадыр ава дугайында билиишкинин бедидер;уругларнын  сос курлавырын  байыдарын уламчылаар;схема езугаар харылзаалыг чугааны долу билдингир кылдыр чугаалаарынга ооредир;

Кижизидилгелиг: уругларны эки чанчылдарга,долгандыр турар амыдыралда чуулдерни эскерип,чарашсынып база ава кижини хундулеп,камнап ынак болурунга кижизидер;

Сайзырадылгалыг: кичээнгейин,угаан – медерелин , ава дугайында бодалын илередип билирин  ,чогаадыкчы чорукка,чараш чуулдерни билип алырын  сайзырадыр.

Коргузугге херек чуулдери: чурукчу С.К.Ланзынын чуруу, чагаа, чемодан, чурук «Портрет матери»,бурулерлиг терек ,картонда чыпшырып каан чечектер,ховаганнар адаанда «ава» деп  сос бижип каан, саазындан кезип каан  чурекчигеш ,схема чугаа тургузарынга, аваларын чураан портрет чуруктары.

Баш бурунгаар чоруткан ажылдар: аваларынын чуруктарын чуруткан,улегер домактар,ава дугайында шулуктер катаптаан.

Методиктиг аргалары: тайылбыр,коргузуг ажылдары,шулуктер,улегер домактар,сула шимчээшкин, харылзаалыг чугаа, оюн,тынышка мергежилге,аялгалыг уделге.

Словарьлыг ажыл: ава-ие,язы-соок- нация,донгуу-хонек, хой кежинден кылган чадыг.

Билиглер адырынын холушкаа: чугаа сайзырадылгазы;долгандыр турар ниитилел – биле таныштырар сайзырадылга;куш-культуранын сайзырадылгазы; уран-чараш чуулдер сайзырадылгазы.

.

Кичээлдин кезектери

                                                           Кичээлдин чорудуу

Башкынын ажыл-чорудулгазы

Уругларнын ажыл-чорудулгазы

Уези

1.

Организастыг кезээ

Башкы: - Уруглар четтинчипкеш долгандыр туруптаалынар.

Богун чаа хун унуп келген, январьнын 25 неделянын вторник хуну.Бо хун -биле мендилежиптээлинер:

Ак -кок дээрим!Алдын хунум !

Арга арыым! Ан-меним!

Арыг суум! Арыг агаарым!

Шупту экии!

- Уруглар бис чуу деп Республикада чурттап турар бис?

- Тыва Республиканын тову чуу деп хоорайыл?

- Бис кандыг язы-сооктуг бис? Кымнар бис?

- Торээн дылывыс кандыгыл ?

- Чуу деп кожуунда чурттап турар бис?

- Чурттап турар суурувус ады чул?

- Чуу деп садикте садиктеп турар силер?

- Шын-дыр уруглар, эр-хейлер!

- Ам сандайларже оожум олургулаптынар уруглар.

Уруглар: Тыва Республика

Уруглар: Кызыл хоорай

Уруглар : Тывалар

Уруглар: Тыва дыл

Уруглар: Барыын-Хемчик)

Уруглар :Кызыл-Мажалык

«Аяс» уруглар сады)

2 мин.

2.

Берге айтырыг (азы сонуургалды оттурары) кичээлдин сорулгазын уругларга  салып шиитпирлээри

Хуулгаазын белек. Уруглар богун дан бажында садикче ажылдап кел чорумда почтачы менээ чагаа- биле мындыг чемодан берди уруглар,номчуп ажыдып коор бис бе ? (Ийе)

Баштай чагааны ажыткаш номчуп берейн уруглар,кичээнгейлиг дыннанар .

- Экии,уруглар! Бис Тыванын чурукчулары силерге чагаа чоргузуп олур бис.Садиинернин школа бааар белеткел болуунун уругларынга сураглыг чурукчу С.К. Ланзынын « Портрет матери» деп чуруун база чоргустувус, уругларны чурук-биле таныштырып чугаалап бээринерни диледивис дээн – дир уруглар.

Чурукту уштуп уругларга коргускеш  мольбертке азар. Ам бо чурукту  коруп,таныжып  ажылдаар бис уруглар.  

С.К.Ланзынын чуруун коргузер.

