Конспект занятия "Удабас бисте байрам" (Скоро у нас праздник)
план-конспект занятия (средняя группа)

Паслей Самыктыҥ чÿмдемелдерин огош болчомдордыҥ турачагында ÿренедис

Мениҥ ижимде огош болчомдорды алтай тилине темиктирерине ле эбиреде jӱрӱмге таскадарына «Кӱнеш» деп адалган хрестоматия сӱрекей јаан болужын јетирет.

Јарлу алтай поэт Паслей Самыктыҥ мындый чӱмдемелдери башка-башка бӧлӱктерге кийдирилген:

• Бакалуныҥ бакалары  (Тилим  эрте темиксин)  стр. 43;
• Койонок  (Мениҥ најыларым – ар-бӱткенде) стр.71;
• Јаҥы јылдыҥ кожоҥы (Бијелӱ, ойын-каткылу байрамдар) стр.84;
• Кӱн кожоҥ (Биjелу, ойын-каткылу байрамдар) стр.86;
• Јас келген (Јаскы, јайгы байрамдар) стр.87;
• Эркелей энезин мактаганы (Менин сӱӱген билем, айылым) стр.145;
• Кара суучактыҥ кожоҥы (Ар-бӱткенде мениҥ наjыларым) стр.190;
• Јалку киске ле омок чычканак (Ар-бӱткенде мениҥ најыларым);стр.190;
• Тӧрӧлим  (Мениҥ  тӧрӧлим, эл-јоным)  стр303;
• Алтайдыҥ јаражы артсын (Мениҥ  тӧрӧлим, эл-јоным) стр 304;
• Совет косманавттар учкан  (Мен јаан телекейде) стр.304.

Поэттиҥ чӱмдемелдерин ӱредӱде (занятиеде), ойындарда, соот-јыргалдарда (развлечение), байрамдарда тузаланып, олор јилбилӱ ӧтсин деп ИКТ-ныҥ эп-аргаларын элбеде тузаланадым.

Темдектезе, Jаҥы јылды уткыйтан байрамга белетенер алдында «Јаҥы јылдыҥ кожоҥы» деп ӱлгерле таныжадыс. Бу ӱредӱ (занятие) ажыра ӧдӧт (занятиениҥ конспеги тӧмӧн берилген).

НОД «Удабас бисте байрам»

Амадузы: П.Самыктыҥ «Јаҥы јылдыҥ кожоҥы» деп ӱлгериле таныжары

Кош амадулары;

- баланыҥ Jаҥы jыл байрам керегинде билгирлерин элбедери;

- кӧнӱ куучын-эрмегин темиктирери, сагышты (память), ајаарыҥкай (внимание) болорын  бийиктедери, сӧзлигин байыдары;

- тындуларды јураган јолдыктар ажыра олордыҥ кыймыгыла, тыш бӱдӱмиле, кылык-јаҥыла, ӱниле таныжып, ар-бӱткенди, аҥ-кушты сӱӱрине тазыктырары;

- сӱӱнчилӱ кӱӱн-санаа сыйлаары, каткы чыгарары.

Ӧдӧри:

I.Занятиеге кийдирери  (Вводная часть)

– Балдар, бӱгӱн не керегинде куучындажарысты билерге, табышкакты таап ийигер.

-Јаанды-jашты сӱӱндирген, јажыл чибичектӱ байрам.

- Эйе, чын, Јаҥы јыл.

II. Тӧс бӧлӱги. (Основная часть)

- Јаҥы јылдыҥ байрамы керегинде кӧп ӱлгерлер бичилген. Бу ӱлгерди јарлу алтай поэт Паслей Самык бичиген. Бис бичиичиниҥ кӧп ӱлгерлериле танышканыс. Бӱгӱн «Јаҥы јылдыҥ кожоҥы» деп ӱлгерди угалы. (Таскадаачы ӱлгерди бӱткӱлинче кычырар).

Бӱгӱн бисте Јаҥы јыл, Јаҥы јыл,

Соок-Таадак једип келт, једип келт.

Сыйлар биске јетирген, јетирген,

Сӱӱмји биске экелген, экелген.

Колдорыстаҥ тудужып, тудужып,

Кӧдӱребис ойнооктор, ойнооктор.

Кожо јӱрген аҥдарга, аҥдарга

Кожоҥысты айдаактар, айдаактар.

Кӱреҥ  тонду сен айу, сен айу,

Кӱреҥ  тоныҥ јып јылу, јып јылу.

Бийик мӧшкӧ сен чыксаҥ, сен чыксаҥ,

 Биске кузук сен ӱссеҥ, сен ӱссеҥ.

Суркураган тийиҥеш, тийиҥеш,

Тату эмил биске черт, биске черт,

Торко ӧлӧҥ биске керт, биске керт.

Кылчыр кӧстӱ койонок, койонок,

Коотту бойыҥ  бијеле, бијеле.

Сӧзликле иш.

• Эмил (кузуктыҥ ичи) (кӧргӱзер).
• Коотту (сӱӱнчилӱ, ойын-јыргалду, шулмус койонок) (јартаар).

(Экинчи катап кычырар, кажы ла тӧрт јолдыкка слайдтар кӧргӱзер).

Јакылталарла иш.

• Канча бала кӱреелей туруп ойноды, тоолоп беригер. Бу уулчак не болуп кубулып алган? Кызычак?
• Айу кышкыда уйуктап jат, jе байрамда ойгонып калган. Айу канча кузук ӱзӱп алды? Эҥ јаан кузукты кӧргӱзип бер, эҥ кичинегин.
• Мӧштиҥ ӧҥи кандый? Мӧш агашты мактап айдып ийигер (јараш, јажыл, байбак, бӧкӧ, баатыр ошкош, јалакай, койу будактарлу)…
• Мӧш агашты слер кайдаҥ  кӧргӧнӧр?

