К. Мечиев утренник
материал (подготовительная группа)

Конспект утренника посвященный юбилею Казима Мечиева

   В- 1.  Багъалы  сабийле, къонакъла! Бюгюн биз Мечюланы Кязимни жюз алтмыш беш жыллыгъын белгилейбиз!

  Алайды да, закий назмучубуз,халкъ акъылманыбыз, Малкъар тилни мурдорун салгъан, таулу халкъны атын айтдыргъан, Мёчюланы Кязимге аталгъан байрамыбызны башлайбыз.

   Мёчюланы Беккини жашы Кязим 1859 жылда Холам –Бызынгы тарында Шыкъы элде туугъанды.

  В-2. Аны жашауу, ауур сынауладан ,ажымлы ишледен толу эди. Малкъар тилни да суратлау адабият тили болурча даражагъа жетдиргенди. Кязимни назмулары артыкълыкъгъа, киши къыйынын ашаугъа, зорлукъгъа налат берип,адамланы жюреклеринде иги жашауну умутларын туудургъандыла. Назмула да жаза, темир да тюе, къуран да окъуй, Кязим уллуну, гитчени да кёргенди, хатагъа, хайыргъа сабыр болургъа юйретгенди:

                Назмула жазама, темир тюеме,

           Экиси да халкъгъа жарарла дейме.

           Бир бийден халкъгъа бир балта игиди,

           Кязим аны энди иги биледи деп, аллай тизгинле жазгъанды 1905 жылда.

  Темир тюйгенликге , атасына болушуп маллагъа къарап, юйде жумушла этгенликге, назмула да жазар ючюн къалмагъанды:

1.Назмула жазама, темир тюеме,

Экиси да халкъгъа жарарла дейме.

Бир бийден халкъгъа бир балта игиди,

Кязим энди аны иги биледи.

2.     Тау башында тау болмаз,

         Жангыз терекден бау болмаз.

        Къылыч жара сау болса да,

        Сюймеклик жара сау болмаз.

3. Сёзюм къаягъа садакъ окъ

Тийгенчады. Амалым жокъ.

Алай зулмугъа баш урмам,

Налат бергеними къоймам.

В-1.Тау кюнлюмде темир тюйюп жашаенг,

          Тутуш алтын шияккъыгъа ушаенг.

          Эсимдедиле  огъурлу кёзлеринг,

        Адамлагъа акъыл берген сёзлеринг.

В-2. Хар тизгининг таймай кепде барады,

           Айтхан сёзюнг нарт сёз болуп къалады.

           Назмуларынг дайм юлгю болуп къалады.

           Назмуларынг- дайым юлгю берелле,

              Малкъар поэтлеге кёл этдирелле.

              Кёл этдирелле эллиге , ишчиге.

              Тюзлюк жолда баргъан хар бир кишиге.

             Къарт да, жаш да, эсгерелле атынгы,

               Сурат этип , туталла сыфатынгы.

               Жазгъанынгы , зарфха уруп, алалла,

               Сыйынгы кёрюп, китаплагъа салалла,

Жазыуларын алтын бла накъышлап,

Сени жюрекледен сюйюп, алгъышлап.

Жыр:

В-1.Кязимни аты халкъ жигитлени атлары бла бир даражада турады. Аны заман эски эталмагъан чыгъармалары уа анга халкълагъа белгили болургъа эркинлик бередиле.

В-2.Кязим- бизни миллет намысыбыз, къууанчыбызды , ол битеу Кавказны бек ахшы поэтлеринден бириди.

4.Осал адам эринеди,

  Ишлеген насып кёреди.

  Эринчеклик деген неди?

   Эринчек-саудан ёледи.

5.Ишлегенни –кёлю базыкъ,

   Ишлемеген болур жазыкъ.

   Дунияда биз махтау аллыкъ

  Ишди , бизни къууандырлыкъ.

6. Ишлемеген – азыкъсызлай,

   Ишлемесенг – гыржынсызлай,

Ишлемесенг – чабырсызлай.

Ишлемесенг – намыссызлай.

7.  Ишди – дунияда кёз жарыкъ.

Ишди бизни къууандырлыкъ,

Ишлегенни кёлю жарыкъ,

Ишлемеген юолур жазыкъ.