- Бистин Тыва чуртувуста дыка хой сураглыг  салым - чаянныг чурукчулар хой.Ол чурукчуларнын бирээзи Сергей Конзукович Ланзы бо-дур уруглар.

С.К. Ланзы 1927 чылдың ноябрь 3-те Ужарлыг – Хем аксында Самагалтайның Чаңгыс – Шиви деп бойдустуң кедергей чараш чурумалдыг черинге төрүттүнген.

Сергей Кончукович Ланзы –тыва чоннуң салым-чаяанныг оглу, уран чурулганың таваан салганнарның бирээзи.

   Ол чаш чораан чылдарын, аа сүдү-биле азырап каан буянныг иезин, төрээн черин чүрек саргыышкыны – биле сактып келир чораан. Чурукчунуң нарын оруунче буянныг иези оглун углап каан. Өскен – төрээн чериниң, чаңгыс чер-чурттугларының дугайында хөй чурук чогаалдарын ол тургускан. Өскен чериниң кайчамчык чараш өң-баазын кыннып кээр үнүш-бойдузун, аргада аң-меңин, кат-чимизин, черде чечээн, дээрде челээжин, шыкта ховаганнар, шынаада дуруяалар, дистинишкен ак-көк дагларны бо бүгүнү сеткил-хөңнүнге кажан шагда уттундурбас кылдыр шыгжап , ол бүгүнү бодунуң чуруктарынга чуруп чораан.

Уруглар: Ийе

3 мин

3.

               Кол кезээ

Кичээлдин сорулгаларын шиитпирлеп толевилээри

Мольбертте аскан чурук-биле ажыл. Ам бо чурукчунун сагыш-сеткилинден чураан  “Портрет матери”деп адаан чуруун коор бис уруглар.Чурукче кичээнгейлиг корээлинер уруглар.

Портреттерни чурууру ангы-ангы  уруглар, долу; хорээнден чурааны; белинден чурааны болур.

Чурукчу бо чуруун долу портрет  кылдыр чуруп коргускен.

- Чурукта кымны чуруп коргускен-дир уруглар?

- Ава  ( ие) дээрге кымыл ол ? ( Ава чуртталганын чаяачызы-дыр)

- Ава кайда олурар-дыр ? ( Огде иштинде олурар)

- Ава чунун кырында олурар -дыр?(Дуктуг хой кежинден кылган чадыг кырында олурар)

- Аванын чанында чуну салып каан-дыр?( Донгуу-хонек,аяк салып каан)

- Ава чуну канчап олурар-дыр?

- Аванын чанында кым турар-дыр ?

- Оглу чуну канчап турар-дыр? (Оглу авазынче коруп алган  дыннап турар)

- Аванын овур-хевири кандыг -дыр?  

- Ава-кижинин аажы - чаны кандыгыл? ( Ава кижи эргим,буянныг, оожум,кээргээчел,биче сеткилди,чараш,эки,ажы- толунге ынак)

-Ажы-толу авазын  канчаарыл?

- Бо чурук кымнын  дугайында-дыр?

У: Ава-ие кижини.

У:Чаш оглун тудуп алган эргеледип,чассыдып олурар.

 У: Оглу турар.

У:Чараш,сарыг оннуг тыва тонун кедип алган,чажы узун,кара,чажын чараш кылдыр эдип алган,кулаанда чараш сыргазын суп алган.

У:  Авазын хундулээр,камнаар,ынак болур.

 У:Ава-ие кижинин дугайында.

15 мин

- Чуге чурукчу чураан чуруун “Портрет матери “ деп адааныл? Чуге дээрге ол чаш чораан чылдарын, аа сүдү-биле азырап каан буянныг иезин, төрээн черин чүрек саргыышкыны – биле сактып келир чораан болгаш ынчаар чуруп коргускен.Ынчангаш бо чурук чурукчунун эн-не чараш унелиг чуруу болуп турар.

- Ам ава дугайында кым шулук билирил ? 

- Чаражын,Эр-хей ! Корунер даан шулукте ава кижини бурганым деп,алдын хунге  база домейлеп турар.

Ава дугайында дыка хой шулуктер,ырылар,улегер домактар бар.