Балдардыҥ каруузы: (Себиниҥ боочызынаҥ, ӧлӧҥ эдип турган кобыдаҥ…).

Тийиҥешке бодолго (задача) бодоорго болужалы.

• Тийиҥеште беш кузук болгон, экӱзин нӧкӧрине берген, бойында канча кузук артты?
• Тӧрт кузукты таап алган, экинчи мӧштӧҥ база бешти таап алды. Бастыра канча кузук тапты?

Амырар ӧй. (физкультминутка).

- Койонокло кожо бијелеп ийектер. Ончогор айдып jадыс. (койонокторды ӧткӧнӧр)

Кылчыр кӧсту койонок,койонок,

Коотту бойыҥ бијеле,бијеле .

Колло иштенери.

- Эмди бу столдорго ӧдӱп отурактар. Тийиҥеш биске эмилдер берип ийген эмтир. Улус эмилдеҥ ӱс эдип jат, кремдер, эмдер база эдилет.

- Бис бу јаткан ак чаазындарга эмилди балчарып кӧрӧктӧр, не чыгар эмеш. Чын, чаазын ӱстеле берди, эмил ӱстӱ эмтир. (Балдардыҥ шиҥжÿ ижм).

- А бу чиби агаштарды байрамга јарандырып ийер керек. (Белен, јуралып калган чибичектерлӱ чаазындарды кажы ла балага ӱлеер. Балдар оны ойынчыктарла кееркедип, јурап jат).

База катап ӱлгерди кычырып берер.

Тӱп шӱӱлте.

- Бис бӱгӱн кандый ӱлгер уктыс? Оны кем бичиген?

- Айуныҥ  тоны кандый  ӧҥдӱ?

- Тийиҥеш нени чертти, база нени кертти?

- Кылчыр кӧстӱ койонок нени этти?

- Кандый байрам керегинде куучын болды?

- Бу байрам јылдыҥ кандый ӧйинде болот?

- Эмди кандый јыл ӧдӱп јат?

- Јакшы ижигер учун быйан слерге, кару балдар. Меге бӱгӱн  слер сӱреен јарадар. Јуруктарысты илип салактар, айла эҥирде ада-энелерис кӧрӱп сӱӱнгилезин.

Тузаланган слайдтарга јартамал.

Бу ӱредӱ-занятиениҥ презентациязы Е.Н.Тобоеваныҥ "Росточек» программадагы «Мен јаан телекейде» деген бӧлӱгине тайанып тургузылган. Ондо айдылган јаан алтамдарды оҥдоорына кееркедим чӱмдемел болушка келет. Бистиҥ учуралда П. Самыктыҥ «Јаҥы јылдыҥ кожоҥдоры» деп ӱлгер.

Баштапкы слайд. Чибичек (табышкак ажыра баланы санандырар, сагышты тазыктырар).

Экинчи слайд. Бичиичиниҥ фотојуругы. (Балдар бичиичини билерин, таныырын кичеер).

Ӱчинчи слайд. Јаҥы јылдыҥ байрамы.

(Баланы јарашты оҥдоорына, бијелӱ, ойын-каткылу байрамдар барын билерине, јанында балдарла, јуук улузыла колбу тударына ӱредер, эбелин (впечатление) байыдар).

Тöртинчи слайд. Айу.

(Бала айу деп тындуны кӧрӱп, оны јураган јолдыктар ажыра кыймыгын, тыш-бӱдӱмин, кылык-jаныҥ оҥдойт. Баланыҥ санаа алынарын (воображение) тазыктырар.

Бежинчи слайд. Кузуктар.

(Тоолоорына, јаан ла кичинек деп оҥдомолдорды ылгаарына, ӧҥдӧрди билерине ӱредер).

Алтынчы слайд. Тийиҥеш.

(Бала алтай тилиниҥ табыштарын чокым-jарт, кӧнӱ айдып билзин деп кичеер, сӧзлигин байыдар, элбедер. Бодолголорды бодоорына ӱредер).

Баланы амырадар (физминутка). Кӱӱ тургузар.

(Су-кадыгына ајару эдер, сӱӱнчилу кӱӱн-санаа сыйлаар, каткы чыгарар).

Практикалык бӧлӱги.

Бала jӱрӱмге јаҥыс ла ойын ажыра эмес, је јуранары, колло кееркедери (лепка, аппликация) ажыра билерин јеткилдеп, чибичекти jарандырып јурадар, эмилдеҥ ӱс чыгарар. Бу иштер аҥылу столдордо ӧдӧр. (Продуктивная и исследовательская деятельность детей).

Jетинчи слайд. Ар-бӱткен.

(Бала ар-бӱткен – мениҥ најым деп оҥдоорын јеткилдеер, аҥ-кужын сӱӱрине таскадар, ар-бӱткенде јӱргенде бӱдӱретен ээжилерди эске алындырар).

Сегизинчи слайд. Кӱнеш деп бичиктиҥ кадары.

(Паслей Самыктыҥ «Јаҥы јылдыҥ кожоҥы» деп ӱлгери бу бичикте бичилгенин кӧргӱзер).

Тогузынчы слайд. Смайликтер.

(Балдардыҥ ижин баалаары, олорды мактаары, оноҥ ары jакшы иштеерине ууландырары).