Тепсеу:

В-1. Кязим бизни кёп къыйынлыкъ кёрген, ёмюрледе кесини тилин тас этмей жашагъан жигит халкъыбызны бир заманда да андан айырмазлыкъ жол нёгериди.

В-2. Аны эски болмазлыкъ поэзиясыны отуна адамла энтта да кёп жылланы жылынырла.

1. Оюлмаз къая дунияда-

Тюзлюкдю, кючлю жокъ андан.

Тюзлюк ажашмаз туманда,

Ол ёлмез, кетип къаядан.

2. Махтанмагъыз бай да, бий да,

Бизнича инсансыз сиз да.

Къалмабыз биз бирибиз да.

Неди байлыкъ, мюлк да, юй да?

3. Тюзлюк а ёлмез, чиримез,

Аны бир къылыч да кесмез,

Залим аты малтап кетмез

Жюрегингден къама ётмез.

В-1. Жерини, тилини да жюреги болуп, узакъ жылланы кёп тёлюлеге жол нёгери болгъан поэтлери хар халкъны да бардыла. Бизни миллетге аллай сёз устазы Кязим болгъанды.

В-2. Аны поэзиясы малкъар култураны къууанчыды. Хазна къалмай, хар бир таулу, сабийлигинден башлап, Мёчюланы Кязимни поэзиясыны от жагъасында жылына келгенди.

8. Если камень сорвётся в ущелье,

В тёмной пропасти сгинув навек,

То ничто никогда возвращенья

Не сулит ему больше наверх.

 О, Аллах! Пусть мы так же не канем!

Если сам я дойти не смогу,

То, молю тебя, – сделай хоть камнем,

Но к родному верни очагу!

9. На твой поглядывая двор,

Я по дрова иду с рассветом.

Шаги разбудят эхо гор –

Мне плач твой слышен в звуке этом.

 Что люди! – скалы говорят

О нас, несчастных, со слезами…

И лишь твои отец и брат

Никак не сжалятся над нами!

10. Мир полон горя, радость же – редка.

Я к счастью путь найти не смог пока.

Изрешетили сердце сотни бед –

Кязим воюет с ними много лет.

 Глаза араба, горца ли глаза –

В них горечи безвыходной слеза.

Печаль – повсюду, где ни прохожу.

В лицо всем нищим с болью я гляжу.

Вед-1.Кязимни тау тарларында жазыусуз, басмасыз да жашагъан миллетни жазыучусу болгъанды.

  Вед-2. Шыкъыны бир жанындагъы кёк тауладан келген буз кибик сууукъ, дауур этип, элни жаны тёшню энишге, Бызынгы черекни, ашыгъып баргъанына Кязим кёп кечеледе тынгылай, назмуларын этгенди. Бюгюн да ол суу, уллу талгъыр ташлагъа тийип, чиммакъ бола, поэтни кёз аллында барыучусуча барады.

В-1. Уллу Ата Журт урушха, кёчгюнчюлюкге жараланнган да кёп назмусу барды. Таулу халкъгъа себеплик, ырахатлыкъ бергенди, кёчгюнчюлюкню азабына тёзерге юйретгенди.

В-2. Аны назмулары малкъар литератураны мурдору болургъа буюрулгъанды.

        «Адамды бизни атыбыз».

11. –Айтама къулакъ салыгъыз,

- Хатадан кери къалыгъыз,

- Сёзюмю эсге алыгъыз,-

- Адамды бизни атыбыз.

12.    -Бийикдиле тауларыбыз,

       - Бек кёпдюле жауларыбыз,

      - Эшитилселе дауларыбыз,

     - Адамды бизни атыбыз.

В-1. Кязим сабийлени да унутмагъанды. Ол алагъа кёп сейирлик назмула жазгъанды.

Жыр:

   В-1. Аны бла биз Мёчюланы Кязимне аталгъан байрамыбызны бошайбыз. Бошалмазлыкъ насып, саулукъ Аллах сизге берсин.

В-2. Кязимча деменгили, акъылман, ха риги жаны бла миллетни атын айтдыргъан адамларыбыз кёп болсунла.

В-1. Сау болугъуз!

В-2. Сау къалыгъыз!