  • Ам кым улегер домак билирил ава дугайында?
  • Шын-дыр,Эр-хейлер уруглар!  
  • Сула шимчээшкин. Ам дыштаныптаалынар  уруглар (Долгандыр туруптар)
  • Авалары шылавас кылдыр чуну канчаар бис уруглар  ?  (Аваларынга дузалажыр)

Ам мээн -биле денге шимчээшкиннерни  кылыр бис.

Ававыска ынак бис ( боттарын куспактаар)

Аяк-сава чугжур бис ( аяк чугганын коргузер)

Хемден сугну узуп алгаш

Хевин база чугжур бис  ( дурбуушке  дурбуп,азар коргузер)

Шалавысты ширбип,чуп ( ширбип,чуур коргузер)

Ыяжын база чарар бис ( ыяш чарарын оттунер)

Ававысты дыштандырып (холдарын сыртандыр коргузер)

Аяар оожум кылаштаар бис  ( бут баштап кылаштаар)

 Бир уруг шулук чугаалаар.

Бир уруг улегер домак чугаалаар

Уруглар башкы биле денге кылыр.

4

Уругларга чаа билиглерни билиндирип ажыдары

Оожум сандайларже олурунар уруглар.

  • Ам ава дугайында харылзаалыг чугаадан тургузуп корээлинерем уруглар.

Шупту денге тода  билдингир  кылдыр чугаалаар.

Ава кижи  амыдыралдын чаяакчызы. Ава кижи эргим,буянныг, кээргээчел,биче сеткилдиг чараш. Ава кижи ажы- толунге ынак оларны эргеледип, чассыдар, сумелээр,кижизидер. Ажы- толу авазын хундулээр,камнаар,дузалажыр,ынак болур.

  • Ава дугайында чугааны база тургустувус.

              Оюн  “Онзагай-шынарлар”

  • Бо чараш бурулернин  дузазы-биле аваларнын онзагай -шынарларын билип ап болур бис уруглар.( Силер бо теректин  бурулерин ускеш менээ эккеп бээр силер мен номчуп бээр мен )

1.Эн-не сагыш човаачал 2.Эн-не чараш 3. Эн-не буянныг 4. Эн-не экииргек 5.Эн-не солун 6. Эн-не хундулээчел 7.Эн-не ажылгыр 8. Эн-не мерген угаанныг 9. Эн-не дузааргак 10 Эн-не эки

 Ыры “ Ынак авамга  “ ( Сергек Ондар ) Ам ырыны дыннаптаалынар уруглар.

Тынышка мергежилге.

  • Ам тыныжывыска шимчээшкинден кылыптаалынар уруглар.(Столдарже турупкаш баштай думчуу -биле киир тынар,оон аксы -биле узадыр ундур урер силер) Чечектерни уруптеринерге сос коступ кээр.(Уруглар урер)
  • Чуу деп сос коступ келди уруглар ? Эгезинде чуу деп ужук -тур? (АВА)Ол состун кырындан салааларынар -биле бижинер.
  •  Каш слог бар-дыр ол состе ? (2 слог)
  • Шын-дыр,Эр-хейлер!

Уруглар чугаалаар.

Ырыны дыннаар.

Уруглар кылыр.

5 мин

5

Боттары чаа  чугула билиглерни ажыглап кылып коргузери

  • Уруглар силер аваларынарнын чуруун ( портредин) чуруп алган силер. Ам ол  аваларынар дугайында  схема езугаар чугаалап беринерем.Бо чурекчигешти кымга бээр -дир мен ол кижи чугаалап эгелээр.Оон бир эжинче дамчыдар.

Слайд 2  схеманы коргузер. Уруглар схема езугаар чугаалаар.

Чамдык уругларны эштеринге чугаалап бээр кылдыр сумелээр.

  • Эр-хейлер,аваларын дыка чараш кылдыр чугаалааннар .

 

Схема ёзугаар аваларынын овур-хевирин  чугаалаар.

3 мин

6

Туннел кезээ

Билиглерин аайлап-баштаары.

– Богун чуну  канчалдывыс,чуну кордувус   уруглар?

  • Кымнын дугайында чурук кордувус ?
  • Чуруктун адын чуу деп адаан болду? ( “ Портрет матери”)
  • Ава дугайында билип алдынар бе ? Кандыг -дыр ава кижи?

  • Чурук  корген бис.
  • Ава-ие кижи дугайында .

  • “ Портрет матери”

           Уруглар чугаалаар.

2 мин

7

Бот унелели

  • Кичээл солун болду бе уруглар?
  • Кичээлге эки ажылдааннынар дээш четтирдим уруглар,Эр-хейлер!

Силерге чигирзиг белектер . (Улеп бээр)



Предварительный просмотр:

Барыын-Хемчик кожууннун Кызыл-Мажалык  суурунун  Муниципалдыг автономнуг хандырылгалыг  школа назыны четпээн холушкак хевирнин ооредилгелиг  уруглар албан чери «Аяс » аттыг уруглар сады

Чугаа сайзырадылгазынга тургускан холушкак кичээл

                              «Тыва чурукчулар С.К Ланзы «Портрет матери »

(Школага белеткел болуунун уругларынга)

        

                                                                                                                                                                                       Тургускан:

                                                                                                                                                   Кужугет Анисья Артис-ооловна

                                                                                                                                                              Логопед башкы

                                                                             с. Кызыл-Мажалык -2022 чыл

Сорулгалары:

Ооредиглиг: чуруктун утказын шын билип, салган айтырыгларга тода билдингир  харыылап ,чурукта коргускен чуулдернин шынарын,онзагай байдалдарын айтып чугаалаарынга ооредир; уругларнын дыл домаан сайзырадыр ава дугайында билиишкинин бедидер;уругларнын  сос курлавырын  байыдарын уламчылаар;схема езугаар харылзаалыг чугааны долу билдингир кылдыр чугаалаарынга ооредир;

Кижизидилгелиг: уругларны эки чанчылдарга,долгандыр турар амыдыралда чуулдерни эскерип,чарашсынып база ава кижини хундулеп,камнап ынак болурунга кижизидер;

Сайзырадылгалыг: кичээнгейин,угаан – медерелин , ава дугайында бодалын илередип билирин  ,чогаадыкчы чорукка,чараш чуулдерни билип алырын  сайзырадыр.

Коргузугге херек чуулдери: чурукчу С.К.Ланзынын чуруу, чагаа, чемодан, чурук «Портрет матери»,бурулерлиг терек ,картонда чыпшырып каан чечектер,ховаганнар адаанда «ава» деп  сос бижип каан, саазындан кезип каан  чурекчигеш ,схема чугаа тургузарынга, аваларын чураан портрет чуруктары.

Баш бурунгаар чоруткан ажылдар: аваларынын чуруктарын чуруткан,улегер домактар,ава дугайында шулуктер катаптаан.

Методиктиг аргалары: тайылбыр,коргузуг ажылдары,шулуктер,улегер домактар,сула шимчээшкин, харылзаалыг чугаа, оюн,тынышка мергежилге,аялгалыг уделге.

Словарьлыг ажыл: ава-ие,язы-соок- нация,донгуу-хонек, хой кежинден кылган чадыг.

Билиглер адырынын холушкаа: чугаа сайзырадылгазы;долгандыр турар ниитилел – биле таныштырар сайзырадылга;куш-культуранын сайзырадылгазы; уран-чараш чуулдер сайзырадылгазы.

.

Кичээлдин кезектери

                                                           Кичээлдин чорудуу

Башкынын ажыл-чорудулгазы

Уругларнын ажыл-чорудулгазы

Уези

1.

Организастыг кезээ

Башкы: - Уруглар четтинчипкеш долгандыр туруптаалынар.

Богун чаа хун унуп келген, январьнын 25 неделянын вторник хуну.Бо хун -биле мендилежиптээлинер:

Ак -кок дээрим!Алдын хунум !

Арга арыым! Ан-меним!

Арыг суум! Арыг агаарым!

Шупту экии!

- Уруглар бис чуу деп Республикада чурттап турар бис?

- Тыва Республиканын тову чуу деп хоорайыл?

- Бис кандыг язы-сооктуг бис? Кымнар бис?

- Торээн дылывыс кандыгыл ?

- Чуу деп кожуунда чурттап турар бис?

- Чурттап турар суурувус ады чул?

- Чуу деп садикте садиктеп турар силер?

- Шын-дыр уруглар, эр-хейлер!

- Ам сандайларже оожум олургулаптынар уруглар.

Уруглар: Тыва Республика

Уруглар: Кызыл хоорай

Уруглар : Тывалар

Уруглар: Тыва дыл

Уруглар: Барыын-Хемчик)

Уруглар :Кызыл-Мажалык

«Аяс» уруглар сады)

2 мин.

2.

Берге айтырыг (азы сонуургалды оттурары) кичээлдин сорулгазын уругларга  салып шиитпирлээри

Хуулгаазын белек. Уруглар богун дан бажында садикче ажылдап кел чорумда почтачы менээ чагаа- биле мындыг чемодан берди уруглар,номчуп ажыдып коор бис бе ? (Ийе)

Баштай чагааны ажыткаш номчуп берейн уруглар,кичээнгейлиг дыннанар .

- Экии,уруглар! Бис Тыванын чурукчулары силерге чагаа чоргузуп олур бис.Садиинернин школа бааар белеткел болуунун уругларынга сураглыг чурукчу С.К. Ланзынын « Портрет матери» деп чуруун база чоргустувус, уругларны чурук-биле таныштырып чугаалап бээринерни диледивис дээн – дир уруглар.

Чурукту уштуп уругларга коргускеш  мольбертке азар. Ам бо чурукту  коруп,таныжып  ажылдаар бис уруглар.  

С.К.Ланзынын чуруун коргузер.

- Бистин Тыва чуртувуста дыка хой сураглыг  салым - чаянныг чурукчулар хой.Ол чурукчуларнын бирээзи Сергей Конзукович Ланзы бо-дур уруглар.

С.К. Ланзы 1927 чылдың ноябрь 3-те Ужарлыг – Хем аксында Самагалтайның Чаңгыс – Шиви деп бойдустуң кедергей чараш чурумалдыг черинге төрүттүнген.

Сергей Кончукович Ланзы –тыва чоннуң салым-чаяанныг оглу, уран чурулганың таваан салганнарның бирээзи.

   Ол чаш чораан чылдарын, аа сүдү-биле азырап каан буянныг иезин, төрээн черин чүрек саргыышкыны – биле сактып келир чораан. Чурукчунуң нарын оруунче буянныг иези оглун углап каан. Өскен – төрээн чериниң, чаңгыс чер-чурттугларының дугайында хөй чурук чогаалдарын ол тургускан. Өскен чериниң кайчамчык чараш өң-баазын кыннып кээр үнүш-бойдузун, аргада аң-меңин, кат-чимизин, черде чечээн, дээрде челээжин, шыкта ховаганнар, шынаада дуруяалар, дистинишкен ак-көк дагларны бо бүгүнү сеткил-хөңнүнге кажан шагда уттундурбас кылдыр шыгжап , ол бүгүнү бодунуң чуруктарынга чуруп чораан.

Уруглар: Ийе

3 мин

3.

               Кол кезээ

Кичээлдин сорулгаларын шиитпирлеп толевилээри

Мольбертте аскан чурук-биле ажыл. Ам бо чурукчунун сагыш-сеткилинден чураан  “Портрет матери”деп адаан чуруун коор бис уруглар.Чурукче кичээнгейлиг корээлинер уруглар.

Портреттерни чурууру ангы-ангы  уруглар, долу; хорээнден чурааны; белинден чурааны болур.

Чурукчу бо чуруун долу портрет  кылдыр чуруп коргускен.

- Чурукта кымны чуруп коргускен-дир уруглар?

- Ава  ( ие) дээрге кымыл ол ? ( Ава чуртталганын чаяачызы-дыр)

- Ава кайда олурар-дыр ? ( Огде иштинде олурар)

- Ава чунун кырында олурар -дыр?(Дуктуг хой кежинден кылган чадыг кырында олурар)

- Аванын чанында чуну салып каан-дыр?( Донгуу-хонек,аяк салып каан)

- Ава чуну канчап олурар-дыр?

- Аванын чанында кым турар-дыр ?

- Оглу чуну канчап турар-дыр? (Оглу авазынче коруп алган  дыннап турар)

- Аванын овур-хевири кандыг -дыр?  

- Ава-кижинин аажы - чаны кандыгыл? ( Ава кижи эргим,буянныг, оожум,кээргээчел,биче сеткилди,чараш,эки,ажы- толунге ынак)

-Ажы-толу авазын  канчаарыл?

- Бо чурук кымнын  дугайында-дыр?

У: Ава-ие кижини.

У:Чаш оглун тудуп алган эргеледип,чассыдып олурар.

 У: Оглу турар.

У:Чараш,сарыг оннуг тыва тонун кедип алган,чажы узун,кара,чажын чараш кылдыр эдип алган,кулаанда чараш сыргазын суп алган.

У:  Авазын хундулээр,камнаар,ынак болур.

 У:Ава-ие кижинин дугайында.

15 мин

- Чуге чурукчу чураан чуруун “Портрет матери “ деп адааныл? Чуге дээрге ол чаш чораан чылдарын, аа сүдү-биле азырап каан буянныг иезин, төрээн черин чүрек саргыышкыны – биле сактып келир чораан болгаш ынчаар чуруп коргускен.Ынчангаш бо чурук чурукчунун эн-не чараш унелиг чуруу болуп турар.

- Ам ава дугайында кым шулук билирил ? 

- Чаражын,Эр-хей ! Корунер даан шулукте ава кижини бурганым деп,алдын хунге  база домейлеп турар.

Ава дугайында дыка хой шулуктер,ырылар,улегер домактар бар.

  • Ам кым улегер домак билирил ава дугайында?
  • Шын-дыр,Эр-хейлер уруглар!  
  • Сула шимчээшкин. Ам дыштаныптаалынар  уруглар (Долгандыр туруптар)
  • Авалары шылавас кылдыр чуну канчаар бис уруглар  ?  (Аваларынга дузалажыр)

Ам мээн -биле денге шимчээшкиннерни  кылыр бис.

Ававыска ынак бис ( боттарын куспактаар)

Аяк-сава чугжур бис ( аяк чугганын коргузер)

Хемден сугну узуп алгаш

Хевин база чугжур бис  ( дурбуушке  дурбуп,азар коргузер)

Шалавысты ширбип,чуп ( ширбип,чуур коргузер)

Ыяжын база чарар бис ( ыяш чарарын оттунер)

Ававысты дыштандырып (холдарын сыртандыр коргузер)

Аяар оожум кылаштаар бис  ( бут баштап кылаштаар)

 Бир уруг шулук чугаалаар.

Бир уруг улегер домак чугаалаар

Уруглар башкы биле денге кылыр.

4

Уругларга чаа билиглерни билиндирип ажыдары

Оожум сандайларже олурунар уруглар.

  • Ам ава дугайында харылзаалыг чугаадан тургузуп корээлинерем уруглар.

Шупту денге тода  билдингир  кылдыр чугаалаар.

Ава кижи  амыдыралдын чаяакчызы. Ава кижи эргим,буянныг, кээргээчел,биче сеткилдиг чараш. Ава кижи ажы- толунге ынак оларны эргеледип, чассыдар, сумелээр,кижизидер. Ажы- толу авазын хундулээр,камнаар,дузалажыр,ынак болур.

  • Ава дугайында чугааны база тургустувус.

              Оюн  “Онзагай-шынарлар”

  • Бо чараш бурулернин  дузазы-биле аваларнын онзагай -шынарларын билип ап болур бис уруглар.( Силер бо теректин  бурулерин ускеш менээ эккеп бээр силер мен номчуп бээр мен )

1.Эн-не сагыш човаачал 2.Эн-не чараш 3. Эн-не буянныг 4. Эн-не экииргек 5.Эн-не солун 6. Эн-не хундулээчел 7.Эн-не ажылгыр 8. Эн-не мерген угаанныг 9. Эн-не дузааргак 10 Эн-не эки

 Ыры “ Ынак авамга  “ ( Сергек Ондар ) Ам ырыны дыннаптаалынар уруглар.

Тынышка мергежилге.

  • Ам тыныжывыска шимчээшкинден кылыптаалынар уруглар.(Столдарже турупкаш баштай думчуу -биле киир тынар,оон аксы -биле узадыр ундур урер силер) Чечектерни уруптеринерге сос коступ кээр.(Уруглар урер)
  • Чуу деп сос коступ келди уруглар ? Эгезинде чуу деп ужук -тур? (АВА)Ол состун кырындан салааларынар -биле бижинер.
  •  Каш слог бар-дыр ол состе ? (2 слог)
  • Шын-дыр,Эр-хейлер!

Уруглар чугаалаар.

Ырыны дыннаар.

Уруглар кылыр.

5 мин

5

Боттары чаа  чугула билиглерни ажыглап кылып коргузери

  • Уруглар силер аваларынарнын чуруун ( портредин) чуруп алган силер. Ам ол  аваларынар дугайында  схема езугаар чугаалап беринерем.Бо чурекчигешти кымга бээр -дир мен ол кижи чугаалап эгелээр.Оон бир эжинче дамчыдар.

Слайд 2  схеманы коргузер. Уруглар схема езугаар чугаалаар.

Чамдык уругларны эштеринге чугаалап бээр кылдыр сумелээр.

  • Эр-хейлер,аваларын дыка чараш кылдыр чугаалааннар .

 

Схема ёзугаар аваларынын овур-хевирин  чугаалаар.

3 мин

6

Туннел кезээ

Билиглерин аайлап-баштаары.

– Богун чуну  канчалдывыс,чуну кордувус   уруглар?

  • Кымнын дугайында чурук кордувус ?
  • Чуруктун адын чуу деп адаан болду? ( “ Портрет матери”)
  • Ава дугайында билип алдынар бе ? Кандыг -дыр ава кижи?

  • Чурук  корген бис.
  • Ава-ие кижи дугайында .

  • “ Портрет матери”

           Уруглар чугаалаар.

2 мин

7

Бот унелели

  • Кичээл солун болду бе уруглар?
  • Кичээлге эки ажылдааннынар дээш четтирдим уруглар,Эр-хейлер!

Силерге чигирзиг белектер . (Улеп бээр)


Предварительный просмотр:


Подписи к слайдам:

Слайд 2

.


По теме: методические разработки, презентации и конспекты

Конспект интегрированного занятия по речевому развитию с использованием мнемотехники во второй младшей группе «Встреча с героями русской народной сказки «Колобок»

     Цель: активизировать речевую деятельность детей. Создать у детей эмоциональное настроение, увлечь сказочным сюжетом.I. Образовательные задачи:Закрепить умение детей строить ...

Конспект интегрированной непосредственно-образовательной деятельности по познавательно-речевому развитию с использованием личностно-ориентированной и проблемно-игровой технологии для детей подготовительной группы на тему: "Праздник со слезами на глазах"

Беседа с детьми о Великой Отечественной войне, о полководцах Великой Отечественной войны, о подвигах детей в годы войны. Чтение детьми стихов о ВОВ. Рассказы детей у стенгазеты о подвигах св...

Конспект интегрированной непрерывно образовательной деятельности в областях «Физическое развитие» и «Речевое развитие» с использованием здоровьесберегающих технологий. Тема: «В гости к осени пойдём!» (старшая логопедическая группа).

Разработанный мною конспект интегрированной непрерывно образовательной  деятельности в областях  «Физическое развитие» и «Речевое развитие» предназначен для работы с детьми старшего до...

Интегрированная ООД по « Речевому развитию » с использованием ИКТ в средней группе на тему:« Космическое путешествие »

Конспект открытого занятия с использованием ИКТ в средней группе ДОУ на тему:"Космическое путешествие",...

Конспект открытого занятия в подготовительной группе для учителей. Интегрированная ООД по познавательному и речевому развитию с использованием ИКТ «Путешествие в Страну Знаний».

Конспект открытого занятия в подготовительной группе для учителей. Интегрированная ООД по познавательному и речевому развитию с использованием ИКТ  «Путешествие в Страну Знаний»....

Конспект интегрированной непосредственно-образовательной деятельности по физическому и речевому развитию с использованием здоровьеформирующего компонента «Зима»

Развивать логическое мышление, внимание (зрительное и слуховое), связную речь;  использовать здоровьеформирующий компонент НОД;Развивать глазомер, ловкость  при метании в горизонтальную цель...